KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BHXH VÀ QUỸ BHXH

Toàn bộ những hoạt động với những mối quan hệ ràng buộc chặtchẽ trên được thế giới quan niệm là BHXH đối với người lao động.Như vậy BHXH ra đời và phát triển là một tất yếu khách quan và

KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BHXH VÀ QUỸ BHXH

I TÍNH TẤT YẾU KHÁCH QUAN HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN BHXH

1 Sự tồn tại khách quan của BHXH

Con người muốn tồn tại và phát triển trước hết phải ăn, mặc, ở và

đi lại v.v Để thoả mãn những nhu cầu tối thiểu đó, người ta phải laođộng để làm ra những sản phẩm cần thiết Khi sản phẩm được tạo rangày càng nhiều thì đời sống con người ngày càng đầy đủ và hoànthiện, xã hội ngày càng văn minh hơn Như vậy, việc thoả mãn nhữngnhu cầu sinh sống và phát triển của con người phụ thuộc vào chínhkhả năng lao động của họ Nhưng trong thực tế, không phải lúc nàocon người cũng chỉ gặp thuận lợi, có đầy đủ thu nhập và mọi điều kiệnsinh sống bình thường Trái lại, có rất nhiều trường hợp khó khăn bấtlợi, ít nhiều ngẫu nhiên phát sinh làm cho người ta bị giảm hoặc mấtthu nhập hoặc các điều kiện sinh sống khác Chẳng hạn, bất ngờ bị ốmđau hay bị tai nạn trong lao động, mất việc làm hay khi tuổi già khảnăng lao động và khả năng tự phục vụ bị suy giảm v.v Khi rơi vàonhững trường hợp này, các nhu cầu cần thiết trong cuộc sống không vìthế mà mất đi, trái lại có cái còn tăng lên, thậm chí còn xuất hiện thêmmột số nhu cầu mới như: cần được khám chứa bệnh và điều trị ốmđau; tai nạn thương tật nặng cần phải có người chăm sóc nuôi dưỡngv.v Bởi vậy, muốn tồn tại và ổn định cuộc sống, con người và xã hộiloài người phải tìm ra và thực tế đã tìm ra nhiều cách giải quyết khácnhau như: san sẻ, đùm bọc lẫn nhau trong nội bộ công đồng; đi vay, đixin hoặc dựa vào sự cứu trợ của Nhà nước v.v Rõ ràng, những cách

đó là hoàn toàn thụ động và không chắc chắn

Khi nền kinh tế hàng hoá phát triển, việc thuê mướn nhân côngtrở nên phổ biến Lúc đầu người chủ chỉ cam kết trả công lao động,nhưng về sau đã phải cam kết cả việc bảo đảm cho người làm thuê cómột số thu nhập nhất định để họ trang trải những nhu cu thiết yếu khi

không may bị ốm đau, tại nạn, thai sản v.v Trong thực tế, nhiều khicác trường hợp trên không xảy ra và người chủ không phải chi ra mộtđồng nào Nhưng cũng có khi xảy ra dồn dập, buộc họ phải bỏ ra mộtlúc nhiều khoản tiền lớn mà họ không muốn Vì thế, mâu thuẫn chủ -thợ phát sinh, giới thợ liên kết đấu tranh buộc giới chủ thực hiện camkết Cuộc đấu tranh này diễn ra ngày càng rộng lớn và có tác độngnhiều mặt đến đời sống kinh tế xã hội Do vậy, Nhà nước đã phải đứng

ra can thiệp và điều hoà mâu thuẫn Sự can thiệp này một mặt làmtăng được vai trò của Nhà nước, mặt khác buộc cả giới chủ và giới thợphải đóng góp một khoản tiền nhất định hàng tháng được tính toánchặt chẽ dựa trên cơ sở xác suất rủi ro xảy ra đối với người làm thuê

