Hoàn thiện hệ thống kế toán chi phí tại công ty cổ phần cao su đồng phú

Sự thay đổi nhanh chóng môi trường hoạt động sản xuất kinh doanh, khoa học - kỹ thuật - công nghệ - quản lý hoạt động kinh doanh đã dẫn đến hệ thống kế toán chi phí ở các doanh nghiệp Vi

Cán bộ hướng dẫn khoa học : Tiến sỹ Huỳnh Lợi

(Ghi rõ h ọ, tên, học hàm, học vị và chữ ký)

Luận văn Thạc sĩ được bảo vệ tại Trường Đại học Công nghệ TP HCM ngày 22 tháng 05 năm 2014

Thành phần Hội đồng đánh giá Luận văn Thạc sĩ gồm:

(Ghi rõ h ọ, tên, học hàm, học vị của Hội đồng chấm bảo vệ Luận văn Thạc sĩ)

5 TS Dương Thị Mai Hà Trâm Ủy viên, Thư ký

Xác nhận của Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận sau khi Luận văn đã được sửa chữa (nếu có)

Chủ tịch Hội đồng đánh giá LV

TP HCM, ngày 22 tháng 05 năm 2014

NHIỆM VỤ LUẬN VĂN THẠC SĨ

Họ tên học viên: TRẦN THỊ THANH HÒA Giới tính: Nữ

Ngày, tháng, năm sinh: Ngày 14 tháng 10 ngăn 1962 Nơi sinh: Quảng Bình

Chuyên ngành: Kế toán MSHV: 1241850017

I- Tên đề tài:

“Hoàn thiện hệ thống kế toán chi phí tại Công ty Cổ phần Cao su Đồng Phú”

II- Nhiệm vụ và nội dung:

1 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về chi phí và hệ thống kế toán chi phí doanh nghiệp

- Thống kê, mô tả, phân tích thực trạng về hệ thống kế toán chi phí Công ty Cổ Phần Cao Su Đồng Phú để tìm những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân để tìm biện pháp khắc phục

- Khảo sát, đánh giá tính hữu ích và nhu cầu thực tiển hoàn thiện hệ thống kế toán chi Công ty Cổ Phần Cao Su Đồng Phú

- Đề xuất một số giải pháp để góp phần hoàn thiện hệ thống kế toán chi phí tại công ty; đồng thời đề xuất một số kiến nghị để những giải pháp có thể thực hiện được tốt nhất

2 Nội dung nghiên cứu

Với những nhiệm vụ nêu trên, luận văn cần thực hiện các nội dung sau:

- Nghiên cứu, khảo sát, đánh giá và phân tích thực trạng về hệ thống kế toán chi phí tại công ty Cổ Phần Cao Su Đồng phú; đánh giá những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế đó

- Đánh giá tính hữu ích và nhu cầu thực tiển hoàn thiện hệ thống kế toán chi phí công ty Cổ Phần Cao Su Đồng Phú

- Đề xuất một số giải pháp để góp phần xây dựng hệ thống kế toán chi phí công ty, đồng thời đề xuất một số kiến nghị để những giải pháp có thể thực hiện được tốt nhất

IV- Ngày hoàn thành nhiệm vụ: 30-03-2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đề tài: “Hoàn thiện hệ thống kế toán chi phí tại công ty

Cổ Phần Cao Su Đồng Phú” đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi với sự cố

vấn, hỗ trợ của người hướng dẫn khoa học Các số liệu, kết quả nêu trong Luận văn

là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện Luận văn này

đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong Luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc

Học viên thực hiện Luận văn

Trần Thị Thanh Hòa

LỜI CÁM ƠN

Sau một thời gian học tập, nghiên cứu và để hoàn thành luận văn “Hoàn

thiện hệ thống kế toán chi phí tại công ty Cổ Phần Cao Su Đồng Phú”, lời đầu

tiên Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám Hiệu, quý Thầy Cô và CBCNV Trường Đại học Công nghệ Tp.HCM đã tạo mọi điều kiện thuận lợi trong quá trình học tập, giúp tôi có được những kiến thức lý luận, kinh nghiệm quý báu để có thể ứng dụng trong công việc và trong việc hoàn thành Luận văn này Đặc biệt Tôi xin cám ơn đến TS.Huỳnh Lợi người đã hướng dẫn tôi chọn đề tài và tận tình góp ý chỉnh sửa bản thảo luận văn của tôi trong suốt quá trình thực hiện

Tôi xin cảm ơn sự đóng góp quý báu của tập thể Lãnh đạo Công ty Cổ phần Cao su Đồng Phú, đặc biệt là Kế toán trưởng và Phòng kế toán đã giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu thu thập số liệu, cũng như cho tôi những ý kiến, nhận xét có giá trị

để hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn Gia đình tôi, quý đồng nghiệp, bạn bè luôn quan tâm khích lệ và hỗ trợ Tôi trong quá trình học tập và thực hiện luận văn này

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến đến tất cả những người đã giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Trần Thị Thanh Hòa

và kế toán tài chính, nhất là kế toán quản trị Vì vậy, đã đặt ra vấn đề thời sự và tầm nhìn chiến lược phải nghiên cứu xây dựng, hoàn thiện lại hệ thống kế toán chi phí Luận văn này trình bày việc khảo sát đánh giá hệ thống kế toán chi phí tại Công ty Cổ phần Cao su Đồng Phú Qua đó phân tích, đánh giá thực trạng hệ thống kế toán chi phí tại Công ty, đề tài sẽ đề xuất giải pháp hoàn thiện hệ thống kế toán chi phí cho Công ty

Cổ phần Cao su Đồng Phú, cũng như đưa ra các kiến nghị và kết luận của công trình nghiên cứu

Thông qua đề tài, tác giả muốn đóng góp vào việc hoàn thiện hệ thống kế toán chi phí của Công ty Cổ Phần Cao Su Đồng Phú, từ đó đề ra những mục tiêu và giải pháp cụ thể để có thể tồn tại và phát triển bền vững

Cost is a very important factor in business activities of enterprises It directly affected the outcome in any business Thus , cost accountant role to provide information about servicing costs for the planning , control and decision making of managers In recent years , cost accountants have an important role to the real business model Therefore, cost accounting should be further research to applications in business efficiency

With the market economy, production and business activities globally competitive, practical, reality cost accounting system Vietnam now provides information on servicing costs for the planning, control and decisions of managers

in business strategy similar products through pricing, cost, quality is difficult to make long-term business survival At company Dong Phu Rubber Joint is not out of this rule Currently the cost accounting system of the company is not providing adequate and timely cost information for accounting treatment results and financial accounting, management accounting is therefore, raises the issue the vision and strategic research to build and perfect the system of cost accounting This paper presents the survey assessed the cost accounting system at JSC DPR Through this analysis, assess the status of the cost accounting system in the Company, subject to the complete solution proposed cost accounting system for Corporation DPR, as well as offering reviews recommendations and conclustions of the study

Through the subject , the author would like to contribute to the completion cost accounting system of the Dong Phu Rubber Joint Stock company , which set out the objectives and specific measures to survive and sustainable development firm

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

TÓM TẮT iii

ABSTRACT iv

MỤC LỤC v

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT viii

DANH MỤC CÁC BẢNG ix

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ, SƠ ĐỒ, HÌNH ẢNH x

Chương 1: Giới thiệu chung về nghiên cứu hoàn thiện hệ thống kế toán chi phí tại công ty Cổ phần Cao su Đồng Phú 01

1.1 Tính thời sự và tính cấp thiết của đề tài 01

1.2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 01

1.3 Mục tiên đề tài nghiên cứu 03

1.4 Phạm vi nghiên cứu của đề tài 03

1.5 Nội dung nghiên cứu của đề tài 03

1.6 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu đề tài 04

1.7 Kế cấu bố cuc luận văn 06

1.8 Những mong muốn đóng góp 06

Kết luận chương 1 06

Chương 2 - Tổng quan về chi phí và hệ thống kế toán chi phí doanh nghiệp ……… 08

2.1 Bản chất kinh tế của chi phí và tiếp cận chi phí trong doanh nghiệp 08

2.2 Nhu cầu thông tin chi phí và mục tiêu của hệ thống kế toán chi phí .09

2.3 Tính hữu ích của hệ thống kế toán chi phí doanh nghiệp 11

2.4 Các bộ phận cấu thành hệ thống kế toán chi phí 12

2.5 Quy trình kế toán chi phí doanh nghiệp 17

2.6 Tổ chức vận hành kế toán về kế toán chi phí trong doanh nghiệp

19

2.7 Những biểu hiện lỗi thời của hệ thống kế toán chi phí và bài học kinh nghiệm cải tiến hệ thống kế toán chi phí 21

Kết luận chương 2 .24

Chương 3 – Thực trạng hệ thống kế toán chi phí tại công ty Cổ phần Cao su Đồng Phú 26

