Một người mà có trên 50 năm sống và làm quan ở đất Trường An vẫn không hề thay đổi chứng tỏ tình cảm của ông như thế nào đối với quê hương.. - Thủy chung, gắn bó với quê hương.[r]
Trang 1Bài 10
Tiết 38
Tuần :10
Văn bản: NGẪU NHIÊN VIẾT NHÂN BUỔI MỚI VỀ QUÊ
( HỒI HƯƠNG NGẪU THƯ ) - Hạ Tri Chương -
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức:
- Sơ giản về tác giả Hạ Tri Chương
- Nghệ thuật đối và vai trò của câu kết trong bài thơ
- Nét độc đáo về tứ của bài thơ
- Tình cảm quê hương chính là tình cảm sâu nặng, bền chặt suốt đời
2 Kĩ năng:
- Đọc - hiểu bài thơ tuyệt cú thể hiện qua bản dịch tiếng Việt
- Nhận biết được nghệ thuật đối trong bài thơ Đường.
- Bước đầu tập so sánh bản dịch thơ và bản phiên âm chữ Hán, phân tích tác phẩm.
3 Thái độ: Yêu quê hương, trân trọng tình cảm quê hương.
4 Năng lực HS: , nhận xét, quan sát, cảm nhận, phân tích, vận dụng
II.NỘI DUNG HỌC TẬP
- Cảm nhận được tình yêu quê hương bề chặt, sâu nặng chợt nhói lên trong một tình huống
ngẫu nhiên, bất ngờ được ghi lại một cách hóm hỉnh trong bài thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật.
- Thấy được tác dụng của nghệ thuật đối và vai trò của câu cuối trong thể thơ Tứ tuyệt.
III CHUẨN BỊ
- Giáo viên: Sách tham khảo, tranh tác giả về thăm quê trẻ con ra chào đón
- Học sinh:Chuẩn bị bài,SGK, VBT, Vghi
IV TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP
1.Ổn định tổ chức và kiểm diện : Kiểm diện HS(1 phút)
2 Kiểm tra miệng (3 phút)
Câu 1 Đọc thuộc lòng bài “Tĩnh dạ tứ " (4 điểm)
Câu 2 Nêu nghệ thuật và ý nghĩa bài thơ “Tĩnh dạ tứ "?(6 điểm)
Đáp án
Câu 1: HS Đọc thuộc lòng bài “Tĩnh dạ tứ ".
Câu 2:
- Nghệ thuật:
+ Xây dựng hình ảnh gần gũi, ngôn ngữ tự nhiên, bình dị.
+ Sử dụng biện pháp đối ở câu 3, 4 ( số lượng các tiếng bằng nhau, cấu trúc ngữ pháp, từ loại các chữ ở các vế tương ứng với nhau ).
- Ý nghĩa văn bản : Nỗi lòng đối với quê hương da diết, sâu nặng trong tâm hồn, tình cảm người xa quê.
3 Tiến trình bài học(34 phút)
HOẠT ĐỘNG GIỮA GV VÀ HS NỘI DUNG BÀI DẠY
Hoạt động 1: Giới thiệu bài mới (1 phút)
- Quê hương – hai tiếng giản dị mà thiêng liêng bởi nó gần
Trang 2gũi và chan chứa tình yêu thương Tình quê hương thường
được bộc lộ sâu sắc mỗi khi phải xa rời ,ngăn cách.Và nỗi
sầu xa xứ được Lý Bạch và một số nhà thơ cổ thể hiện khi
nhẹ nhàng thấm thía lúc quằn quại nhói đau Vậy mà Hạ
Tri Chương lại khác, khi cáo quan về tận quê nhà rồi mà
nỗi nhớ,tình yêu thương không những chẳng vơi đi mà
dường như càng tăng lên gấp bội Để hiểu rõ tâm tình yêu
quê hương của nhà thơ chúng ta cùng tìm hiểu bài thơ.
Hoạt động 2: Tìm hiểu tác giả, tác phẩm
Gv yêu cầu HS đọc phần chú thích SGK/127
? Dựa vào chú thích SGK, em hãy nêu đôi nét về tác giả Hạ
Tri Chương.( GV cho HS xem tranh tác giả).
