Các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin trong báo cáo tài chính của các doanh nghiệp niêm yết trên cơ sở giao dịch chứng khoán TP HCM

--- NGUYỄN VĂN BẢO “CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN MỨC ĐỘ CÔNG BỐ THÔNG TIN TRONG BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TRÊN SỞ GIAO DNCH CHỨNG KHOÁN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH” LUẬN

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM

-

NGUYỄN VĂN BẢO

“CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN MỨC ĐỘ CÔNG BỐ THÔNG TIN TRONG BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TRÊN SỞ GIAO DNCH CHỨNG KHOÁN

-

NGUYỄN VĂN BẢO

“CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN MỨC ĐỘ CÔNG BỐ THÔNG TIN TRONG BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TRÊN SỞ GIAO DNCH CHỨNG KHOÁN

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH”

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Chuyên ngành: Kế toán

Mã số ngành: 60340301 CÁN BỘ HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS PHẠM NGỌC TOÀN

TP.HỒ CHÍ MINH, tháng 04 năm 2015

Cán bộ hướng dẫn khoa học (Ghi rõ họ tên, học hàm, học vị và chữ ký)

Tiến sĩ Phạm Ngọc Toàn

Luận văn Thạc sĩ được bảo vệ tại Trường Đại học Công nghệ TP.HCM ngày 19 tháng 04 năm 2015

Thành phần Hội đồng đánh giá Luận văn Thạc sĩ gồm:

Xác nhận của Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận văn sau khi Luận văn đã được sửa chữa

Chủ tịch Hội đồng đánh giá luận văn

NHIỆM VỤ LUẬN VĂN THẠC SĨ

Họ tên học viên : NGUYỄN VĂN BẢO Giới tính: Nam

Ngày, tháng, năm sinh : 24/08/1971 Nơi sinh: Quảng Ngãi

I-Tên đề tài: “CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN MỨC ĐỘ CÔNG BỐ THÔNG

TIN TRONG BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TRÊN SỞ GIAO DNCH CHỨNG KHOÁN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH”

II-Nhiệm vụ và nội dung:

Thực hiện nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin trong báo cáo tài chính của các DN niêm yết trên SGDCK TP.HCM

Nghiên cứu lý luận, đo lường, đưa ra giả thuyết và xây dựng mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin trong báo cáo tài chính của các DN niêm yết trên SGDCK TP.HCM

Thu thập và xử lý số liệu của các yếu tố trong năm tài chính 2013 Từ đó rút ra được kết quả những yếu tố nào ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ công bố thông tin trong báo cáo tài chính của các DN niêm yết trên SGDCK TP.HCM

Đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao mức độ công bố thông tin trong báo cáo tài chính của các DN niêm yết trên SGDCK TP.HCM

III-Ngày giao nhiệm vụ : Ngày 18 / 08 / 2014

IV-Ngày hoàn thành nhiệm vụ : Ngày 12 / 02 / 2015

V-Cán bộ hướng dẫn khoa học : Tiến sĩ Phạm Ngọc Toàn

CÁN BỘ HƯỚNG DẪN KHOA QUẢN LÝ CHUYÊN NGÀNH

(H ọ tên và chữ ký) (H ọ tên và chữ ký)

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong Luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện Luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong Luận văn đã được ghi rõ nguồn gốc

TP H ồ Chí Minh, ngày 10 tháng 03 năm 2015

Học viên thực hiện

Nguyễn Văn Bảo

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám Hiệu Trường Đại học Công nghệ TP.Hồ Chí Minh đã tổ chức và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi có cơ hội được học lớp Cao học kế toán niên khoá 2013 – 2015 tại trường

Tôi xin chân thành cảm ơn Thầy TS Phạm Ngọc Toàn, người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình làm Luận văn này

Đồng thời tôi cũng xin chân thành cảm ơn toàn thể Quý Thầy Cô, những người đã truyền đạt kiến thức cho tôi trong suốt thời gian theo học cao học tại trường Đại học Công nghệ TP.Hồ Chí Minh

Tôi xin cảm ơn tất cả các bạn đồng nghiệp, đồng môn trong lớp học đã cùng nhau học tập, cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm trong công việc

Sau cùng, tôi xin gởi lời cảm ơn đến gia đình tôi, những người thân luôn bên cạnh động viên, hỗ trợ tôi, luôn cho tôi tinh thần làm việc và học tập trong suốt quá trình học tập và hoàn thành nghiên cứu này

TP H ồ Chí Minh, ngày 10 tháng 03 năm 2015

Học viên thực hiện

Nguyễn Văn Bảo

TÓM TẮT

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn này nhằm xác định các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin của các doanh nghiệp niêm yết Trên cơ sở đó, nêu ra tầm quan trọng và tính hiệu quả của việc công bố thông tin của các công ty niêm yết Nâng cao trình độ hiểu biết giúp các nhà đầu tư có cái nhìn sâu rộng và chính xác hơn trong các quyết định đầu tư của họ Góp phần nâng cao tính lành mạnh và công bằng của một thị trường chứng khoán

Kết quả nghiên cứu cho thấy các yếu tố Khả năng sinh lời, Tài sản cố định, Tỷ

l ệ sở hữu cổ đông nước ngoài không ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin của các doanh nghiệp niêm yết Trong khi đó, các yếu tố Quy mô doanh nghiệp, Chủ thể kiểm

toán, Thành ph ần HĐQT, Thời gian hoạt động, Khả năng thanh toán lại ảnh hưởng

đến mức độ công bố thông tin của các doanh nghiệp niêm yết theo mô hình sau với mức độ phù hợp 47.1%:

MucdoCBTT = 0.433*Quymodn + 0.334*Thoigianhd + 0.336*Thanhphanhdqt + 0.390*Kiemtoan + 0.184*Knthanhtoan

Một vài đề xuất với các doanh nghiệp niêm yết nhằm tăng mức độ công bố thông tin để tăng uy tín đối với khách hàng và thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư đã được đưa ra Các nhà đầu tư có thể dựa vào các yếu tố có ảnh hưởng này để biết được thông tin mà các doanh nghiệp đưa ra có mức độ tin cậy như thế nào, qua đó kết hợp với một số thông tin khác để đưa ra các quyết định chính xác của mình Đồng thời, kiến nghị các nhà xây dựng chính sách cần có cái nhìn tổng quát, sâu rộng hơn khi ban hành các chủ trương chính sách có liên quan đến công bố thông tin cũng như các biện pháp chế tài khi doanh nghiệp vi phạm

Đề tài có những hạn chế nhất định về thời gian và mẫu nghiên cứu Tuy nhiên,

đề tài cũng đã mở ra những hướng nghiên cứu tiếp theo để hoàn thiện hơn nữa việc công bố thông tin

ABSTRACT

The research objective of this thesis aims at determining the factors affecting the level of the postedenterprises’sinformation disclosure Based on that, to quote the importance and effectiveness of the posted companies’s information disclosure Enhancing the level of understandingwill help investors have a deeper, wider and more accurate view in their investment decisions Contributing to enhance the healthiness and equiy of the security market

The result of research showed that the factors of the profitability, the fixed

assets, the ownership ratio of foreign shareholders have not affected the level of

information disclosure of posted enterprises Whereas, the factorsof the enterprise

scale, the auditsubject, the composition of BOD, the operation period, the repayment ability have had an influence on the level of information disclosure of posted enterprises according to the following patterns with the appropriate level of 47.1%:

The level of information disclosure = 0.433*the enterprise scale + 0.334* the operation period+0.336*the composition of BOD +0.390*audit +0.184*the payment

ability

Some proposals for the posted enterprisesaim ataugmentingthe level of information disclosure to increase the prestige with customers and attract the investors’sattention that have been given Investors can rely on the factors having theseeffects toknow the information thatenterprises have given how the confidence levelhas, wherebycombining with some ofother information to make the exactdecisions At the same time, proposing the policy activistsshould have adeeper and wider overview, when issuing policies related to the information disclosure as well

as sanctions in case the enterprises have violetted

The theme has certain restrictions in time and research samples However, the theme has also opened the direction of further research to improve more and more about the information disclosure

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

TÓM TẮT iii

ABSTRACT iv

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2

1.1 Tính cấp thiết của đề tài 2

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 3

1.2.1 Mục tiêu tổng quát 3

1.2.2 Mục tiêu cụ thể 3

1.3 Câu hỏi nghiên cứu 3

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

1.5 Nội dung nghiên cứu 4

1.6 Các công trình nghiên cứu trước có liên quan 4

1.6.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài 4

1.6.2 Các nghiên cứu ở Việt Nam 6

1.7 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 8

1.8 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài 9

1.9 Cấu trúc của luận văn 9

Kết luận chương 1 9

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MỨC ĐỘ CÔNG BỐ THÔNG TIN VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN MỨC ĐỘ CÔNG BỐ THÔNG TIN 10

2.1 Tổng quan về công bố thông tin 10

2.1.1 Khái niệm chung về công bố thông tin 10

2.1.2 Yêu cầu về công bố thông tin 12

2.1.2.1 Yêu cầu công bố thông tin trong chuNn mực kế toán 12

2.1.2.2 Yêu cầu công bố thông tin trong Báo cáo tài chính 14

2.1.2.3 Yêu cầu công bố thông tin đối với công ty niêm yết 14

2.1.3 Đo lường mức độ công bố thông tin 15

2.1.3.1 Đo lường không trọng số 18

2.1.3.2 Đo lường có trọng số 18

2.1.3.3 Đo lường hỗn hợp 18

2.2 Các lý thuyết nền về công bố thông tin 19

2.2.1 Lý thuyết đại diện 19

2.2.2 Lý thuyết tín hiệu 20

2.2.3 Lý thuyết về chi phí chính trị 21

2.2.4 Lý thuyết chi phí sở hữu 21

2.2.5 Lý thuyết hợp pháp 22

2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin 23

2.3.1 Quy mô doanh nghiệp 24

2.3.2 Thời gian hoạt động của doanh nghiệp 25

2.3.3 Thành phần Hội đồng quản trị 25

2.3.4 Sở hữu cổ đông nước ngoài 26

2.3.5 Chủ thể kiểm toán 27

2.3.6 Tài sản cố định 28

2.3.7 Khả năng sinh lời 29

2.3.8 Khả năng thanh toán 29

2.4 Các giả thuyết nghiên cứu 30

2.5 Mô hình nghiên cứu đề xuất 30

Kết luận chương 2 32

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 33

3.1 Quy trình nghiên cứu 33

3.2 Chọn mẫu nghiên cứu 34

3.3 Chọn các mục thông tin công bố trong Báo cáo tài chính 34

3.4 Mô hình nghiên cứu 35

3.4.1 Mô hình tổng quát 35

3.4.2 Mã hóa các biến 36

3.5 Đo lường các biến trong mô hình 37

3.5.1 Đo lường biến phụ thuộc 37

3.5.2 Đo lường các biến độc lập 37

3.6 Cách xử lý dữ liệu 39

Kết luận chương 3 41

CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 42

4.1 Mức độ công bố thông tin trong báo cáo tài chính của các doanh nghiệp 42

4.1.1 Thống kê mô tả chỉ số công bố thông tin 42

4.1.2 Thống kê mô tả các biến độc lập 43

4.2 Phân tích mối tương quan giữa các biến trong mô hình 45

4.3 Phân tích mô hình hồi quy tuyến tính đa biến 46

4.3.1 Phân tích mô hình lần 1 46

4.3.1.1 Mô hình lần 1 46

4.3.1.2 Kiểm định mô hình lần 1 46

4.3.2 Phân tích mô hình các lần tiếp theo 48

4.3.2.1 Cách loại bỏ các biến và mô hình lần cuối 48

4.3.2.2 Kiểm định mô hình hồi quy lần cuối 52

4.3.3 Kết quả nghiên cứu và bàn luận về kết quả nghiên cứu 59

4.3.3.1 Kết quả nghiên cứu 59

4.3.3.2 Bàn luận về kết quả nghiên cứu 60

Kết luận chương 4 64

CHƯƠNG 5: ĐỀ XUẤT VÀ KIẾN NGHN 65

5.1 Các đề xuất và kiến nghị 65

5.1.1 Đề xuất với doanh nghiệp nhằm tăng mức độ công bố thông tin 65

5.1.1.1 Lựa chọn các công ty kiểm toán có uy tín để tăng mức độ công bố thông tin 65 5.1.1.2 Tăng tỷ lệ thành viên độc lập trong Hội đồng quản trị để tăng mức độ công bố thông tin 66

5.1.1.3 Tăng khả năng thanh toán để tăng mức độ công bố thông tin 67

5.1.2 Kiến nghị đối với nhà đầu tư 68

5.1.3 Kiến nghị đối với các nhà xây dựng chính sách 68

5.1.3.1 Quản lý và xử phạt các vi phạm về công bố thông tin 68

5.1.3.2 Quản lý việc tuân thủ các quy định về quản trị công ty 70

5.1.3.3 Tăng cường chất lượng kiểm soát nội bộ và kiểm toán độc lập 70

5.2 Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo 71

Kết luận chương 5 71

KẾT LUẬN 73

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 74

Tiếng Việt 74

Tiếng Anh 75

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

GAAP : Những nguyên tắc kế toán chung được chấp nhận

ISAB : Hội đồng chuNn mực kế toán quốc tế

IFRS : ChuNn mực Báo cáo tài chính quốc tế

TTGDCK : Trung tâm giao dịch chứng khoán

VACPA : Hội kiểm toán viên hành nghề Việt Nam

DANH MỤC CÁC BẢNG

4.1 Kết quả thống kê mô tả chỉ số CBTT các doanh nghiệp

niêm yết trên Sở Giao dịch chứng khoán Tp.HCM 42 4.2 Bảng kết quả thống kê mô tả các biến độc lập 43 4.3 Ma trận tương quan giữa các biến trong mô hình 45 4.4 Đánh giá mức độ phù hợp của mô hình lần 1 47

