Đề xuất phơng hớng giải quyết vấn đề thông tin không cân xứng, lựa chọn đối nghịch và rủi ro đạo đức trên thị trờng chứng khoán Việt Nam Qua những nội dung đã trình bày trên đây có thể t
Trang 1Đề xuất phơng hớng giải quyết vấn đề thông tin không cân xứng, lựa chọn đối nghịch và rủi ro
đạo đức trên thị trờng chứng khoán Việt Nam
Qua những nội dung đã trình bày trên đây có thể thấy rằng khi ngời mua
và ngời bán cùng biết nhiều về chất lợng của hàng hoá thì họ sẽ chấp nhận mứcgiá hợp lý đích thực, thị trờng sẽ có nhiều vụ giao dịch và thực hiện tốt chứcnăng lu thông hàng hoá Tơng tự, nếu những ngời mua bán chứng khoán có thểphân biệt đợc những công ty tốt và những công ty tồi, họ sẽ trả giá đầy đủ giátrị của những chứng khoán do các công ty tốt phát hành Kết quả là nhữngchứng khoán tốt sẽ đợc giao dịch nhiều hơn Thị trờng chứng khoán khi đó cókhả năng chuyển vốn tới các công ty hoạt động tốt với những cơ hội đầu t sinhlời cao nhất Vì vậy, nếu không còn thông tin không cân xứng thì sẽ lựa chọn
đối nghịch và rủi ro đạo đức cũng mất theo Trên cơ sở đó kết hợp với thực tếhoạt động trên thị trờng chứng khoán Việt Nam đã đợc trình bày trong chơng
II, tôi xin đề xuất một số giải pháp nhằm hạn chế tình trạng thông tin khôngcân xứng, lựa chọn đối nghịch và rủi ro đạo đức trên thị trờng chứng khoán ViệtNam
1 Khuyến khích thành lập các công ty sản xuất và bán thông tin
Giải pháp cho vấn đề lựa chọn đối nghịch và rủi ro đạo đức trong các thịtrờng tài chính là đa ra thông tin có tác dụng loại bỏ thông tin không cân xứng
và cho phép những ngời cung cấp vốn có thông tin đầy đủ về những cá nhânhay những công ty cần tài trợ cho các hoạt động đầu t Một cách để thu thậpthông tin này là có các công ty chuyên thu thập và đa ra thông tin giúp phânbiệt các công ty tốt với các công ty hoạt động kém
Đơng nhiên, để các công ty nh thế đợc thành lập và hoạt động một cách
có tổ chức và hiệu quả thì pháp luật phải đi trớc một bớc Vì vậy, các cơ quanquản lý cần nghiên cứu, thử nghiệm và triển khai các văn bản pháp luật liênquan đến sự thành lập, tổ chức và hoạt động của các công ty cung cấp thông tinchuyên nghiệp Việc làm này không chỉ có ý nghĩa trong việc hạn chế tác độngtiêu cực của thông tin không cân xứng, lựa chọn đối nghịch và rủi ro đạo đức
mà còn giúp tăng cờng tính chuyên nghiệp và hiệu quả cho thị trờng chứngkhoán nói riêng và thị trờng tài chính nói chung
Trang 2Tuy nhiên cũng cần nhận thấy rằng việc cung cấp thông tin theo cáchnày cha giải quyết một cách triệt để vấn đề lựa chọn đối nghịch và rủi ro đạo
đức trên thị trờng chứng khoán do sự tồn tại của hiện tợng ng“ng ời đi xe không tốn tiền” Đó là vấn đề xảy ra khi những ngời không chi tiền mua thông tin vẫn
có thể hởng lợi từ thông tin mà ngời khác đã mua bằng cách đầu t theo Vì vậy
đây là biện pháp có tính lâu dài, làm nền tảng lý luận và thực tiễn để tăng cờnghiệu quả cho các biện pháp áp dụng song song dới đây
2 Tăng cờng sự điều hành của chính phủ để làm tăng thông tin trên thị trờng chứng khoán
Chính phủ đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cờng tính công bằng