Số tiền đóng góp của cả chủ và thợ hình thành một quỹ tiền tệ tậptrung trên phạm vi quốc gia Quỹ này còn được bổ sung từ ngân sáchNhà nước khi cần thiết nhằm đảm bảo đời sống cho người lao độngkhi gặp phải những biến cố bất lợi Chính nhờ những mối quan hệràng buộc đó mà rủi ro, bất lợi của người lao động được dàn trải, cuộcsống của người lao động và gia đình họ ngày càng được đảm bảo ổnđịnh Giới chủ cũng thấy mình có lợi và được bảo vệ, sản xuất kinhdoanh diễn ra bình thường, tránh được những xáo trộn không cầnthiết Vì vậy, nguồn quỹ tiền tệ tập trung được thiết lập ngày càng lớn

và nhanh chóng Khả năng giải quyết các phát sinh lớn của quỹ ngàycàng đảm bảo

Toàn bộ những hoạt động với những mối quan hệ ràng buộc chặtchẽ trên được thế giới quan niệm là BHXH đối với người lao động.Như vậy BHXH ra đời và phát triển là một tất yếu khách quan và ngàycàng phát triển cùng với sự phát triển của mỗi quốc gia, mọi thànhviên trong xã hội đều thấy cần thiết tham gia BHXH, nó trở thànhquyền lợi và nhu cầu của người lao động và được thừa nhận là nhu cầutất yếu khách quan

2 Quá trình phát triển của BHXH

2.1 Sơ lược lịch sử hình thành và phát triển chính sách về BHXH trên thế giới

BHXH đã có từ lâu và thực sự trở thành hoạt động mang tính xãhội từ đầu thế kỷ 19 Bộ luật đầu tiên về chế độ bảo hiểm được hìnhthành ở Anh vào năm 1819 với tên gọi "Luật nhà máy" và tập trungvào bảo hiểm cho người lao động làm việc trong các xưởng thợ Vàonăm 1883, luật bảo hiểm ốm đau hình thành ở Đức Cũng tại Đức, một

số các luật khác được hình thành, sau đó chẳng hạn luật tai nạn laođộng hình thành năm 1884; luật bảo hiểm người già và tàn tật do laođộng hình thành năm 1889 Đến nay BHXH được thực hiện trên rấtnhiều nước và trở thành một bộ phận quan trọng trong hoạt động củaLiên hợp quốc Một tổ chức quốc tế lớn nhất thế giới hiện nay Trongtuyên ngôn của Liên hợp quốc thông qua ngày 10 tháng 12 năm 1948

có ghi: "Tất cả mọi người, với tư cách là thành viên của xã hội, cóquyền hưởng BHXH Quyền đó đặt cơ sở trên sự thoả mãn các quyền

về kinh tế, xã hội và văn hoá cần cho nhân cách và sự tự do phát triểncon người" Để thể chế hoá tinh thần đó, tổ chức lao động quốc tếILO (một tổ chức cơ cấu trong liên hợp quốc) đã đưa ra Công ước 102quy định về tiêu chuẩn tối thiểu của BHXH và những khuyến nghị cácnước thành viên về việc thực hiện các tiêu chuẩn này

2.2 Khái quát về sự hình thành và phát triển chính sách BHXH

ở Việt Nam

Như ở phần trên, BHXH phát triển gắn liền với sự phát triển củanền kinh tế hàng hoá, ở Việt Nam trong gần một thế kỷ cai trị, bọnthực dân Pháp hầu như không đề ra được những gì để bảo vệ cácquyền cơ bản của con người Không thực hiện được chế độ chính sách

về BHXH đối với người lao động Việt Nam Ngay sau cách mạngtháng 8 thành công trên cơ sở Hiến pháp năm 1946 của nước Việt Namdân chủ cộng hoà, Chính phủ đã ban hành một loạt các sắc lệnh quy

định về các chế độ trợ cấp ốm đau, tai nạn, hưu trí cho công nhân viênchức Nhà nước (có Sắc lệnh 29/SL ngày 12/3/1947; Sắc lệnh 76/SLngày 20/5/1950 và Sắc lệnh 77/SL ngày 22/5/1950) Cơ sở pháp lýtiếp theo của BHXH được thể hiện trong Hiến pháp năm 1959 Hiếnpháp năm 1959 của nước ta đã thừa nhận công nhân viên chức cóquyền được trợ cấp BHXH Quyền này được cụ thể hoá trong Điều lệtạm thời về BHXH đối với công nhân viên chức Nhà nước, ban hànhkèm theo Nghị định 218/CP ngày 27/12/1961 và Điều lệ đãi ngộ quânnhân ban hành kèm theo Nghị định 161/CP ngày 30/10/1964 củaChính phủ Suốt trong những năm tháng kháng chiến chống xâm lược,chính sách BHXH nước ta đã góp phần ổn định về mặt thu nhập, ổnđịnh cuộc sống cho công nhân viên chức, quân nhân và gia đình họ,góp phần rất lớn trong việc động viên sức người sức của cho thắng lợicủa cuộc kháng chiến chống xâm lược thống nhất đất nước.