+ Quê: Vĩnh Hưng thuộc Việt Châu (nay là tỉnh Chiết
Giang)
+ Bản thân:
- Hạ Tri Chương (659 - 744) tự Quý Chân, hiệu Tứ Minh
cuồng khách.
- Giỏi về văn từ, kiến thức uyên bác, tính tình phóng
khoáng.
- Được người đương thời gọi là Ngụ trung tứ sĩ (Bốn danh
sĩ đất Ngụ).
+ Sự nghiệp:
- Đỗ Tiến Sĩ, làm đến Bí thư giám.Ông cũng để lại 20 bài
thơ, trong đó bài Hồi hương ngẫu thư là nổi tiếng nhất.
+ Cuộc đời: Trẻ từ giã quê hương ra đi để mưu tìm công
danh Làm quan ở kinh đô Trường An hơn 50 năm Năm 86
tuổi mới trở về quê hương Về quê sau chưa đầy một năm,
nhà thơ đã qua đời
GV chiếu hình triều đình đời Đường
GV cho HS tìm hiểu hoàn cảnh sáng tác của văn bản
THTV: Muốn biết tác giả sáng tác bài thơ này trong hoan
cảnh như thế nào, chúng ta cùng nhau đi giải thích nghĩa
của từng yếu trong nhan đề bài thơ.
?Em hãy nối nghĩa phù hợp với từng yếu tố HV sau:
I Tác giả, tác phẩm
1 Tác giả
- Hạ Tri Chương (659 -
744),quê Vĩnh Hưng, Việt Châu
- Ông là nhà thơ lớn đời Đường.
2 Tác phẩm
Trang 3YẾU TỐ HV NGHĨA
1 Hồi
2 Hương
3 Ngẫu
4.Thư
a Trẻ
b Tình cờ
c Trở về
d Xa rời
e Chép, viết, ghi lại
g Nơi nào
h Làng, quê hương
? Qua phần tìm hiểu trên , hãy cho biết bài thơ được sáng
tác trong hoàn cảnh nào.
- HTC đỗ tiến sĩ năm 36 tuổi, làm quan trên 50 năm dưới
triều vua Đường Huyền Tông Đến năm 86 tuổi mới cáo
quan về quê nghỉ hưu, trở về quê hương Vừa đặt chân tới
làng thì gặp một sự việc bất ngờ khiến ông xúc động Thế là
ông ngẫu hứng viết bài thơ này.
Hoạt động 3: Đọc – tìm hiểu chung
GV cho HS đọc văn bản: phiên âm , dịch nghĩa, dịch thơ
GV hướng dẫn cách đọc
- Treo bảng phụ, hướng dẫn đọc
+ Phiên âm : nhịp 4/3, riêng câu 4 nhịp 2/5.
Câu 1,2: chậm , buồn ; câu 3 : hơi ngạc nhiên
Câu 4 : giọng hỏi đọc cao hơn và nhấn mạnh hơn một
chút các từ nào , chơi
- GV gọi HS đọc 2 bản dịch thơ: cách ngắt nhịp 2 bài khác
nhau
+ Bài 1 :câu 1 (3/3), câu 2 (4/4), câu 3 (3/1/2), câu 4(2/4/2)
+ Bài 2 :câu 1 (2/4), câu 2 (4/4), câu 3 (2/4),câu 4(2/1/3/2)
GV: GV đọc bản phiên âm – Gọi 2 HS đọc phần dịch thơ –
Gv gọi HS nhận xét giọng đọc của bạn.
Gv cho HS tìm hiểu 1 vài chú thích SGK / 125
- Gv cho HS một số từ HV và một số từ khó trong SGK.
Gv cho HS xác định thể thơ
? Căn cứ vào số câu , số chữ cho biết bài thơ được viết
theo thể thơ nào.(phiên âm , dịch thơ)
- Nguyên tác : thất ngôn tứ tuyệt Đường Luật
- Hai bản dịch thơ :thơ lục bát( tuy khác nhau nhiều về
nhịp, vần , giọng điệu nhưng các dịch giả đều cố chuyển
được cái tâm trạng, cảm xúc vui , buồn, ngỡ ngàng khi về
thăm quê cũ mà trẻ con tưởng ông là khách lạ.
GV giảng thêm về luật thơ : gọi HS nêu đôi nét về luật của
2 thể thơ trên.
+ Thất ngôn tứ tuyệt Đường Luật: Thơ Đường một bài có
4 câu , mỗi câu 7 chữ, gieo vần cuối câu 1,2,4.
