Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư dự án xây dựng tuyến đường trục trung tâm phía nam thành phố nam định, tỉnh nam định

Trong tình trạng chuyển đổi đất đai mạnh mẽ như vậy, vấn đề thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư là khâu then chốt, quan trọng để chuẩn bị mặt bằng triển khai thực hiện các công t

ĐINH THỊ THU HƯỜNG ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ DỰ ÁN XÂY DỰNG TUYẾN ĐƯỜNG TRỤC TRUNG TÂM PHÍA NAM THÀNH PHỐ

NAM ĐỊNH, TỈNH NAM ĐỊNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Thái Nguyên - 2020

ĐINH THỊ THU HƯỜNG

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ DỰ ÁN XÂY DỰNG TUYẾN ĐƯỜNG TRỤC TRUNG TÂM PHÍA NAM THÀNH PHỐ NAM ĐỊNH,

TỈNH NAM ĐỊNH

Ngành: Quản lý đất đai

Mã số: 8 85 01 03 LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Lê Văn Thơ

Thái Nguyên - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc

Thái Nguyên, ngày … tháng… năm 2020

Tác giả luận văn

Đinh Thị Thu Hường

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết

ơn sâu sắc đến PGS.TS Lê Văn Thơ đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo, Khoa Quản lý Tài nguyên, Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên đã tạo điều kiện giúp tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ công chức, viên chức các phòng, ban của Ủy ban nhân dân thành phố Nam Định; phòng Tài nguyên và Môi trường, Chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai thành phố Nam Định; Ban quản lý Đầu tư và xây dựng thành phố Nam Định; Ủy ban nhân dân phường Cửa Nam, xã Nam Phong, xã Nam Vân đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn./

Thái Nguyên, ngày … tháng… năm 2020

Tác giả luận văn

Đinh Thị Thu Hường

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN 1

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC BẢNG vii

MỞ ĐẦU 1

1 Đặt vấn đề 1

2 Mục tiêu của đề tài 3

3 Ý nghĩa của đề tài 3

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

1.1 Cơ sở khoa học của đề tài 4

1.1.1 Đất đai 4

1.1.2 Thu hồi đất 5

1.1.3 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 5

1.1.4 Đặc điểm của quá trình bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 6

1.1.5 Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 6

1.1.6 Quy trình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 11

1.2 Cơ sở pháp lý của đề tài 12

1.2.1 Luật, Thông tư, nghị định về bồi thường hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất 12

1.2.2 Các văn bản của tỉnh Nam Định 13

1.3 Cơ sở thực tiễn của đề tài 15

1.3.1 Quy định về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư một số nước trên thế giới 15

1.3.2 Kinh nghiệm cho công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại Việt Nam 20

1.4 Quy định về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại Việt Nam 21

1.4.1 Tình hình thực hiện thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên phạm vi cả nước 21

1.4.2 Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư địa bàn thành phố Hà Nội 22

1.4.3 Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn thành phố Đà Nẵng 22

1.4.4 Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định 23

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 26 2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 26

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 26

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu 26

2.2 Nội dung nghiên cứu 26

2.2.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, hiện trạng sử dụng đất và tình hình quản lý đất đai thành phố Nam Định 26

2.3 Phương pháp nghiên cứu 26

2.3.1 Phương pháp thu thập thông tin tài liệu 26

2.3.2 Phương pháp tổng hợp xử lý thông tin, số liệu 28

2.3.3 Phương pháp tham khảo, kế thừa các tài liệu liên quan đến đề tài 28

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 29

3.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và tình hình quản lý, sử dụng đất tại địa bàn nghiên cứu 29

3.1.1 Điều kiện tự nhiên 29

3.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 30

3.1.3 Tình hình quản lý và sử dụng đất 33

3.1.4 Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, tình hình quản lý và sử dụng đất 38

3.2 Đánh giá kết quả công tác bồi thường bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại dự án nghiên cứu 41

3.2.1 Giới thiệu khái quát dự án 41

3.2.2 Đánh giá kết quả công tác bồi thường về đất 43

3.2.3 Đánh giá kết quả thực hiện bồi thường tài sản gắn liền với đất 52

3.2.4 Đánh giá kết quả thực hiện hỗ trợ 55

3.2.5 Đánh giá kết quả thực hiện tái định cư 61

3.2.6 Các khoản kinh phí khác để thực hiện dự án: 64

3.2.7 Tổng hợp kinh phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của dự án xây dựng tuyến

đường trục trung tâm phía Nam thành phố Nam Định 65

3.3 Đánh giá ảnh hưởng của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đến người dân trong khu vực thu hồi đất tại dự án nghiên cứu 66

3.3.1 Tổng hợp kết quả điều tra đối với hộ gia đình, cá nhân 66

3.3.2 Tổng hợp kết quả điều tra cán bộ 72

3.4 Đánh giá những thuận lợi, khó khăn và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác bồi thường, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 77

3.4.1 Đánh giá những thuận lợi, khó khăn công tác bồi thường, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 77

3.4.2 Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất 80

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 84

1 Kết luận 84

2 Kiến nghị 85

TÀI LIỆU THAM KHẢO 86

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ

BTGPMB Bồi thường, giải phóng mặt bằng BTNMT Bộ Tài nguyên và Môi trường

GCNQSDĐ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất GPMB Giải phóng mặt bằng

HĐBT Hội đồng bồi thường

TN&MT Tài nguyên và Môi trường

SXKD Sản xuất kinh doanh

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1 Hiện trạng sử dụng đất năm 2019 thành phố Nam Định 34

Bảng 3.2 Biến động sử dụng đất giai đoạn 2015-2019 thành phố Nam Định 35

Bảng 3.3 Diện tích đất thu hồi ở giai đoạn 1 38

Bảng 3.4 Diện tích đất thu hồi giai đoạn 2 38

Bảng 3.5 Diện tích đất thu hồi tại giai đoạn 3 39

Bảng 3.6 Đối tượng và điều kiện được bồi thường 41

Bảng 3.7 Tổng hợp giá đất bồi thường dự án 45

Bảng 3.8 Tổng hợp kinh phí bồi thường về đất tại 3 phường, xã 48

Bảng 3.9 Tổng hợp bồi thường về tài sản gắn liền với đất của dự án 48

Bảng 3.10 Tổng hợp kết quả hỗ trợ tại dự án 50

Bảng 3.11 Mức hỗ trợ tiền thuê nhà 51

Bảng 3.12 Mức hỗ trợ ổn định đời sống 53

Bảng 3.13 Danh sách các hộ gia đình được giao đất tái định cư 56

Bảng 3.14 Bảng giá giao đất tái định cư 57

Bảng 3.15 Tổng hợp kinh phí bồi thường hỗ trợ tái định cư của dự án 58

Bảng 3.16.Tổng hợp kết quả điều tra đối với người có đất thu hồi 59

Bảng 3.17 Đánh giá về mức hỗ trợ tại dự án 61

Bảng 3.18 Đánh giá tình hình ổn định cuộc sống sau khi thu hồi đất 62

Bảng 3.19 Tổng hợp kết quả phỏng vấn cán bộ có liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất 65

Bảng 3.20 Điều tra việc thực hiện trình tự, thủ tục bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất 66

Bảng 3.21 Điều tra hoạt động của cơ quan, tổ chức liên quan đến bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 68

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 3.1 Sơ đồ khu vực nghiên cứu 29 Hình 3.2: Cơ cấu các loại đất thành phố Nam Định năm 2019 36

MỞ ĐẦU

1 Đặt vấn đề

Đất đai là sản phẩm của tự nhiên ban tặng cho loài người chúng ta, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các công trình văn hóa, xã hội Những năm gần đây, nền kinh tế phát triển mạnh mẽ cùng với áp lực về sự gia tăng dân số làm cho nhu cầu về đất đai của con người ngày càng tăng, diện tích đất đai ngày càng bị thu hẹp Đồng thời quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ làm cho đất đai ngày càng có giá trị kinh tế cao và nhu cầu về mặt bằng lớn để phục vụ cho sản xuất, kinh doanh Trong khi quỹ đất hiện có dành cho các hạng mục trên không thể đáp ứng được nhu cầu của sự phát triển, vì vậy việc chuyển mục đích sử dụng đất (nông nghiệp, đất ở, đất chưa

sử dụng…) sang mục đích sử dụng đất chuyên dùng là điều không thể tránh khỏi Nhu cầu chuyển đổi đất đai đang tạo nên một áp lực ngày càng tăng Theo báo cáo chưa đầy đủ của 63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, sau khi triển khai thực hiện Luật Đất đai năm 2003, tổng diện tích đất đã thu hồi là 728 nghìn ha (trong đó có 536 nghìn ha đất nông nghiệp) của 826.012 hộ gia đình, cá nhân để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế - xã hội (Bộ TNMT, 2012)