Từ năm 1986, Việt Nam tiến hành cải cách kinh tế và chuyển đổinền kinh tế từ cơ chế kế hoạch hoá tập trung sang cơ chế thị trường

Sự thay đổi về cơ chế kinh tế đòi hỏi có những thay đổi tương ứng vềchính sách xã hội nói chung và chính sách BHXH nói riêng Hiến phápnăm 1992 đã nêu rõ: "Nhà nước thực hiện chế độ BHXH đối với côngchức Nhà nước và người làm công ăn lương, khuyến khích phát triểncác hình thức BHXH khác đối với người lao động" Trong văn kiệnĐại hội VII của Đảng cộng sản Việt Nam cũng đã chỉ rõ, cần đổi mớichính sách BHXH theo hướng mọi người lao động và các đơn vị kinh

tế thuộc các thành phần kinh tế đều có nghĩa vụ đóng góp BHXH,thống nhất tách quỹ BHXH ra khỏi ngân sách Tiếp đến Văn kiện Đạihội Đảng lần thứ VIII cũng đã nêu lên "Mở rộng chế độ BHXH đối vớingười lao động thuộc các thành phần kinh tế" Như vậy, các văn bảntrên của Đảng và Nhà nước là những cơ sở pháp lý quan trọng choviệc đổi mới chính sách BHXH nước ta theo cơ chế thị trường Ngaysau khi Bộ luật lao động có hiệu lực từ ngày 1/1/1995, Chính phủ đãban hành Nghị định 12/CP ngày 26/1/1995 về Điều lệ BHXH đối vớingười lao động trong các thành phần kinh tế Nội dung của bản điều lệ

này góp phần thực hiện mục tiêu của Đảng và Nhà nước đề ra, gópphần thực hiện công bằng và sự tiến bộ xã hội, góp phần làm lànhmạnh hoá thị trường lao động và đồng thời đáp ứng được sự mong mỏicủa đông đảo người lao động trong các thành phần kinh tế của cảnước.

II NHỮNG NỘI DUNG CHỦ YẾU CỦA BHXH

1 Khái niệm BHXH

Bảo hiểm xã hội là một trong những chính sách xã hội quan trọngcủa Đảng và Nhà nước Chính sách BHXH đã được thể chế hoá vàthực hiện theo Luật BHXH là sự chia sẻ rủi ro và các nguồn quỹnhằm bảo vệ người lao động khi họ không còn khả năng làm việc

"Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phầnthu nhập cho người lao động khi họ bị mất hoặc giảm khoản thu nhập

từ nghề nghiệp do bị mất hoặc giảm khả năng lao động hoặc mất việclàm do những rủi ro xã hội thông qua việc hình thành, sử dụng mộtquỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham gia BHXH, nhằm gópphần đảm bảo an toàn đời sống của người lao động và gia đình họ,đồng thời góp phần bảo đảm an toàn xã hội" Chính vì vậy, đối tượngcủa BHXH chính là thu nhập của người lao động bị biến động giảmhoặc mất đi do bị giảm hoặc mất khả năng lao động, mất việc làm củanhững người lao động tham gia BHXH

Đồi tượng tham gia BHXH là người lao động và người sử dụnglao động Tuy vậy, tuỳ theo sự phát triển kinh tế – xã hội cuả mỗinước mà đối tượng này có thể là tất cả hoặc một bộ phận những ngườilao động nào đó

Dưới giác độ pháp lý, BHXH là một loại chế độ pháp định bảo vệngười lao động, sử dụng nguồn tiền đóng góp của người lao động,người sử dụng lao động và sự tài trợ, bảo hộ của Nhà nước, nhằm trợcấp vật chất cho người được bảo hiểm và gia đình trong trường hợp bịgiảm hoặc mất thu nhập bình thường do ốm đau, tai nạn lao động,

bệnh nghề nghiệp, thai sản, thất nghiệp, hết tuổi lao động theo quyđịnh của pháp luật, hoặc chết.