4.5 Các thông số thống kê trong mô hình hồi quy bằng

4.6 Đánh giá mức độ phù hợp của mô hình lần 2 49

4.7 Các thông số thống kê trong mô hình hồi quy lần 2

4.8 Đánh giá mức độ phù hợp của mô hình lần 3 50

4.9 Các thông số thống kê trong mô hình hồi quy lần 3

4.10 Bảng ma trận tương quan giữa biến phụ thuộc và các

4.11 Đánh giá mức độ phù hợp của mô hình hồi qui tuyến

4.12 Các thông số thống kê trong mô hình hồi qui lần cuối

DANH MỤC CÁC HÌNH

4.1 Đồ thị phân tán giữa mức độ CBTT và phần dư

60

MỞ ĐẦU

Báo cáo tài chính của các doanh nghiệp luôn là tài liệu vô cùng cần thiết đối với các nhà đầu tư BCTC được coi là một bức tranh toàn diện về tình hình tài chính, sức mạnh, khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp tại một thời điểm nhất định Thông tin trên BCTC là căn cứ quan trọng, có độ tin cậy cao và gần như là duy nhất để đánh giá khả năng hoạt động của một doanh nghiệp Từ đó, nhà đầu tư sẽ phân tích, xem xét và

ra quyết định đầu tư phù hợp Để BCTC của các doanh nghiệp cung cấp đầy đủ hơn các thông tin hữu ích cho nhà đầu tư trong việc ra quyết định, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 38/2007/TT-BTC ngày 18 tháng 04 năm 2007 hướng dẫn công bố thông tin trên thị trường chứng khoán, trong đó có đưa ra bốn biểu mẫu của bộ BCTC mà các doanh nghiệp phải lập và nộp theo quy định và Thông tư số 52/2012/TT-BTC yêu cầu việc CBTT của các công ty niêm yết phải đảm bảo tính đầy đủ, chính xác và kịp thời

Sau nhiều năm thực hiện quy định này, nhìn chung các doanh nghiệp, đặc biệt

là các doanh nghiệp niêm yết đã thực hiện lập và công khai BCTC đúng thời hạn và mẫu biểu quy định, góp phần tích cực nhằm đảm bảo cho thị trường chứng khoán non trẻ của Việt Nam hoạt động công bằng, lành mạnh và có hiệu quả Tuy nhiên, thời gian vừa qua, việc CBTT trong BCTC của các doanh nghiệp niêm yết còn rất nhiều bất cập như việc báo cáo lỗ thành lãi để thu hút nhà đầu tư, có sự sai lệch trọng yếu của một số chỉ tiêu trên BCTC trước và sau kiểm toán, chậm công bố thông tin BCTC so với thời gian quy định Việc thông tin thiếu minh bạch như vậy sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến quyền lợi của các nhà đầu tư, giảm niềm tin của cổ đông với doanh nghiệp, có tác động tiêu cực đến sự phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam

Đã có nhiều nghiên cứu đề cập đến cách thức, quy trình để lập BCTC tổng hợp theo đúng chuN n mực, chế độ kế toán hiện hành nhưng chưa thật sự quan tâm đến chất lượng thông tin được cung cấp thông qua BCTC như thế nào Chất lượng thông tin đảm bảo uy tín của doanh nghiệp Nhà đầu tư quan tâm, đánh giá cao doanh nghiệp khi họ thực sự cảm nhận tính trung thực trong thông tin BCTC của doanh nghiệp

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU

1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Thông tin thị trường chứng khoán rất đa dạng và phong phú Thông tin là yếu tố then chốt, nhạy cảm và ảnh hưởng mạnh mẽ đến hành vi của tất cả các đối tượng tham gia thị trường Thông tin sẽ phản ảnh tình hình tài chính, bản chất của doanh nghiệp, qua đó các nhà đầu tư có thể nhận định, phân tích và đầu tư có hiệu quả Vì vậy, để đảm bảo cho thị trường chứng khoán hoạt động một cách minh bạch, công khai thì thông tin cung cấp của các doanh nghiệp phải thực hiện một cách công khai, minh bạch Nguyên tắc công khai được hiểu như là sự cung cấp thông tin đầy đủ, trung thực

và kịp thời Với yêu cầu thông tin ngày càng cao của các đối tượng này, thông tin chính thống và thông tin phi chính thống đều được huy động từ mọi nguồn, từ các phương tiện thông tin đại chúng như truyền hình, sách báo, internet đến các thông tin mang tính truyền miệng qua các diễn đàn, sàn giao dịch

Trong thực tế, việc CBTT của các doanh nghiệp niêm yết đang bị xem nhẹ Nhà đầu tư chưa nhận được những thông tin tương xứng về doanh nghiệp mà họ bỏ vốn để đầu tư Việc công khai thông tin, đặc biệt là thông tin kế toán được cung cấp dưới dạng BCTC là nghĩa vụ bắt buộc các doanh nghiệp phải công bố trung thực và đầy đủ, kịp thời Những quy định hiện nay về CBTT trên thị trường chứng khoán chưa được chặt chẽ dẫn đến các công ty niêm yết trên sàn CBTT sai lệch và chậm trễ, không cập nhật thường xuyên, gây thiệt hại cho nhà đầu tư và người sử dụng thông tin Để duy trì một

hệ thống thị trường vốn hiệu quả, điều cần thiết là phải có những BCTC chất lượng cao Một thị trường vốn có tính thanh khoản cao đòi hỏi sự sẵn có và đầy đủ của thông tin minh bạch để tất cả những người tham gia có thể đưa ra quyết định khi họ phân bổ vốn Vì vậy, trong bối cảnh phát triển còn non trẻ của thị trường chứng khoán Việt Nam hiện nay, nhu cầu hoàn thiện thông tin BCTC do các doanh nghiệp phát hành

ngày càng tỏ ra cấp thiết và thực tiễn Việc nghiên cứu các yếu tố nào ảnh hưởng đến mức độ CBTT trong BCTC giúp cho các tổ chức, các nhà điều hành thấy được các tác động này để có thể có những quy định phù hợp và khả thi Xuất phát từ thực tiễn nêu

trên, đề tài: “Các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin trong báo cáo tài chính của các doanh nghiệp niêm yết trên Sở Giao dịch chứng khoán Thành phố

Hồ Chí Minh” đã được tác giả lựa chọn để nghiên cứu

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

1.2.1 Mục tiêu tổng quát:

Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin trong báo cáo tài chính của các doanh nghiệp niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh

1.3 Câu hỏi nghiên cứu

Th ứ nhất: Những lý thuyết nào liên quan đến các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ CBTT của các doanh nghiệp?

Th ứ hai: Thực trạng công bố thông tin trong báo cáo tài chính của các doanh

nghiệp niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay như thế nào?

Th ứ ba: Các yếu tố nào ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin của các doanh

nghiệp niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh?

Th ứ tư: Giải pháp nào để tăng cường mức độ công bố thông tin của các doanh

nghiệp niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh?

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ CBTT trên BCTC của các doanh nghiệp niêm yết trên SGDCK Tp.HCM

Phạm vi nghiên cứu: thông tin công bố trong báo cáo tài chính năm 2013 của

100 doanh nghiệp niêm yết trên SGDCK Tp.HCM

Thời gian nghiên cứu: BCTC năm 2013

1.5 Nội dung nghiên cứu

+ Hệ thống hoá cơ sở lý luận về mức độ CBTT và các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ CBTT

+ Đánh giá thực trạng CBTT của các doanh nghiệp niêm yết trên SGDCK Tp.HCM

+ Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ CBTT của các doanh nghiệp niêm

yết trên SGDCK Tp.HCM

+ Đề xuất một số gợi ý nhằm tăng cường thông tin công bố của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam

1.6 Các công trình nghiên cứu trước có liên quan

1.6.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài

Nội dung CBTT đã được nghiên cứu trong nhiều thời điểm và với các phạm vi khác nhau tại nhiều quốc gia trên thế giới Đã có nhiều công trình nghiên cứu khác nhau với mức độ nghiên cứu sâu rộng trên toàn thế giới về mức độ công bố thông tin của các doanh nghiệp và các yếu tố ảnh hưởng đến nó