+ Thơ lục bát : 1 câu 6 và 1 câu 8, tiếng cuối câu 6 vần
tiếng 6 câu 8 và tiếng cuối câu 8 vần tiếng cuối câu 6 cứ
như vây cho hết bài thơ.
- Viết năm 744, khi ông vừa từ quan về quê
II Đọc – tìm hiểu chung
1 Đọc văn bản
2 Giải thích từ khó
3 Thể thơ
- Phiên âm: thất ngôn tứ tuyệt
- Dịch thơ: lục bát
Trang 4? Trong văn bản tác giả chủ yếu sử dụng phương thức biểu
đạt nào.
- Biểu cảm( biểu cảm qua tự sự và miêu tả)
? Trong bài thơ tác giả biểu đạt về những sự việc nào? Tìm
câu thơ tương ứng.
- Từ cuộc đời của chính mình( câu 1,2)
- Từ bọn trẻ trong làng( câu 3,4)
Hoạt động 4 : Phân tích văn bản(12 phút)
GV hướng dẫn HS phân tích 2 câu đầu.( GV cho HS xem
tranh tác giả về gặp bọn trẻ)
GV gọi 1 HS đọc 2 câu thơ đầu – 2 HS đọc dịch thơ – Gọi
HS khác nhận xét cách đọc
Gv đọc diễn cảm lại câu thơ thứ nhất
? Câu thơ đầu kể hay tả? Kể về việc gì.
- Kể về sự việc đi – về
? Vậy chủ thể thực hiện hành động đi - về này là ai.
- Chủ thể :tác giả
? Trong câu thơ thứ nhất này, tác giả có sử dụng 2 tính từ
đó là những từ nào? Hai tính từ ấy làm rõ hơn điều gì về
tác giả.
- Tính từ : trẻ - già
- Làm rõ hơn cho thời gian đi và về của tác giả
+ Đi thì còn trẻ
+ Về thì đã già
? Em nhận xét gì về nghĩa của các cặp từ trên.
- Nghĩa của các cặp từ trên trái ngược nhau.
THTV: Nghĩa trái ngược nhau thì chúng ta gọi đó là từ trái
nghĩa Bài từ trái nghĩa ở những tiết sau chúng ta sẽ tìm
hiểu kĩ hơn.
? Vic sử dụng các cặp từ trí nghĩa trong cùng một câu thơ
sẽ tạo cho các vế câu như thế nào với nhau.
- Các vế đối nhau.
?Em hãy chỉ rõ dấu hiệu phép đối trong câu thơ này.
Thiếu tiểu// li gia, lão đại //hồi
C V C V
DT ĐT DT ĐT
=> Đối : vế câu, cú pháp, từ loại.
( vì là thơ thất ngôn nên số chữ của 2 vế đối nhau trong câu
không cân bằng nhau (4/3)- 4 chữ trước đối với 3 chữ sau)
? Sử dụng các cặp từ trái nghĩa để tạo ra phép đối trong
văn cảnh này có tác dụng gì.
- Tạo nhịp điệu cân đối cho lời thơ
- Nhấn mạnh thời gian xa quê của tác giả là rất lâu, rất
dài( làm nổi bật sự thay đổi về vóc dáng, tuổi tác-> Bước
đầu làm hé lộ tình yêu quê hương của tác giả).
GV giới thiệu về pháp đối: phép đối có 2 loại
4 Phương thức biểu đạt: Biểu
cảm
5 Bố cục: 2 phần
II Phân tích văn bản 1.Hai câu đầu
a Câu 1
- Kể về sự việc đi – về của tác giả
- Sử dụng phép đối (tiểu đối): làm nổi bật sự thay đổi về vóc dáng, tuổi tác , hé lộ tình yêu quê hương của tác giả
Trang 5+ Đại đối : đối giữa câu trên và câu dưới
+ Tiểu đối :đối giữa các vế các phần trong một câu thơ
THVB: Hãy so sánh cách sử dụng phép đối trong bài “
Tĩnh dạ tứ” của Lí Bạch và “ Hồi hương ngẫu thư” của
Hạ Tri Chương?