Quỹ bảo hiểm xã hội dành chi trả các chế độ trợ cấp và quản lýphí được hình thành từ đóng góp của người lao động, chủ sử dụng laođộng và nguồn hỗ trợ của Nhà nước

Quỹ BHXH được Nhà nước bảo hộ để tồn tại và phát triển Mụcđích chính của các chế độ BHXH là trợ cấp vật chất cho người bảohiểm khi gặp rủi ro đã được quy định trong luật

2 Những nguyên tắc của BHXH

2.1 BHXH là sự bảo đảm về mặt xã hội để người lao động có thể

duy trì và ổn định cuộc sống khi bị mất sức lao động tạm thời (ốmđau, thai sản, tai nạn lao động v.v )

Đây là nguyên tắc đảm bảo ý nghĩa và tính chất của bảo hiểm Nóvừa mang giá trị vật chất, vừa mang tính xã hội Điểm này được thểhiện trước hết là sự bảo đảm bằng vật chất (qua các chế độ BHXH).Mức bảo đảm về vật chất cũng là yếu tố quan trọng ảnh hưởng tới yếu

tố tham gia vào BHXH và vì vậy ảnh hưởng đến sự phát triển của sựnghiệp này Về mặt xã hội, theo nguyên tắc này, BHXH lấy số đông

bù số ít, lấy quãng đời lao động thực tế có thu nhập là cơ số để bảođảm cho quãng đời không tham gia vào lao động (mất sức lao độnghay cao tuổi)

2.2 BHXH vừa mang tính bắt buộc, vừa mang tính tự nguyện

Tính bắt buộc thể hiện ở nghĩa vụ tham gia tối thiểu (thời gianmức đóng bảo hiểm v.v ) Như vậy, Nhà nước đóng vai trò tổ chức,định hướng để người lao động và người sử dụng lao động hiểu đượcnghĩa vụ và trách nhiệm hợp lý tham gia vào các quan hệ về BHXH.Điều này được thể chế hoá trong Bộ luật Lao động và các văn bảnpháp quy khác về BHXH Tính tự nguyện có ý nghĩa khuyến khíchmức tham gia, các loạI hình và chế độ bảo hiểm, mà người lao động cóthể tham gia trên cơ sở sự phát triển của hệ thống BHXH của một sốnước trong từng giai đoạn nhất định Nguyên tắc này cho phép BHXH

có điều kiện để phát triển và mở rộng hơn

2.3 Xác định đúng đắn mức tối thiểu của các chế độ BHXH

Vấn đề này có quan hệ trực tiếp đến các khía cạnh có liên quanđến việc thiết kế các chính sách và nội dung cụ thể của từng chế độBHXH Mức tối thiểu của các chế độ BHXH là mức đóng định kỳ(hàng tháng), mức thời gian tối thiểu để tham gia và được hưởng cácchế độ BHXH cụ thể Các mức tối thiểu này, khi thiết kế thường dựavào tiền lương tối thiểu, tiền lương bình quân, quảng đời lao độngv.v Mặt khác, mức tối thiểu còn phải tính đến giá trị của các chế độBHXH mà người tham gia được hưởng Nguyên tắc này liên quan trứctiếp đến việc tạo nguồn, xây dựng quỹ BHXH, và khuyến khích ngườilao động và các tầng lớp xã hội tham gia

2.4 BHXH phải đảm bảo sự thống nhất và liên tục cả về mức tham gia và thời gian thức hiện, đảm bảo quyền lợi của người lao động