Năm 1995, Gray, Meek trong “Factors influencing voluntary annual report

disclosure U.S., U.K., and continental European multinational corporations” đã

nghiên cứu thực nghiệm ở 116 doanh nghiệp ở Mỹ, 64 doanh nghiệp ở Anh và 46 doanh nghiệp ở Châu Âu là các tập đoàn đa quốc gia về các yếu tố ảnh hưởng đến CBTT tự nguyện trong báo cáo hàng năm Kết quả cho thấy rằng quy mô công ty, khu vực mà công ty hoạt động, thời gian niêm yết, ngành nghề kinh doanh là các yếu tố quan trọng có ảnh hưởng đến việc CBTT

Nghiên cứu của Nandi và Ghosh (2012) “Corporate governance attributes,

film characteristics and the level of corporate disclosure: Evidence from the Indian listed firms” đã cho thấy quy mô doanh nghiệp, lợi nhuận và khả năng thanh toán

có ảnh hưởng cùng chiều đến mức độ CBTT, còn đòn bNy và thành phần HĐQT có ảnh hưởng ngược chiều đến mức độ CBTT

Nghiên cứu của Sanjay Bhayani (2012) “The relationship between

comprehensiveness of Corporate disclosure anh firm characteristics in India” cũng đã cho thấy rằng các công ty có khuynh hướng công bố nhiều thông tin hơn, thông tin minh bạch hơn là các công ty có quy mô lớn, đòn bNy cao, lợi nhuận cao, niêm yết tại thị trường chứng khoán nước ngoài và được kiểm toán bởi các công ty kiểm toán lớn Tuy nhiên, thời gian hoạt động của một công ty và tình trạng cư trú (công ty đa quốc gia và công ty trong nước) không ảnh hưởng đáng kể đến mức độ CBTT

Nghiên cứu của Aljifri và Alzarouni (2013) “The association between firm

characteristics and corporate financial disclosures: evidence from UAE companies” đã tìm hiểu tác động của các yếu tố như: loại ngành, quy mô, lợi nhuận, khả năng thanh toán, tỷ lệ

sở hữu cổ đông nước ngoài, tỷ lệ thành viên HĐQT độc lập đến mức độ CBTT Kết quả cho thấy yếu tố loại ngành và quy mô công ty có ảnh hưởng đáng kể đến mức độ CBTT

Tiếp theo, nghiên cứu của Mohamed Moustafa Soliman (2013) “Firm

characteristics and the Extent of Voluntary Disclosure: The Case of Egypt” đã tìm hiểu về mối quan hệ giữa các đặc điểm của doanh nghiệp với mức độ CBTT trong BCTC của hơn

50 doanh nghiệp ở Ai Cập đang niêm yết trên thị trường chứng khoán Ai Cập trong giai đoạn 2007 – 2010 bằng phương pháp phân tích hồi quy đa biến các yếu tố: quy mô doanh

nghiệp, chủ thể kiểm toán, lợi nhuận, thời gian niêm yết Kết quả là quy mô doanh nghiệp

và lợi nhuận có mối quan hệ đáng kể đến mức độ công bố thông tin trong BCTC của các doanh nghiệp, còn chủ thể kiểm toán và thời gian hoạt động của doanh nghiệp không có mối quan hệ nào với mức độ CBTT

1.6.2 Các nghiên cứu ở Việt Nam

Các nghiên cứu trong nước cũng thể hiện một sự quan tâm lớn của các nhà nghiên cứu đối với vấn đề CBTT kế toán trong BCTC, đặc biệt là các công ty niêm yết trên sàn chứng khoán

Nghiên cứu của Đoàn Nguyễn Trang Phương (2010) về các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ CBTT của các doanh nghiệp niêm yết trên TTCK Việt Nam cho rằng hai nhân tố khả năng sinh lời và chủ thể kiểm toán có ảnh hưởng đến mức độ CBTT Nghiên cứu này giới thiệu một phương pháp ghi nhận chỉ số công bố thông tin Tuy nhiên, mẫu nghiên cứu chỉ có 50 công ty, một con số khá khiêm tốn so với tổng thể hơn 250 danh nghiệp niêm yết tại thời điểm đó

Năm 2008, hai tác giả Lê Trường Vinh, Hoàng Trọng đã nghiên cứu về tính minh

bạch của thông tin được công bố từ các doanh nghiệp niêm yết Đề tài “Các yếu tố ảnh

h ưởng đến minh bạch thông tin của doanh nghiệp niêm yết theo cảm nhận của nhà đầu tư”

đi theo một hướng khác Thông qua việc phát bảng câu hỏi, tác giả đã dùng đánh giá của nhà đầu tư để thành lập nên chỉ số đại diện cho mức độ minh bạch của thông tin Tuy nhiên, theo tác giả thì đối tượng sử dụng thông tin từ báo cáo của các doanh nghiệp niêm yết không chỉ giới hạn ở bộ phận nhà đầu tư mà đòi hỏi cần phải có một thang đo khách quan cho mọi đối tượng sử dụng thông tin

Năm 2012, nghiên cứu của tác giả Nguyễn Công Phương và cộng sự: “Nghiên cứu

th ực trạng công bố thông tin trong báo cáo tài chính của các công ty niêm yết trên Sở giao

d ịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh” đã giới thiệu phương pháp khoa học khi xây

dựng hệ thống chỉ mục đo lường mức độ công bố khá hoàn chỉnh và lập luận một cách chặt chẽ về các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ CBTT Tác giả đã hệ thống hoá và đóng góp

nhiều giải pháp nhằm cải thiện mức độ CBTT trong BCTC Tuy nhiên, nghiên cứu này chưa phân tích ảnh hưởng của các yếu tố thuộc về đặc điểm quản trị và sở hữu đến mức độ CBTT của doanh nghiệp

Nghiên cứu của Huỳnh Thị Vân (2013): “Nghiên cứu mức độ công bố thông tin kế

toán c ủa các doanh nghiệp ngành xây dựng yết giá tại Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội”

chỉ nghiên cứu tác động của các biến thuộc đặc điểm tài chính đối với việc CBTT như: quy

mô doanh nghiệp, khả năng sinh lời, đòn bNy nợ, khả năng thanh toán hiện hành, chủ thể kiểm toán và tốc độ tăng trưởng doanh thu Kết quả cho thấy chỉ có yếu tố Quy mô doanh nghiệp có tác động tích cực đến mức độ CBTT, các biến còn lại không có ý nghĩa