Cũng theo báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường, trong thời gian qua tình hình khiếu nại, tố cáo về đất đai vẫn diễn biến phức tạp, ngày càng gay gắt, kéo dài và tập trung chủ yếu về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đặc biệt là các dự án phát triển các khu đô thị (chiếm gần 70% tổng số vụ khiếu nại, tố cáo) dẫn đến tiềm ẩn

sự mất ổn định ở một số nơi (Bộ TNMT, 2012) Trong tình trạng chuyển đổi đất đai mạnh mẽ như vậy, vấn đề thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư là khâu then chốt, quan trọng để chuẩn bị mặt bằng triển khai thực hiện các công trình, dự án phục vụ cho mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước; đồng thời giải quyết được các vấn đề liên quan đến việc làm, thu nhập, giảm khiếu kiện của người bị thu hồi đất, giữ ổn định

và công bằng xã hội Theo đánh giá của Tổng cục Quản lý đất đai, tình trạng các dự

án quá 12 tháng nhưng vẫn chưa đưa đất vào sử dụng hoặc sử dụng đất chậm tiến

độ còn phổ biến ở hầu hết các địa phương trên cả nước Kết quả thu hồi đất, giao đất, đã tạo nguồn thu lớn cho ngân sách, góp phần đáp ứng các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh của quốc gia và của địa phương Tuy nhiên vẫn còn một số vướng mắc trong quá trình thu hồi đất do một số quy định về đầu tư, xây dựng, đất đai, môi trường còn có sự chồng chéo, chuyển tiếp qua nhiều luật, nghị định (Tổng Cục Quản lý đất đai, 2019)

Tỉnh Nam Định hiện nay quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, quá trình

đô thị hóa đang diễn ra rất nhanh, rất nhiều dự án đã và đang triển khai với mục đích phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế Đặc biệt, thành phố Nam Định là nơi đang diễn ra quá trình phát triển nhanh về cơ sở hạ tầng, các nhà máy, khu du lịch phục

vụ mục tiêu thu hút đầu tư để phát triển kinh tế, xã hội Trong giai đoạn từ 2001 -

2019 thành phố Nam Định đã thực hiện việc giao đất, thu hồi đất cho 227 dự án thuộc khu đô thị, khu dân cư, khu công nghiệp, cụm công nghiệp với tổng diện tích

là 1326,94ha Và hơn 50 công trình giao thông, công trình công cộng phục vụ phát triển chỉnh trang đô thị Tuy nhiên việc thực hiện, bồi thường, hỗ trợ tái định cư gặp rất nhiều khó khăn, đặc biệt là vướng mắc về cơ chế chính sách, phát sinh nhiều mâu thuẫn trong bồi thường hỗ trợ và tái định cư Tình trạng sử dụng đất không đúng mục đích, chưa hiệu quả không chỉ tồn tại trong các khu công nghiệp mà theo

số liệu tổng hợp của ngành Tài nguyên và Môi trường, đến đầu năm 2019 toàn thành phố có 30 doanh nghiệp có vi phạm về quản lý, sử dụng đất đai như sử dụng đất không đúng mục đích, để đất hoang hoặc tiến độ triển khai chậm Dự án bị chậm triển khai sẽ dẫn đến tình trạng không nộp được tiền sử dụng đất và không có mặt bằng sạch để thi công Quá trình thu hồi đất thường có nhiều khoản chi phí phát sinh như giá đất tăng, các loại thuế, các khoản dự phòng và có thể kéo dài trong nhiều năm chưa dứt Theo phản ánh của các cơ sở, doanh nghiệp, mặc dù các quy định về mức bồi thường, hỗ trợ đã được quy định trong các văn bản pháp luật của Nhà nước và địa phương, nhưng không ít hộ dân có những đòi hỏi vượt quá mức quy định chung Khi chủ đầu tư không đồng ý thì họ không chịu di dời, gây khó khăn, làm ảnh hưởng đến lợi ích chính đáng của cả chủ đầu tư và những hộ dân khác.Bên cạnh đó thành phố giao việc thực hiện, bồi thường, hỗ trợ tái định cư cho

các đơn vị khác nhau theo từng dự án Người bị thu hồi đất giai đoạn trước so sánh kiến nghị với người bị thu hồi đất giai đoạn sau

Để đẩy nhanh tiến độ thực hiện bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện các công trình, dự án nói chung và trên địa bàn thành phố Nam Định nói riêng, góp phần đề xuất các cơ chế, chính sách pháp luật về bồi thường, hỗ

trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:“Đánh giá

công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư dự án xây dựng tuyến đường trục trung tâm phía Nam thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định”

2 Mục tiêu của đề tài

- Đánh giá được kết quả của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại “Dự

án xây dựng tuyến đường trục trung tâm phía Nam thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định (đoạn nối từ Tỉnh lộ 490C đến vị trí giao với đường dẫn cầu Tân Phong)”

- Đánh giá được ảnh hưởng của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đến đời sống của người dân

- Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn thành phố trong thời gian tới

3 Ý nghĩa của đề tài

- Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu: Bổ sung kiến thức, kinh nghiệm thực

tế và hiểu rõ về công tác quản lý nhà nước về đất đai, cụ thể là công tác bồi thường

hỗ trợ, tái định cư những thuận lợi khó khăn khi tiến hành dự án

- Ý nghĩa trong thực tiễn: Từ quá trình nghiên cứu đề tài giúp tìm ra những

thuận lợi, khó khăn của công tác bồi thường hỗ trợ, tái định cư để từ đó đề xuất những giải pháp khắc phục

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Cơ sở khoa học của đề tài

1.1.1 Đất đai

a) Khái niệm đất đai

Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh và quốc phòng của quốc gia (Luật Đất đai, 1993)

b) Đặc điểm của đất đai

Đất đai có vị trí cố định không thể di chuyển được, với một số lượng lớn có hạn trên phạm vi toàn cầu, quốc gia và khu vực Tính cố định không di chuyển từ vị trí này sang vị trí khác của đất đai đồng thời quy định tính giới hạn về quy mô và không gian gắn liền với môi trường mà đất đai chịu chi phối (nguồn gốc hình thành, sinh thái với những tác động khác của thiên nhiên) Vị trí của đất đai có ý nghĩa rất lớn về mặt kinh tế trong quá trình khai thác và sử dụng đất đai (Tôn Gia Huyên, Nguyễn Đình Bồng, 2006)

Khả năng phục hồi và tái tạo của đất đai chính là khả năng phục hồi và tái tạo

độ phì thông qua tự nhiên hoặc do tác động của con người

Ngoài tính hai mặt trên, đất đai còn có những đặc điểm như là: Sự chiếm hữu, sở hữu đất đai và tính đa dạng phong phú của đất đai Về sự chiếm hữu và sở hữu của đất đai ở nước ta đã được quy định rõ trong Luật Đất đai Còn tính đa dạng

và phong phú của đất đai thể hiện ở chỗ: Trước hết, do đặc tính tự nhiên của đất đai

và phân bổ cố định từng vùng lãnh thổ nhất định, gắn liền với điều kiện hình thành của của đất đai quyết định Mặt khác tính đa dạng, phong phú còn do yêu cầu, đặc điểm và mục đích sử dụng khác nhau Đặc điểm này của đất đai đòi hỏi con người khi sử dụng đất đai phải biết khai thác triệt để lợi thế của mỗi loại đất một cách hiệu quả và tiết kiệm trên một vùng lãnh thổ Để làm được điều này, phải xây dựng một quy hoạch tổng thể và chi tiết sử dụng đất đai trên phạm vi cả nước và từng vùng khu vực (Tôn Gia Huyên, Nguyễn Đình Bồng, 2006)

1.1.2 Thu hồi đất

- Thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của

người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất

vi phạm pháp luật về đất đai (Luật Đất đai, 2013)

- Các trường hợp thu hồi đất được quy định tại Điều 61 và Điều 62 của Luật đất đai 2013

1.1.3 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

a) Bồi thường: Bồi thường là đền bù những tổn hại đã gây ra Đền bù là trả

lại tương xứng với giá trị hoặc công lao Như vậy, bồi thường là trả lại tương xứng với giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì hành vi của chủ thể khác mang lại

Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử

dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất (Theo khoản 6

Điều 4, Luật Đất đai năm 2003)

Bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với

diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất (Điều 3, Luật đất đai 2013)

b) Hỗ trợ: Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho

người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển (Điều 3, Luật đất

đai 2013)

c) Tái định cư: Tái định cư là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở

trước đây để sinh sống và làm ăn Tái định cư bắt buộc đó là sự di chuyển không thể

tránh khỏi khi Nhà nước thu hồi hoặc trưng thu đất đai để thực hiện các dự án phát triển

Tái định cư (TĐC) được hiểu là một quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất, tài sản; di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống, thu nhập, cơ sở vật chất tinh thần tại đó

d) Một số khái niệm liên quan khác

- Nhà nước giao đất là việc Nhà nước ban hành quyết định giao đất để trao quyền sử dụng đất cho đối tượng có nhu cầu sử dụng đất (Luật Đất đai, 2013)

- Nhà nước cho thuê đất là việc Nhà nước quyết định trao quyền sử dụng đất cho đối tượng có nhu cầu sử dụng đất thông qua hợp đồng cho thuê quyền sử dụng đất (Luật Đất đai, 2013)

- Nhà nước công nhận quyền sử dụng đất là việc Nhà nước trao quyền sử dụng đất cho người đang sử dụng đất ổn định mà không có nguồn gốc được Nhà nước giao đất, cho thuê đất thông qua việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất lần đầu đối với thửa đất xác định (Luật Đất đai, 2013)