Nguyên tắc này đảm bảo sự thích hợp của BHXH trong cơ chế thịtrường, trong đó sự di chuyển và biến động lao động có thể xảy ra,thậm trí mang tính thường xuyên Sự thay đổi nơI làm việc và thay đổihợp đồng lao động cả vể nội dung đối, tác v.v… tạo ra những giaiđoạn có thể vệ thời gian và không gian của quá trình làm việc Điềunày có thể xảy ra trong cả các quan hệ về BHXH Việc đảm bảo chongười tham gia BHXH có thể duy trì quan hệ một cách liên tục theothời gian có tham gia và thống nhất về các chế độ sẽ tạo ra sự linhhoạt cần thiết và thuận tiên cho người lao động tham gia vào các quan

hệ BHXH tốt hơn, đầy đủ và tích cực hơn Do vậy, mức tham gia vàthời gian thực tế tham gia là căn cứ chủ yếu nhất đẻ duy trì quan hệBHXH đối với người lao động

2.5 Công bằng trong BHXH

Đây là nguyên tắc rất quan trọng songcũng rất phức tạp trongchính sách BHXH Quan hệ BHXH được thực hiên trong một thời giandài, cả trong và ngoài quá trình lao động Trong quá trình đó có thể có

sự thay đổi diễn ra Mức và thời gian tham gia của từng người và mức

hưởng lương của họ cũng có thể không giống nhau Việc theo rõi vàghi nhận các vấn đề này không đơn giản nhất là trong điều kiện một

hệ thống BHXH đang còn có những khác biệt về đối tượng thành phần

và khu vực tham gia ở nước ta hiện nay Do vậy đảm bảo công bằngtrong BHXH là rất cần thiết nhưng rất khó đảm bảo tính tuyệt đối

Sự công bằng, trước hết là phải đặt trong trong quan hệ giữa đónggóp và được hưởng Điều này được thể hiên trong nội dung và điềukiên tham gia trong từng chế độ về BHXH Xét trên góc độ khác, côngbằng còn đặt trongcác quan hệ xã hội giữa những người tham giaBHXH trong từng khu vực hay giữa các vùng, địa bàn, ngành nghềkhác nhau v.v… dựa trên nguyên tắc tính xã hội của bảo hiểm

Trên đây là những nguyên tắc phải tính đến khi thiết kếvà thựchiện các quan hệ và các chế độ về BHXH

Vì thế có thể nói kinh tế là nền tảng của BHXH hay BHXH khôngvượt quá trạng thái kinh tế của mỗi nước

- Mối quan hệ giữa các bên trong BHXH phát sinh trên cơ sở quan

hệ lao động và diễn ra giữa 3 bên: Bên tham gia BHXH, bên BHXH vàbên được BHXH Bên tham gia BHXH có thể chỉ là người lao độnghoặc cả người lao động và người sử dụng lao động Bên BHXH (Bênnhận nhiệm vụ BHXH) thông thường là cơ quan chuyên trách do Nhànước lập ra và bảo trợ Bên được BHXH là người lao động và gia đình

họ khi có đủ các điều kiện ràng buộc cần thiết

- Những biến cố làm giảm hoặc mất khả năng lao động, mất việclàm trong BHXH có thể là những rủi ro ngẫu nhiên trái với ý muốn

chủ quan của con người như: ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghềnghiệp Hoặc cũng có thể là những trường hợp xảy ra không hoàntoàn ngẫu nhiên như: Tuổi già, thai sản v.v Đồng thời những biến cố

đó có thể diễn ra cả trong và ngoài quá trình lao động

- Phần thu nhập của người lao động bị giảm hoặc mất đi khi gặpphải những biến cố, rủi ro sẽ được bù đắp hoặc thay thế từ một nguồnquỹ tiền tệ tập trung được tồn tích lại Nguồn quỹ này do bên tham giaBHXH đóng góp là chủ yếu, ngoài ra còn được sự hỗ trợ từ phía Nhànước

- Mục tiêu của BHXH là nhằm thoả mãn những nhu cầu thiết yếucủa người lao động trong trường hợp bị giảm hoặc mất thu nhập, mấtviệc làm Mục tiêu này đã được tổ chức lao động quốc tế (ILO) cụ thểhoá như sau:

+ Đền bù cho người lao động những khoản thu nhập bị mất đểđảm bảo nhu cầu sinh sống thiết yếu của họ

xã hội, quyền đó được đặt cơ sở trên sự thoả mãn các quyền về kinh

tế, xã hội và văn hoá nhu cầu cho nhân cách và sự tự do phát triển conngười"