Trong nghiên cứu của Phạm Thị Thu Đông (2013): “Nghiên cứu các nhân tố ảnh

h ưởng đến mức độ công bố thông tin trong báo cáo tài chính của các doanh nghiệp niêm

y ết trên sở giao dịch chứng khoán Hà Nội”, tác giả đã nghiên cứu ảnh hưởng của các yếu

tố: quy mô doanh nghiệp; khả năng sinh lời; đòn bNy nợ; khả năng thanh toán; chủ thể kiểm toán; thời gian hoạt động và tài sản cố định Kết quả đã chỉ ra rằng yếu tố khả năng sinh lời

và yếu tố tài sản cố định là các yếu tố tác động đến mức độ CBTT trong BCTC

Nguyễn Thị Thanh Phương (2013): “Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ

công b ố thông tin trong báo cáo tài chính của các doanh nghiệp niêm yết tại sở giao dịch

ch ứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh” đã mở rộng mô hình nghiên cứu của mình khi đưa

ra các nhân tố thuộc về quản lý doanh nghiệp, cấu trúc sở hữu và tính chất công ty Mô hình nghiên cứu này gồm 15 biến độc lập: tỷ lệ thành viên HĐQT không phải nhà quản trị;

sự đồng nhất chủ tịch HĐQT và Tổng giám đốc; số lượng thành viên HĐQT; ban kiểm soát; sở hữu của cổ đông nước ngoải; sở hữu nhà nước; quy mô doanh nghiệp; đòn bNy tài chính; mức độ sinh lời; khả năng thanh toán; thời gian niêm yết; lĩnh vực hoạt động; tình trạng niêm yết; kiểm toán độc lập; số công ty con Kết quả nghiên cứu cho thấy các yếu tố: quy mô doanh nghiệp; mức độ sinh lời; thời gian niêm yết; kiểm toán độc lập; tỷ lệ sở hữu của cổ đông nước ngoài có ảnh hưởng đến mức độ CBTT của doanh nghiệp

Dựa trên các nghiên cứu trước đây, tác giả đã kế thừa một số đặc điểm như: tìm hiểu

về các yếu tố tác động lên mức độ CBTT và phân tích tác động của chúng thông qua mô hình định lượng Đồng thời, luận văn bổ sung thêm những điểm mới trong nghiên cứu như chỉ số CBTT được mở rộng ra trên cả các thông tin bắt buộc trên BCTC và thông tin tự nguyện được hướng dẫn trên các chuNn mực kế toán chưa được cụ thể ở BCTC Nghiên cứu toàn diện và có hệ thống về các đặc điểm của doanh nghiệp ảnh hưởng lên mức độ CBTT, bao gồm cả những đặc điểm liên quan đến quản trị doanh nghiệp

Nghiên cứu sẽ tiếp tục xem xét các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin của các doanh nghiệp niêm yết trên SGDCK Tp.HCM thông qua sử dụng các mô

hình, kết quả các yếu tố của các tác giả đã nghiên cứu trước đây như: Quy mô doanh nghiệp; Thời gian hoạt động của doanh nghiệp; Thành phần HĐQT; Tỷ lệ sở hữu

cổ đông nước ngoài; Chủ thể kiểm toán; Khả năng sinh lời; Khả năng thanh toán 1.7 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp với định lượng Sử dụng phương pháp định tính bằng cách nghiên cứu các dữ liệu qua thời gian kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, thu thập số liệu, so sánh kết quả nghiên cứu với các công trình nghiên cứu trước Đồng thời, vận dụng các phương pháp định lượng thông qua các công cụ toán thống kê với sự hỗ trợ từ phần mềm Excel và phần mềm SPSS 20.0

để xây dựng mô hình hồi quy nhằm đo lường mức độ CBTT và các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ CBTT trong BCTC của các công ty niêm yết Cụ thể:

+ Thu thập BCTC của các công ty niêm yết trên trên SGDCK Tp.HCM

+ Thiết lập chỉ số phản ánh mức độ CBTT (disclosure index) trong BCTC + Đo lường mức độ CBTT qua chỉ số CBTT

+ Thiết lập các biến, đo lường ảnh hưởng của các biến đến mức độ CBTT trong BCTC của các công ty niêm yết thông qua mô hình hồi quy bội

1.8 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài:

+ Về mặt khoa học: bổ sung và củng cố cơ sở lý thuyết về các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin trên BCTC của các doanh nghiệp

+ Về mặt thực tiễn: nghiên cứu là tài liệu giúp cho các đối tượng sử dụng BCTC của các doanh nghiệp hiểu rõ hơn về mức độ công bố thông tin của doanh nghiệp, đồng thời đây cũng là cơ sở khoa học giúp cho các doanh nghiệp thấy được tầm quan trọng

và tính pháp lý của việc CBTT trong BCTC

1.9 Cấu trúc của luận văn:

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, danh mục các từ viết tắt, danh mục các hình, các bảng và phụ lục, luận văn được bố cục gồm 5 chương:

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu

Chương 2: Cơ sở lý luận về mức độ công bố thông tin và các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 4: Kết quả nghiên cứu

Chương 5: Đề xuất và kiến nghị

đã chọn lọc và đưa ra một số yếu tố có khả năng tác động đến mức độ CBTT trên BCTC của các doanh nghiệp niêm yết trên Sở Giao dịch chứng khoán Tp.HCM Phương pháp nghiên cứu, ý nghĩa thực tiễn và cấu trúc của luận văn cũng đã được tác giả đưa ra trong chương này

CHƯƠNG 2

CỞ SỞ LÝ LUẬN VỀ MỨC ĐỘ CÔNG BỐ THÔNG TIN VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN MỨC ĐỘ CÔNG BỐ THÔNG TIN

2.1 Tổng quan về công bố thông tin

2.1.1 Khái niệm chung về công bố thông tin

Một trong những nguyên tắc cơ bản trong hoạt động của TTCK là CBTT Nguyên tắc công khai thông tin được hiểu là các định chế, tổ chức khi tham gia thị trường phải có nghĩa vụ cung cấp đầy đủ, trung thực, kịp thời những thông tin liên quan đến tình hình hoạt động của mình cho công chúng đầu tư biết

Trong Sổ tay CBTT dành cho các công ty niêm yết, CBTT được hiểu là phương thức

để thực hiện quy trình minh bạch của doanh nghiệp nhằm đảm bảo các cổ đông và công chúng đầu tư có thể tiếp cận thông tin một cách công bằng và đồng thời Trong định nghĩa

này, chúng ta có thể hiểu rằng, minh bạch thông tin “là sự công bố thông tin kịp thời và đáng tin cậy, cho phép những người sử dụng thông tin đó có thể đánh giá chính xác về tình

hình và hi ệu quả của một đơn vị, hoạt động kinh doanh và rủi ro liên quan đến các hoạt động này” (Theo International Finance Corporation, Public disclosure and transparency,

Yerevan, May 2006)

Cụ thể hơn, CBTT kế toán (Accounting Disclosures) là toàn bộ thông tin được cung cấp thông qua hệ thống các BCTC của một công ty trong thời kỳ nhất định (bao gồm cả các báo cáo giữa niên độ và báo cáo thường niên)

CBTT bao gồm hai loại là các công bố bắt buộc và các công bố tự nguyện (hay không bắt buộc) Công bố bắt buộc (Madatory disclosure) là những công bố kế toán được yêu cầu bởi luật pháp và những quy định của một quốc gia hoặc một vùng lãnh thổ Những công bố này phải được trình bày theo những quy định của Luật Kinh doanh, Ủy ban chứng khoán, các cơ quan quản lý về kế toán, GAAP (Generally Accepted Accounting Principles)

và các chuNn mục kế toán Hiện nay, CBTT bắt buộc mặc dù đã được quy định cụ thể trong

các văn bản pháp quy tuy nhiên mức độ tuân thủ vẫn khác nhau giữa các doanh nghiệp, ý thức về CBTT ở các doanh nghiệp vẫn chưa cao Công bố tự nguyện (voluntary disclosures)

là sự lựa chọn của doanh nghiệp, không bắt buộc, có nghĩa là một doanh nghiệp có thể có hoặc không cần phải công bố các thông tin kế toán mà luật pháp không yêu cầu