- Giá đất là giá trị của quyền sử dụng đất tính trên một đơn vị diện tích đất (Luật Đất đai, 2013)

- Giá trị quyền sử dụng đất là giá trị bằng tiền của quyền sử dụng đất đối với một diện tích đất xác định trong thời hạn sử dụng đất xác định (Luật Đất đai, 2013)

1.1.4 Đặc điểm của quá trình bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Đất đai ngày càng có giá trị và khan hiếm, bên cạnh đó công tác bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư liên quan đến lợi ích của nhiều cá nhân, tập thể và của toàn xã hội Ở các địa phương khác nhau thì công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cũng có nhiều đặc điểm khác nhau Chính vì vậy, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư mang tính đa dạng và phức tạp:

- Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với

điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội và trình độ dân trí nhất định Đối với khu vực nội thành, khu vực ven đô, khu vực ngoại thành mật độ dân cư khác nhau, ngành nghề

đa dạng và đều hoạt động sản xuất theo đặc trưng riêng của vùng đó Do đó, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cũng được tiến hành với những đặc điểm riêng biệt

- Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong

đời sống kinh tế-xã hội đối với mọi người dân Ở khu vực nông thôn, dân cư chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn Do đó, tâm lý người dân khu vực này là phải giữ được đất để sản xuất Mặt khác, cây trồng vật nuôi trên vùng đó cũng đa dạng, không được tập trung một loại nhất định nên gây khó khăn cho công tác định giá bồi thường

1.1.5 Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Thực trạng công tác quản lý Nhà nước về đất đai ở nước ta còn nhiều vướng mắc, gây cản trở lớn cho công tác thu hồi đất Không ít các trường hợp Nhà nước

phải mặc nhiên công nhận quyền sử dụng đất của các chủ sử dụng không có chứng thư pháp lý, vi phạm pháp luật về đất đai Tình trạng tranh chấp đất đai, khiếu kiện trong nhân dân do không có giấy tờ hợp pháp hoặc vì một quyết định sai chính sách trong thời gian qua không giảm Vì vậy, việc tăng cường công tác quản lý Nhà nước, nâng cao năng lực thể chế, ổn định pháp chế trong xã hội là những nội dung quan trọng và cần thiết nhằm giải quyết tốt các mối quan hệ đất đai Đồng thời, nó

có tác động rất lớn đối với việc thực hiện công tác đền bù, tái định cư trong thời kỳ hình thành và phát triển thị trường bất động sản (Ủy ban nhân dân tỉnh Nam Định, Quyết định số 24/2009/QĐ-UBND ngày 27/11/2009)

a) Việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai và tổ chức thực hiện các văn bản đó

Do các đặc điểm lịch sử, kinh tế xã hội của đất nước ta trong mấy thập kỷ qua có nhiều biến động lớn, nên các chính sách về đất đai không ngừng được sửa đổi, bổ sung Theo đó, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cũng luôn được Chính phủ không ngừng hoàn thiện, sửa đổi nhằm giải quyết các vướng mắc để phù hợp với yêu cầu thực tế triển khai Với những đổi mới về pháp luật đất đai, thời gian qua công tác bồi thường hỗ trợ tái định cư đã đạt những kết quả đáng khích lệ, đã cơ bản đáp ứng được nhu cầu về mặt bằng cho việc phát triển các dự án đầu tư Tuy nhiên bên cạnh đó, do tính chưa ổn định, chưa thống nhất của pháp luật đất đai qua các thời kỳ mà công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã gặp khá nhiều khó khăn

và cản trở Thực tiễn triển khai cho thấy việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai có ảnh hưởng rất lớn đến công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Hệ thống văn bản pháp luật đất đai còn có những nhược điểm như

là số lượng nhiều, mức độ phức tạp cao, không thuận lợi trong sử dụng, nội bộ hệ thống chưa đồng bộ, chặt chẽ gây lúng túng trong xử lý và tạo kẽ hở trong thực thi pháp luật (Ủy ban nhân dân tỉnh Nam Định, Quyết định số 24/2009/QĐ-UBND ngày 27/11/2009)

b) Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

Thông qua việc lập, xét duyệt và điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất để tổ chức việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thực sự trở thành sự nghiệp của cộng đồng

mà Nhà nước đóng vai trò là người tổ chức Bất kỳ một phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nào đều dựa trên một quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất nhằm đạt được các yêu cầu như là phương án có hiệu quả kinh tế - xã hội cao nhất Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất có tác động tới chính sách bồi thường đất đai trên hai khía cạnh:

- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những căn cứ quan trọng nhất để thực hiện việc giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, mà theo quy định của Luật đất đai, việc giao đất, cho thuê đất chỉ được thực hiện khi có quyết định thu hồi đất đó của người đang sử dụng;

- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những nhân tố ảnh hưởng tới giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất, từ đó tác động tới giá đất tính bồi thường

Quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất đai là hệ thống các biện pháp cơ sở khoa học kỹ thuật, khoa hoc xã hội để phân chia đất đai theo loại sử dụng nhằm sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên đất Đối với công tác đền bù, bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư, nó chi phối từ khâu hình thành dự án đến khâu thu hồi đất và lập khu tái định

cư Hiện nay, trên phạm vi cả nước có khoảng 60% đơn vị cấp huyện có quy hoạch

và 50% đơn vị cấp xã có quy hoạch Những nơi chưa có quy hoạch kế hoạch sử dụng đất, việc khoanh định các loại đất, định hướng sử dụng không sát với thực tế công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư gặp nhiều khó khăn phức tạp (Ủy ban nhân dân tỉnh Nam Định, Quyết định số 24/2009/QĐ-UBND ngày 27/11/2009)

c) Yếu tố giao đất, cho thuê đất

Công tác giao đất, cho thuê đất có tác động rất lớn đến công tác bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư Nguyên tắc giao đất, cho thuê đất, phải căn cứ vào quy hoạch, kế hoạch là điều kiện bắt buộc, nhưng nhiều địa phương chưa thực hiện tốt nguyên tắc này; hạn mức đất được giao và nghĩa vụ đóng thuế đất quy định không rõ ràng, tình trạng quản lý đất đai thiếu chặt chẽ dẫn đến khó khăn cho công tác đền bù (Ủy ban nhân dân tỉnh Nam Định, Quyết định số 24/2009/QĐ-UBND ngày 27/11/2009)

d) Yếu tố điều tra, khảo sát, đo đạc, đánh giá, phân hạng đất và lập bản

đồ địa chính

Trong công tác quản lý Nhà nước về đất đai, thì nội dung về điều tra, đo đạc, đánh giá, phân hạng đất và lập bản đồ địa chính là nội dung rất quan trọng, là cơ sở

để thực hiện những nội dung sau, đồng thời nó phản ánh hiện trạng sử dụng đất của khu vực dự án

Về công tác phân hạng và phân loại đất: Việc xác định chất lượng đất là cơ

sở để xác định giá trị sinh lợi của mảnh đất trong điều kiện và trình độ thâm canh như nhau Từ đó định ra giá trị quyền sử dụng đất hoặc lập bảng giá đất giúp cho việc xây dựng phương án đền bù chính xác, công bằng khi thu hồi đất Thực tế đã chứng minh vai trò của công tác phân hạng và phân loại đất Ở nhiều địa phương do việc phân hạng đất đai thiếu cơ sở khoa học dẫn đến hậu quả định giá đền bù khó khăn, thiếu chính xác gây bất hợp lý trong việc xác định giá đất khi đền bù thiệt hại (Ủy ban nhân dân tỉnh Nam Định, Quyết định số 24/2009/QĐ-UBND ngày 27/11/2009)

e) Công tác đăng ký đất đai và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

Đăng ký đất đai là một thành phần cơ bản quan trọng nhất của hệ thống quản

lý đất đai, đó là quá trình xác lập hồ sơ về quyền sở hữu đất đai, sự đảm bảo và những thông tin về quyền sở hữu đất Ở nước ta, theo quy định của Luật đất đai, người sử dụng đất phải đăng ký quyền sử dụng đất với cơ quan nhà nước

có thẩm quyền (cụ thể là Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất) và được xét cấp GCNQSDĐ Chức năng của đăng ký đất đai là cung cấp những căn cứ chuẩn xác và an toàn cho việc thu hồi, chấp thuận và từ chối các quyền về đất

Trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, GCNQSDĐ là căn cứ để xác định đối tượng được bồi thường, loại đất, diện tích đất tính bồi thường Hiện nay, công tác đăng ký đất đai ở nước ta vẫn còn nhiều bất cập, đặc biệt công tác đăng ký biến động về sử dụng đất; việc cấp GCNQSDĐ vẫn chưa hoàn tất Chính vì vậy mà công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã gặp rất nhiều khó khăn Làm tốt công tác đăng ký đất đai, cấp GCNQSDĐ thì công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư sẽ thuận lợi hơn (Ủy ban nhân dân tỉnh Nam Định, Quyết định số 24/2009/QĐ-UBND ngày 27/11/2009)

f) Yếu tố thanh tra chấp hành các chế độ, thể lệ về quản lý và sử dụng đất đai

Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là một việc làm phức tạp, gắn nhiều đến quyền lợi về tài chính nên rất dễ có những hành vi vi phạm pháp luật nhằm thu lợi bất chính, chính quyền địa phương cấp trên Hội đồng thẩm định phải có kế hoạch thanh tra, kiểm tra và coi đây là nhiệm vụ thường xuyên trong quá trình triển khai thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, kịp thời phát hiện các sai phạm, vi phạm pháp luật để xử lý tạo niềm tin trong nhân dân (Ủy ban nhân dân tỉnh Nam Định, Quyết định số 24/2009/QĐ-UBND ngày 27/11/2009)

g) Giá đất

- Giá quyền sử dụng đất (giá đất) là số tiền tính trên một đơn vị diện tích đất

do Nhà nước quy định hoặc được hình thành trong giao dịch về quyền sử dụng đất

- Giá đất là công cụ kinh tế để Nhà nước quản lý và người sử dụng đất tiếp cận với cơ chế thị trường Giá đất cũng là căn cứ để đánh giá sự công bằng trong phân phối đất đai, để người sử dụng thực hiện nghĩa vụ của mình và để Nhà nước điều chỉnh các mối quan hệ đất đai theo pháp luật

h) Định giá đất

Theo quy định tại Luật Đất đai năm 2013, việc xác định giá đất phải đảm bảo nguyên tắc sát với giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất thực tế trên thị trường trong điều kiện bình thường Thực tế cho thấy bảng giá đất các địa phương công bố hàng năm chưa phù hợp với nguyên tắc trên dẫn tới các khiếu kiện của người bị thu hồi đất và gây ảnh hưởng đến quá trình thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

i) Thị trường bất động sản

Thị trường bất động sản là nơi buôn bán bất động sản mà ở đó có người mua, người bán, người môi giới, người đại diện pháp lý để thực hiện các quan hệ giao dịch về giấy tờ pháp lý, tài chính, giá cả, tiền tệ, hàng hoá - bất động sản, theo các quy định của nhà nước

Việc hình thành và phát triển thị trường bất động sản góp phần giảm thiểu việc thu hồi đất để thực hiện các dự án đầu tư Người bị thu hồi đất có thể tự mua hoặc thuê đất, công trình trên đất mà không bắt buộc phải thông qua chính sách tái

định cư của Nhà nước Tuy nhiên giá đất để tính bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất sẽ bị tác động bởi giá cả của bất động sản được hình thành trên thị trường, đây

là một trong những nguyên nhân khiến công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong thời gian qua bị kéo dài và cũng là nguyên nhân của phần lớn các vụ khiếu kiện đông người

k) Năng lực tài chính của chủ đầu tư; phương thức quản lý lưu trữ hồ sơ; phong tục tập quán sinh hoạt, sản xuất của người có đất bị thu hồi

- Năng lực tài chính của chủ đầu tư: Yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp tới công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, chủ đầu tư có năng lực tài chính mạnh việc giải ngân diễn ra nhanh chóng, kịp thời đẩy nhanh được tiến độ bồi thường, hỗ trợ tái định cư

- Phương thức quản lý lưu trữ hồ sơ; khả năng tổ chức và thực hiện công tác bồi thường hỗ trợ, tái định cư; trình độ hiểu biết pháp luật của người dân; công tác tuyên truyền vận động nhân dân thực hiện các quy định của Nhà nước về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

- Phong tục, tập quán sinh hoạt, tập quán sản xuất của người dân vùng bị thu hồi đất Khi tìm hiểu rõ được phong tục tập quán sinh hoạt, tập quán sản xuất của người dân vùng bị thu hồi đất sẽ việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư sẽ được thực hiện theo nhu cầu thực tế của người dân, giảm bớt được tình trạng các hộ gia đình

cá nhân chuyển đến khu tái định cư nhưng không thực hiện được sản xuất, và phong tục sống bị đảo lộn;

- Trình độ, năng lực, và trách nhiệm của người trực tiếp thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư: Cán bộ trực tiếp làm công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư rất quan trọng, các cán bộ làm việc có trách nhiệm sẽ đẩy nhanh được tiến độ thực hiện, thông qua cán bộ có thể tuyên truyền phổ biến quy định của pháp luật

1.1.6 Quy trình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Bước 1: Sau khi có quyết định thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền UBND thành phố ban hành quyết định thành lập hội đồng bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư của dự án

Bước 2: Cùng với việc ban hành Quyết định thành lập hội đồng bồi thường,

hỗ trợ và tái định cư, UBND thành phố ban hành quyết định thành lập tổ công tác

để tiến hành kê khai kiểm đếm phần diện tích đất bị thu hồi trong chỉ giới thu hồi

Bước 3: Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thành phố tổ chức họp với các hộ dân có đất bị thu hồi, đồng thời thông báo tới các hộ các chế độ chính sách liên quan tới việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, tiến hành phát tờ khai cho

hộ (theo mẫu điều tra)

Bước 4: Tổ công tác xuống thu lại tờ khai của các hộ đồng thời tiến hành kiểm đếm hiện trạng và xác lập hồ sơ, kiểm tra nguồn gốc sử dụng đất làm cơ sở để

áp giá bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Bước 5: Hoàn chỉnh phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư trình cơ quan

có thẩm quyền phê duyệt sau khi có quyết định phê duyệt phương án tổ công tác cùng với chủ đầu tư tiến hành chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ của dự án cho các hộ dân, đồng thời tổ chức xét tái định cư

Bước 6: Cưỡng chế thu hồi đất đối với hộ gia đình, cá nhân có đất thu hồi đã vận động thuyết phục nhưng người dân có đất bị thu hồi không chấp hành chủ trương, chính sách, không bàn giao đất đã bị thu hồi cho Nhà nước

Bước 7: Giải quyết khiếu nại đối với quyết định bồi thường, hỗ trợ tái định

cư hoặc quyết định cưỡng chế thu hồi đất thực hiện theo quy định tại điều Điều 71 Luật Đất đai 2013

1.2 Cơ sở pháp lý của đề tài

1.2.1 Luật, Thông tư, nghị định về bồi thường hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

- Luật Đất đai 2013;

- Nghị định số 43/2014/NĐ - CP ngày 15/05/2014 của Chính phủ Quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật đất đai năm 2013;

- Nghị định số 44/NĐ-CP ngày 15/05/2014 của Chính phủ Quy định về giá đất;

- Nghị định số 45/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ về thu tiền sử dụng đất

- Nghị định số 47/2014/NĐ - CP ngày 15/05/2014 của Chính phủ Quy định

về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

- Nghị định số 104/2014/NĐ-CP ngày 14/11/2014 của Chính phủ Quy định

về khung giá đất;

- Thông tư số 02/2015/TT-BTNMT Quy định chi tiết một số điều của Nghị định số 43/2014/NĐ-CP và Nghị định số 44/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 về đất đai của Chính phủ;

- Thông tư số 76/2014/TT-BTC ngày 16/6/2014 của Bộ Tài chính hướng dẫn một số điều của Nghị định số 45/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định về thu tiền sử dụng đất

- Thông tư số 36/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường Quy định chi tiết phương pháp định giá đất; xây dựng, điều chỉnh bảng giá đất; định giá đất cụ thể và tư vấn xác định giá đất;

- Thông tư 37/2014/TT-BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường Quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

1.2.2 Các văn bản của tỉnh Nam Định

- Quyết định số 12/2013/QĐ-UBND ngày 11/4/2013 của UBND tỉnh Nam Định quy định đơn giá bồi thường hỗ trợ nhà, công trình xây dựng, vật kiến trúc khi Nhà nước thu hồi đất

- Quyết định số 20/2014/QĐ-UBND ngày 30/9/2014 của UBND tỉnh về việc

ủy quyền cho UBND cấp huyện quyết định thu hồi đất

- Quyết định số 23/2014/QĐ-UBND ngày 10/10/2014 của UBND tỉnh Nam Định ban hành quy định diện tích đất ở tối thiểu được phép tách thửa trên địa bàn tỉnh Nam Định

- Quyết định số 27/QĐ-UBND ngày 12/11/2014 của UBND tỉnh Nam Định ban hành quy định hạn mức giao đất ở và hạn mức công nhận đất ở áp dụng khi cấp GCN quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất cho hộ gia đình, cá nhân trên địa bàn tỉnh Nam Định

- Quyết định số 08/2015/QĐ-UBND ngày 24/3/2015 của UBND tỉnh Nam Định về việc ban hành quy định cụ thể một số nội dung về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Nam Định;

- Quyết định số 13/2015/QĐ-UBND ngày 20/5/2015 của UBND tỉnh về việc ban hành đơn giá bồi thường, hỗ trợ di chuyển cây trồng đặc thù để lập phương án bồi thường, hỗ trợ GPMB thực hiện dự án xây dựng cầu Tân Phong trên địa bàn Thành phố Nam Định

- Quyết định số 1768/QĐ-UBND ngày 29/8/2016 của UBND tỉnh Nam Định

về việc phê duyệt dự án đầu tư: Xây dựng tuyến đường trục trung tâm phía Nam thành phố Nam Định (đoạn nối từ Tỉnh lộ 490C đến vị trí giao với đường dẫn cầu Tân Phong;