về thông tin trên thị trờng chứng khoán Trong giai đoạn đầu, Chính phủ có thểtác động bằng các biện pháp mang tính hành chính nh thanh tra, giám sát việccông bố thông tin chặt chẽ, lập ra các bộ phận thu thập, phân tích sơ bộ và công
bố thông tin cho giới đầu t… Tuy nhiên, sự can thiệp của Chính phủ cần theo Tuy nhiên, sự can thiệp của Chính phủ cần theo
xu hớng tăng dần các biện pháp có tính chất khuyến khích các công ty công bốthông tin chính xác và kịp thời và giảm dần các biện pháp hành chính khôngcần thiết
Một điều không thể thiếu đối với thị trờng chứng khoán Việt Nam hiệnnay là Uỷ ban Chứng khoán Nhà Nớc cùng các cơ quan liên quan cần ban hànhnhững quy định chi tiết và đầy đủ hơn về việc công bố thông tin của các công
ty niêm yết để đảm bảo tính chính xác và đầy đủ, kịp thời và thống nhất Songsong với điều đó là các biện pháp chế tài đảm bảo việc thực thi nghiêm chỉnhcác quy định trên Cụ thể, cần phải có một ban giám sát tài chính có trình độchuyên môn cao và hoạt động độc lập để kiểm tra tình hình hoạt động và cácbáo cáo tài chính của các công ty niêm yết dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế từ
đó phát hiện những điểm bất bình thờng ở các công ty niêm yết để khuyến cáo
và cảnh báo cho nhà đầu t Có nh vậy lòng tin của nhà đầu t, một yếu tố rấtquan trọng trên thị trờng chứng khoán, mới đợc khôi phục và duy trì
3 Khuyến khích thành lập các trung gian tài chính, đặc biệt là các quỹ đầu t chứng khoán
Đầu t chứng khoán là một hoạt động đòi hỏi sự phân tích chính xác, kịpthời và chuyên nghiệp Tuy nhiên một thực tế đang diễn ra trên thị trờng chứngkhoán Việt Nam là các nhà đầu t còn rất hạn chế về khả năng thu thập và xử lýthông tin Điều này xuất phát từ hai nguyên nhân:
2
Trang 3Thứ nhất, nhà đầu t tham gia thị trờng phần lớn là có quy mô nhỏ nênviệc tìm kiếm thông tin bị giới hạn Thông tin thiếu cập nhật, thiếu chính xác vàthiếu tính toàn diện Thực ra, họ có thể giành đợc thông tin tốt hơn nhng chi phí
để đạt đợc điều đó thờng không nhỏ so với quy mô vốn còn hạn hẹp Kết quả làlợi nhuận thu về sẽ không xứng đáng với chi phí tìm kiếm thông tin
Nguyên nhân thứ hai là tính chuyên nghiệp của nhà đầu t cha cao khiếncho việc xử lý thông tin còn nhiều hạn chế Đối với nhà đầu t nhỏ phân tích tốthơn thông tin là cả một vấn đề
Hai thực tế này cũng giải thích vì sao hình thức đầu t giá trị hầu nh chaxuất hiện trên thị trờng chứng khoán Việt Nam đồng thời đó cũng là nhân tốtăng thêm sự không cân xứng về thông tin trên thị trờng
Một cách đơn giản và hiệu quả để giải quyết hạn chế trên là đầu t quacác trung gian tài chính nh các quỹ đầu t, các quỹ tơng trợ, quỹ đầu t chứngkhoán… Tuy nhiên, sự can thiệp của Chính phủ cần theo Các trung gian tài chính này hoạt động trên cơ sở huy động vốn bằngcách nhận tiền gửi hoặc phát hành chứng khoán rồi dùng tiền thu đợc đầu t vàocác lĩnh vực khác, trong đó có thị trờng chứng khoán Do đợc chuyên môn hoá
