sinh các tế bào sinh dục có khả năng thụ tinh đồng thời dưới tác dụng của Hocmon cơ quan sinh dục cũng phát triển.. Lúc này bò cái xuất hiện chu kỳ động dục.[r]
Trang 1Chuyên đề : Kỹ thuật nuôi bò cái sinh sản
hiệu quả cao
Người soạn : BS.TY Nguyễn Đình Thanh
Phòng Nông nghiệp và PTNT Châu Thành
I Chọn bò cái sinh sản
1 Ngoại hình
– Dáng nhanh nhẹn, da mỏng, lông thưa, thuần tính, hiền lành, có
sự hài hoà giữa các phần đầu và cổ, thân và vai
- Đầu thanh nhẹ, mõm rộng, mũi to, hàm răng đều đặn, trắng bóng;
cổ dài vừa phải và thanh, da cổ có nhiều nếp nhăn
– Ngực sâu, rộng: Xương sườn mở rộng, cong về phía sau, bụng to nhưng không sệ, bốn chân thẳng và mảnh, móng khít, mông nở, lưng ít dốc
- Bầu vú phát triển về phía sau, 4 núm vú đều, dài vừa phải, không
có vú kẹ, da vú mỏng, đàn hồi, tĩnh mạch vú nổi rõ, phân nhánh ngoằn nghoèo
2 Chọn bò cái sinh sản Bò có khả năng đẻ sớm và khoảng cách giữa 2 lứa đẻ ngắn Bò động dục lần đầu khoảng 18-21 tháng tuổi,
từ 27-30 tháng tuổi có thể đẻ lứa đầu Khoảng cách giữa 2 lứa đẻ ngắn: Từ 12-14 tháng đẻ 1 con bê
II Phối giống cho bò
1.Phát hiện động dục và phối giống Muốn bò cái khi phối giống đạt tỷ lệ thụ tinh cao, phát hiện kịp thời bò cái động dục Bò cái động dục có biểu hiện: bò kêu rống, đi lại bồn chồn, phá chuồng, kém ăn hoặc bỏ ăn, hưng phấn cao độ, thích nhảy lên lưng con
Trang 2khác sau đó đứng yên để con khác nhảy lên, âm hộ hơi mở, có màu
đỏ hồng, niêm dịch từ âm hộ chảy ra như nhựa chuối
2 Phối giống cho bò cái Có 2 phương pháp
– Thụ tinh nhân tạo: Dùng tinh cọng rạ đông lạnh và dụng cụ để dẫn tinh viên phối giống nhân tạo vào bò cái Bê lai đẻ ra do thụ tinh nhân tạo sẽ đẹp và to hơn so với dùng bò đực cho phối giống trực tiếp
- Dùng bò đực các giống Zebu thuần hoặc lai cho nhảy trực tiếp: ở những vùng sâu, vùng xa chưa có điều kiện phối giống nhân tạo Tốt nhất là bò đực giống lai F2 có 3/4 máu của 1 trong các giống
bò Red Sindhi, Sahiwal, Brahman III Chăm sóc, nuôi dưỡng bò đẻ và bê
1.Chăm sóc bò chửa Bò cái đẻ cần được ăn uống đầy đủ, mỗi ngày 30-35 kg cỏ tươi, 2 kg rơm ủ, 1kg thức ăn tinh (ngô, cám,…), 25-30gr muối, 30-40 gr bột xương Không bắt bò làm những việc nặng như: cày bừa, kéo xe,… Tránh xua đuổi mạnh đối với bò đang có chửa tháng thứ 3, tháng thứ 7, thứ 8 và thứ 9
2.Đỡ đẻ cho bò Thời gian mang thai trung bình của bò là 281 ngày – Triệu chứng bò sắp đẻ: Bò có hiện tượng sụt mông, bầu vú căng, đầu vú chĩa về hai bên, niêm dịch treo lòng thòng ở mép âm môn, đau bụng, đứng lên nằm xuống, chân cào đất, ỉa, đái nhiều lần, khi bắt đầu đẻ bọc ối thò ra ngoài trước