Theo xu hướng hiện nay thì các công bố tự nguyện đang thu hút mối quan tâm lớn của người sử dụng thông tin vì tính ảnh hưởng của nó và các công ty cũng ngày càng được khuyến cáo là sẽ thu được nhiều lợi ích hơn khi công bố các thông tin dạng này

Nghiên cứu thông tin được công bố trên BCTC chính là nghiên cứu hành vi CBTT bắt buộc Tuy nhiên, nội dung được quy định trên BCTC vẫn có một số nội dung bị chi phối bởi chuNn mực kế toán chỉ mang tính hướng dẫn, do đó những thông tin này chỉ mang tính chất đặc điểm của thông tin cống bố tự nguyện Như vậy trong phạm vi nghiên cứu này, nội dung thông tin BCTC bao gồm thông tin bắt buộc và thông tin tự nguyện

CBTT là một yếu tố quan trọng có ảnh hưởng đến việc phân bổ hiệu quả các nguồn lực của xã hội và làm giảm thiểu sự nhiễu loạn thông tin giữa doanh nghiệp và các đối tượng

sử dụng thông tin bên ngoài doanh nghiệp (Adina, Ion – 2008) Do đó, hành vi CBTT, đặc biệt của các doanh nghiệp niêm yết trên sàn chứng khoán, có ảnh hưởng rất lớn trong nền kinh tế Ảnh hưởng này không chỉ giới hạn ở tầm vi mô trong tình hình tài chính của từng doanh nghiệp, từng nhà đầu tư mà còn lan rộng trong cả nền kinh tế Điều đó giải thích vì sao các nghiên cứu về mức độ CBTT, tác động và các yếu tố ảnh hưởng của nó không ngừng được thực hiện bởi các nhà nghiên cứu trên thế giới Việc nghiên cứu này đã và đang

là mối quan tâm hàng đầu của các nhà nghiên cứu, các nhà hoạch định chính sách và các nhà quản trị doanh nghiệp

Có nhiều cách tiếp cận với thông tin được công bố của các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán, như qua website của các doanh nghiệp, báo chí, các phương tiện thông tin đại chúng, …Nguồn thông tin mà các nhà đầu tư, các bên thứ ba, các cơ quan quản lý có thể sử dụng bao gồm một hệ thống đa dạng các báo cáo thường niên, báo cáo bán niên, báo cáo bất thường … của các doanh nghiệp

2.1.2 Yêu cầu về công bố thông tin

2.1.2.1 Yêu cầu CBTT trong chu9n mực kế toán

Trong ISAB Framework – khuôn mẫu lý thuyết, bốn tính chất quan trọng của thông tin kế toán được yêu cầu phải thể hiện là:

• Tính có thể hiểu được (understandability): người lập BCTC giả định rằng người

sử dụng có một kiến thức nhất định về kinh doanh, các hoạt động kinh tế và kế toán Tuy nhiên không có nghĩa là các thông tin phức tạp nhưng thích hợp với nhu cầu ra quyết định kinh tế của người sử dụng lại có thể không trình bày trên BCTC với lý do là chúng được cho

là quá khó hiểu đối với người sử dụng

• Tính thích hợp (Relevance): thông tin được cho là thích hợp khi nó ảnh hưởng đến

quyết định của người sử dụng, giúp họ đánh giá các sự kiện quá khứ, hiện tại và tương lai hay điều chỉnh các đánh giá trong quá khứ của họ Thông tin thích hợp chịu ảnh hưởng bởi bản chất và tính trọng yếu của nó

Trong một vài trường hợp, chỉ riêng bản chất cũng đủ để xác định tính thích hợp của chúng Ví dụ: báo cáo của một đơn vị thành viên có thể ảnh hưởng đến việc đánh giá rủi ro

và cơ hội mà đơn vị đang đối mặt mà không cần xét đến tính trọng yếu của kết quả đạt được của đơn vị thành viên đó trong kỳ báo cáo Trong các trường hợp khác, cả bản chất và mức trọng yếu của thông tin đều quan trọng Ví dụ: giá trị của mỗi loại hàng hoá tồn kho chủ yếu đều quan trọng đối với doanh nghiệp

Thông tin được xem là trọng yếu nếu thiếu hay sai lệch thông tin có thể ảnh hưởng đến người sử dụng khi họ dựa trên BCTC để ra quyết định Tính trọng yếu phụ thuộc vào độ lớn của khoản mục hay sai sót được đánh giá trong từng trường hợp cụ thể

• Tính đáng tin cậy (Reliability): thông tin đáng tin cậy là thông tin không chứa đựng

các sai sót hay thiên lêch trọng yếu và được trình bày trung thực Để đạt được điều này, thông tin cần phải được:

+ Trình bày trung thực (Faithful representation): trình bày các sự kiện, nghiệp vụ

theo đúng nội dung xảy ra hay dự đoán hợp lý Phần lớn các thông tin tài chính có thể được

trình bày thiếu trung thực không phải vì thiên lệch mà do khó khăn trong việc xác định nghiệp vụ hay sự kiện cũng như đo lường giá trị của nghiệp vụ

+ Tôn trọng nội dung hơn hình thức (Substance over form): các nghiệp vụ hay sự

kiện phải được tính toán và trình bày theo nội dung và tính chất kinh tế chứ không phải đơn thuần theo hình thức pháp lý Nội dung và hình thức pháp lý không phải lúc nào cũng nhất quán

+ Khách quan (Neutrality): thông tin được trình bày phải khách quan, không bị

xuyên tạc, không được trình bày nhằm để đạt được kết quả đã được xác định trước

+ Thận trọng (Prudence): thận trọng là việc cân nhắc trong điều kiện không chắc

chắn Nguyên tắc thận trọng không cho phép khai thiếu tài sản và thu nhập hay khai khống chi phí

+ Đầy đủ (Completeness): thông tin trình bày trên BCTC phải đầy đủ trong giới hạn

của tính trọng yếu và chi phí Việc thiếu thông tin có thể dẫn đến thông tin sai lệch hay chệch hướng và thông tin có thể trở nên không đáng tin cậy hay không thích hợp

• Tính có thể so sánh được (Comparability): thông tin phải trình bày để người sử

dụng có thể so sánh các BCTC của đơn vị trong một khoảng thời gian nhằm xác định xu hướng về tình hình tài chính và kết quả hoạt động của các đơn vị khác nhau với nhau nhằm

so sánh đánh giá tình hình tài chính, kết quả hoạt động và sự thay đổi tình hình tài chính của các bên

Theo chuNn mực kế toán VAS 01: ChuNn mực chung, quy định rõ các yêu cầu cơ bản đối với kế toán: trung thực, khách quan, đầy đủ, kịp thời, dễ hiểu, có thể so sánh được

• Trung thực: các thông tin và số liệu kế toán phải được ghi chép và báo cáo trên cơ

sở các bằng chứng đầy đủ, khách quan và đúng với thực tế về hiện trạng, bản chất nội dung

và giá trị của nghiệp vụ kinh tế phát sinh

• Khách quan: các thông tin và số liệu kế toán phải được ghi chép và báo cáo đúng với

thực tế, không bị xuyên tạc, không bị bóp méo

• Đầy đủ: mọi nghiệp vụ kinh tế tài chính phát sinh liên quan đến kỳ kế toán phải được

ghi chép và báo cáo đầy đủ, không bị bỏ sót

• Kịp thời: các thông tin và số liệu kế toán phải được ghi chép và báo cáo kịp thời,