và hoạt động có tổ chức nên họ có nhiều u thế trong việc khai thác thông tin.Với trình độ chuyên môn cao, quan hệ rộng và khả năng tài chính mạnh, cáctrung gian tài chính luôn là những ngời có đợc thông tin một cách nhanh chóng,chính xác và đầy đủ Kết hợp với trình độ phân tích tài chính chuyên nghiệp,việc phân tích, tổng hợp số liệu và lựa chọn phơng án đầu t của các tổ chức này
có chất lợng rất cao Chính nhờ những lợi thế đó mà các tổ chức này luôn lànhững ngời hạn chế tốt hơn vấn đề thông tin không cân xứng và do đó giảm đợc
đáng kể lựa chọn đối nghịch, và rủi ro đạo đức trong hoạt động đầu t tài chínhnói chung và đầu t chứng khoán nói riêng Do vậy, các nhà đầu t nhỏ có thể đầu
t thông qua các tổ chức này (bằng cách cho vay, mua chứng chỉ quỹ đầu t, thuêquản lý quỹ… Tuy nhiên, sự can thiệp của Chính phủ cần theo) để tận dụng lợi thế về thông tin
Vì thế, trong điều kiện hiện nay các cơ quan quản lý cần khuyến khíchviệc thành lập các quỹ đầu t chứng khoán Điều này đặc biệt phù hợp với điềukiện của Việt Nam hiện nay vì số lợng nhà đầu t nhỏ than gia thị trờng chứngkhoán chiếm tỷ lệ lớn Các quỹ đầu t, với vai trò là nhà đầu t có tổ chức sẽ thuhút rất tốt những nguồn vốn nhỏ tham gia thị trờng thông qua quỹ Thị trờngkhi đó sẽ hoạt động chuyên nghiệp hơn, quy mô hơn và công bằng hơn Đồngthời chính quy luật cạnh tranh của thị trờng khi đó sẽ thúc đẩy các công ty niêmyết hoạt động hiệu quả hơn và có trách nhiệm hơn trong việc cung cấp thông tin
Trang 4cho nhà đầu t Nh vậy, vấn đề thông tin không cân xứng sẽ đợc giải quyết phầnnào và nhờ đó, rủi ro đạo đức và lựa chọn đối nghịch cũng dần giảm theo
4
Trang 5Kết luận
Thông tin không cân xứng, lựa chọn đối nghịch và rủi ro đạo đức lànhững vấn đề rất phức tạp, nhậy cảm và có vai trò quan trọng trong các giaodịch kinh tế, đặc biệt là các giao dịch tài chính Chính vì lý do đó, đề tài đã h-ớng vào việc nghiên cứu những biểu hiện của những vấn đề đó trên thị trờngchứng khoán Việt Nam với mục đích phát hiện và hạn chế thực trạng thông tinkhông cân xứng trên thị trờng, và theo đó, lựa chọn đối nghịch và rủi ro đạo đứccũng giảm dần
Chơng I của luận văn đề cập đến những lý luận chung về thị trờng chứngkhoán và thông tin không cân xứng Dựa trên những nghiên cứu về học thuyếtthông tin không cân xứng, lựa chọn đối nghịch và rủi ro đạo đức của một sốnhà kinh tế học trên thế giới, tôi đã trình bày những lý luận cơ bản về họcthuyết, trong đó quan trọng nhất là cách đạt đến cân bằng thị trờng và tác độngcủa những vấn đề trên đến hoạt động của thị trờng tài chính Trong điều kiệnthông tin không cân xứng, thị trờng sẽ xuất hiện một trong hai kiểu cân bằng:cân bằng chung và cân bằng riêng Cân bằng chung đạt đợc khi bên cung cấpvốn hoặc dịch vụ tài chính không thể phân loại khách hàng và do đó chào báncác hợp đồng tài chính ở một mức giá trung bình nh nhau cho mọi đối tợng Thịtrờng đạt đợc cân bằng tại nhiều điểm trên một đờng cung Ngợc lại, cân bằngriêng xảy ra khi ngời bán có thể phân loại khách hàng theo mức độ rủi ro thìcác hợp đồng sẽ đợc chào bán ở nhiều mức giá khác nhau tơng ứng với từngmức độ rủi ro của khách hàng