3.1 Những vấn đề chung về Công ty Cổ phần Cao su Đồng Phú 26

3.1.1 Khái quát về lịch sử hình thành phát triển công ty 26

3.1.2 Chức năng, nhiệm vụ, phương hướng phát triển của công ty 28

3.1.3 Đặc điệm kỹ thuật- công nghệ- quản lý- tài chính- kế toán 29

3.1.3.1 Đặc điểm kỹ thuật công nghệ sản xuất 29

3.1.3.2 Tổ chức bộ máy quản lý công ty 32

3.1.3.3 Đặc điểm tài chính của công ty 35

3.1.3.4 Đặc điểm kế toán của công ty 36

3.2 Thực trạng kế toán chi phí tại Công ty Cổ phần Cao su Đồng phú 40

3.2.1 Một số quy định chung về chi phí, kế toán chi phí tại công ty 40

3.2.2 Thục trạng hệ thống kế toán chi phí và tính giá thành sản phẩm công ty 42

3.2.2.1 Nội dung và trình tự tiến hành kế toán chi phí tại công ty 42

3.2.2.2 Tổ chức vận hành kế toán chi phí tại công ty 45

3.2.3 Tình hình sử dụng thông tin hệ thống kế toán chi phí trong quản trị hoạt động sản xuất kinh doanh 45

3.3 Đánh giá sơ lược về hệ thống kế toán chi phí tại công ty 47

3.3.1 Đánh giá tổng quan về hệ thống kế toán chi phí công ty 47

3.3.2 Những kết quả đạt được 48

3.3.3 Những tồn tại và nguyên nhân tồn tại 48

Kết luận chương 3 49

Chương 4 – Tính hữu ích và những biểu hiện suy giảm tính hữu ích cùng nguyên nhân gây nên của hệ thống kế toán chi phí tại công ty Cổ phần

Cao su Đồng Phú 50

4.1 Tính hữu ích hệ thống kế toán chi phí của Công ty 50

4.2 Các biểu hiện suy giảm tính hữu ích và nguyên nhân gây nên của hệ thống kế toán chi phí Công ty Cổ phần Cao su Đồng Phú 57

Kết luận chương 4 69

Chương 5 – Kết luận và kiến nghị hoàn thiện hệ thống kế toán chi phí tại công ty Cổ phần Cao su Đồng Phú 70

5.1 Kết luận sự cần thiết phải hoàn thiện hệ thống kế toán chi phí tại công ty Cổ phần Cao su Đồng Phú 70

5.2 Các quan điểm hoàn thiện hệ thống kế toán chi phí Công ty Cổ phần Cao su Đồng phú 71

5.3 Các nội dung và phương pháp kỹ thuật hoàn thiện hệ thống kế toán chi phí Công ty Cổ phần Cao su Đồng Phú 73

5.3.1 Xác lập nội dung thông tin và cách thức phân loại chi phí của hệ thống kế toán chi phí 73

5.3.2 Xác lập các bộ phận cấu thành và phương pháp kỹ thuật tập hợp chi phí, tính giá thành của hệ thống kế toán chi phí 76

5.3.3 Xác lập quy trình kế toán chi phí và sơ đồ kế toán chi phí 84

5.3.4 Xác lập bộ máy và cơ chế vận hành hệ thống kế toán chi phí 86

5.4 Xác lập các nội dung và phương pháp kỹ thuật hỗ trợ khác 87

Kết luận chương 5 90

Kết luận chung 91

TÀI LIỆU THANH KHẢO 92 PHỤ LỤC 1: Các thành phần của hệ thống kế toán chi phí

PHỤ LỤC 2: Số liệu thực tế kế toán chi phí tại công ty năm 2012

PHỤ LỤC 3: Danh sách cá nhân khảo sát và phiếu khảo sát

PHỤ LỤC 4: Điều kiện ứng dụng và kỹ thuật tập hợp chi phí

BẢNG DANH MỤC CHỬ VIẾT TẮT

NVLTT Nguyên vật liệu trực tiếp

BẢNG DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Một số biểu hiện lỗi thời và nguyên nhân lỗi thời của hệ

thống kế toán chi phí doanh nghiệp ……… 22

Bảng 3.1 Các đơn vị tham gia canh tác cây cao su 27

Bảng 3.2 Chi tiết nguồn vốn công ty 36

Bảng 3.3 Bảng thời gian khấu hao vườn cây cao su 39

Bảng 3.4 Tình hình sử dụng thông tin chi phí trong quản trị 45

Bảng 3.5 Những hạn chế thông tin chi phí trong hệ thống kế toán chi phí 46

Bảng 4.1 Bảng chi tiết và mã hóa kết quả khảo sát tính hữu ích tại công ty 52

Bảng 4.2 Hệ số Cronbach alpha của các thành phần……… 52

Bảng 4.3 Hệ số KMO và Bartlett’s các yếu tố ảnh hưởng đến ở bảng 4.2 ……… 54

Bảng 4.4 Total variance Explained ……… 55

Bảng 4.5 Kết quả phân tích nhân tố khám phá bảng 4.2 ……… 55

Bảng 4.6 Thống kê mô tả các biến ……… 56

Bảng 4.7 Biểu hiện lỗi thời và nguyên nhân gây nên của hệ thống kế toán chi phí ……… 57

Bảng 4.8 Bảng chi tiết và mã hóa kết quả khảo sát nhu cầu thực tiễn hoàn thiện hệ thống kế toán tại công ty 62

Bảng 4.9 Hệ số Cronbach alpha của các thành phần 63

Bảng 4.10 Hệ số KMO và Bartlett’s các yếu tố ảnh hưởng đến ở bảng 4.9 KMO and Bartlett's Test……… 64

Bảng 4.11 Total variance Explained……… 65

Bảng 4.12 Kết quả phân tích nhân tố khám phá Bảng 4.9……… 66

Bảng 4.13 Thống kê mô tả các biến……… 67

Bảng 4.14 Giá trị trung bình các biến bảng 4.9……… 67

Bảng 5.1 Bảng phân loại chi phí theo mô hình ứng xử 75

Bảng 5.2 Sắp xếp các bộ phận cấu thành hệ thống kế toán chi phí … 77 Bảng 5.3 Báo cáo sản xuất và giá thành sản phẩm (Trường hợp tính sản lượng hoàn thành tương đương theo phương pháp bình quân) ……… 81

Bảng 5.4 Báo cáo sản xuất và giá thành sản phẩm (Trường hợp tính sản lượng hoàn thành tương đương theo phương pháp FIFO) ……… 83

BẢNG DANH MỤC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 2.1 Các thành phần của hệ thống kế toán chi phí ……… 14

Sơ đồ 2.2 Các quy trình kế toán chi phí ……… 17

Sơ đồ 2.3 Tổ chức vận hành kế toán và kế toán chi phí doanh

Sơ đồ 3.1 Bộ máy tổ chức quản lý tại công ty ……… 33

Sơ đồ 3.2 Mô hình tổ chức kế toán công ty ……… 36

Sơ đồ 3.3 Hệ thống thông tin quản lý, kiểm soát chi phí tại công ty 41

Sơ đồ 3.4 Hạch toán chi phí, tính giá thành sản phẩm tại công ty … 44

Sơ đồ 5.1 Quy trình kế toán chi phí tại công ty ……… 84

Sơ đồ 5.2 Sơ đồ kế toán chi phí và giá thành sản phẩm công ty 85

Sơ đồ 5.3 Tổ chức kế toán chi phí trong công ty ……… 87

CHƯƠNG 1

GIỚI THIỆU CHUNG VỀ NGHIÊN CỨU HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KẾ TOÁN CHI PHÍ TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN CAO SU ĐỒNG PHÚ