Ở nước ta, BHXH là một bộ phận quan trọng trong chính sách bảođảm xã hội Ngoài BHXH, chính sách bảo đảm xã hội còn có cứu trợ

xã hội và ưu đãi xã hội

Cứu trợ xã hội là sự giúp đỡ của Nhà nước và xã hội về thu nhập

và các điều kiện sinh sống khác đối với mọi thành viên trong xãhội,trong nhưng trường hợp bị bất hạnh, rủi ro, nghèo đói, khôngđủ khả

năng để tự lo cuộc sống tối thiểu của bản thânvà gia đình Sự giúp đỡnày dược thể hiện bằng các nguồn quỹ dự phòng của Nhà nước, bằngtiền hoặc hiện vật đíng góp của các tổ chức xã hội và những người hảotâm.

Ưu đãi xã hội là sự đãi ngộ đặc biệt về cả vật chất và tinh thầncủa Nhà nước, của xã hội nhằm đền đáp công lao đối với những ngườihay một bộ phận xã hội có nhiều cống hiến cho xã hội Chẳng hạnnhững người có công với nước, liệt sỹ và thân nhân liệt sỹ, thươngbinh,bệnh binh v.v đều là những đối tượng được hưởng sự đãi ngộcủa Nhà nước, của xã hội, ưu đãi xã hội tuyệt nhiên không phải là sự

bố thí, ban ơn, mà nó là một chính sách xã hội có mục tiêu chính trị kinh tế - xã hội, góp phần củng cố thể chế chính trị của Nhà nướctrước mắt và lâu dài, đảm bảo sự công bằng xã hội

Mặc dù có nhiều điểm khác nhau về đối tượng và phạm vi, songBHXH, cứu trợ xã hội và ưu đãi xã hội đều là những chính sách xã hộikhông thể thiếu được trong một quốc gia Những chính sách này luôn

bổ sung cho nhau, hỗ trợ nhau và tất cả đề góp phần đảm bảo an toàn

xã hội

4 Chức năng của BHXH

BHXH có những chức năng chủ yếu sau đây:

- Thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao độngtham gia bảo hiểm khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do mất khả nănglao động hoặc mất việc làm Sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp nàychắc chắn sẽ xảy ra vì suy cho cùng, mất khả năng lao động sẽ đến vớitất cả mọi người lao động khi hết tuổi lao động theo các điều kiện quyđịnh của BHXH Còn mất việc làm và mất khả năng lao động cũng sẽđược hưởng trợ cấp BHXH với mức hưởng phụ thuộc vào các điềukiện cần thiết, thời điểm và thời hạn được hưởng phải đúng quy định.Đây là chức năng cơ bản nhất của BHXH, nó quyết định nhiệm vụ,tính chất và cả cơ chế tổ chức hoạt động của BHXH

- Tiến hành phân phối và phân phối lại thu nhập giữa nhữngngười tham gia BHXH Tham gia BHXH không chỉ có người lao động

mà cả những người sử dụng lao động Các bên tham gia đều phải đónggóp vào quỹ BHXH Quỹ này dùng để trợ cấp cho một số người laođộng tham gia khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập Số lượng nhữngngười này thường chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng số những người thamgia đóng góp Như vậy, theo quy luật số đông bù số ít, BHXH thựchiện phân phối lại thu nhập theo cả chiều dọc và chiều ngang Phânphối lại giữa những người lao động có thu nhập cao và thấp, giữanhững người khoẻ mạnh đang làm việc với những người ốm yếu phảinghỉ việc v.v Thực hiện chức năng này có nghĩa là BHXH góp phầnthực hiện công bằng xã hội