Thị trờng chứng khoán là nơi các giao dịch tài chính có mức độ nhậycảm với thông tin rất cao Qua việc khảo sát thực tế hoạt động của thị trờngchứng khoán Việt Nam từ khi hoạt động đến nay, tôi nhận thấy việc công bốthông tin trên thị trờng còn nhiều bất cập Những hạn chế đó bắt nguồn từ cảyếu tố khách quan và chủ quan Từ phơng diện chủ quan, công tác tổ chức vàgiám sát thị trờng cha tốt đồng thời cơ chế luật pháp còn nhiều hạn chế dẫn đếnviệc cung cấp thông tin cho các nhà đầu t không đợc đầy đủ, kịp thời, và thiếuthống nhất trong cách thức công bố Từ góc độ khách quan, thị trờng chứngkhoán Việt Nam hình thành mới hơn ba năm hoạt động Trong bối cảnh nềnkinh tế cha thực sự phát triển Mặt khác, cổ phiếu, trái phiếu công ty cha phải làmột công cụ huy động vốn quan trọng của các công ty Vì lẽ đó, công tác thôngtin trên thị trờng chứng khoán cha thực sự đợc các công ty coi trọng Những
Trang 6hạn chế đó đã dẫn đến chất lợng thông tin trên thị trờng còn thấp và kết quả là
đã có nhiều biểu hiện của lựa chọn đối nghịch và rủi ro đạo đức trên thị trờng
Giải quyết vấn đề thông tin không cân xứng, lựa chọn đối nghịch và rủi
ro đạo đức là một trong những nội dung không thể thiếu trên đờng phát triểncủa thị trờng chứng khoán Việt Nam Trên cơ sở những nội dung đã trình bàytrong chơng I và chơng II, một số đề xuất cho việc cải thiện thực trạng thông tintrên thị trờng đã đợc đa ra và đề cập trong chơng III Hớng vào việc cân bằnghoá thông tin giữa các nhà đầu t trên thị trờng, luận văn đa ra ba giải phápchính: khuyến khích việc thành lập các công ty sản xuất và bán thông tin; tăngcờng sự điều hành của chính phủ; và tạo điều kiện thuận lợi cho các trung giantài chính, đặc biệt là các quỹ đầu t chứng khoán, tham gia vào thị trờng chứngkhoán Đơng nhiên, để giải quyết tốt vấn đề thông tin không cân xứng, nhiềubiện pháp nhỏ khác cần phải đợc áp dụng đồng thời
Mặc dù đã cố gắng nhiều trong việc tham khảo tài liệu, tìm kiếm thôngtin và sự giúp đỡ của các thầy cô, bạn bè nhng luận văn vẫn còn những vấn đềcha giải quyết xong Một trong những hạn chế đó là việc vận dụng các mô hìnhtoán kinh tế để tách riêng tác động của thông tin không cân xứng tới hoạt độngcủa thị trờng, trên cả phơng diện lý thuyết và thực tế Dẫu sao, tôi hy vọng luậnvăn sẽ đóng góp phần nào cho việc hoàn thiện công tác thông tin trên thị tr ờngchứng khoán Việt Nam và sẽ là một tài liệu tham khảo cho những nghiên cứusâu hơn về vấn đề này
Phụ lục 1 Biểu đồ chỉ số cổ phiếu của các công ty niêm yết trên thị trờng chứng
khoán Việt Nam từ thời điểm niêm yết đến ngày1/12/2003
(Nguồn: http://www.bsc.com.vn)
6
Trang 88
Trang 1010
Trang 1212
Trang 1414
Trang 15Phô lôc II
C¸c hÖ sè tµi chÝnh cña c¸c c«ng ty niªm yÕt trªn Trung t©m Giao dÞch Chøng kho¸n Thµnh phè Hå ChÝ Minh 9 th¸ng ®Çu n¨m 2002
(Nguån: C«ng ty Chøng kho¸n §Ö NhÊt)
ChØ tiªu REE SAM HAP TMS LAF SGH CAN
Trang 174 Doanh lîi tµi s¶n 7.43% 2.41% 5.28% 12.95% 2.20% 16.40% 5.92%
Trang 182 Tû lÖ lîi nhuËn thuÇn 26.82% 4.58% 2.64% 6.96% 4.92% 11.07%
Trang 19Phô lôc III
XÕp h¹ng tµi chÝnh c¸c c«ng ty niªm yÕt t¹i Trung t©m Giao dÞch
Trang 21Danh mục tài liệu tham khảo