1.1 Tính thời sự và cấp thiết của đề tài

Thông tin chi phí là một trong những thông tin kế toán giữ vai trò quan trọng

để công bố tình hình hoạt động, tài chính doanh nghiệp ra bên ngoài và để thực hiện việc quản trị nội bộ trong doanh nghiệp Sự thay đổi nhanh chóng môi trường hoạt động sản xuất kinh doanh, khoa học - kỹ thuật - công nghệ - quản lý hoạt động kinh doanh đã dẫn đến hệ thống kế toán chi phí ở các doanh nghiệp Việt Nam nói chung

và tại Công ty Cổ phần Cao su Đồng Phú nói riêng bắt đầu bộc lộ nhiều hạn chế, nhất là sự giảm sút tính hữu ích của nó trong đáp ứng nhu cầu thông tin để quản trị chi phí, quản trị hoạt động kinh doanh Vì vậy, nghiên cứu cải tiến, hoàn thiện hệ thống kế toán chi phí nhằm đảm bảo, nâng cao tính hữu ích của thông tin chi phí doanh nghiệp đang là một vấn đề chuyên môn kế toán có tính khoa học, thời sự, cần thiết đang đặt ra tại Công ty Cổ phần Cao su Đồng Phú Đó là lý do, sự cần thiết mà

tác giả chọn đề tài “ Hoàn thiện hệ thống kế toán chi phí tại Công ty Cổ phần Cao

su Đồng Phú” để làm luận văn tốt nghiệp

1.2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Hệ thống kế toán chi phí đã được khá nhiều tác giả trong và ngoài nước nghiên cứu Trong những năm gần đây, việc nghiên cứu hệ thống kế toán chi phí thường tập trung vào nâng cao tính hữu ích của nó đối với quản trị Cụ thể, với những công trình nghiên cứu của một số tác giả khác đã được tác giả tiếp cận, học hỏi như sau

- Ở Nước ngoài,

• Công trình nghiên cứu hệ thống kế toán chi phí của tác giả Kim Langfield – Smith, Helen Thorne, Ronald Hilton (2012), Management Accounting

Information for Creating and Managing Value (Quản lý thông tin kế toán cho việc tạo và quản lý giá trị gia tăng) Công trình này được tập trung nghiên cứu, trình bày hệ thống kế toán chi phí qua nhiều góc nhìn khác nhau của kế toán tài chính, kế toán quản trị ở chương 5, chương 6, chương 7, chương 8 và với nghiên cứu này tác giả đã cảnh báo sự thay đổi môi trường sản xuất kinh doanh cần phải tiếp cận, điều chỉnh lại mục tiêu, trọng tâm, nội dung, kỹ thuật của hệ thống kế toán chi phí cho thích hợp với nhu cầu, nền tảng hoạt động, kỹ thuật, quản trị, kế toán doanh nghiệp

• Công trình nghiên cứu của tác giả James R.Martin (2005), Management Accounting: Concepts, Techniques & Controversial Issues (Quản lý kế toán: khái niệm, kỹ thuật và các vấn đề gây tranh cãi) Công trình này tập trung vào nghiên cứu các thành phần của hệ thống kế toán chi phí và cách thức vận dụng, chọn lọc các thành phần hệ thống kế toán chi phí để sắp xếp thành quy trình kế toán chi phí đáp ứng những mục tiêu nhất định

- Ở trong nước

• Công trình nghiên cứu của tác giả Huỳnh Lợi, Xây dựng hệ thống kế toán chi phí doanh nghiệp Việt Nam trong nền kinh tế thị trường, đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ đã nghiệm thu vào tháng 12 năm 2012 Công trình nghiên cứu này tập trung vào những vấn đề lý luận, tiếp cận nhu cầu thông tin chi phí

từ đó xây dựng, phát triển hệ thống kế toán chi phí doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường theo hướng nâng cao vai trò thông tin chi phí cho quản trị, Luận văn của tác giá trên cơ sở kế thừa, phát triển theo hướng riêng trên các kết quả trên như “những cảnh báo sự thay đổi môi trường sản xuất kinh doanh cần phải tiếp cận, điều chỉnh lại mục tiêu, nội dung, kỹ thuật hệ thống kế toán chi phí cho thích hợp với nhu cầu, nền tảng hoạt động, kỹ thuật, quản trị, kế toán doanh nghiệp” của tác giả Kim Langfield – Smith, Helen Thorne, Ronald Hilton (2012), như “vận dụng, chọn lọc các thành phần hệ thống kế toán chi phí để xây dựng quy trình kế toán chi phí theo những mục tiêu nhất định” của James R Martin (2005), như “những vấn đề lý luận, tiếp cận nhu cầu thông tin chi phí để xây dựng, phát

triển hệ thống kế toán chi phí doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường” của tác giả Huỳnh Lợi (2012)

1.3 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

- Nghiên cứu nhu cầu thông tin chi phí và mục tiêu, tính hữu ích, thành phần, quy trình tiến hành, cơ chế vận hành hệ thống kế toán chi phí doanh nghiệp;

- Nghiên cứu thực trạng hệ thống kế toán chi phí tại Công ty Cổ phần Cao su Đồng Phú và những hạn chế, tình hình tính hữu ích, nguyên nhân suy giảm tính hữu ích của hệ thống kế toán chi phí tại công ty này

- Xác lập mục tiêu, các nội dung và phương pháp kỹ thuật, các giải pháp hỗ trợ khác để hoàn thiện hệ thống kế toán chi phí Công ty Cổ phần Cao su Đồng Phú nhằm đảm bảo tính hữu ích của nó, nhất là thông tin hữu ích của chi phí

cho quản trị

1.4 Phạm vi nghiên cứu đề tài

- Về mặt lý luận, đề tài chỉ tập trung vào nghiên cứu cơ sở luận của hệ thống kế toán chi phí trong doanh nghiệp theo góc nhìn chi phí, nhu cầu thông tin chi phí, tính hữu ích và các thành phần cấu trúc, quy trình, tổ chức vận hành

- Về mặt thực tiễn, đề tài tập trung nghiên cứu hệ thống kế toán chi phí tại Công

ty Cổ phần cao su Đồng Phú

- Về trọng tâm, đề tài tập trung vào nghiên cứu để nâng cao tính hữu ích của hệ thống kế toán chi phí cho quản trị

- Về mặt thời gian, đề tài được thực hiện trong năm 2013

- Về mặt địa điểm, đề tài nghiên cứu tại công ty Cổ phần Cao su Đồng Phú

1.5 Nội dung nghiên cứu đề tài

- Nội dung thứ nhất – Tiếp cận, xác lập cơ sở lý thuyết như: Bản chất kinh tế của chi phí, nhu cầu thông tin chi phí, mục tiêu, tính hữu ích của hệ thống kế

toán chi phí và thành phần cấu trúc, quy trình kế toán, tổ chức vận hành hệ

thống kế toán chi phí trong doanh nghiệp

- Nội dung thứ hai - Tiếp cận, mô tả thực trạng hệ thống kế toán chi phí tại Công

ty Cổ phần Cao su Đồng Phú theo góc nhìn truyền thống ở Việt Nam với những nội dung và trình tự tiến hành và nhìn lại hệ thống kế toán chi phí theo thành phần cấu trúc, theo quy trình kế toán, theo tổ chức vận hành

- Nội dung thứ ba – Kiểm định tính hữu ích, mô tả những biểu hiện lỗi thời của

hệ thống kế toán chi phí tại Công ty Cổ phần Cao su Đồng Phú

- Xây dựng mục tiêu và các nội dung, phương pháp kỹ thuật cùng các giải pháp

hỗ trợ khác để hoàn thiện hệ thống kế toán chi phí tại Công ty Cổ phần Cao su Đồng Phú