- Tĩnh dạ tứ: đại đối( đối giữa câu trên với câu dưới)
Ngẩng đầu nhìn trăng sáng>< Cúi đầu nhớ cố hương
- Hồi hương ngẫu thư: tiểu đối( đối ngay trong một câu
thơ)
GV liên hệ xã hội phong kiến: Có thề nói cảnh huống này
là cảnh huống của rất nhiều người trai trong xã hội phong
kiến Bởi chí làm trai phải lập công danh, phải thỏa chí
tang bồng.
GV đọc diễn cảm câu thơ thứ 2
? Câu thơ thứ 2 thì hình ảnh nào được miêu tả? Hai hình
ảnh này được tác giả miêu tả như thế nào.
- Giọng quê : không đổi
- Tóc mai : đã bạc, dã rụng
? Em hiểu thế nào là giọng quê.
- Giọng quê :là chất quê, hồn quê biểu hiện trong giọng nói
của con người.
?Giọng quê không đổi điều đó có ý nghĩa gì.
- Giọng quê không đổi điều đó có ý nghĩa là vẫn giữ được
bản sắc quê hương, không thay đổi.
GV liên hệ:
- Giọng quê không thay đổi là chất quê, hồn quê ở người đó
không phôi phai, đổi khác theo thời gian Năm tháng dài xa
quê, sống nơi kinh thành không làm mất đi cái gốc quê quý
báu đó ở con người.
? Em hiểu gì về hình ảnh “ sương pha mái đầu”.
- Tuổi tác , sức khỏe đã thay đổi.
? Em có nhận xét gì về mối quan hệ giữa hai vế của câu thơ
này.
- Hai vế đối nhau
? Hãy chỉ ra phép đối trong câu thơ thứ hai.
Hương âm //vô cải , mấn mao// tồi
C V C V
? Nói tới cái đổi thay là muốn làm nổi bật cái không thay
đổi Vậy biện pháp nghệ thuật ấy có tác dụng gì trong việc
khắc họa tình cảm của tác giả đối với quê hương.
- Nhấn mạnh tình cảm của tác giả đối với quê hương.
? Một người mà có trên 50 năm sống và làm quan ở đất
Trường An vẫn không hề thay đổi chứng tỏ tình cảm của
ông như thế nào đối với quê hương.
- Thủy chung, gắn bó với quê hương.
GV giảng :Qua 2 câu thơ đầu cho thấy tác giả rất khéo léo
b Câu 2
- Tả về cái không thay đổi và cái thay đổi của tác giả.
- Phép đối: Nhấn mạnh tình cảm của tác giả đối với quê hương.
Trang 6trong việc sử dụng phép đối, đối rất chuẩn trong một câu
thơ cả về ý và lời Đối lập giọng quê khơng đổi với sự đổi
thay của mái tĩc cho thấy sự nguyên vẹn, bền bỉ của tình
cảm trong tâm hồn tác giả.
- Xa quê từ khi cịn trẻ, cuộc đời tác giả là bước đường
thành cơng trong sự nghiệp Ơng đỗ tiến sĩ Sinh sống, học
tập và làm quan trên 50 năm ở kinh đơ Trường An rất được
vua Huyền Tơng vị nể
- Lúc từ quan về quê ơng cịn được vua tặng thơ, được thái
tử và các quan đưa tiễn Vậy thì ở Trường An chắc hẳn là
quê hương thứ hai thân thiết của ơng Nhưng con người dù
sao cũng khơng thể chống lại quy luật tâm lí muơn đời:
Theo Khuất Nguyên- một nhà thơ nổi tiếng đời đường
Trung Quốc:
“ Hồ tử tất như khâu
Quyện điểu quy cựu lâm”
( Cáo chết tất quay đầu về núi gị
Chim mỏi tất bay về rừng cũ)
GV giảng thêm:
+ Câu 1:là tự sự để biểu cảm ; câu 2 miêu tả để biểu
cảm-> Đây là phương thức bộc lộ tình cảm một cách gián tiếp.
+ Ngơn ngữ , hình ảnh cứ nhẹ nhàng cất lên một cách thấm
thía biết bao cảm xúc, nghe như đằng sau cĩ tiếng thở dài.
