- Laøm con phaûi ghi nhôù coâng ôn sinh thaønh cuûa cha meï GV: Cuoái baøi, coâng cha nghóa meï coøn ñöôïc theå hieän ở “ chín chöõ cuø lao”?. Cuø lao chín chöõ coù yù nghóa khaùi qua[r]
Trang 1Bài 3
Tiết 9
Tuần :3
Văn bản: CA DAO-DÂN CA
NHỮNG CÂU HÁT VỀ TÌNH CẢM GIA ĐÌNH(Dạy 1,4)
I MỤC TIÊU
1.Kiến thức
- Khái niệm ca dao, dân ca.
- Nội dung ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của những bài ca dao về tình cảm gia đình.
2 Kĩ năng
- Đọc - hiểu và phân tích ca dao, dân ca trữ tình
- Phát hiện và phân tích những hình ảnh so sánh, ẩn dụ, những mơ típ quen thuộc trong các bài ca dao trữ tình về tình cảm gia đình.
3.Thái độ: Qua việc học ca dao dân ca HS càng yêu cuộc sống gia đình và trân trọng thể thơ
của dân tộc Thích sưu tầm và đọc thuộc các câu ca dao, dân ca cĩ nội dung tương tự.
II.NỘI DUNG HỌC TẬP
- Hiểu được khái niệm dân ca, ca dao
- Nắm được giá trị tư tưởng, nghệ thuật của ngững câu ca dao, dân ca về tình cảm gia đình III CHUẨN BỊ
- GV: Một số tranh ảnh về gia đình, sách tham khảo,tư liệu
- HS: Tranh sưu tập, chuẩn bị bài theo gợi ý của GV, SGK VBT
IV TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP
1.Ổn định tổ chức và kiểm diện : Kiểm diện HS(1 phút)
2 Kiểm tra miệng : (3 phút)
- Hãy tìm các chi tiết trong truyện: Cuộc chia tay của những con búp bê, để thấy hai anh em của Thành và Thủy rất mực gần gũi, thương yêu, chia sẽ và luôn quan tâm đến nhau?(4đ)
+ Thủy mang kim đến sân vận động để vá áo cho anh.
+ Thành giúp em học và chiều nào cũng đón em về.
+ Thành nhường tất cả đồ chơi cho em.
+ Thủy thương anh không ai gác cho anh ngủ nên nhường cho anh búp bê vệ sĩ.
- Qua câu chuyện tác giả muốn nhắn nhủ đến mọi người điều gì?(3đ)
+ Tránh những cuộc chia tay đau đớn
+ Cố gắng bảo vệ, trân trọng những tình cảm tự nhiên, trong sáng của gia đình.
- GV kiểm tra việc chuẩn bị bài của HS ở vở bài tập(3đ)
3 Tiến trình bài học(34 phút)
Hoạt động 1: Giới thiệu bài mới (2 phút)
Ca dao dân cao là thơ ca trữ tình dân gian nhằm bộc lộ
tính chất của nhân dân ta Nó đã ngân và sẽ vang mãi
trong tâm hồn người Việt Nam Tình cảm con người bao
giờ cũng bắt đầu từ tình cảm gia đình Đó chính là
truyền thống đạo lí của dân tộc
Việt nam.
Hoạt đông 2: Tìm hiểu khái niệm ca dao-dân ca (5 I Khái niệm ca dao- dân ca
Trang 2- HS đọc chú thích SGK trang 35
? Ca dao- dân ca thuộc thể loại văn học nào ? Diễn tả
những nội dung nào? Ai sáng tác.
-Trữ tình dân gian (Trữ: bộc lộ, phát ra;Tình:tình cảm),
kết hợp lời và nhạc
- Nội dung : diễn tả đời sống tâm hồn, tình cảm phong
phú của con người
- Nĩ được quần chúng nhân dân sáng tác trong quá trình
lao động, sản xuất và sinh hoạt gia đình, cộng đồng…
? Em hiểu thế nào là ca dao – dân ca
- Ca dao: Lời thơ của dân ca và những bài thơ dân gian
mang phong cách nghệ thuật chung với lời thơ của dân
ca.