1.6 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu đề tài

Đề tài dựa trên cơ sở luận của quan điểm triết học duy vật biện chứng thông qua các phép biện chứng duy vật Phép duy vật biện chứng cho thấy mọi sự vật, hiện tượng trong thế giới quanh ta đều tồn tại trong mối liên hệ phổ biến, ràng buộc nhau và tác động thúc đẩy nhau phát triển, không có sự vật nào tồn tại độc lập Phép duy vật biện chứng còn cho thấy sự vật, hiện tượng tồn tại trong sự thống nhất

và đấu tranh giữa các mặt đối lập, sự thống nhất tồn tại ở mức cao

Vận dụng phương pháp này, khi nghiên cứu đề tài: “Hoàn thiện hệ thống

kế toán chi phí tại công ty Cổ Phần Cao Su (ồng Phú”, cần đặt nó trong mối quan hệ với hệ thống các quy luật kinh tế vi mô và các lý thuyết kinh tế vi mô khác nhau như: quy luật cung cầu, quy luật khan hiếm, quy luật chi phí cơ hội, quy luật giá

trị,…; lý thuyết lựa chọn, lý thuyết ra quyết định,…

- Phương pháp nghiên cứu

•

• Phương pháp khảo sát và phân tích

Đây là phương pháp khảo sát trực tiếp tại Công ty Cổ Phần Cao Su đồng phú

để thu thập số liệu, cũng như những thông tin phục vụ cho qúa trình phân tích, đánh giá tình hình thực tế về một vấn đề cung cấp thông tin từ kế toán chi phí trong hệ thống kế toán chi phí tại doanh nghiệp Để đưa ra các biện pháp phản ánh thông tin chi phí phù hợp với hệ thống kế toán chi phí doanh nghiệp, mang lại hiệu quả cao,

ta cần phải nắm bắt tình hình thực tế tại kế toán tại doanh nghiệp Do đó, ta phải sử dụng các nghiệp vụ khảo sát tại nơi làm việc như chứng từ, sổ kế toán, báo cáo tài chính để nghiên cứu quá trình hệ thống kế toán chi phí, nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng, thu nhập thong tin phục vụ cho quá trình phân tích, từ đó đề ra các biện pháp hoàn thiện hệ thống kế toán chi phí cho phù hợp

• Áp dụng phương pháp định tính như mô tả, thống kê, phân tích, tổng hợp, lấy

ý kiến các nhà chuyên môn, chọn lọc, quy nạp trong xác lập cơ sở lý thuyết (chương 2), trong mô tả thực trạng (chương 3), đề xuất giải pháp (chương 4) Khi nghiên cứu tính hữu ích của kế toán chi phí tại công ty Cỗ phần Cao su Đổng Phú nhu cầu cung cấp thông tin từ kế toán chi phí của Công ty cho bên trong nội bộ của công ty có phù hợp với tính hình hiện tại của Công ty nữa hay không

• Áp dụng cả phương pháp định tính (thống kê, phân tích, tổng hợp, lấy ý kiến các nhà chuyên môn, chọn lọc, quy nạp) và định lượng (dùng kỹ thuật SPSS) trong kiểm định, nhận định thực trạng hệ thống kế toán chi phí tại Công ty Cao

su Cổ phần Đồng Phú để xác lập sở thực tiễn (chương 4) xác định tính hữu ích của hệ thống kế toán chi phí tại công ty đã giảm sút, không cung cấp đầy đủ, kịp thời thông tin chi phí cho các đối tượng sử dụng thông ti chi phí ở bên trong Công ty Cần phải hoàn thiện hệ thống kế toán chi phí để tính hữu ích của hệ thống kế toán chi phí được nâng cao cung cấp đầy đủ thông tín chi phí cho các bộ phận bên trong và bên ngoài doanh nghiệp Với các biện pháp mà tác giả đã đề xuất ở chương 5 của đề tài

1.7 Kết cấu bố cục luận văn

Ngoài phần kết luận chung, phụ lục, đề tài được xây dựng với 5 Chương

- Chương 1: Giới thiệu chung về đề tài nghiên cứu hoàn thiện hệ thống kế toán chi phí tại công ty Cổ phần Cao su Đồng Phú

- Chương 2 - Tổng quan về chi phí và hệ thống kế toán chi phí doanh nghiệp

- Chương 3 – Thực trạng hệ thống kế toán chi phí Công ty Cổ phần Cao su Đồng Phú

- Chương 4 – Tính hữu ích và những biểu hiện suy giảm tính hữu ích cùng nguyên nhân gây nên của hệ thống kế toán chi phí Công ty Cổ phần Cao su Đồng Phú

- Chương 5 – Kết luận và kiến nghị hoàn thiện hệ thống kế toán chi phí Công ty

Cổ phần Cao su Đồng Phú

- Tổng kết lý luận hệ thống kế toán chi phí doanh nghiệp theo góc nhìn từ chi phí, nhu cầu thông tin chi phí và mục tiêu, tính hữu ích, các thành phần, quy trình, tổ chức vận hành

- Xác lập quan điểm; những nội dung, giải pháp kỹ thuật và giải pháp hỗ trợ để hoàn thiện hệ thống kế toán chi phí Công ty Cổ phần Cao su Đồng Phú nhằm nâng cao cao tính hữu ích đối với nhu cầu thông tin quản trị theo góc nhìn của

lý thuyết đã xây dựng

Kết luận chương 1

Lý thuyết, thực tế đã chỉ ra sự cần thiết và tính thời sự về nghiên cứu hoàn thiện hệ thống kế toán chi phí Công ty Cổ phần Cao su Đồng Phú nhằm nâng cao tính hữu ích đối với nhu cầu thông tin quản trị Việc nghiên cứu này trên cơ sở kế thừa, phát triển một số công trình nghiên cứu hệ thống kế toán chi phí doanh nghiệp

trong nền kinh tế thị trường trên thế giới và ở Việt Nam để hướng đến giải quyết 3 mục tiêu, đảm bảo 4 nội dung rên cơ sở kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính, định lượng và trình bày theo kết cấu 5 chương chính

CHƯƠNG 2

TỔNG QUAN VỀ CHI PHÍ VÀ

HỆ THỐNG KẾ TOÁN CHI PHÍ DOANH NGHIỆP

2.1 Bản chất kinh tế của chi phí và tiếp cận chi phí trong doanh nghiệp

Bản chất kinh tế của chi phí được thể hiện qua nguồn gốc phát sinh của chi phí

và những hình thức tiếp cận chi phí trong hoạt động sản xuất kinh doanh

Tiếp cận theo học thuyết giá trị, chi phí là biểu hiện bằng tiền những hao phí lao động sống, lao động vật hóa phát sinh gắn liền với quá trình sản xuất kinh doanh Tiếp cận này chỉ ra nguồn gốc của chi phí là từ hao phí động sống, lao động vật hóa phát sinh trong hoạt động sản xuất kinh doanh

Tiếp cận theo khuôn mẫu chuẩn mực kế toán, chi phí là những phí tổn phát sinh làm giảm nguồn lợi kinh tế của doanh nghiệp đang kiểm soát trong kỳ gắn liền với mục đích sản xuất kinh doanh và tác động giảm vốn sở hữu Tiếp cận này chỉ ra

cụ thể hơn về nguồn gốc của chi phí là từ giảm nguồn lợi kinh tế, giá trị tài sản sử dụng trong hoạt động sản xuất kinh doanh

Từ tiếp cận chi phí theo những quan điểm khác nhau, chi phí cũng được thể hiện qua các định nghĩa, phạm vi khác nhau

Với tư duy quản lý chuyên môn hóa, chi phí được định nghĩa, xác lập theo từng giai đoạn, bộ phận chức năng như chi phí giai đoạn đầu tư, chi phí giai đoạn sản xuất, chi phí bán hàng, chi phí quản lý và những chi phí này có thể được tiếp tục chi tiết hơn theo những công đoạn, những hoạt động chức năng trong từng giai đoạn hoạt động sản xuất kinh doanh

Với tư duy quản lý chuỗi giá trị, chi phí được định nghĩa, xác lập xuyên suốt cho cả quy trình hoạt động sản xuất kinh doanh Đó là chi phí trước khi tiến hành,

trong khi tiến hành và sau khi kết thúc hoạt động sản xuất kinh doanh (Kim

Langfield – Smith, Helen Thorne, Ronald Hilton (2012), Management Accounting Information for Creating and Managing Value, Mc Graw-Hill Australia, page 50)

Như vậy, nguồn gốc chi phí được tiếp cận theo những góc nhìn khác nhau, theo hao phí lao động sống, lao động vật hóa hay theo nguồn lợi, tài sản và được ghi nhận theo những phạm vi, hình thức khác nhau theo các tư duy quản lý kinh tế Với tiếp cận nguồn gốc chi phí khác nhau chỉ ra chi phí phát sinh từ đâu trong hoạt động của doanh nghiệp; với những ghi nhận chi phí theo những phạm vi, hình thức khác nhau chỉ ra chi phí cần được thể hiện theo nhu cầu của những đối tượng sử dụng thông tin chi phí khác nhau