Nhà thơ nhìn thấy quê hương, cất tiếng nĩi theo giọng nĩi
của quê hương , rồi tự ngắm mình thấy mình thay đổi quá
nhiều trước quê hương, làng xĩm
Chuyển ý: để biết xem trong lần về quê đầu tiên và cũng là
lần cuối cùng này của tác giả cĩ điều gì đặc biệt, cơ mời
các em cùng theo dõi 2 câu thơ cuối
GV gọi HS đọc 2 câu cuối : phiêm âm ,dịch thơ.(GV cho
HS xem tranh SGk)
? Em hãy hình dung như thế nào về tâm trạng của tác giả
khi trở về quê.
- Vui->mong gặp lại bạn đồng niên, gặp lại người thân
? Vậy hình ảnh đầu tiên tác giả bắt gặp khi vừa đặt chân
đến quê hương là gì.
- Gặp bọn trẻ
? Vì sao tác giả lại kể về bọn trẻ con
- Bọn trẻ là người làng, là sự sống của làng, là hình ảnh
tương lai của làng, chúng chân thật, hồn nhiên
? Điều gì đã diễn ra khi tác giả gặp bọn trẻ.
- Bọn trẻ gọi ơng là khách
? Bọn trẻ gọi ơng là “khách” chứng tỏ ơng là người như
thế nào với chúng.
- Ơng là người xa lạ với chúng
? Theo em bọn trẻ gọi ơng là “khách” cĩ đúng khơng.
2 Hai câu cuối
Trang 7- Vừa đúng vừa không đúng
+ Đúng vì chúng là những đứa trẻ sinh sau đẻ muộn, khi
nhà thơ rời quê ra đi có lẽ bố mẹ chúng cũng chưa ra đời.
Vậy làm sao chúng có thể nhận ra ông.
+ Không đúng: vì ông là người gốc quê nơi đây.
? Qua đó em có nhận xét gì về bọn trẻ.
- Bọn trẻ: rất vô tư, hiếu khách.
? Ngay ở chính quê hương mà lại bị gọi là “khách” Vậy
em hãy hình dung tâm trạng của tác giả lúc này như thế
nào.
- Bất ngờ-> buồn -> ngậm ngùi -> xót xa
? Tại sao tác giả lại: Bất ngờ-> buồn -> ngậm ngùi -> xót
xa.
- Mình vốn là người ở đây khi trở về lại chẳng ai nhận ra!
Trẻ con đón mình như đón người khách lạ- khách lạ giữa
quê hương mình Dù biết rằng đó là qui luật tự nhiên của
thời gian, những người cùng trang lứa với ông chắc đã
không còn nữa ( nhà thơ nay đã 86 tuổi thời Đường),
nhưng trong đáy lòng ông vẫn nhói lên nỗi buồn tủi vì tình
yêu, nỗi nhớ quê luôn dồn nén trong trái tim ông đã hơn
nữa thế kỉ, mà đâu ngờ lại được đáp đền như thế này Cho
nên trẻ con càng hớn hở vui mừng bao nhiêu thì buồn của
ông càng sầu muộn bấy nhiêu.
? Chính vì thế ông mới viết “ Ngẫu nhiên viết nhân buổi
mới về quê” Vậy em hiểu “ ngẫu nhiên viết” là như thế
nào.
- Là viết một cách bất ngờ chứ không phải là tình cảm, cảm
xúc bộc lộ một cách ngẫu nhiên, bất ngờ.
- Ngẫu nhiên viết vì tác giả vốn không chủ định làm thơ
ngay khi mới đặt chân đến quê nhà.
? Chỉ cần một điều là bọn trẻ gọi mình là “ khách” mà tác
giả lại buồn, ngậm ngùi, xót xa chứng tỏ tình yêu quê
hương của tác giả như thế nào.
- Tác giả yêu quê hương rất sâu nặng.
?Sự việc bọn trẻ gọi tác giả là “ khách” là rất bình thường,
giản dị nhưng lại gây một xúc động lớn cho tác giả Đến
đây các em hãy phát hiện xem, tác giả tiếp tục sử dụng
thành công biện pháp nghệ thuật nào.
- Bắt gặp hình ảnh đối rất tài tình và khéo léo của tác giả:
Sự việc bình thường><gây xúc động lớn
GV liên hệ: Thời gian xa quê dài dằng dặc, bạn bè cùng
trang lứa ngày xưa ai còn, ai mất Thời Đường, nhà thơ Đỗ
Phủ viết :
“ Người thọ bảy mươi xưa nay hiếm”
( Nhân sinh thất thập cổ lai hi)
Sau tiếng cười nói của bọn trẻ, lòng tác giả không khỏi
- Bọn trẻ: rất vô tư, hiếu khách.