- Dân ca: Những sáng tác dân gian kết hợp lời và nhạc.,
tức là những câu hát dân gian trong diễn xướng.
VD:Lời:Con ơi, con ngủ cho ngoan
Để mẹ đi cấy ở ngoài đồng xa(Ca dao)
Lờ ru Aàu ơ, con ơi… đồng xa(Dân ca)
? Theo em , tại sao bốn bài ca dao ,dân ca khác nhau lại
cĩ thể kết hợp thành 1 vb ?(Vì cả 2 đều cĩ nd tình cảm
gia đình)
* Tình cảm gia đình là một trong những chủ đề gĩp phần
thể hiện đời sống tâm hồn, tình cảm của con người Việt
Nam.
Hoạt động 3: Đọc – tìm hiểu chung (5 phút)
GV: Đọc 4 bài ca dao sau đĩ gọi hs đọc lại ( chú ý ngắt
nhịp thơ lục bát , giọng đọc dịu nhẹ , chậm êm )
-GV hướng dẫn HS đọc văn bản thơ lục bát(6/8), ngắt
nhịp 2/2/2/2 hoặc 4/4:Giọng dịu nhẹ, chậm,tình cảm vừa
thành kính nghiêm trang vừa tha thiết, ân cần.
- HS đọc chú thích SGK trang 35,36
* Giải thích các từ khĩ trong phần chú thích.Chú ý từ Cù
lao chín chữ, phân biệt với Cù lao:bãi nổi trên sơng (hịn
cù lao,cù lao tràm ).
? Trong chủ đề chung tình cảm gia đình , mỗi bài cĩ một
nội dung tình cảm riêng Em hãy chỉ ra tình cảm của
từng bài
- Bài 1: ơn nghĩa cơng lao cha mẹ.
- Bài 4 : Tình anh em ruột thịt
? Cĩ gì giống nhau trong hình thức diễn đạt của 2 bài ca
dao?
- Thể thơ lục bát , giọng điệu tâm tình, các hình ảnh quen
thuộc.
Hoạt động 4 : Phân tích văn bản(13 phút)
Gv : Gọi hs đọc bài 1
- Thể loại :trữ tình dân gian
- Nội dung : diễn tả đời sống tâm hồn, tình cảm phong phú của con người
- Hồn cảnh sáng tác: do quần chúng nhân dân sáng tác trong quá trình lao động, sản xuất và sinh hoạt gia đình, cộng đồng…
- Ca dao: Lời thơ của dân ca
- Dân ca: Những sáng tác dân gian
kết hợp lời và nhạc
II Đọc – tìm hiểu chung 1.Đọc
2 Giải thích từ khĩ: SGK/35,36
3 Bố cục -Bài 1: ơn nghĩa cơng lao cha
mẹ.
- Bài 4 : Tình anh em ruột thịt
4 Thể thơ : Thể thơ lục bát III.Phân tích văn bản
1 Bài 1
Trang 3? Bài 1 là lời của ai , nĩi với ai về việc gì ? Tại sao em
khẳng định như vậy.
- Là lời hát ru ngọt ngào của người mẹ ru con , nĩi với
con , về cơng lao cha mẹ
- Dựa vào ND và cách dùng từ : con ơi
? Tình cảm mà bài 1 muốn diễn đạt là tình cảm gì
- Là lời của mẹ nĩi với con bằng lời ru, là tình cảm của
cha mẹ với con cái Nhắc nhở công lao trời biển của cha
mẹ đối vói con cái và bổn phận, trách nhiệm của kẻ làm
con trước công lao to lớn ấy.