2.2 Nhu cầu thông tin chi phí và mục tiêu của hệ thống kế toán chi phí

Bản chất kinh tế của chi phí đã chỉ ra nguồn gốc và phạm vi, hình thức thể hiện chi phí trong doanh nghiệp và từ đó cũng chỉ ra một vấn đề cơ bản trong tiếp cận thông tin chi phí, xác định nhu cầu thông tin chi phí và mục tiêu của hệ thống

kế toán chi phí

Sự chuyển đổi môi trường hoạt động sản xuất kinh doanh cạnh tranh đã chỉ ra

sự lỗi thời về mặt thông tin, kỹ thuật của hệ thống kế toán chi phí cổ điển và tính tất yếu, vai trò, yêu cầu thiết thực của những cải tiến thông tin, kỹ thuật của hệ thống

kế toán chi phí doanh nghiệp (H.Thomas Johnson & Robert S.Kaplan, 1987)

Trong nền kinh tế hiện nay, hoạt động sản xuất kinh doanh cạnh tranh của doanh nghiệp luôn đặt trong sự tác động, nhu cầu thông tin từ hai nhóm đối tượng

cơ bản Nhóm thứ nhất gồm những cá nhân, tổ chức bên ngoài doanh nghiệp có lợi ích liên quan và nhóm thứ hai gồm những nhà quản trị, cá nhân, tập thể bên trong nội bộ doanh nghiệp Mỗi nhóm đối tượng sẽ hướng đến những mục đích khác nhau

và từ đó đặt ra những nhu cầu khác nhau về thông tin chi phí hoạt động sản xuất kinh doanh cạnh tranh của doanh nghiệp

Với nhóm đối tượng bên ngoài, nhất là các nhà đầu tư, cơ quan quản lý chức năng, thường đặt ra nhu cầu thông tin chi phí liên quan đến đo lường, kiểm tra, đánh giá quá trình, kết quả, thành quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

Với nhóm đối tượng bên trong doanh nghiệp, ngoài những nhu cầu thông tin chi phí như những đối tượng bên ngoài, còn rất quan tâm đến thông tin chi phí để quản trị hoạt động sản xuất kinh doanh Đó chính là những thông tin chi phí cần cho

dự báo, hoạch định hoạt động; đo lường, đánh giá quá trình, quy trình, kết quả, thành quả hoạt động và trách nhiệm của những nhà quản trị, bộ phận có liên quan;

ra các quyết định giá bán, quyết định phương án kinh doanh cạnh tranh (James R Martin (2005), Management Accounting: Concepts, Techniques & Controversial Issues, page 134)

Trên cơ sở này, từ nhu cầu thông tin chi phí của những đối tượng khác nhau,

hệ thống kế toán chi phí cũng sẽ hướng đến những mục tiêu, trọng tâm khác nhau Với đối tượng bên ngoài doanh nghiệp, hệ thống kế toán chi phí hướng đến mục tiêu, trọng tâm cung cấp thông tin để lập và trình bày thông tin chi phí của quá trình, kết quả, hiệu quả hoạt động trên báo cáo tài chính Thông tin chi phí cung cấp cho đối tượng này phải tuân thủ những giả thuyết, nguyên tắc, chuẩn mực và quy định chung của kế toán, chế độ kế toán ở mỗi quốc gia, trong từng thời kỳ Từ đó,

hệ thống kế toán chi phí với mục tiêu này thường ít thay đổi, và đôi khi khá lạc hậu

về thông tin, kỹ thuật

Với đối tượng bên trong doanh nghiệp, hệ thống kế toán chi phí hướng đến mục tiêu, trọng tâm cung cấp thông tin chi phí để thực hiện các chức năng quản trị như dự báo, hoạch định hoạt động; đo lường, đánh giá quá trình, quy trình, kết quả, thành quả hoạt động và trách nhiệm của những nhà quản trị, bộ phận có liên quan;

ra các quyết định giá bán, quyết định phương án kinh doanh Thông tin chi phí cung cấp cho mục tiêu này đòi hỏi phải linh hoạt, thay đổi kịp thời với những thay đổi tư duy, lý thuyết, mô hình quản trị Từ đó, hệ thống kế toán chi phí với mục tiêu này thường có tính cá biệt, đặc thù ở mỗi doanh nghiệp và thông tin, kỹ thuật cũng khá tiến bộ, khá cá biệt

Ngày nay, với sự thay đổi nhanh chóng của môi trường hoạt động sản xuất kinh doanh, của khoa học – kỹ thuật – công nghệ - quản lý đã dẫn đến mục tiêu

cung cấp thông tin chi phí cho những nhà quản trị bên trong nội bộ doanh nghiệp ngày càng quan trọng hơn, giữ vai trò quyết định hơn đến hệ thống kế toán chi phí

Và đây cũng chính là khía cạnh làm suy giảm rất nhanh tính hữu ích của hệ thống

kế toán chi phí doanh nghiệp trong thời gian gần đây và tương lai (Kim Langfield – Smith, Helen Thorne, Ronald Hilton (2012), Management Accounting Information for Creating and Managing Value, Mc Graw-Hill Australia, page 25)

2.3 Tính hữu ích của hệ thống kế toán chi phí doanh nghiệp

Kế toán chi phí là một bộ phận quan trọng không thể thiếu đối với bất kỳ doanh nghiệp nào đang hoạt động sản xuất kinh doanh Để có tính hữu ích, hệ thống thống kế toán chi phí doanh nghiệp cần phải đảm bảo đáp ứng nhu cầu thông tin cho từng đối tượng sử dụng và chính sự đảm bảo, mức độ đảm bảo cùng với vai trò trong đảm bảo, đáp ứng nhu cầu thông tin cho từng đối tượng sử dụng thể hiện tính hữu ích của hệ thống kế toán chi phí

Quan điểm về tính hữu ích của kế toán cũng như kế toán chi phí có nhiều góc nhìn khác nhau nhưng theo quan điểm của Hội Đồng Chuẩn Mực Kế toán Mỹ (FASB), Hội Đồng Chuẩn Mực Kế toán quốc tế (IASB) năm 2001, tính hữu ích của

kế toán chi phí được thể hiện qua những tiêu chuẩn định tính sau :

- Tính phù hợp (Relevance): Thể hiện kế toán chi phí phải có năng lực tạo ra những thông tin chi phí khác biệt để đáp ứng linh hoạt và kịp thời các quyết định của nhà quản trị có liên quan đến chi phí

- Tính đáng tin cậy (Reliability): Thể hiện kế toán chi phí cung cấp thông tin chi phí được người sử dụng đặt niềm tin vào đó để ra quyết định

- Tính có thể so sánh (Comparability): Thể hiện kế toán chi phí phải cung cấp được những thông tin chi phí đảm bảo so sánh được với những thông tin được trình bày trên báo cáo tài chính, so sánh được với các lý thuyết, mô hình quản trị chi phí của nhà quản trị doanh nghiệp

- Tính có thể hiểu (Understandability): Thể hiện kế toán chi phí phải cung cấp thông tin chi phí được trình bày theo cách thức sao cho những người đối tượng

có liên quan, có trình độ hiểu được và kết nối được với các nhu cầu, quản trị, thực hiện các công cụ quản trị

- Tính trọng yếu (Materiality): Thực chất chỉ là kết quả việc đảm bảo các tính chất phù hợp, đáng tin cậy, có thể so sánh, có thể hiểu hay nói cách khác tính trọng yếu của hệ thống kế toán chi phí là tổng hợp các tiêu chuẩn trên

Trên cơ sở này, rõ ràng, tính hữu ích của hệ thống kế toán chi phí được thể hiện qua thông tin chi phí mà nó cung cấp cho các đối tượng Ngày nay, với sự thay đổi nhanh chóng của hoạt động, khoa học - kỹ thuật - công nghệ - quản lý, vai trò thông tin chi phí cho quản trị ngày càng quan trọng hơn nên tính hữu ích của kế toán chi phí từ đó cũng được quyết định bới vai trò cung cấp thông tin chi phí cho quản trị hoạt động sản xuất kinh doanh trong nội bộ doanh nghiệp Cụ thể, tính hữu ích của hệ thống kế toán chi phí trong lĩnh vực này được nhấn mạnh và xem xét thông tin chi phí ở các nội dung cơ bản như: thông tin chi phí phải phù hợp với nhu cầu, kết cấu thông tin thực hiện các chức năng quản trị như dự báo, đo lường và đánh giá, kiểm soát, phân tích và lựa chọn hoạt động, phương án sản xuất kinh doanh, định giá bán cho doanh nghiệp Bên cạnh đó, xét về mặt thông tin, tính hữu ích còn chịu sự chi phối của việc xem xét, lựa chọn các thành phần, quy trình, tổ

chức kế toán chi phí thích hợp (Kim Langfield – Smith, Helen Thorne, Ronald Hilton (2012), Management Accounting Information for Creating and Managing Value, Mc Graw-Hill Australia, page 347