đúng hoặc trước thời hạn quy định, không được chậm trễ

• Dễ hiểu: các thông tin và số liệu kế toán trình bày trong BCTC phải rõ ràng, dễ hiểu

đối với người sử dụng Người sử dụng ở đây được hiểu là người có hiểu biết về kinh doanh,

về kinh tế tài chính, kế toán ở mức trung bình Thông tin về những vấn đề phức tạp trong BCTC phải được giải trình trong phần thuyết minh

• Có thể so sánh: các thông tin và số liệu kế toán giữa các kỳ kế toán trong một doanh

nghiệp và giữa các doanh nghiệp chỉ có thể so sánh được khi chúng được tính toán và trình bày nhất quán Trường hợp không nhất quán thì phải giải trình trong phần thuyết minh để người sử dụng BCTC có thể so sánh thông tin giữa các kỳ kế toán, giữa các doanh nghiệp hoặc giữa thông tin thực hiện với thông tin kế hoạch, dự toán

2.1.2.2 Yêu cầu CBTT trong BCTC

Theo VAS 01: ChuNn mực chung cũng quy định rõ các yếu tố cơ bản của BCTC BCTC phản ánh tình hình tài chính của doanh nghiệp bằng cách tổng hợp các nghiệp vụ kinh tế, tài chính có cùng tính chất kinh tế thành các yếu tố của BCTC Các yếu tố liên quan trực tiếp đến việc xác định tình hình tài chính trong Bảng cân đối kế toán là Tài sản, Nợ phải trả và Vốn chủ sở hữu Các yếu tố liên quan trực tiếp đến đánh giá tình hình và kết quả kinh doanh trong Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh là Doanh thu, Thu nhập khác, Chi phí và Kết quả kinh doanh

2 1.2.3 Yêu cầu CBTT đối với công ty niêm yết

Đối với công ty niêm yết, áp lực CBTT tăng lên nhiều lần khi mà đối tượng chủ sở hữu được mở rộng, khoảng cách giữa chủ sở hữu và quản lý trở nên lớn hơn Nhu cầu tìm hiểu thông tin không chỉ riêng chủ sở hữu mà còn là các nhà đầu tư Chính vì vậy, yêu cầu CBTT đặt ra cho các công ty niêm yết luôn chặt chẽ và đầy đủ hơn so với các công ty khác Các quy định này nhằm ngăn chặn việc che giấu thông tin hay CBTT thiếu chính xác làm

ảnh hưởng đến quyền lợi của người sử dụng thông tin và cũng để duy trì một cơ chế giám sát có hiệu quả từ các bên có liên quan và công chúng đầu tư đối với hoạt động của các công

ty niêm yết Việc CBTT chính xác có ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc tạo lập và duy trì niềm tin của công chúng đầu tư đối với các doanh nghiệp niêm yết

Để đảm bảo quyền lợi của nhà đầu tư cũng như sự phát triển bền vững của thị trường

và đáp ứng nhu cầu quản lý của Nhà nước, Luật chứng khoán yêu cầu một sự CBTT cao hơn Cụ thể thông tư mới nhất hiện nay số 52/2012/TT-BTC yêu cầu việc CBTT của các

công ty niêm yết phải đảm bảo tính “đầy đủ, chính xác và kịp thời” theo quy định của

pháp luật Hoạt động CBTT phải do Giám Đốc hoặc người được uỷ quyền thực hiện và phải chịu trách nhiệm về nội dung được công bố

Tính đầy đủ thể hiện ở các quy định cụ thể về thể loại, nội dung và hình thức công

bố, cả thông tin công bố thường niên và bất thường có khả năng ảnh hưởng đến quyết định của người sử dụng

Tính chính xác là các thông tin được công bố phải là các thông tin trung thực, khách quan và đáng tin cậy Việc CBTT phải do người đại diện theo pháp luật hoặc người được uỷ quyền công bố thực hiện

Yêu cầu về tính kịp thời của các thông tin không chỉ mang tính tự nguyện mà còn là mang tính bắt buộc vì trong thị trường chứng khoán, mọi sự chậm trễ có thể làm thông tin mất đi hoặc giảm phần lớn tác dụng Việc quy định chặt chẽ thời gian tối đa để CBTT trong từng trường hợp, chẳng hạn như trong CBTT định kỳ, các công ty niêm yết phải cung cấp BCTC năm đã được kiểm toán chậm nhất là 10 ngày kể từ ngày tổ chức kiểm toán ký báo cáo kiểm toán, điều này thể hiện yêu cầu về tính kịp thời cao

2.1.3 Đo lường mức độ công bố thông tin:

Trong các nghiên cứu về CBTT, một trong những hạn chế thường hay bị bắt gặp là

sự đo lường quy mô của việc công bố (Healy và Palepu, 2001) Các lý thuyết hiện có chấp nhận một sự đa dạng các cách tiếp cận về đo lường CBTT Một số nghiên cứu chấp nhận một bức tranh định tính về các phân tích tài liệu và phân tích thuộc về ngôn ngữ, việc sử

dụng các chỉ số công bố đã được khái quát hoá trong nghiên cứu Theo Beattie, McInnes và Fearnley (2004), để đo lường việc công bố có thể kể đến hai cách tiếp cận khác nhau đó là loại chủ quan và nửa khách quan

Loại chủ quan hướng về những phân tích xếp loại các công ty theo số lượng thông tin được công bố Các loại thang đo dùng cho loại chủ quan được đưa ra bởi AIMR (Hiệp hội Nghiên cứu và Đầu tư) hay bởi Standard & Poor’s Các nghiên cứu nửa khách quan bao gồm việc sử dụng các công cụ như phân tích nội dung chuyên sâu, nghiên cứu tài liệu, nghiên cứu ngôn ngữ và các chỉ số công bố

Tuy nhiên tính chủ quan của các nhà nghiên cứu có thể ảnh hưởng đến giá trị của nghiên cứu Do đó các phương pháp khách quan hơn dần dần phát triển để vượt qua những hạn chế của loại chủ quan Để đo lường CBTT, các nhà nghiên cứu đã dùng một cách mới là liệt kê tất cả các mục, các nhóm dữ liệu được công bố như một số các từ hay câu bao gồm trong báo cáo thường niên (Marston và Shrives, 1991) Việc dùng các câu như là một đơn vị

để phân tích đã trở nên phổ biến (Entwistle, 1999) Mặc định rằng một mức độ cao hơn về chất lượng thông tin tốt hơn hoặc minh bạch hơn được đưa đến bởi số câu chứa thông tin hiện hành được công bố nhiều hơn

Trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu thực nghiệm liên quan đến các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ CBTT trong BCTC Tuy nhiên các nghiên cứu này chủ yếu tập trung vào các doanh nghiệp niêm yết ở các nước đang phát triển Hầu hết các chỉ số được sử dụng trong các lý thuyết công bố thực nghiệm cân nhắc đến phạm vi (hay

độ bao phủ) như một sự đại diện cho chất lượng thông tin Các mục thông tin được

đo lường trong các biến giả, nếu được công bố thì nhận giá trị 1 hay ngược lại thì nhận giá trị 0 Tuy nhiên cũng có khi các mục dữ liệu được định giá trị theo bản chất của thông tin, thông tin nào định lượng được thì có giá trị cao hơn thông tin không định lượng được trong nghiên cứu Chúng được cân đo trong sự phù hợp với các thông tin quan trọng có liên quan khác, mặc dù không có sự thống nhất về lợi ích của việc đo lường này