? Bài ca dao này sử dụng nghệ thuật gì để thể hiện công
lao của cha mẹ
- So sánh : Cơng cha- như núi, nghĩa mẹ- như nước ngồi
biển Đơng-> Lấy cái to lớn, mênh mơng , vĩnh hằng vơ
hạn của trời đất , thiên nhiên để so sánh với cơng ơn sinh
thành của cha mẹ, khơng thể nào cân đong đo điếm hết
được
? Cù lao chín chữ có ý nghĩa khái quát điều gì
- Cù lao chín chữ : Cụ thể hóa công cha nghĩa mẹvà tình
cảm biết ơn của con cái
? Từ đó nhắc nhở con cái điều gì
- Làm con phải ghi nhớ công ơn sinh thành của cha mẹ
GV: Cuối bài, công cha nghĩa mẹ còn được thể hiện ở
“chín chữ cù lao” ? Cù lao chín chữ có ý nghĩa khái
quát điều gì
- Cù lao chín chữ : Cụ thể hóa công cha nghĩa mẹvà tình
cảm biết ơn của con cái
? Từ đó em nhận xét gì về âm điệu của bài ca dao?
- Tâm tình, thầm kính, sâu lắng.
- Dùng ngôn ngữ : Người đọc như thấy được lời ru như
dòng sữa của mẹ truyền vào máu thịt, cơ thể người con.
TH: ? Tìm những bài ca dao nĩi về cơng cha, nghĩa mẹ
như bài1.
-“ Công cha như núi… đạo con”
“ Mẹ nuôi con biển hồ lai láng
Con nuôi mẹ kể tháng kể ngày”
- Ơn cha nặng lắm ai ơi
Nghĩa mẹ bằng trời, chín tháng cưu mang.
? Nhận xét tác dụng của thể thơ lục bát.
-Ngọt ngào, uyển chuyển
GDKNS: Qua bài này giáo dục chúng ta phải làm gì ?
- GD đạo làm con phải biết hiếu thảo , kính trọng cha
mẹ.
GV gọi HS đọc bài ca dao 4
? Đây là lời của ai, nói với ai
- Lời của ông bà, cô bác nói với con cháu -lời của cha
mẹ nói với con - lời của anh em ruột thịt tâm sự với nhau
- Là lời hát ru ngọt ngào của người
mẹ ru con , nĩi với con , về cơng lao cha mẹ
-So sánh công lao cha mẹ với hình ảnh to lớn mênh mông.
-Làm con phải ghi nhớ công ơn sinh thành của cha mẹ
- Aâm điệu: tâm tình, thầm kính, sâu lắng
2 Bài 4
Trang 4? Bài ca dao thể hiện tình cảm gì trong gia đình
- Tình cảm anh em ruột thịt phải thương yêu đùm bọc
lẫn nhau.
? Trong bài ca dao, tình cảm anh em được diễn tả qua
các từ nào trong bài
-Tình cảm được diễn tả qua các từ: “cùng”, “chung”,
“một” thật thiêng liêng Anh em tuy hai mà một.
GV liên hệ mở rộng : 2 câu đầu như 1 định nghĩa về
anh em, phân biệt anh em với người xa Từ phân định
“nào phải” làm rõ nghĩa câu 1 Từ khẳng định “cùng”
trong “cùng chung bác mẹ” nêu rõ tình cảm ruột thịt:
cùng huyết thống, sống chung dưới 1 mái nhà, cùng vui
buồn có nhau Từ khẳng định “cùng” trong “cùng thân”
là kết quả của cụm từ “cùng chung bác mẹ”.Là hình ảnh
so sánh
? Hình ảnh so sánh được sử dụng có tác dụng gì? Nó
nhắc nhỡ ta điều gì
- Quan hệ anh em còn được so sánh bằng hình ảnh “như
thể tay chân”.
- Nhắc nhở: Anh em phải hoà thuận để cha mẹ được vui
lòng, phải biết nương tựa vào nhau
TH: Tìm 1 số câu cĩ nội dung tương tự.
- Khơn ngoan đối đáp người ngồi
Gà cùng một mẹ chớ hồi đá nhau
- Anh em như thể tay chân
Rách lành đùm bọc , khĩ hay đỡ đần
GDKNS: Qua bài này giáo dục chúng ta phải làm gì ?