2.4 Các bộ phận cấu thành hệ thống kế toán chi phí

Hệ thống kế toán chi phí có thể được tiếp cận theo những tiêu thức khác nhau Nếu tiếp cận theo các bộ phận cấu thành, hệ thống kê toán chi phí gắn liền với 5 bộ phận cơ bản và tùy theo mục đích cung cấp thông tin cho lập và trình bày báo cáo tài chính hay thông tin quản trị nội bộ doanh nghiệp, các bộ phận cấu thành hệ thống kế toán chi phí có thể được chọn lựa thích hợp

Tiếp cận các bộ phận cấu thành của hệ thống kế toán chi phí theo quan điểm của James R Martin (2005), hệ thống kế toán chi phí gắn liền với 5 bộ phận cấu

thành cơ bản đó là: thứ nhất - thông tin chi phí đầu vào, thứ hai - phương pháp

đánh giá hàng tồn kho, thứ ba - phương pháp tập hợp chi phí, thứ tư – giả thuyết

(phương pháp) tính giá vốn, giá thành, thứ năm – phương pháp cập nhật thông tin trên hệ thống sổ kế toán (Sơ đồ 2.1)

PHỤ LỤC 1

CÁC BỘ PHẬN CẤU THÀNH HỆ THỐNG KẾ TOÁN CHI PHÍ

Sơ đồ 2.1 Các thành phần của hệ thống kế toán chi phí (James R Martin (2005),

Management Accounting: Concepts, Techniques & Controversial Issues, page 132)

Hệ thống

kế toán chi phí (Cost of Accounting system)

Thông tin

chi phí

đầu vào

Phương pháp

đánh giá

hàng tồn kho

Ghi nhận thông tin chi phí trên

hệ thống

sổ kế toán

Phương pháp tập hợp chi phí

Giả thiết (phương pháp) tính giá vốn, giá thành

- Tính theo

phương pháp biến phí

- Tính theo

phương pháp toàn bộ

Bộ phận thứ nhất - thông tin chi phí đầu vào, hệ thống kế toán chi phí có thể gắn liền với các lựa chọn cơ sở thông tin cho đầu vào theo chi phí thực tế - giá gốc (Pure Historical Costing), theo chi phí thực tế kết hợp với chi phí ước tính (Normal Historical Costing), hay theo chi phí định mức (Standard Costing)

Bộ phận thứ hai - phương pháp đánh giá hàng tồn kho, hệ thống kế toán chi phí có thể lựa chọn các phương pháp đánh giá hàng tồn kho theo:

- Phương pháp chi phí nguyên vật liệu trực tiếp (The throughput method) Với phương pháp này chỉ tính chi phí nguyên vật liệu trực tiếp cho hàng tồn kho và các chi phí khác tính toàn bộ vào chi phí thời kỳ

- Phương pháp biến phí (phương pháp trực tiếp - The Direct or Variable Method) Phương pháp này chỉ tính biến phí sản xuất cho hàng tồn kho và các

chi phí khác tính vào chi phí thời kỳ

- Phương pháp toàn bộ (The Full Absorption Method) Phương pháp này tính toàn bộ chi phí sản xuất cho hàng tồn kho các chi phí khác ngoài sản xuất tính

vào chi phí thời kỳ

- Phương pháp tính trên cơ sở hoạt động (The Activity Based Method) Phương

pháp này tính toàn bộ chi phí có liên quan đến hoạt động vào hàng tồn kho

Bộ phận thứ ba - phương pháp tập hợp chi phí, hệ thống kế toán chi phí có thể

sử dụng các phương pháp như tập hợp chi phí theo đơn đặt hàng (Job Order methods), theo quy trình sản xuất (Process method), theo từng lô hàng (Back Flush method), theo sự kết hợp giữa đơn đặt hàng và quy trình sản xuất (Hybrid, or Mixed Methods)

Bộ phận thứ tư – giả thiết sử dụng để tính giá vốn, giá thành sản phẩm dịch vụ,

hệ thống kế toán chi phí có thể sử dụng các giả thiết như nhận diện trực tiếp (specific identification method), hoặc nhập trước xuất trước (first in, first out method), hoặc bình quân gia quyền (weighted average method)

Bộ phận thứ năm – phương pháp ghi nhận thông tin chi phí trên hệ thống sổ

kế toán, hệ thống kế toán chi phí có thể hoặc ghi nhận ghi nhận bằng phương pháp hạch toán hàng tồn kho kê khai thường xuyên (perpetual inventory method) hoặc ghi nhận bằng phương pháp hạch toán hàng tồn kho theo kiểm kê định kỳ (periodic method)

Trên cơ sở những bộ phận cấu thành trên, việc chọn lựa các bộ phận cấu thành hệ thống kế toán chi phí hướng đến đáp ứng và phù hợp với mục tiêu cung cấp thông tin để lập, trình bày báo cáo tài chính hay để lập, trình bày thông tin quản trị hoạt động trong doanh nghiệp

Với mục tiêu cung cấp thông tin để lập, trình bày báo cáo tài chính, các bộ phận cấu thành hệ thống kế toán chi phí chỉ có thể lựa chọn, áp dụng các phương pháp được quy định trong chuẩn mực, chế độ kế toán chung Cụ thể, các bộ phận cấu thành hệ thống kế toán chi phí với mục tiêu cung cấp thông tin để lập, trình bày báo cáo tài chính thường dựa trên cơ sở chi phí thực tế; đánh giá hàng tồn kho dựa trên cơ sở quan điểm của phương pháp toàn bộ; tập hợp chi phí có thể theo từng đơn đặt hàng (Job Order methods), theo quy trình sản xuất (Process method), theo từng

lô hàng (Back Flush method), theo sự kết hợp giữa đơn đặt hàng và quy trình sản xuất (Hybrid, or Mixed Methods); phương pháp tính giá vốn, giá thành sản phẩm có thể sử dụng giả thuyết của phương pháp nhận diện trực tiếp (specific identification method), hoặc nhập trước xuất trước (first in, first out method), hoặc bình quân gia quyền (weighted average method); phương pháp ghi nhận thông tin chi phí trên hệ thống sổ kế toán có thể theo phương pháp hạch toán hàng tồn kho kê khai thường xuyên (perpetual inventory method) hay kiểm kê định kỳ (periodic method)

Với mục tiêu cung cấp thông tin để lập, trình bày thông tin cho quản trị hoạt động trong doanh nghiệp, các bộ phận cấu thành của hệ thống kế toán chi phí chỉ có thể lựa chọn, áp dụng các phương pháp linh hoạt hơn sao cho đảm bảo tính hữu ích thông tin chi phí cho quản trị Cụ thể, các bộ phận cấu thành hệ thống kế toán chi

phí có thể là cả các phương pháp lựa chon cho mục tiêu cung cấp thông tin để lập, trình bày báo cáo tài chính và cũng có thể linh hoạt hơn trong chọn lựa các phương pháp khác như thông tin đầu vào có thể là thông tin chi phí thực tế kết hợp chi phí ước tính, chi phí định mức; trong đánh giá hàng tồn kho có thể dựa trên quan điểm của phương pháp biến phí (phương pháp trực tiếp - The Direct or Variable Method), trên cơ sở hoạt động (The Activity Based Method);

2.5 Quy trình kế toán chi phí doanh nghiệp

Quy trình kế toán chi phí là trật tự các bước tiến hành hệ thống kế toán chi phí Vì vậy, từ những mục tiêu khác nhau, quy trình kế toán chi phí cũng sẽ có những trật tự tiến hành khác nhau

Quan sát quy trình kế toán chi phí, hiện nay phổ biến hai quy trình kế toán chi phí cơ bản Đó là quy trình kế toán chi phí của những hệ thống kế toán chi phí

cổ điển và quy trình kế toán chi phí dựa trên cơ sở hoạt động (Sơ đồ 2.2)