- Quyết định số 37/2016/QĐ-UBND ngày 20/9/2016 của UBND tỉnh Nam Định về việc ban hành quy định đơn giá bồi thường, hỗ trợ cây trồng, vật nuôi (nuôi trồng thủy sản) phục vụ công tác GPMB trên địa bàn tỉnh Nam Định;

- Quyết định số 01/2018/QĐ-UBND ngày 15/01/2017 của UBND tỉnh Nam Định về việc ban hành quy định đơn giá bồi thường, hỗ trợ thiệt hại về nhà, công trình xây dựng khác gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Nam Định;

- Quyết định số 2536/QĐ-UBND ngày 07/11/2017 của UBND tỉnh Nam Định về việc phê duyệt giá đất cụ thể phục vụ việc bồi thường, hỗ trợ GPMB dự án đầu tư: Xây dựng tuyến đường trục trung tâm phía Nam thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định (đoạn nối từ Tỉnh lộ 490C đến vị trí giao với đường dẫn cầu Tân Phong) trên địa bàn thành phố Nam Định;

- Quyết định số 6264/QĐ-UBND ngày 26/10/2016 của UBND thành phố Nam Định về việc thành lập Tổ công tác giúp việc Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư GPMB dự án: Xây dựng tuyến đường trục trung tâm phía Nam thành phố Nam Định (đoạn nối từ Tỉnh lộ 490C đến vị trí giao với đường dẫn cầu Tân Phong);

- Thông báo số 366/TB-UBND đến thông báo số 535/ TB-UBND ngày 24/7/2017 của UBND thành phố Nam Định về việc thu hồi đất thực hiện GPMB công trình: Xây dựng tuyến đường trục trung tâm phía Nam thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định (đoạn nối từ Tỉnh lộ 490C đến vị trí giao với đường dẫn cầu Tân Phong) thuộc địa bàn thành phố Nam Định

- Hướng dẫn số 1456/HD-STNMT ngày 01/7/2015 về việc lập, thẩm định phê duyệt và thực hiện phương án xử lý đối với những trường hợp sử dụng đất không hợp pháp trước khi có Nghị quyết số 17-NQ/TU ngày 17/7/2012 của Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh và Kế hoạch số 54/KH-UBND ngày 02/10/2012 của UBND tỉnh Nam Định

1.3 Cơ sở thực tiễn của đề tài

1.3.1 Quy định về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư một số nước trên thế giới

1.3.1.1 Tại Trung Quốc

Theo pháp luật đất đai của Trung Quốc, chỉ có Chính phủ và chính quyền cấp tỉnh mới có thẩm quyền thu hồi đất Quốc vụ viện quyết định thu hồi đất nông nghiệp từ 35 ha trở lên, đối với loại đất khác là 70 ha trở lên Dưới hạn mức đất này, chính quyền cấp tỉnh ra quyết định thu hồi đất Đất nông nghiệp sau khi thu hồi sẽ chuyển từ chế độ sở hữu tập thể thành chế độ sở hữu nhà nước Trách nhiệm bồi thường thuộc về người sử dụng đất sau khi thu hồi Có thể nói, mục tiêu bao trùm lên chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở Trung Quốc là hạn chế đến mức tối

đa việc thu hồi đất, giải tỏa mặt bằng, cũng như số lượng người bị ảnh hưởng bởi việc thu hồi đất để thực hiện dự án đầu tư Nếu như việc thu hồi đất là không thể tránh khỏi thì có sự chuẩn bị cẩn thận phương án đền bù, trên cơ sở tính toán đầy đủ lợi ích của nhà nước, tập thể và cá nhân, đảm bảo cho những người dân bị thu hồi đất có thể khôi phục lại hoặc cải thiện mức sống so với trước khi bị thu hồi đất

1.3.1.2 Tại Singapore

Luật pháp Singapore quy định Nhà nước có thẩm quyền thu hồi đất và người dân có nghĩa vụ chấp hành quyết định thu hồi đất Việc thu hồi đất được thực hiện dựa trên quy hoạch tổng thể đã được phê duyệt và tuân thủ các nguyên tắc chủ yếu sau đây:

- Thu hồi đất bắt buộc để sử dụng đất vào mục đích công cộng;

- Hạn chế việc thu hồi đất thuộc sở hữu tư nhân (chỉ thu hồi trong các trường hợp cần thiết);

- Việc thu hồi đất phải được sự đồng ý của Chính phủ, sau khi đã thảo luận

và tham khảo ý kiến của cộng đồng;

- Việc thu hồi đất được thực hiện theo quy trình chặt chẽ do pháp luật quy định Nhà nước thông báo cho người bị thu hồi đất biết trước từ 2 đến 3 năm trước khi ra quyết định thu hồi đất

Trường hợp người bị thu hồi đất không thực hiện quyết định thu hồi đất sẽ bị nhà nước áp dụng các biện pháp cưỡng chế hoặc bị phạt theo Luật xâm chiếm đất công

Chính sách, pháp luật về bồi thường khi nhà nước thu hồi đất ở Singapore có những điểm đáng lưu ý sau đây:

+ Về mức bồi thường thiệt hại, được xác định căn cứ vào giá trị thực tế bất động sản của chủ sở hữu; các chi phí tháo dỡ, di chuyển chỗ ở hợp lý; chi phí mua nguyên liệu xây dựng nhà ở mới; thuế nhà ở mới Trường hợp người bị thu hồi đất không tán thành với phương án bồi thường thiệt hại do nhà nước xác định, họ có quyền thuê một tổ chức định giá tư nhân để tiến hành định giá lại các chi phí thiệt hại Nhà nước trả tiền thuê định giá lại

+ Việc xác định mức bồi thường được xác định là giá trị bất động sản do người bị thu hồi đất đầu tư, không phải là giá trị thực tế của bất động sản Phần giá trị tăng thêm do sự đầu tư cơ sở hạ tầng của nhà nước được bóc tách khỏi giá trị bồi thường Điều này có nghĩa là nhà nước không bồi thường theo giá bất động sản hiện tại mà bồi thường theo giá thấp hơn do trừ đi phần giá trị bất động sản tăng thêm từ

sự đầu tư cơ sở hạ tầng của nhà nước

Bên cạnh đó, nhà nước cũng xem xét bồi thường cho người bị thu hồi đất các thiệt hại sau đây: Trường hợp công trình công cộng đi ngang qua bất động sản gây ảnh hưởng xấu đến lợi ích của người sử dụng đất như tiếng ồn, khói bụi, người đi đường có thể nhìn vào nhà… Nhà nước chi trả 20% tổng giá trị bồi thường khi chủ nhà thực hiện việc tháo dỡ nhà ở Phần giá trị bồi thường còn lại được thanh toán khi người bị thu hồi đất ở hoàn tất việc di chuyển chỗ ở Trường hợp hộ gia đình, cá nhân có nhu cầu cấp bách về chỗ ở sẽ được nhà nước cho thuê nhà ở với giá thuê phù hợp

+ Những yêu cầu sau đây của người bị thu hồi đất sẽ không được xem xét để bồi thường:

- Yêu cầu thưởng cho việc di chuyển chỗ ở sớm hoặc cố tình không chịu thực hiện quyết định thu hồi đất để đòi mức giá bồi thường cao hơn;

- Yêu cầu đòi bồi thường phần chi phí đầu tư thêm vào ngôi nhà hoặc xây dựng nhà mới sau khi nhà nước đã có quyết định thu hồi đất;

- Yêu cầu bồi thường theo giá mua bán, chuyển nhượng đất đai thực tế;

- Trường hợp thu hồi bất động sản đối với hoạt động kinh doanh không có giấy phép;

- Trường hợp người sử dụng đất không có căn cứ pháp lý để bồi thường;

- Đất sử dụng bất hợp pháp …

+ Khiếu nại và giải quyết khiếu nại về bồi thường khi thu hồi đất Trường hợp người bị thu hồi đất không nhất trí với mức giá bồi thường họ có quyền khiếu kiện về giá trị bồi thường Hội đồng bồi thường là người có thẩm quyền quyết định

về giá trị bồi thường và đưa ra câu trả lời đối với người khiếu kiện Nếu người bị thu hồi đất không đồng ý với câu trả lời của Hội đồng bồi thường thì có quyền khởi kiện vụ việc ra Tòa Thượng thẩm

Chính sách bồi thường khi nhà nước thu hồi đất của Singapore được tiến hành thận trọng (đặc biệt đối với đất thuộc sở hữu tư nhân) trên cơ sở các quy định chặt chẽ của pháp luật Nguyên tắc công bằng, minh bạch được đề cao trong quá trình thực hiện nên đã nhận được sự đồng thuận của người dân Tỷ lệ cưỡng chế khi thu hồi đất thấp (dưới 1% tổng số các trường hợp thu hồi đất)

+ Vấn đề tái định cư cho người bị thu hồi đất ở rất được Chính phủ Singapore rất chú trọng thực hiện Chính sách này được triển khai gắn với việc bố trí nhà ở do nhà nước xây dựng (nhà ở công) và cung cấp với giá rẻ đi kèm với một

số điều kiện Cục Phát triển nhà (HDB) được thành lập năm 1960 có nhiệm vụ cung cấp nhà ở công cho người dân, trong đó chủ yếu phục vụ công tác tái định cư Tính

từ khi thành lập đến nay, HDB đã cung cấp nhà ở cho 85% dân số; trong đó có 2% người dân được thuê căn hộ Việc tái định cư được thực hiện trên cơ sở điều tra xã hội học nhằm thu thập, xác minh các thông tin: Số lượng thành viên trong hộ gia đình; nguồn thu nhập; nghề nghiệp; nơi làm việc; tình trạng pháp lý của bất động sản tạo căn cứ vững chắc cho quá trình thực hiện tái định cư chính xác, công bằng