- Tác giả : bất ngờ, buồn, ngậm ngùi, xót xa.
- Tác giả yêu quê hương rất sâu nặng.
Trang 8man mác.
?Tác giả có ngậm ngùi, xót xa nhưng có sự hối hận có
đúng không? Vì sao vậy?
- Đúng Vì tá giả ít về quê.
? Giả sử: muốn cho bọn trẻ không gọi là khách thì tác giả
phải như thế nào.
- Tác giả phải thường xuyên về thăm quê-> Bọn trẻ sẽ biết,
không gọi là khách nữa.
GV liên hệ GDHS
? Giả sử em phải đi xa quê lâu ngày, để mọi người không
coi mình là khách lạ thì em phải làm gì.
- Thường xuyên về thăm quê, phải sống gắn bó với quê
hương.
THVB :So sánh với tình huống thể hiện tình quê hương
trong bài này và bài thơ “Tĩnh Dạ Tứ”?
- Cả 2 bài đều thể hiện tình yêu quê hương, nhưng tình yêu
quê hương của nhà thơ HTC độc đáo hơn
+ Tĩnh dạ tứ:ở nơi xa quê, nỗi nhớ quê hương luôn có
trong tâm hồn nhà thơ Lí Bạch, ánh trăng lung linh là tình
huống gợi nhớ, là cái cớ để nhà thơ bộc lộ tình quê hương
+ Hồi hương ngẫu thư :Tình huống của nhà thơ HTC thật
bất ngờ , thú vị : cả đời xa quê, nay về thăm quê sau bao
năm xa cách, không ngờ chẳng ai nhận ra lại bị trẻ nhỏ coi
là khách, chính tình huống bất ngờ làm xuất hiện cảm hứng
để nhà thơ bộc lộ tình yêu quê hương sâu nặng trong lòng
mình.
Hoạt động 4 : Hướng dẫn tổng kết nội dung và nghệ
thuật(5 phút)
? Xét toàn bài ,thì tác giả sử dụng phương thức biểu đạt
chủ yếu nào? Biểu cảm trực tiếp hay gián tiếp.
- Xét toàn bài, phương thức biểu đạt là biểu cảm song là
biểu cảm gián tiếp vì trong bài có nhiều yếu tố miêu tả, đặc
biệt là có nhiều yếu tố tự sự.
? Tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật nào để tạo hiệu
ứng độc đáo cho bài thơ
- Dùng phép đối ( tiểu đối trong 2 câu thơ đầu)->Làm nổi
bật được sự thay đổi và không thay đổi của tác giả.
? Nhận xét giọng điệu của bài thơ.
- Hai câu đầu:Bình thản, khách quan nhưng phản phất nỗi
buồn.
- Hai câu sau: giọng điệu bi hài nhưng chứa đựng 1 nổi
buồn đau ngậm ngùi trước những thay đổi cuả quê hương.
? Em hãy cho cô biết , bài thơ này nói lên nội dung gì
- Thể hiên tình yêu quê hương chân thành , sâu sắc của tác
III Tổng kết
1 Nghệ thuật
- Phương thức biểu đạt : biểu
cảm
- Phép đối ( tiểu đối trong 2 câu thơ đầu)
- Giọng thơ : + Hai câu đầu: Bình thản, khách quan nhưng phản phất nỗi buồn.
+ Hai câu sau: giọng điệu bi hài nhưng chứa đựng 1 nổi buồn đau ngậm ngùi trước những thay đổi cuả quê hương.
2 Nội dung Thể hiên tình yêu quê hương
Trang 9giả khi vừa mới đặt chân về quê cũ.
GV: Chúng ta hãy cảm ơn nhà thơ hạ Tri Chương, chính
ông đã đánh thức trong lòng độc giả bằng tình cảm gắn bó
với quê hương Nó làm thức tỉnh bao kẻ đang muốn từ bỏ
quê hương Đồng thời củng cố, khắc sâu hơn niềm tin yêu
quê hương gia đình của mỗi con người Và dĩ nhiên không
có tình cảm gằn bó với quê hương sẽ không lớn nỗi thành
người.