Quy trình

kế toán chi phí cổ điển

Quy trình kế toán chi phí

dựa trên cơ sở hoạt động (ABC)

Hoạt động phát sinh chi phí

Đối tượng chịu chi phí

Với quy trình kế toán chi phí cổ điển, kế toán chi phí thường tiến hành phân tích sự tiêu dùng nguồn lực của từng bộ phận, tập hợp chi phí sử dụng nguồn lực kinh tế cho từng bộ phận Sau đó, chọn tiêu thức để phân bổ chi phí đầu vào cho kết quả đầu ra (từng sản phẩm, dịch vụ) Quy trình kế toán chi phí này thích hợp cho những hoạt động sản xuất kinh doanh chi phí gián tiếp, chi phí ngoài sản xuất chiếm một tỷ trọng nhỏ hay chi phí trực tiếp, chi phí sản xuất chiếm một tỷ trọng lớn; sự phát sinh phát sinh chi phí đầu vào chịu ảnh hưởng chủ yếu bởi một hoạt động hoặc chi phí đầu vào quan hệ tỷ lệ với kết quả đầu ra Quy trình kế toán chi phí này đơn giản, không đòi hỏi cao về kỹ thuật tập hợp, phân bổ chi phí và tính giá thành Vì vậy, mặc dầu quy trình kế toán chi phí này đã lạc hậu, việc phân bổ chi phí không được chính xác cao nhưng vẫn được nhiều doanh nghiệp sử dụng trên cơ sở cải tiến,

mở rộng tiêu thức phân bổ chi phí Cụ thể, ở đây, việc tập hợp chi phí thay vì tập hợp tất cả chi phí cho từng bộ phận có thể tập hợp riêng cho biến phí, định phí và từ

đó phân bổ biến phí (theo tiêu thức kết quả), định phí (theo hệ sộ phân bổ dài hạn) cho từng đối tượng chịu chi phí như sản phẩm, dịch vụ

Với quy trình kế toán chi phí dựa trên cơ sở hoạt động, kế toán thường tiến hành phân tích sản phẩm, dịch vụ để xác định những hoạt động phát sinh chi phí, nguồn lực sử dụng được sử dụng cho từng hoạt động Sau đó, tập hợp chi phí theo từng hoạt động và phân bổ chi phí đầu vào cho sản phẩm, dịch vụ theo các tiêu thức

đo lường hoạt động phát sinh chi phí Quy trình kế toán chi phí này thích hợp cho những hoạt động sản xuất kinh doanh mà chi phí gián tiếp, chi phí ngoài sản xuất chiếm tỷ trọng lớn và có xu hướng ngày càng tăng cao Mặc dầu quy trình kế toán chi phí này đạt được sự phân bổ chi phí chính xác cho từng sản phẩm, dịch vụ nhưng việc thực hiện quy trình này hết sức phức tạp, vì vậy, quy trình kế toán chi phí này chỉ được áp dụng rất hạn chế trong những doanh nghiệp có trình độ, kiều kiện nhất định về khoa học kỹ thuật công nghệ tính toán, và đặc biệt là những hoạt động chi phí ngoài sản xuất, chi phí gián tiếp ngày càng tăng cao Ngoài ra, trong thực tiễn, để đơn giản, các doanh nghiệp cũng có thể đơn giản quy trình kế toán chi

phí này bằng cách tập hợp và phân bổ chi phí theo từng loại biến phí, định phí (Kim

Langfield – Smith, Helen Thorne, Ronald Hilton (2012), Management Accounting

Information for Creating and Managing Value, Mc Graw-Hill Australia, page 197)

Với phân tích các quy trình kế toán chi phí trên chứng minh rằng việc chọn lựa quy trình kế toán chi phí cũng là một vấn đề kỹ thuật quan trọng Ở đây, không phải đề cập đến sự lạc hậu hay hiện đại của quy trình kế toán chi phí mà là sự lựa chọn phù hợp với đặc điểm hoạt động, đặc điểm chi phí, điều kiện hoạt động và mục tiêu cụ thể của kế toán chi phí ở từng doanh nghiệp

2.6 Tổ chức vận hành kế toán về kế toán chi phí trong doanh nghiệp

Hệ thống kế toán doanh nghiệp gắn liền với hai phân hệ là kế toán tài chính và

kế toán quản trị Kế toán chi phí là một phần linh hoạt có thể trong phân hệ kế toán tài chính hoặc trong phân hệ kế toán quản trị tùy theo mục tiêu, trọng tâm của hệ thống kế toán chi phí của doanh nghiệp

Với những doanh nghiệp, hệ thống kế toán chi phí với mục tiêu và trọng tâm cung cấp thông tin chi phí để lập và trình bày trên báo cáo tài chính, kế toán chi phí thường được bố trí và vận hành như là một bộ phận trong phân hệ của kế toán tài chính, do nhân sự kế toán tài chính thực hiện Từ đó, việc vận hành các bộ phận cấu thành, quy trình kế toán chi phí chịu sự chi phối, ràng buộc khá sâu sắc bởi những quy phạm pháp luật kế toán, chế độ kế toán chung

Với những doanh nghiệp, hệ thống kế toán chi phí với mục tiêu và trọng tâm cung cấp thông tin chi phí cho các nhà quản trị trong nội bộ doanh nghiệp để thực hiện việc dự báo, dự toán, đo lường, đánh giá, định giá, ra quyết định… kế toán chi phí thường được bố trí và vận hành như là một bộ phận trong phân hệ của kế toán quản trị do nhân sự kế toán quản trị vận hành Từ đó việc vận hành các bộ phận cấu thành, quy trình kế toán chi phí chịu sự chi phối quyết định bởi những tiêu chuẩn,

quy phạm quản trị trong nội bộ doanh nghiệp (Sơ đồ 2.3)

Sơ đồ 2.3 Tổ chức vận hành kế toán và kế toán chi phí doanh nghiệp

Phân tích về nhu cầu thông tin, xu hướng phát triển, hệ thống kế toán chi phí, hướng đến mục tiêu và trọng tâm cung cấp thông tin chi phí cho nhà quản trị thực hiện các chức năng quản trị Điều này cũng đã được lịch sử chứng minh rất rõ ràng qua quá trình hình thành, phát triển của kế toán chi phí trong kế toán quản trị Giai đoạn đầu tiêu của kế toán quản trị chỉ là kế toán chi phí và quá trình phát triển của

kế toán quản trị gắn liền với sự phát triển kế toán chi phí, thay đổi một cách toàn diện kế toán chi phí Từ chỉ cung cấp thông tin chi phí đơn thuần cho mục tiêu lập, trình bày báo cáo tài chính bằng những nội dung, kỹ thuật ghi nhận, phân bổ chi phí, tính giá vốn, giá thành đơn giản đến cung cấp thông tin chi phí toàn diện hơn cho các nhu cầu thông tin quản trị bằng những nội dung, kỹ thuật ghi nhận, phân bổ

hiện đại hơn, có sự kết hợp với công nghệ thông tin nhiều hơn (Kim Langfield – Smith, Helen Thorne, Ronald Hilton (2012), Management Accounting Information for Creating and Managing Value, Mc Graw-Hill Australia, page 29) Từ phân tích này, một vấn đề cơ bản và là một xu hướng tất yếu, hệ thống kế toán chi phí doanh nghiệp được tổ chức vận hành thiên về tổ chức, vận theo theo những phương thức vận hành kế toán quản trị trong bộ máy kế toán doanh nghiệp

BỘ MÁY

KẾ TOÁN DOANH NGHIỆP

THÔNG TIN

CUNG CẤP RA

BÊN NGOÀI

THÔNG TIN CUNG CẤP CHO QUẢN TRỊ NỘI BỘ

2.7 Những biểu hiện lỗi thời của hệ thống kế toán chi phí và bài học kinh nghiệm cải tiến hệ thống kế toán chi phí

Hệ thống kế toán chi phí được hình thành và thay đổi theo sự thay đổi của môi trường hoạt động sản xuất kinh doanh, khoa học - kỹ thuật - công nghệ - quản lý Vì vậy, có những hệ thống kế toán chi phí rất hữu ích khi mới ra đời nhưng sau đó có thể rơi vào sự suy giảm, thậm chí suy giảm nghiêm trọng tính hữu ích nếu không kịp thời thay đổi về quan điểm nhận thức, về mục tiêu và trọng tâm, về các bộ phận cấu thành, về quy trình kế toán, về tổ chức vận hành