- Đỡ đẻ cho bò: Trong trường hợp bò đẻ bình thường (thai thuận) không cần can thiệp hoặc chỉ cần hỗ trợ cho bò cái bằng cách dùng tay kéo nhẹ thai ra Cắt dây rốn dài khoảng 10-12 cm (không cần buộc dây rốn), sát trùng bằng cồn Iốt 5% Lau rớt, rãi trong mũi, mồm bê, để bò mẹ tự liếm con Bóc móng để bê con đỡ trơn trượt khi mới tập đi Vệ sinh phần thân sau và bầu vú bò mẹ, cho bò mẹ uống nước thêm ít muối, cám và nước ấm Trường hợp đẻ khó phải gọi cán bộ thú y can thiệp kịp thời 3 Chăm sóc, nuôi dưỡng bò đẻ
Trang 3và bê con 3.1 Đối với bò mẹ – 15- 20 ngày đầu sau khi đẻ cho bò
mẹ ăn cháo (1,0- 1,5 kg thức ăn tinh/con/ngày) và 25-30 gr muối
ăn, 30-40 gr bột xương, có đủ cỏ non xanh ăn tại chuồng
- Những ngày sau, trong suốt thời gian nuôi con, một ngày cho bò
mẹ ăn 30 kg cỏ tươi, 2-3 kg rơm ủ, 1-2 kg cám hoặc thức ăn hỗn hợp để bò mẹ phục hồi sức khoẻ, nhanh động dục lại để phối giống
3.2 Đối với bê - Từ khi sinh ra đến 30 ngày tuổi bê được nuôi ở nhà, cạnh bò mẹ Luôn giữ ấm cho bê, tránh gió lùa, chỗ bê nằm khô, sạch – Trên 1 tháng tuổi, chăn thả theo bò mẹ ở bãi gần chuồng, tập cho bê ăn thức ăn tinh
– Từ 3-6 tháng tuổi: cho 5-10 kg cỏ tươi và 0,2 kg thức ăn tinh hỗn hợp Tập cho bê ăn cỏ khô Nên cai sữa bê vào khoảng 6 tháng tuổi
- Từ 6- 24 tháng tuổi, chăn thả là chính, mỗi ngày cho ăn thêm
10-20 kg cỏ tươi, ngọn mía, cây ngô non Mùa thiếu cỏ có thể cho ăn thêm 2-4 kg cỏ khô một ngày
IV Kỹ thuật ủ rơm với urê nuôi bò Đặc điểm bộ máy tiêu hoá của trâu, bò, dê có thể chuyển hoá đạm vô cơ của urê thành nguồn đạm cho cơ thể, vì vậy nên áp dụng phương pháp ủ rơm với urê để bổ xung đạm cho bò
- Cho urê, muối, vôi bột hoà tan trong nước rồi dùng bình tưới phun đều lên rơm khô theo từng lớp, sau đó ủ rơm trong bao nilông hoặc bể gạch đậy kín Sau 7 ngày lấy dần cho bò ăn Tỷ lệ urê 4kg cho 100 kg rơm khô
V Phòng và trị bệnh ký sinh trùng cho bò, bê
1 Ký sinh trùng ngoài da (ve, ruồi, muỗi, ghẻ,…) – Dùng 1,25 g Neguvôn + 0,03 lít dầu ăn + 0,5 thìa xà phòng bột cho vào 1 lít nước rồi lắc cho thuốc tan đều Lấy giẻ sạch tẩm dung dịch thuốc
đã pha sát lên toàn thân trâu bò
Trang 42 Giun sán - Thuốc Lêvavét để tẩy giun tròn Cứ 1 gói 5gr dùng cho 13-20kg trọng lượng hơi của bò, bê – Thuốc viên Fasinex
900 để tẩy sán lá gan 1 viên cho 80-100 kg trọng lượng hơi của
bò, bê, nhét trực tiếp vào miệng cho bò nuốt
Bai 2 :Kỹ thuật nuôi bò cái sinh sản
Người soạn : BS.TY Nguyễn Đình Thanh
Phòng Nông nghiệp và PTNT Châu Thành
I Đặc điểm sinh lý sinh sản ở bò cái:
a Sự thành thục về tính: Bò thành thục về
tính khi nó đã sinh trưởng, và phát triển đến
giai đoạn có khả năng sinh sản Lúc này cơ
quan sinh dục bắt đầu sinh các tế bào sinh dục
có khả năng thụ tinh đồng thời dưới tác dụng
Trang 5của Hocmon cơ quan sinh dục cũng phát triển.