-HS đọc ghi nhớ
Hoạt động 5: Luyện tập(3 phút)
Hoạt động thảo luận theo nhóm, đại diện lên trình bày,
GV rút chốt vấn đề
GVgợi ý:
- 2 câu đầu cả 2 bài đều tương đối sát bản dịch nghĩa
- 2 câu sau cả 2 bài có những chỗ chưa sát, không phù hợp
với tình huống tạo nên cảm hứng cho tác giả
+ Phạm Sĩ vĩ : câu cuối mất đi nụ cười, hồn nhiên làm
chạnh lòng người con quê hương sau bao năm xa cách
nay mới trở về
+Trần Trọng Sang : câu 3 dịch không sát, có thể hiểu
người cũ không nhận ra nhau vì mất đi từ trẻ con, ý nghĩa
câu 3 và câu 4 không liền mạch.
GV cho HS xem bài thơ Hồi hương ngẫu thư được phổ
nhạc
Hồi Hương Ngẫu Thư (Thơ phổ nhạc)
Thơ phóng tác: Vương Ngọc Long
(Ý thơ Hạ Tri Chương)
Nhạc: Mai Đức Vinh
Ra đi thuở hãy còn thơ
Tuổi già mới được ngày mơ trở về
Thưa rằng chẳng mất giọng quê
Tóc sương điểm bạc lòng tê tái sầu
Người quen cảnh cũ còn đâu
Bạn xưa chẳng nhận ra nhau nghẹn ngào
Trẻ con lạ lẫm lao xao
Hỏi cười “ Khách lạ phương nào đến đây?”
Đời như gió thoảng mây bay
Xa quê nào biết tháng ngày trôi qua
Chơi vơi lá rụng sân nhà
Đìu hiu vườn cũ nhạt nhòa lệ rơi
Long đong góc bể chân trời
Bạn bè đếm được mấy người còn đây
Thoảng nghe con nước thở dài
Lung linh Hồ Kính nhà ai gợn sầu
chân thành , sâu sắc của tác giả khi vừa mới đặt chân về quê cũ.
*Ghi nhớ: SGK 128 IV.Luyện tập: SGK/128
So sánh 2 bản dịch thơ của Phạm Sĩ vĩ và Trần Trọng Sang
Trang 10Mặc đời lắm cảnh bể dâu
Gió Xuân chẳng đổi thay màu sóng xưa
4 Tổng kết(Củng cố , rút gọn kiến thức)(5 phút)
- Bài thơ “ Hồi hương ngẫu thư” của tác giả nào? - Hạ Tri Chương
- Bài thơ sáng tác trong hoàn cảnh như thế nào?
+ Bài thơ được viết nhân lần về thăm quê năm 744.
- Bài thơ viết theo thể thơ gì ?( cả phiên âm và hai bản dịch thơ) ?
+ Nguyên tác : thất ngơn tứ tuyệt Đường Luật
+ Hai bản dịch thơ :thơ lục bát
- Em hãy nêu nội dung 2 câu thơ đầu và 2 câu thơ cuối ?
+ Hai câu đầu :Tuổi trẻ xa quê ,già mới trở về Mái tóc thay đổi , giọng quê không thay đổi ->Tình cảm gắn bó với quê hương
+ Hai câu cuối: Trẻ con : vui mừng ,chào đón , hòi thăm người khách Tác giả : ngạc nhiên, buồn tủi, ngậm ngùi, xót xa
- Phương thức biểu đạt chủ yếu cả bài thơ là phương thức nào?
+ Biểu cảm( biểu cảm gián tiếp) vì trong bài có nhiều yếu tố miêu tả, đặc biệt là có nhiều yếu tố
tự sự
- Qua bài thơ em có cảm nhận điều gì về tình cảm của tác giả đối với quê hương?
+ Tình cảm gắn bó với quê hương
5 Hướng dẫn học tập( Hướng dẫn HS tự học ở nhà)(2 phút)
* Đối với bài học ở tiết học này
- Về nhà học bài, học thuộc ghi nhớ , học thuộc thơ( phiên âm và 2 bản dịch thơ), sưu tầm thêm một số bài thơ
* Đối với bài học ở tiết học tiếp theo
- Soạn bài : Từ trái nghĩa
+ Đọc và chuẩn bị bài theo câu hỏi SGK
+ Tìm ví duï về từ trái nghĩa
V PHỤ LỤC : Tư liệu