- Góp phần kích thích người lao động hăng hái lao động sản xuấtnâng cao năng suất lao động cá nhân và năng suất lao động xã hội.Khi khoẻ mạnh tham gia lao động sản xuất, người lao động được chủ

sử dụng lao động trả lương hoặc tiền công Khi ốm đau, thai sản, tainạn lao động, hoặc khi về già đã có BHXH trợ cấp thay thế nguồn thunhập bị mất Vì thế cuộc sống của họ và gia đình họ luôn được đảmbảo ổn định và có chỗ dựa Do đó, người lao động luôn yên tâm, gắn

bó tận tình với công việc, với nơi làm việc Từ đó, họ rất tích cực laođộng sản xuất, nâng cao năng suất lao động và hiệu quả kinh tế Chứcnăng này biểu hiện như một đòn bẩy kinh tế kích thích người lao độngnâng cao năng suất lao động cá nhân và kéo theo là năng suất lao động

xã hội

- Gắn bó lợi ích giữa người lao động với người sử dụng lao động,giữa người lao động với xã hội Trong thực tế lao động sản xuất,người lao động và người sử dụng lao động vốn có những mâu thuẫnnội tại, khách quan về tiền lương, tiền công, thời gian lao động v.v Thông qua BHXH, những mâu thuẫn đó sẽ được điều hoà và giảiquyết Đặc biệt, cả hai giới này đều thấy nhờ có BHXH mà mình cólợi và được bảo vệ Từ đó làm cho họ hiểu nhau hơn và gắn bó lợi íchđược với nhau Đối với Nhà nước và xã hội, chi cho BHXH là cách

thức phải chi ít nhất và có hiệu quả nhất nhưng vẫn giải quyết đượckhó khăn về đời sống cho người lao động và gia đình họ, góp phầnlàm cho sản xuất ổn định, kinh tế, chính trị và xã hội được phát triển

và an toàn hơn

5 Tính chất của BHXH

BHXH gắn liền với đời sống của người lao động, vì vậy nó cómột số tính chất cơ bản sau:

- Tính tất yếu khách quan trong đời sống xã hội

Như ở phần trên đã trình bày, trong quá trình lao động sản xuấtngười lao động có thể gặp nhiều biến cố, rủi ro khi đó người sử dụnglao động cũng rơi vào tình cảnh khó khăn không cảm như: sản xuấtkinh doanh bị gián đoạn, vấn đề tuyển dụng lao động và hợp đồng laođộng luôn phải được đặt ra để thay thế v.v Sản xuất càng phát triển,những rủi ro đối với người lao động và những khó khăn đối với người

sử dụng lao động càng nhiều và trở nên phức tạp, dẫn đến mối quan hệchủ - thợ ngày càng căng thẳng Để giải quyết vấn đề này, Nhà nướcphải đứng ra can thiệp thông qua BHXH Và như vậy, BHXH ra đờihoàn toàn mang tính khách quan trong đời sống kinh tế xã hội của mỗinước

- BHXH có tính ngẫu nhiên, phát sinh không đồng đều theo thờigian và không gian Tính chất này thể hiện rất rõ ở những nội dung cơbản của BHXH Từ thời điểm hình thành và triển khai, đến mức đónggóp của các bên tham gia để hình thành quỹ BHXH Từ những rủi rophát sinh ngẫu nhiên theo thời gian và không gian đến mức trợ cấpBHXH theo từng chế độ cho người lao động v.v

- BHXH vừa có tính kinh tế, vừa có tính xã hội, đồng thời còn cótính dịch vụ

Tính kinh tế thể hiện rõ nhất là ở chỗ, quỹ BHXH muốn đượchình thành, bảo toàn và tăng trưởng phải có sự đóng góp của các bêntham gia và phải được quản lý chặt chẽ, sử dụng đúng mục đích Mứcđóng góp của các bên phải được tính toán rất cụ thể dựa trên xác suất

phát sinh thiệt hại cuả tập hợp người lao động tham gia BHXH QuỹBHXH chủ yếu dùng để trợ cấp cho người lao động theo các điều kiệncủa BHXH Thực chất, phần đóng góp của mỗi người lao động làkhông đáng kể, nhưng quyền lợi nhận được là rất lớn khi gặp rủi ro.Đối với người sử dụng lao động việc tham gia đóng góp vào quỹBHXH là để bảo hiểm cho người lao động mà mình sử dụng Xét dướigóc độ kinh tế, họ cũng có lợi vì không phải bỏ ra một khoản tiền lớn