1.3.1.3 Tại Hàn Quốc

Ở Hàn Quốc, vào những năm 70 của thế kỷ trước, trước tình trạng di dân ồ ạt

từ các vùng nông thôn vào đô thị, thủ đô Seoul đã phải đối mặt với tình trạng thiếu đất định cư trầm trọng trong thành phố Để giải quyết nhà ở cho dân nhập cư, chính quyền thành phố phải tiến hành thu hồi đất của nông dân vùng phụ cận Việc đền bù được thực hiện thông qua các công cụ chính sách như hỗ trợ tài chính, cho quyền mua căn hộ do thành phố quản lý và chính sách tái định cư Chính sách, pháp luật

về bồi thường khi nhà nước thu hồi đất ở Hàn Quốc có những điểm đáng lưu ý như sau:

+ Quy trình tham vấn và cưỡng chế Việc bồi thường khi nhà nước thu hồi đất được thực hiện theo phương thức tham vấn và cưỡng chế với các bước cụ thể sau:

- Thu thập, chuẩn bị các quy định về tài sản và đất đai có liên quan đến việc thu hồi đất;

- Xây dựng và công bố phương án bồi thường;

- Thành lập Hội đồng bồi thường;

- Đánh giá và tính toán tổng số tiền bồi thường;

- Yêu cầu tham vấn bồi thường;

- Hoàn tất hợp đồng bồi thường

Các cơ quan công quyền thỏa thuận với người bị thu hồi đất về phương án, cách thức bồi thường Nếu quá trình tham vấn không thành công thì nhà nước phải

sử dụng biện pháp cưỡng chế Theo ông Kim Jaejeong, Cục trưởng Cục Chính sách đất đai Hàn Quốc, thì ở Hàn Quốc có 85% tổng số các trường hợp nhà nước thu hồi đất thực hiện thành công theo quy trình tham vấn, chỉ có 15% các trường hợp phải

sử dụng phương thức cưỡng chế

+ Nguyên tắc bồi thường, được ghi nhận trong luật về bồi thường khi thu hồi đất Về thời điểm xác định giá bồi thường, trường hợp thu hồi đất thông qua hình thức tham vấn thì thời điểm xác định giá bồi thường là thời điểm các bên đạt được thỏa thuận đồng thuận về phương án bồi thường Đối với trường hợp thu hồi đất thông qua hình thức cưỡng chế thì xác định giá tại thời điểm cơ quan nhà nước có thẩm quyền ra quyết định cưỡng chế

+ Về xác định giá bồi thường, chủ thực hiện dự án không được tự định giá

mà do ít nhất hai cơ quan định giá thực hiện Đây là các tổ chức tư vấn về giá đất hoạt động độc lập theo hình thức doanh nghiệp hoặc công ty cổ phần có chức năng

tư vấn về giá đất Trong trường hợp chủ đất có yêu cầu về việc xác định giá bồi thường thì chủ đầu tư thực hiện dự án có thể lựa chọn thêm một tổ chức tư vấn về định giá đất thứ ba Giá đất được lựa chọn làm căn cứ xác định bồi thường là giá trung bình cộng của kết quả định giá của hai hoặc ba cơ quan dịch vụ tư vấn về giá đất độc lập được thuê định giá

+Về bồi thường đất và tài sản trên đất bị thu hồi Bồi thường đối với đất được thực hiện dựa trên giá đất ở từng khu vực do Chính phủ công bố hàng năm theo Luật Công bố giá trị và Định giá bất động sản Tổ chức định giá sẽ tiến hành so sánh các yếu tố như vị trí, địa hình, môi trường xung quanh… có ảnh hưởng đến giá trị của đất, tham chiếu từ hơn 01 hoặc 02 mảnh đất tham khảo so với mảnh đất cần định giá Bồi thường đối với tài sản trên đất bao gồm: nhà ở, cây trồng, công trình xây dựng, mồ mả Đối với các tài sản khác gắn liền với đất, việc bồi thường được xác định cụ thể như sau:

- Bồi thường các quyền sử dụng đối với tài sản (quyền khai thác mỏ, quyền đánh bắt cá, quyền sử dụng nguồn nước …) được thực hiện với mức giá phù hợp thông qua định giá chi phí đầu tư, mức lợi nhuận mong đợi;

- Bồi thường thiệt hại do việc thu hồi đất dẫn đến tạm ngừng hoặc dừng công việc kinh doanh gây ra;

- Bồi thường thiệt hại về hoa màu trên đất nông nghiệp dựa vào việc xác định doanh thu trên mỗi đơn vị diện tích đất nông nghiệp;

- Bồi thường thiệt hại về thu nhập cho người lao động bị mất việc hoặc tạm thời nghỉ việc do thu hồi đất gây ra Việc bồi thường được thực hiện dựa trên căn cứ xác định mức lương trung bình của người lao động theo Luật tiêu chuẩn lao động

+ Về tái định cư khi thu hồi đất ở Chủ thực hiện dự án có trách nhiệm xây dựng khu tái định cư, trả tiền di dời hoặc trả tiền cho quỹ tái định cư Khu tái định

cư phải có hệ thống cơ sở hạ tầng đảm bảo cuộc sống của người dân Người bị thu

hồi đất ở được ưu tiên mua đất tái định cư với giá ưu đãi thấp hơn 80% so với chi phí phát triển Diện tích mỗi mảnh đất tái định cư rộng từ 165m2 - 265m2 …

(Nguồn: Thông tin khoa học lập pháp số 01 (08) tháng 3/2013)

1.3.2 Kinh nghiệm cho công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại Việt Nam

Từ những mô hình, kinh nghiệm của các nước, các tổ chức quốc tế, có thể rút

ra một số bài học ban đầu cho công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của Việt Nam để phù hợp hơn với nền kinh tế thị trường, như sau:

1.3.2.1 Xác định các trường hợp áp dụng biện pháp Nhà nước thu hồi đất

Các nước, vùng lãnh thổ xác định việc áp dụng biện pháp hành chính để có đất một cách rất hạn chế, ví dụ Hàn Quốc áp dụng cho các các dự án kinh tế như khu đô thị, khu công nghiệp nhưng cũng xác định rõ là các công trình dự án này phải do Nhà nước đầu tư; Trung Quốc áp dụng cho các dự án lớn có hạ tầng chung; Canađa quy định chính quyền các bang có thể thu hồi quyền sở hữu đất nhưng quyền này chỉ áp dụng với những mảnh đất thể hiện trong bản quy hoạch là sử dụng cho mục đích công cộng ví dụ như đường giao thông và cơ sở hạ tầng

Trong khi đó, quy định của Luật đất đai 2013 về trường hợp được áp dụng biện pháp Nhà nước thu hồi đất vẫn còn khá rộng rãi, bao gồm cả dự án xây dựng khu đô thị mới, khu dân cư nông thôn mới, chỉnh trang đô thị, khu dân cư nông thôn; cụm công nghiệp (không phân biệt nguồn vốn đầu tư là của Nhà nước hay của

tư nhân) Đây là một vấn đề rất khó thuyết phục người có đất bị thu hồi nhanh chóng chấp nhận để bàn giao mặt bằng, những người này cho rằng nếu lấy đất của

họ để sử dụng vào các mục đích như xây dựng đường giao thông, công trình công cộng thì họ sẵn sàng chấp nhận hi sinh vì cộng đồng, nhưng nếu lấy đất của họ cho các dự án kinh tế thì phải thỏa thuận sòng phẳng và trong nhiều trường hợp những người dân này cho rằng họ cũng có thể tự đầu tư trên mảnh đất của họ được như các nhà đầu tư khác, việc Nhà nước thu hồi đất của họ để giao cho các nhà đầu tư khác

là không công bằng, không bình đẳng

1.3.2.2 Đảm bảo quyền lợi của người có đất bị thu hồi

Kinh nghiệm của Australia trong việc ban hành nguyên tắc chủ đạo của việc bồi thường là phải đảm bảo cho người có đất bị thu hồi điều kiện về tài chính ngang

bằng với trạng thái cũ khi đất chưa bị thu hồi; của Đức với nguyên tắc là bồi thường

sẽ đem lại cho chủ sở hữu cơ hội có được tài sản tương tự và phải bao gồm cả kế hoạch di dời nhà, tìm việc khác hoặc chuyển vị trí kinh doanh; kinh nghiệm của Canada trong việc xác định đầy đủ các loại thiệt hại mà người bị thu hồi đất phải gánh chịu bao gồm: đất, nhà, các công trình khác; mất giá trị đối với mảnh đất còn lại; mất các tiện ích như cây cối và cảnh quan; tổn thất về kinh doanh; thiệt hại về việc di dời, ví dụ chi phí di chuyển và tái định cư cần được nghiên cứu để nâng mức bồi thường cho người bị thu hồi đất, đảm bảo sinh kế của hộ sau khi đã mất đi tư liệu sản xuất quan trọng nhất là đất đai