- Anh em trong một nhà phải biết yêu thương , quan tâm ,
chăm sĩc , đồn kết ,giúp đỡ lẫn nhau
Hoạt động 5: Hướng dẫn tổng kết (5 phút)
? Những câu ca dao trên thể hiện một số hình thức nghệ
thuật rất tiêu biểu, nêu những thủ pháp nghệ thuật được
sử dụng trong bài ca dao?
- Sử dụng các biện pháp so sánh, ẩn dụ, đối xứng tăng
cấp
- Cĩ giọng điệu ngọt ngào mà trang nghiêm.
- Diễn tả tình cảm qua những mơ típ.
- Sử dụng thể thơ lục bát
- Âm điệu tâm tình, nhắn nhủ
? Tình cảm trong 2 bài ca dao trên nĩi lên điều gì.
- Tình cảm đối với ơng bà cha mẹ ,anh em và tìng cảm
của ơng bà, cha mẹ đối với con cháu luơn là những tình
cảm sâu nặng, thiêng liêng nhất trong đời sống mỗi con
người
GV chốt ghi nhớ SGK trang 36
- Tình cảm anh em 1 nhà phải hòa thuận, yêu thương , đùm bọc lẫn nhau
-“Anh em” so sánh “tay chân”: nhấn mạnh sự gắn bó thiêng liêng
- Nhắc nhở: Anh em phải hoà thuận để cha mẹ được vui lòng, phải biết nương tựa vào nhau
IV Tổng kết
1 Nghệ thuật
- Sử dụng các biện pháp so sánh,
ẩn dụ, đối xứng tăng cấp
- Sử dụng thể thơ lục bát
- Âm điệu tâm tình, nhắn nhủ
2 Nội dung
- Tình cảm đối với ơng bà cha mẹ
,anh em và tìng cảm của ơng bà, cha mẹ đối với con cháu luơn là những tình cảm sâu nặng, thiêng liêng nhất trong đời sống mỗi con người
* Ghi nhớ :SGK /36
IV Luyện tập
Trang 5Hoạt động 6 : Luyện tập(4 phút)
Chia lớp làm 2 tổ, cùng thảo luận 2 bài tập, trình bày
phần chuẩn bị lên bảng phụ, lớp nhận xét GV chốt lại
và cả lớp ghi nhận.
-GV cho HS đọc bài tập 2 và đọc bài đọc thêm SGK/37.
1 .Bài tập 1.
- Tình cảm trong 2 bài ca dao là tình cảm gia đình thường, kính đáo, sâu lắng chân thành tiêu biểu cho người lao động trong sinh hoạt hằng ngày của họ.
2 Bài tập 2
4 Tổng kết(Củng cố , rút gọn kiến thức)( 4phút)
? Đọc và phân tích bài ca dao 1:
- Nhắc nhở công lao trời biển của cha mẹ đối vơùi con cái và bổn phận, trách nhiệm của kẻ làm con trước công lao to lớn ấy.Làm con phải ghi nhớ công ơn sinh thành của cha mẹ
? Đọc và phân tích bài ca dao 4
- Tình cảm anh em 1 nhà phải hòa thuận, yêu thương , đùm bọc lẫn nhau
- Nhắc nhở: Anh em phải hoà thuận để cha mẹ được vui lòng, phải biết nương tựa vào nhau
? Tình cảm được thể hiện trong 2 bài ca dao là gì ? -> Tình cảm gia đình
5 Hướng dẫn học tập( Hướng dẫn HS tự học ở nhà)(3phút)
* Đối với bài học ở tiết học này
- Học thuộc lòng 2 bài thơ và ghi nhớ.
- Sưu tầm mỗi HS vài bài ca dao với chủ đề tình cảm gia đình
* Đối với bài học ở tiết học tiếp theo
- Chuẩn bị bài: Những câu hát về tình yêu quê hương , đất nước , con người.
+ Soạn và trả lời các câu hỏi SGK
V PHỤ LỤC : Tư liệu
VI RÚT KINH NGHIỆM:
a.Nội
dung
……… b.Phương
pháp
……… c.Đồ dùng thiết bị dạy học
………