I Đặc điểm sinh lý sinh sản ở bò cái:
a Sự thành thục về tính:
Bò thành thục về tính khi nó đã sinh
trưởng, và phát triển đến giai đoạn có khả năng sinh sản Lúc này cơ quan sinh dục bắt đầu
sinh các tế bào sinh dục có khả năng thụ tinh đồng thời dưới tác dụng của Hocmon cơ quan sinh dục cũng phát triển
Lúc này bò cái xuất hiện chu kỳ động dục Tuổi thành thục về tính ở các giống bò khác nhau là khác nhau, nó còn phụ thuộc rất nhiều vào yếu tố mùa vụ, thức ăn, nuôi dưỡng chăm sóc và khí hậu
Đối với bò VN tuổi thành thục về tính là 12-15 tháng, nhưng không thể cho bò phối vào lúc này vì sẽ ảnh hưởng xấu đến con bê sinh ra
Bò cái nên chio nhảy lần đầu khi đã thành thục về thể vóc Người ta thấy rằng nên cho bò cái phối giống có chửa khi đạt ít nhất 18 tháng tuổi
b Chu kỳ động dục:
Sự thay đổi về tính có chất chu kỳ gọi
Trang 6là chu kỳ động dục Đối với bò chu kỳ động dục bình quân là 21 ngày (17-25 ngày) Trong 1 chu kỳ động dục người ta chia làm 4 thời kỳ:
+ Thời kỳ trước động dục
+ Thời kỳ động dục
+ Thời kỳ sau động dục
+ Thời kỳ yên tĩnh
c Động dục của bò cái và thời kỳ phối
giống thích hợp:
Động dục là lúc mà bộ máy sinh dục của bò cái chuẩn bị mọi điều kiện để thụ thai, cũng là lúc bò cái muốn gần bò đực, bò cái
động dục trong khoảng 18-36 giờ và sau khi đẻ 20-28 ngày thì bò cái có thể động dục trở lại
+ Biểu hiện của động dục:
Triệu chứng: Bò kém ăn, nhớn nhác, nhảy lên con bò khác, âu yếm con khác hoặc để con khác nhảy lên
Biểu hiện ở cơ quan sinh dục: Âm hộ sưng, mép trong âm hộ màu đỏ, chảy nước nhờn từ lỏng đến đặc dần, màu chuyển từ từ trong sang đục dần, kiểm tra bên trong thấy tử cung cứng hơn bình thường, đuôi bò cái thường
Trang 7cong lên hoặc lệch sang một bên.
+ Thời điểm phối giống thích hợp: Thời gian rụng trứng 10-12 giờ sau khi kết thúc
động dục và trứng chỉ sống trong khoảng 6-10 giờ sau khi trứng rụng Còn tinh trùng chỉ sống trong đường sinh dục bò cái 12-18 giờ sau khi dẫn tinh Vì vậy ta phải nên phối giống cho bò
2 lần để đón trước và sau, tức là lần đầu vào lúc 12 giờ sau khi bắt đầu động dục và lần 2 sau khi phối lần trước 12 giờ
Về biểu hiện lâm sàng: Khi thấy nước nhờn keo và đục, âm hộ sưng và mặt trong chuyển sang màu đỏ đậm, nhìn thấy đuôi bò quệt nước nhờn dính và bò cái chịu đứng im cho bò đực nhảy lên Đó là triệu chứng phát hiện thời điểm để thụ tinh cho bò đạt kết quả cao
II Thụ tinh và mang thai:
Thời gian mang thai ở bò khá ổn định: 280 ngày Thời gian mang thai chịu ảnh hưởng của ngoại cảnh song không nhiều lắm, trong quá trình chửa bò mẹ có những thay đổi rất lớn
nhằm vào mục đích bảo vệ và nuôi dưỡng thai nhi phát triển Đó là các thay đổi:
+ Trao đổi chất: tăng trong quá trình đồng
Trang 8hoá, giảm quá trình dị hoá vì vậy gia súc có chửa ăn nhiều, tỷ lệ tiêu hoá cao, tích luỹ nhiều hơn giúp bào thai phát triển Trong quá trình mang thai bò mẹ béo lên
+ Quá trình mang thai chia làm 2 giai đoạn: Giai đoạn 1: 0-4 tháng
Giai đoạn 2: 5-đẻ
Ở tháng thứ nhất trọng lượng thai là 0,003kg, đến tháng thứ 9 trọng lượng thai: 40kg Do vậy nhu cầu thức ăn cho việc phát triển thai là bò mẹ ăn tốt ngay từ đầu Đặc biệt chú ý bổ sung khoáng
III Động dục trở lại:
Thời gian động dục trở lại sau khi đẻ là thời gian tính bằng ngày khi xuất hiện chu kỳ động dục đầu tiên sau khi đẻ, thời gian này chịu ảnh hưởng tính năng sản xuất của bò cái sinh sản và phụ thuộc vào nhiều yếu tố
+ Giống
+ Ảnh hưởng của quá trình đẻ
+ Ảnh hưởng do dinh dưỡng
Đối với đàn bò vàng VN thời gian động
Trang 9dục trở lại thường là 1-3 tháng sau khi đẻ.
IV Nuôi dưỡng và chăm sóc bò cái sinh sản:
a Nuôi dưỡng:
+ Định tiêu chuẩn thức ăn cho bò:
Để xác định ta căn cứ vào:
* Trọng lượng sống của bò
* Thời kỳ có chửa của bò để xác định tiêu chuẩn nuôi thai
* Dựa vào bò có kết hợp cày kéo hay
không
* Con bò cái có còn lớn (sinh trưởng) không
để xác định tiêu chuẩn về sinh trưởng
* Căn cứ vào mùa vụ để có tiêu chuẩn bồi dưỡng
Bảng tiêu chuẩn duy trì của bò căn cứ vào trọng lượng sống (do popor)
Trọng
lượng
bò (kg)
Đơn vị
ăn Protein (g) Ca (g) P (g)
Trang 10200 2,8 150 12 6
* Căn cứ vào thời điểm có chửa:
Nếu chửa giai đoạn 1: từ 0-4 tháng thì bổ sung thêm 0,2 đơn vị thức ăn/100kg trọng lượng
Nếu chửa giai đoạn 2: 5 tháng đến đẻ thì
bổ sung thêm 0,3 đơn vị thức ăn/100kg trọng lượng
* Khẩu phần cho bò ăn:
Trong thời gian mang thai chú ý nên giảm cho bò ăn các thức ăn thô khó tiêu: rơm
Trang 11rạ, để tránh ảnh hưởng phát triển của thai.
Nhớ bổ sung thêm thức ăn khoáng cho bò: NaCL 7-9g/100kg trọng lượng/ngày,
CuSO4 (2g/con/tuần), CaCL (200mg/con/tuần),
Fe (70mg/kg VCK thức ăn), Mn (20-40mg/kg VCK thức ăn)
Cách bổ sung: trực tiếp qua thức ăn, nước uống, nhưng tốt nhất là qua con đường thức ăn tinh vì dễ khống chế được liều lượng
b Chăm sóc quản lý:
- Chăm sóc:
Bò có chửa chú ý 2 thời kỳ dễ bị sẩy thai:
+ Thời kỳ đầu 3-4 tháng: Thời kỳ này dễ bị sẩy thai do tác động của các chất hoá học: độc
tố trong thức ăn, độc tố do vi khuẩn (bệnh tật) Thời kỳ này thai kết hợp chưa chắc chắn với cơ thể mẹ qua nhau thai Để đề phòng sẩy thai cần chú ý các bệnh truyền nhiễm: Phát hiện và điều trị kịp thời, hợp lý, xem xét kỹ thức ăn có độc tố, lên men
+ Thời kỳ 7-8 tháng: Giai đoạn này chú ý tác động cơ học vì thai đã lớn, giai đoạn
Trang 12này tác nhân hoá học ít tác động.