1.3.2.3 Nghiên cứu, áp dụng cơ chế chia sẻ lợi ích

Kinh nghiệm của các tổ chức quốc tế trong việc áp dụng cơ chế chia sẻ lợi ích đối với các dự án trong lĩnh vực thủy điện, chỉnh trang đô thị cần được nghiên cứu (đặc biệt, ở Việt Nam đã nghiên cứu vận dụng trong dự án thủy điện Sơn La, chỉnh trang đô thị của Đà Nẵng, dự án trồng cây cao su tại Sơn La, Lai Châu) Trên

cơ sở đó có quy định cụ thể về quy trình thực hiện chuyển đổi đất đai trong trường hợp thực hiện các dự án có tác động lớn, trên diện rộng đến cộng đồng dân cư như các dự án thủy điện lớn, dự án khai thác khoáng sản, các dự án thực hiện chỉnh trang nâng cấp hạ tầng đô thị, khu dân cư nông thôn trên nguyên tắc chia sẻ quyền lợi giữa các bên tham gia, các bên có quyền lợi liên quan

1.4 Quy định về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại Việt Nam

1.4.1 Tình hình thực hiện thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên phạm

là 178.433,29 tỷ đồng Thực hiện hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất cho người có đất nông nghiệp thu hồi là 3.977,28 tỷ đồng, hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm

kiếm việc làm với số tiền là 51.245,46 tỷ đồng và hỗ trợ khác với số tiền là 12.240,09 tỷ đồng Tổng diện tích đất ở để bố trí tái định cư là 514,32 ha cho 23.468 hộ gia đình, cá nhân (bình quân 219,16 m2/hộ) và diện tích nhà để bố trí tái định cư là 57.745m2 cho 179 hộ gia đình, cá nhân (bình quân 322,6 m2/hộ)

1.4.2 Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư địa bàn thành phố Hà Nội

Theo Báo cáo số 969/BC-BCĐ ngày 27 tháng 12 năm 2017 của Ban chỉ đạo bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thành phố Hà Nội thì trong năm 2017 trên địa bàn 30 quận, huyện, thị xã có 1.632 dự án triển khai thu hồi đất với diện tích đất thu hồi là 6.694 ha, liên quan đến 69.966 hộ gia đình, cá nhân và tổ chức Nhìn chung, được

sự quan tâm, chỉ đạo của Thành ủy, HĐND Thành phố và với sự quyết liệt tập trung trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành của UBND Thành phố, các Sở, ban, ngành Thành phố theo từng chức năng, nhiệm vụ của đơn vị đã bám sát các nhiệm

vụ trọng tâm, tích cực chủ động, phối hợp với UBND các quận, huyện, thị xã triển khai quyết liệt, đồng bộ có hiệu quả để đẩy nhanh tiến độ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nhìn chung có đổi mới và chuyển biến tích cực Tuy nhiên tiến độ các dự án, công trình trọng điểm còn chậm so với kế hoạch đã đề ra, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của một số dự án còn khó khăn làm kéo dài thời gian thực hiện (dự án Vành đai 2, đoạn Ngã Tư Sở - Ngã Tư Vọng; tuyến đường sắt thí điểm đô thị Hà Nội, tuyến 3, đoạn Nhổn - Ga Hà Nội)

1.4.3 Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

Về trình tự, thủ tục thu hồi đất UBND thành phố Đà Nẵng đã ban hành Quyết định số 06/2015/QĐ-UBND ngày 13 tháng 3 năm 2015 quy định về trình tự, thủ tục thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Đà Nẵng Về bồi thường hỗ trợ tái định cư UBND thành phố Đà Nẵng thực hiện theo Quyết định số 63/2012/QĐ-UBND ngày 20/12/2012 về việc ban hành Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, Quyết định số 50/2014/QĐ-UBND ngày 20/12/2014 của UBND thành phố Đà Nẵng về việc ban hành Quy định giá các loại đất trên địa bàn thành phố Đà Nẵng và Quyết định số 09/2015/QĐ-UBND ngày 14/4/2015 về việc ban hành hệ số điều chỉnh giá đất trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

Sau 02 năm thực hiện Luật Đất đai năm 2013, trên địa bàn thành phố Đà Nẵng đã thực hiện thu hồi 298,77 ha đất (trong đó: đất nông nghiệp là 207,66 ha, đất phi nông nghiệp là 91,11 ha) Số tiền bồi thường về đất là 264,21 tỷ đồng, tiền bồi thường tài sản gắn liền với đất là 501,81 tỷ đồng, tiền hỗ trợ là 51,54 tỷ đồng

Tổ chức bố trí tái định cư bằng đất ở cho 948 hộ gia đình, cá nhân phải di chuyển chỗ ở với diện tích đất ở tái định cư là 12,98 ha

Nhìn chung, các quy định của UBND Thành phố ban hành theo quy định của Luật Đất đai năm 2013 và các văn bản hướng dẫn thi hành liên quan đến thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư trên địa bàn thành phố được công khai, minh bạch, rõ ràng Các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân có nhà, đất bị thu hồi và các cơ quan liên quan được giám sát quá trình thực hiện một dự án theo đúng quy định của Luật Đất đai năm 2013

1.4.4 Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định

1.4.4.1.Thực trạng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại thành phố Nam Định

Trong thời gian qua, UBND tỉnh Nam Định đã ban hành các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất theo đúng quy định của Luật Đất đai và các Nghị định của Chính phủ Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng các khu tái định

cư, quy hoạch dân cư tạo quỹ đất sạch luôn được Thành uỷ, HĐND, UBND Thành phố quan tâm chỉ đạo sát sao Trong giai đoạn từ 2001 - 2019 thành phố Nam Định

đã thực hiện việc giao đất, thu hồi đất cho 227 dự án thuộc khu đô thị, khu dân cư, khu công nghiệp, cụm công nghiệp với tổng diện tích là 1326,94ha Một số dự án lớn như: dự án xây dựng đường 52m, xây dựng hạ tầng khu đất dịch vụ và đất ở thuộc dự án văn hoá Trần, khu tái định cư Phúc Trọng - Bãi Viên, kè hồ Đầm Bét, Đầm Đọ, xây dựng cầu Tân Phong -Quốc lộ 21B …

Nhìn chung, thành phố Nam Định đang trong giai đoạn phát triển kinh tế-xã hội và tập trung giải quyết dứt điểm các dự án tồn tại cho nên trong những năm qua công tác đầu tư xây dựng các dự án trên địa bàn thành phố ngày càng giảm về số lượng Do xác định công tác thu hồi đất thực hiện các dự án là vô cùng khó khăn, phức tạp cho nên UBND thành phố đã tập trung chỉ đạo quyết liệt các cơ quan, tổ

chức có liên quan vào cuộc một cách đồng bộ Qua đó, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn thành phố luôn đạt được kết quả khá tốt

1.4.4.2 Những ưu, nhược điểm về tình hình bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn thành phố Nam Định

a) Những mặt đạt được:

Nhìn chung công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong thời gian qua trên địa bàn thành phố đã thực hiện khá tốt, đúng quy trình và nguyên tắc bồi thường hỗ trợ và tái định cư tại các Nghị định của Chính phủ; các văn bản hướng dẫn của UBND tỉnh, các Sở ban ngành

- Đối với trường hợp thu hồi đất để sử dụng vào mục đích lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, quốc phòng, an ninh; việc triển khai bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư khá thuận lợi và ít gặp trở ngại từ phía người có đất bị thu hồi

- Các quy định về thu hồi đất, bồi thường, tái định cư ngày càng phù hợp hơn với quy luật kinh tế, quan tâm nhiều hơn đến lợi ích của người có đất bị thu hồi; trình tự, thủ tục thu hồi đất ngày càng rõ ràng hơn

b) Những mặt thiếu sót, yếu kém và vướng mắc

- Chưa giải quyết tốt việc làm cho người có đất bị thu hồi, nhất là đối với nông dân không còn hoặc còn ít đất sản xuất hoặc những người không còn việc làm như nơi ở cũ

- Chưa giải quyết tốt mối quan hệ về lợi ích giữa nhà đầu tư cần sử dụng đất với người có đất bị thu hồi Việc quy định giá đất quá thấp so với giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất thực tế trên thị trường tuy có tác động tích cực tới việc khuyến khích nhà đầu tư nhưng lại gây ra những phản ánh gay gắt của những người

có đất bị thu hồi

- Nhiều nhà đầu tư không đủ khả năng về tài chính để bồi thường, hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi Việc ngân hàng rút bỏ cam kết, không cho vay vốn khi thị trường nhà đất chững lại cũng ảnh hưởng đến việc huy động vốn của nhà đầu tư để triển khai dự án

- Trong nhiều trường hợp, việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được giải quyết đúng pháp luật, thoả đáng nhưng người sử dụng đất hoặc

do không hiểu pháp luật, cố ý trì hoãn để được bồi thường hỗ trợ thêm nên không chấp hành quyết định thu hồi đất, thậm chí liên kết khiếu nại đông người, gây áp lực với cơ quan nhà nước Trong khi đó, cơ chế về giải quyết đơn thư khiếu nại còn nhiều bất cập đã làm cho việc giải quyết khiếu nại kéo dài, làm chậm tiến độ của dự án

c) Nhận xét, đánh giá

- Cơ chế, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư còn không ít những vấn