để trang thải cho những người lao động bị mất hoặc giảm khả năng laođộng Với Nhà nước BHXH góp phầm làm giảm gánh nặng cho ngânsách đồng thời quỹ BHXH còn là nguồn đầu tư đáng kể cho nền kinh tế quốcdân

BHXH là bộ phận chủ yếu của hệ thống bảo đảm xã hội, vì vậytính xã hội của nó thể hiện rất rõ nét Xét về lâu dài, mọi người laođộng trong xã hội đều có quyền tham gia BHXH Và ngược lại, BHXHphải có trách nhiệm bảo hiểm cho mọi người lao động và gia đình họ,

kể cả khi họ còn đang trong độ tuổi lao động Tính xã hội của BHXHluôn gắn chặt với tính dịch vụ của nó Khi nền kinh tế - xã hội ngàycàng phát triển thì tính dịch vụ và tính chất xã hội hoá của BHXHcũng ngày càng cao

6 Những quan điểm cơ bản về BHXH

Khi thực hiện BHXH, Các nước đều phải lựa chọn hình thức, cơchế và mức độ thoả mãn các nhu cầu BHXH phù hợp với tạp quán, khảnăng trang trải và đình hướng phát triển kinh tế - xã hội của nướcmình Đồng thời, phải nhận thức thống nhất các quan điểm về BHXHsau đây:

6.1 Chính sách BHXH là một bộ phận cấu thành và là bộ phần quan trọng nhất trong chính sách BHXH

Mục đích chủ yếu của chính sách này nhằm đảm bảo đời sống chongười lao động và gia đình họ, khi người lao động bị giảm hoặc mấtthu nhập do bị giảm hoặc mất khả năng lao động, mất việc làm Ởnước ta, BHXH nằm trong hệ thống các chính sách và xã hội của Đảng

và Nhà nước Thực chất, đây là một trong những loại chính sách đốivới người lao động nhằm đáp ứng một trong những quyền và nhu cầuhiển nhiên của con người , nhu cầu an toàn về việc làm,an toàn laođộng,an toàn xã hội v.v Chính sách BHXH còn thể hiện trình độ vănminh, tiềm lực và sức mạnh kinh tế, khả năng tổ chức và quản lý củamỗi quốc gia Trong một chừng mực nhất định,nó còn thể hiện tính ưuviệt của một chế độ xã hội Nếu tổ chức và thực hiện tốt chính sáchBHXH sẽ là động lực to lớn phát huy tiềm năng sáng tạo của ngườilao động trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

6.2 Người sử dụng lao động phải có nghĩa vụ và trách nhiệm BHXH cho người lao động

Người sử dụng lao động thực chất là các tổ chức, các doanhnghiệp và các cá nhân có thuê mướn lao động Họ phải có nghĩa vụđóng góp vào quỹ BHXH và có trách nhiệm thực hiện các chế độBHXH đối với người lao động mà mình sử dụng theo đúng luật phápquy định Người sử dụng lao động muốn ổn định sản xuất kinh doanhthì ngoài việc phải chăm lo đầu tư để có thiết bị hiện đại, công nghệtiên tiến còn phải chăm lo tay nghề và đời sống cho người lao động

mà mình sử dụng Khi người lao động làm việc bình thường thì phảitrả lương thoả đáng cho họ Khi họ gặp rủi ro, bị ốm đau, tai nạn laođộng, bệnh nghề nghiệp v.v trong đó có rất nhiều trường hợp gắnvới quá trình lao động với những điều kiện lao động cụ thể của doanhnghiệp thì phải có trách nhiệm BHXH cho họ Chỉ có như vậy, ngườilao động mới yên tâm, tích cực lao động sản xuất, phát huy sáng kiếncải tiến kỹ thuật góp phần nâng cao năng suất lao động và tăng hiệuquả kinh tế cho doanh nghiệp

6.3 Người lao động được bình đẳng về nghĩa vụ và quyền lợi đối với BHXH, không phân biệt nam nữ, dân tộc, tôn giáo, nghề nghiệp v.v

Điều đó có nghĩa là mọi người lao động trong xã hội đều đượchưởng BHXH như tuyên ngôn dân quyền đã nêu,đồng thời bình đẳng