Giai đoạn này cần cho nghỉ cày kéo, đánh đập, báng lộn, chạy nhảy trong bầy, hạn chế chăn thả ở những vùng có địa hình phức tạp
Nguyên tắc chung đối với gia súc có chửa:
Làm việc nặng - làm việc nhẹ - nghỉ
Chăn thả xa - chăn thả gần - tại chuồng Địa hình dốc - bằng phẳng - bãi chơi
Bò có chửa không nên chăn thả, làm việc ở thời điểm quá nóng, quá lạnh Đối với bò chăn thả hoàn toàn cần chăn ở những bãi chăn có bóng mát
- Quản lý:
+ Chế độ ăn đối với bò có chửa phải chia nhỏ bữa ăn, ít nhất chia làm 3 bữa/1 khẩu
phần thức ăn, tránh tập trung khẩu phần ăn vào 1 bữa
+ Nếu nuôi bò bầy đàn lớn thì cần tách
riêng những bò cái có chửa sang 1 ô, không nhốt lẫn bò chửa và bò khác dễ gây sẩy thai do tác động cơ học
Trang 13+ Căn cứ vào lịch phối giống trước khi đẻ
15 ngày (8 tháng 20 ngày) phải tách riêng bò cái có chửa sắp đẻ để dễ chăm sóc và đỡ đẻ cho bò
c Đỡ đẻ cho bò cái:
Thời gian mang thai của bò là 280
ngày (9 tháng 10 ngày), dựa theo lịch phối giống tách bò lúc mang thai 9 tháng để chuẩn
bị đỡ đẻ
- Những vật dụng cần chuẩn bị:
* Nước muối 10% hoặc dung dịch thuốc tím 2%
* Cồn sát trùng 90o
* Khăn lau khô, xà phòng, kéo, rơm hoặc rạ khô
Trước khi bò đẻ ta cần rửa sạch bộ phận sau của bò như: mông, âm hộ, vú bằng nước muối hay thuốc tím đã chuẩn bị
- Biểu hiện đẻ ở bò:
Bò sắp đẻ bồn chồn, lo lắng, mất bình tĩnh, lấy chân gẫy lên bụng và có biểu hiện làm ổ Khi sắp sinh thấy đuôi cong lên, tĩnh mạch vú căng, hai mép âm hộ nở phù có dịch nhầy chảy
Trang 14ra, cơ mông nhão, bầu vú căng lên Trước khi
đẻ 2-3 giờ sẽ thấy sữa đầu
- Đỡ đẻ cho bò:
Tay người đỡ phải rửa sạch và sát trùng bằng cồn 90o Trước hết kiểm tra xem thai
thuận hay nghịch Nếu nghịch ta phải sửa lại thuận, trong trường hợp khó đẻ phải báo ngay cho thú y can thiệp kịp thời Khi vỡ ối, nước ối chảy ra và cũng là lúc bò rặn, thai sẽ từ từ
thoát ra ngoài Nếu bò yếu, ta giúp bò kéo thai
ra, nhớ kéo theo nhịp rặn của bò
Khi bê ra ta bốc các chất nhờn ở mũi
và miệng để cho bê hô hấp dễ dàng Ta dùng khăn khô lau khô bê và để bê nằm trên nệm rơm, rạ khô Nếu rốn không tự đứt phải dùng kéo đã được sát trùng cắt cách da bụng
5-10cm rồi tiêu độc (sát trùng) bằng cồn 90o Bê sau khi sanh nên cho bê bú sữa đầu càng sớm càng tốt
Sau khi đẻ xong phải rửa sạch các bộ phận sau của bò mẹ bằng nước muối hoặc nước thuốc tím đã chuẩn bị Nếu sau khi sinh 12 giờ
mà nhau không ra thì phải được can thiệp
Bò đẻ thường mệt, nên cho uống thêm nước hoà cám, đường và ít muối Cho bò ăn cỏ
Trang 15non hoặc rơm khô có nhiều dinh dưỡng Chú ý theo dõi chăm sóc bò chu đáo trong thời gian này và dọn dẹp, tiêu độc chỗ bò đẻ
1.