Tài liệu trong nớc
1 Báo “ngĐầu t chứng khoán” từ số 1 đến số 300
2 Báo “ngChứng khoán Việt Nam” số 2,6,7,8,9 năm 2003
3 Giáo trình “ngThị trờng chứng khoán” trờng đại học Ngoại Thơng
Hà nội, NXB giáo dục 1998, tác giả PGS TS Đinh Xuân Trình
Tài liệu nớc ngoài
1 Akerlof, George, 1970, “ngThe Market for ‘Lemons’: QualityUncertainty and the Market Mechanism,”
2 Caplin, Andrew, and John Leahy, 1999, “ngDurable Goods Cycles,”Nghiên cứu của NBER Số 6987 29
3 Eberly, Janice, 1994, “ngAdjustment of Consumers’ DurablesStocks: Evidence from Automobile Purchases,”
4 Hendel, Igal, and Alessandro Lizzeri, 1999, “ngAdverse Selection inDurable Goods Markets,” American Economic Review
5 Leahy, John, and Joseph Zeira, 1999, “ngThe Timing of Purchasesand Aggregate Fluctuations,” Đại học Boston
6 Stiglitz, Joseph, 1997, Economics, New York: W W Norton &Co Stolyarov, Dmitriy, 1999, “ngStationary Equilibrium in Secondary Marketswith Transaction Costs: Holding Patterns for Durable Goods,” Đại họcMichigan
7 Arnott, R., Greenwald and J.E Stiglitz (1994), “ngInformation andconomic Effeciency,"
8 Arnott, R and J.E Stiglitz (1988), Randomization with
Asymmetric information,"
9 Bennardo, A (1997), “ngCompetitive Equilibria and Second Bestllocations of Multicommodity Economies with Moral Hazard: The Case ofPerfectly Veriable Trades,"
10 Bennardo, A and P.A Chiappori (1998), Competition, PositiveProducts and Market Clearing under Asymmetric Information," Đại họcChicago
11 Bisin, A and P Gottardi (1998), “ngGeneral Competitive Analysiswith Asymmetric Information,"
Trang 2212 Bisin, A and D Guatoli (1997), “ngInefficiency of CompetitiveEquilibrium with Asymmetric Information and Financial Intermediaries," §¹ihäc New York.
13 Greenwald B.C and J.E Stiglitz (1986), “ngExternalities in
Economies with Imperfect Information and Incomplete Markets,"
14 Lisboa, M.B (1997),”Moral Hazard and Non-linear Pricing in Large Economies without Aggregate Uncertainty,” §¹i häc Stanford
15 Magill, M and M Quinzii (1998), “ngEquity, Options andEfficiency in the Presence of Moral Hazard,"
16 Wilson, C (1977), “ngA Model of Insurance Markets withIncomplete Information," Journal of Economic Theory, Hoa Kú
C¸c website
1 www.tvcstock.com
3 www.saigonnet.vn
4 www.vietstock.com.vn
5 Uû ban chøng kho¸n nhµ níc: www.ssc.gov.vn
6 ThÞ trêng chøng kho¸n trªn VNN: www.stockmarket.vnn.vn
7 Híng dÉn ®Çu t chøng kho¸n t¹i ViÖt Nam:
www.ttck.bizland.com
8 B¸o ®Çu t chøng kho¸n: www.vir.com.vn
9 C«ng ty chøng kho¸n ng©n hµng ®Çu t BSC: www.bsc.com.vn
10 C«ng ty chøng kho¸n Sµi Gßn SSI: www.saigonsecurities.com
11 C«ng ty chøng kho¸n §Ö NhÊt: www.fsc.com.vn
12 Ng©n hµng thÕ giíi t¹i ViÖt Nam: www.worldbank.org.vn
13 Bé tµi chÝnh ViÖt Nam: www.mof.gov.vn
19 Ng©n h ng C«ng Thàng TMCP §«ng Á: ¬ng ViÖt Nam: www.icb.com.vn
20 Ng©n h ng Ngo¹i thàng TMCP §«ng Á: ¬ng ViÖt Nam: www.vietcombank.com.vn
21 Ng©n h ng TMCP Qu©n §éi: àng TMCP §«ng Á: www.militarybank.com.vn
22 Cty CP b¶o hiÓm B¶o Long: www.nharong.com
23 Tæng c«ng ty b¶o hiÓm ViÖt Nam: www.baoviet.com.vn
22