đề bất cập, thiếu đồng bộ, thậm chí còn có mâu thuẫn, bất hợp lý trong chính sách giá bồi thường đối với các đối tượng trong cùng một dự án có đất liền kề nhau, làm phát sinh khiếu kiện phức tạp, kéo dài

- Trong một số dự án, công tác phối, kết hợp giữa thành phố với các sở, ban, ngành của tỉnh; giữa các cơ quan trong hệ thống chính trị của thành phố còn thiếu chặt chẽ nên việc huy động sức mạnh tổng hợp trong thực hiện công tác bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư còn hạn chế

- Việc thiếu tự giác, thiếu hiểu biết, thậm chí cố ý làm sai của một bộ phận nhân dân là trở ngại không nhỏ là nguyên nhân chủ yếu gây nên tình trạng chậm trễ trong thu hồi đất

Chương 2

ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu

- Kết quả công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của dự án: “Xây dựng tuyến

đường trục trung tâm phía Nam thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định (đoạn nối từ Tỉnh lộ 490C đến vị trí giao với đường dẫn cầu Tân Phong)”

- Người dân bị thu hồi đất tại dự án

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi không gian: Nghiên cứu đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại dự án thuộc địa bàn 2 xã Nam Phong, Nam Vân, và phường Cửa Nam, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định

- Phạm vi thời gian: Nghiên cứu đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư từ năm 2018 - 2019

2.2 Nội dung nghiên cứu

2.2.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, hiện trạng sử dụng đất và tình hình quản lý đất đai thành phố Nam Định

- Điều kiện tự nhiên

- Điều kiện kinh tế -xã hội

- Hiện trạng sử dụng đất và tình hình quản lý đất đai

- Giới thiệu khái quát dự án

2.2.2 Đánh giá kết quả thực hiện bồi thường hỗ trợ, tái định cư tại dự án nghiên cứu

2.2.3 Đánh giá ảnh hưởng của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đến người dân trong khu vực thu hồi đất của dự án

2.2.4 Đánh giá những thuận lợi, khó khăn và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

2.3 Phương pháp nghiên cứu

2.3.1 Phương pháp thu thập thông tin tài liệu

2.3.1.1 Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp

Thu thập các thông tin, tài liệu sau :

- Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và hiện trạng sử dụng đất của xã Nam Phong, xã Nam Vân, phường Cửa Nam

- Hiện trạng sử dụng đất và tình hình quản lý đất đai của xã Nam Phong, xã Nam Vân, phường Cửa Nam

- Kết quả công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại dự án: Xây dựng tuyến đường trục trung tâm phía Nam thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định (đoạn nối từ Tỉnh lộ 490C đến vị trí giao với đường dẫn cầu Tân Phong)

Các thông tin, số liệu thứ cấp được thu thập từ các bài báo, bài viết, sách, các báo cáo và các văn bản đã được công bố tại Phòng Tài nguyên và Môi trường thành phố Nam Định và tại Ban quản lý đầu tư và xây dựng thành phố Nam Định…

2.3.1.2 Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp

Sử dụng phương pháp phỏng vấn trực tiếp và phiếu điều tra để thu thập thông tin từ cán bộ làm công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và người dân tại địa bàn nghiên cứu Tổng số phiếu điều tra là 130 phiếu, trong đó:

- Phỏng vấn các cán bộ tham gia công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại phòng Tài nguyên và Môi trường thành phố; Chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai thành phố; Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thành phố; phòng Lao động Thương binh và Xã hội thành phố Nam Định tổng là 30 phiếu về tình hình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở dự án; điều tra, khảo sát nắm bắt thực địa

về tình hình thu hồi đất, thực hiện bồi thường, hỗ trợ tại địa bàn nghiên cứu; những thuận lợi, khó khăn, vướng mắc và nguyên nhân khó khăn, vướng mắc trong công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư

- Phỏng vấn ngẫu nhiên 100 hộ dân có đất bị thu hồi tại 3 phường, xã (xã

Nam Phong: 40 phiếu, xã Nam Vân: 30 phiếu, phường Cửa Nam: 30 phiếu) Các

nội dung điều tra theo phiếu soạn sẵn, tập trung vào các vấn đề ảnh hưởng của công tác đền bù, hỗ trợ, tái định cư với người dân có đất bị thu hồi, đời sống của người dân trước và sau thu hồi đất…

2.3.2 Phương pháp tổng hợp xử lý thông tin, số liệu

- Số liệu sơ cấp: Được xử lý trên bảng tính Excel để kiểm tra, phân tích, tổng hợp, đánh giá các số liệu thu thập được trong quá trình điều tra

- Số liệu, thông tin thứ cấp: Được phân tích, tổng hợp sao cho phù hợp với các mục tiêu của đề tài

- Thống kê các thông tin, tài liệu đã thu thập được về tổng diện tích, tổng số tiền bồi thường cũng như chi tiết từng loại như thế nào và mức ảnh hưởng của dự án

2.3.3 Phương pháp tham khảo, kế thừa các tài liệu liên quan đến đề tài

Tham khảo ý kiến của các chuyên gia về lĩnh vực thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 3.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và tình hình quản lý, sử dụng

đất tại địa bàn nghiên cứu

3.1.1 Điều kiện tự nhiên

Thành phố Nam Định nằm ở phía Bắc của tỉnh Nam Định, thuộc trung tâm khu vực phía Nam đồng bằng sông Hồng;

Trong phạm vi tọa độ địa lý:

- Từ 24024’ đến 20027’ vĩ độ Bắc;

- Từ 106007’ đến 106012’ kinh độ Đông

Đơn vị hành chính tiếp giáp thành phố Nam Định như sau:

- Phía Bắc giáp huyện Mỹ Lộc;

- Phía Nam giáp huyện Vụ Bản và huyện Nam Trực;

- Phía Đông giáp huyện Nam Trực và tỉnh Thái Bình;

- Phía Tây giáp huyện Mỹ Lộc và huyện Vụ Bản

Hình 3.1 Sơ đồ khu vực nghiên cứu

Thành phố Nam Định nằm tại vị trí trung tâm của tiểu vùng phía Nam đồng bằng sông Hồng, có diện tích tự nhiên là 4.641 ha; dân số 244.017 người Nam Định có vị trí trung tâm của chùm đô thị gồm các thành phố là trung tâm của các

tỉnh Hà Nam, Ninh Bình và Thái Bình, có truyền thống là trung tâm văn hóa giáo dục chuyên nghiệp và dịch vụ phục vụ chung cho cả tiểu vùng

Thành phố Nam Định có hướng dốc địa hình từ Tây sang Đông Tuy cùng là gốc phù sa, nhưng đất đai khu vực phía Nam màu mỡ, thuận lợi cho việc canh tác hơn hẳn khu vực phía Bắc, phía Nam là khu vực những làng hoa, cây cảnh nổi tiếng

xã Điền Xá xen lẫn với ruộng lúa Đất ở đây thuộc lọai phù sa ít chua, ít glây tốt nhất của tỉnh Nam Định Trong khi đó phía Bắc ở những khu vực không làm nhà cửa thì chỉ trồng lúa, vùng này có năng suất lúa thấp nhất tỉnh Nam Định vì thổ nhưỡng thuộc lớp phù sa cổ glây hóa mạnh Có thể nói giá trị nông nghiệp khu vực phía Bắc sông không cao

3.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội

a Tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Các cấp ngành, các thành phần kinh tế đã có nhiều cố gắng đồng thời với các chính sách hỗ trợ đầu tư của Nhà nước, của tỉnh nên tốc độ tăng trưởng kinh tế thành phố đã duy trì mức khá cao đạt bình quân 8,86%/năm Giá trị tăng thêm bình quân đầu người (theo giá hiện hành) từ 12,68 triệu đồng năm 2010 tăng lên 40,2 triệu đồng năm 2019

Tổng giá trị sản xuất nông, lâm, thủy sản đạt 19.750 tỷ đồng, tăng 2,8% so với năm 2018; chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 13,3% so với năm 2018 Giá trị sản xuất công nghiệp tăng 14,5% so với năm 2018; Tổng giá trị xuất khẩu hàng hóa của Nam Định đạt trên 2.005 triệu USD, tăng 24,5% so với năm 2018 Đẩy nhanh tiến

độ triển khai dự án đầu tư hạ tầng KCN Dệt may Rạng Đông, CCN Thịnh Lâm (huyện Giao Thủy), CCN Yên Dương (huyện Ý Yên),

Thu hút đầu tư đạt kết quả khá, đã cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư mới

và điều chỉnh tăng vốn cho 92 dự án đầu tư trong nước với tổng vốn đăng ký 6.908,4 tỷ đồng và 12 dự án FDI với tổng vốn đăng ký 233,57 triệu USD

( Sở Thông tin Truyền thông tỉnh Nam Định, 2019)

b Dân số, lao động, việc làm và thu nhập

- Dân số, dân tộc: Theo số liệu thống kê đến năm 2019, dân số toàn thành

phố là 236.400 người (trong đó nữ giới có 128.476 người và nam giới có 107.924