Theo nghiên cứu của các tác giả Kim Langfield – Smith, Helen Thorne, sự lỗi thời của hệ thống kế toán chi phí hay thể hiện suy giảm tính hữu ích của hệ thống kế

toán chi phí được thể hiện qua một số biểu hiện lỗi thời trên (Bảng 2.1) (Kim

Langfield – Smith, Helen Thorne, Ronald Hilton (2012), Management Accounting Information for Creating and Managing Value, Mc Graw-Hill Australia, page 343)

Bảng 2.1 Một số biểu hiện lỗi thời và nguyên nhân lỗi thời

của hệ thống kế toán chi phí doanh nghiệp

Nhà quản lý không thể nào xác định

được các yếu tố tác động đến lợi nhuận,

biến động lợi nhuận

Hệ thống kế toán chi phí đã không cung cấp đủ, chi tiết các yếu tố chi phí - thông tin chi phí không phù hợp

Nhà quản trị sử dụng rất nhiều thời gian

tự nghiên cứu chi phí để sử dụng cho

dự báo, hoạch định, xây dựng, phân

tích hoạt động sản xuất kinh doanh

cạnh tranh

Hệ thống kế toán chi phí không cung cấp thông tin đáng tin cậy cho nhà quản trị, nhất là thông tin tương lai

Nhà quản trị sử dụng hệ thống thông tin

chi phí riêng để điều hành, đưa ra các

quyết định liên quan đến chi phí

Hệ thống kế toán chi phí chỉ còn là công việc lý thuyết bảo thủ che lấp bao trùm bởi các quan điểm kế toán tài chính nên không tạo nên sự kết nối với các công cụ quản trị, không so sánh được với thông tin quản trị

Lợi nhuận, kết quả hoạt động không thể

giải thích do đâu, như thế nào

Hệ thống kế toán chi phí đã bóp méo, làm sai lệch chi phí hoạt động, thông tin chi phí không rõ ràng, dễ hiểu

Nhà quản trị thường đánh mất những cơ

hội kinh doanh, hợp đồng tốt khi sử

dụng thông tin kế toán chi phí

Hệ thống kế toán chi phí quá nhiều vấn

đề không chính xác, quá nhiều tính toán phức tạp và không hợp lý nhưng không trọng yếu

Những biểu hiện lỗi thời hay sự suy giảm tính hữu ích của hệ thống kế toán chi phí doanh nghiệp đã chỉ ra những bài học kinh nghiệm về cải tiến, hoàn thiện

hệ thống kế toán chi phí được thể hiện qua các vấn đề cơ bản sau (Kim Langfield –

Smith, Helen Thorne, Ronald Hilton (2012), Management Accounting Information for Creating and Managing Value, Mc Graw-Hill Australia, page 363-364)

- Thứ nhất, tính hữu ích của hệ thống kế toán có xu hướng được quyết định bởi tính hữu ích của thông tin chi phí cho quản trị hoạt động doanh nghiệp Vì vậy, hiện tại và trong định hướng phát triển hệ thống kế toán chi phí cần bổ sung thông tin cho quản trị doanh nghiệp

- Thứ hai, không có hệ thống kế toán chi phí nào là tốt cho tất cả các loại hình doanh nghiệp, phù hợp với tất cả các thời kỳ khác nhau dù đó là hệ thống kế toán chi phí rất hiện đại như hệ thống kế toán chi phí dựa trên cơ sở hoạt động – Activity Based Costing) mà chỉ có hệ thống kế toán chi phí thích hợp với đặc điểm hoạt động, đặc điểm chi phí, quản lý và điều kiện cụ thể về nguồn lực kinh tế của mỗi doanh nghiệp

- Thứ ba, với những mục tiêu khác nhau, hệ thống kế toán chi phí được thiết kế với sự chọn lựa các bộ phận cấu thành như thông tin chi phí đầu vào, phương pháp đánh giá hàng tồn kho, phương pháp tập hợp chi phí, phương pháp tính giá vốn, giá thành và phương pháp ghi nhận thông tin chi phí trên hệ thống sổ

kế toán khác nhau và từ đó quy trình kế toán chi phí cũng khác nhau Như vậy, với hai mục tiêu cung cấp thông tin khác nhau là cung cấp thông tin chi phí cho lập và trình bày báo cáo tài chính và mục tiêu cung cấp thông tin cho nhà quản trị thực hiện các chức năng quản trị các bộ phận cấu thành và quy trình

kế toán chi phí cũng khác nhau Cụ thể, với mục tiêu cung cấp thông tin chi phí cho lập và trình bày báo cáo tài chính đòi hỏi hệ thống kế toán chi phí có tính chất, đặc điểm, tổ chức vận hành của kế toán tài chính; với mục tiêu cung cấp thông tin cho quản trị doanh nghiệp, hệ thống kế toán chi phí có tính chất, đặc điểm, tổ chức vận hành của kế toán quản trị như :

• Kế toán chi phí với trọng tâm cung cấp thông tin cho những nhà quản trị trong nội bộ doanh nghiệp như Hội đồng quản trị, Ban giám đốc, các giám đốc bộ phận, nhà quản trị ở các phòng ban quản trị trong doanh nghiệp

• Thông tin kế toán chi phí chủ yếu giúp nhà quản trị thực hiện các chức năng quản trị trong nội bộ doanh nghiệp

• Thông tin kế toán chi phí được thể hiện có thể là thông tin kinh tế tài chính, phi tài chính ở quá khứ, hiện tại, tương lai nhưng thường hướng đến tương lai; được đo lường bằng bất kỳ đơn vị nào; linh hoạt, kịp thời, phù hợp theo yêu cầu quản trị; báo cáo theo quy chuẩn nội bộ, không nhất thiết phải tuân thủ những nguyên tắc, chuẩn mực, quy định của chính sách kế toán chung; được chi tiết theo từng sản phẩm, khách hàng, người lao động, công đoạn, quy trình, chuỗi giá trị, trung tâm trách nhiệm…hay bộ phận trong tổ chức quản trị hoạt động sản xuất kinh doanh; thường xuyên cung cấp cho nhà quản trị có thẩm quyền ở các cấp của doanh nghiệp khi có nhu cầu

- Việc xây dựng, phát triển hệ thống kế toán chi phí phải chú ý đến những kết nối, tương thích với thông tin, kết cấu thông tin của các công cụ quản trị như

dự toán, định giá bán, phân tích phương án kinh doanh và áp dụng, ứng dụng những tiến bộ quản trị, kỹ thuật xử lý thông tin, công nghệ thông tin

Kết luận chương 2

Chi phí gắn liền với những nguồn gốc khác nhau theo những quan điểm tiếp cận khác nhau và được ghi nhận theo ở phạm vi, hình thức khác nhau theo từng tư duy, phương thức quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh

Nhu cầu thông tin chi phí quyết định mục tiêu của kế toán chi phí nên mục tiêu

kế toán chi phí được quyết định bởi nhu cầu thông tin lập và trình bày báo cáo tài chính và nhu cầu thông tin cho nhà quản trị thực hiện các chức năng quản trị

Tính hữu ích của kế toán chi phí được thể hiện qua năm tiêu chuẩn định tính là phù hợp, tính đáng tin cậy, tính có thể so sánh, tính có thể hiểu, tính trọng yếu

Hệ thống kế toán gắn liền với 5 bộ phận cấu thành đó là thông tin chi phí đầu vào, phương pháp đánh giá hàng tồn kho, phương pháp tập hợp chi phí, phương pháp tính giá vốn, giá thành và phương pháp ghi nhận thông tin chi phí trên hệ thống sổ kế toán Những thành phần này được chọn lựa, sắp xếp linh hoạt theo từng quy trình kế toán chi phí để đảm bảo cho những mục tiêu của kế toán chi phí

Ngày nay với sự thay đổi nhanh chóng của môi trường sản xuất kinh doanh, khoa học – kỹ thuật – công nghệ - quản lý đã dẫn đến xu hướng thông tin chi phí phục vụ cho nhà quản trị có vai trò, tầm quan trọng, trọng tâm tăng dần và quyết định đến tính hữu ích và tổ chức vận hành hệ thống kế toán chi phí