Đo lường mức độ CBTT đóng vai trò quan trọng trong các nghiên cứu lý thuyết và thực tiễn CBTT là khái niệm trừu tượng do không có một đặc trưng nổi bật để có thể sử dụng cho việc đo lường chất lượng hay mức độ CBTT Để phục vụ cho việc đo lường đánh giá về mức độ CBTT và cũng để định hướng cho việc CBTT trong tương lai, cần thiết phải vạch ra một chuNn mực tin cậy về CBTT Điều này góp phần làm giảm đi sự thiếu hiệu quả của thị trường vốn, giảm thiểu sự nhiễu loạn thông tin giữa doanh nghiệp và đối tượng sử dụng thông tin bên ngoài doanh nghiệp (theo Adina và Ion, 2008)

Để đo lường mức độ CBTT, các nhà nghiên cứu trước đây đã chọn một trong ba

cách: cách thứ nhất là thuật toán dựa vào cơ sở dữ liệu điều tra AIMR (Association for Investment Management and Research) hoặc FAF (Financial Analysts Federation); cách

th ứ hai là dựa vào dự báo của quản trị công ty; cách thứ ba là tự đo lường Tuy nhiên, mỗi

cách đều có một hạn chế nhất định Để lượng hoá chính xác mức độ CBTT trong BCTC, các nghiên cứu đã được thực hiện đi qua hai bước cơ bản:

Trước tiên các nhà nghiên cứu xây dựng một thang chuNn đã được thực hiện trong các nghiên cứu đi trước khác nhau phụ thuộc vào yêu cầu công bố của mỗi quốc gia, trình

độ phát triển thị trường vốn và nhận định chủ quan của nhà nghiên cứu.Vấn đề này đã được Yuan Dinh, Linghui Fu, Herve Stolowy và Huiwen Wang, 2004 thống kê trong nghiên cứu:

“Disclosure and determinants studies: An extension using the divisive clustering method”

Số chỉ mục thông tin được lựa chọn để nghiên cứu không giống nhau mặc dù có thể các nghiên cứu cùng hướng đến một đối tượng như thông tin công bố là tự nguyện hay bắt buộc thì số chỉ mục cũng có sự khác biệt lớn

Tiếp theo, các nhà nghiên cứu dùng thang chuNn đã xây dựng để mã hoá từng chỉ mục thông tin trong mỗi quan sát Việc đo lường hay mã hoá theo thang chuNn được xây dựng cũng tồn tại những cách tiếp cận khác nhau Thông thường, có ba phương án được tiếp cận để đo lường, đó là Đo lường không trọng số, Đo lường có trọng số và Đo lường hỗn hợp

2.1.3.1 Đo lường không trọng số:

Dựa vào thang chuNn đã được xây dựng, các mục thông tin nếu được công bố trong BCTC sẽ được gán giá trị 1, nếu thông tin có phát sinh mà không được công bố sẽ được gán giá trị 0, còn nếu thông tin đó không phát sinh thì sẽ không được gán giá trị Theo đó, các chỉ mục thông tin được theo dõi ở giác độ có công bố hay không và ngầm định mỗi chỉ mục

có vai trò ngang nhau trong đánh giá Các tác giả như Wallace (1987), Cooke (1991, 1992), Ameh và Nicols (1994), Owusu Assh (1998), … đã sử dụng cách tiếp cận này trong các nghiên cứu của họ

2.1.3.2 Đo lường có trọng số:

Khác với phương pháp đo lường không trọng số, phương pháp này yêu cầu các mục thông tin được chọn lọc cùng với việc đánh giá tầm quan trọng của mỗi chỉ mục là thấp hay cao Từ đó, một hệ thống trọng số phản ánh mức độ quan trọng của từng thông tin được xây dựng song song với hệ thống chỉ mục thông tin được chọn lọc trong thang chuNn Việc đo lường được thực hiện như là đo lường không trọng số nhưng sau khi được gán giá trị, chúng lại được nhân với trọng số đã được xây dựng trước đó Singhvi và Desai (1971), Barret (1977), Marson (1986) đã sử dụng cách tiếp cận này

2.1.3.3 Đo lường hỗn hợp:

Là sự kết hợp cả hai phương pháp đo lường có trọng số và không trọng số như trong

nghiên cứu của Fracisco, Mria và Marco: “Thiết kế các chỉ số công bố – có hay không sự

khác bi ệt?” Ở đây, tác giả sử dụng việc đo lường CBTT dựa trên xây dựng ba chỉ số công

bố: chỉ số chất lượng, chỉ số phạm vi, chỉ số về số lượng Mỗi chỉ số xây dựng dựa trên phương pháp trọng số như chỉ số SCI (scope index) sẽ được gán là 0 nếu không được công bố; được gán là 0.5 nếu công bố là định tính, được gán là 1 nếu công bố là định lượng và phương pháp không trọng số như chỉ số COV (coverage dimension), ESM (economic sign and measure index), OLT (outlook profile index), …

Tuy nhiên, hạn chế lớn khi sử dụng phương pháp đo lường có trọng số và đo lường hỗn hợp là mỗi cá nhân khi nghiên cứu sẽ có những quan điểm khác nhau khi đánh giá trọng

số của mỗi khoản mục thông tin làm cho kết quả nghiên cứu mang tính chủ quan cao nên dễ cho ra những kết quả khác biệt Để hạn chế điều đó, nghiên cứu này tập trung vào đánh giá mức độ CBTT trong BCTC với những thông tin được quy định rõ ràng từ các văn bản pháp

luật liên quan bằng phương pháp đo lường không trọng số

2.2 Các lý thuyết nền về công bố thông tin

Trong các nghiên cứu trước, để giải thích mức độ CBTT, các nhà nghiên cứu thường

sử dụng lý thuyết về các yếu tố ảnh hưởng đó là lý thuyết đại diện, lý thuyết dấu hiệu, lý thuyết chi phí sở hữu, lý thuyết kinh tế chính trị và lý thuyết tính hợp pháp

2.2.1 Lý thuyết đại diện (Agency theory)

Lý thuyết đại diện định nghĩa một mối quan hệ đại diện như một hợp đồng, theo

đó một hay nhiều người cam kết với một người khác để thực hiện một vài dịch vụ nhân danh họ, nó bao hàm việc ủy thác một số quyền ra quyết định cho người đại diện (Jensen

và Meckling, 1976) Lý thuyết này mô tả mối quan hệ giữa các bên của doanh nghiệp như giữa người quản lý và các cổ đông, giữa các cổ đông và chủ nợ Nhà đầu tư uỷ thác việc ra quyết định, chiến lược và điều hành hoạt động cho các nhà quản lý, còn nhà quản lý sẽ hành động và đưa ra quyết định tối đa hoá giá trị cổ đông và đảm bảo rằng các khoản nợ sẽ được hoàn trả cho các chủ nợ Tuy nhiên, lý thuyết người đại diện cũng mô tả, các nhà quản lý có khả năng sử dụng các vị trí và quyền lực của họ để đảm bảo lợi ích riêng của

họ Có thể rằng người đại diện không phải lúc nào cũng hành động làm lợi nhất cho người đứng đầu Do sự tách bạch giữa quyền sở hữu và kiểm soát công ty và các vấn đề bất đối xứng thông tin từ các nhà quản lý và các cổ đông đã xảy ra vấn đề người đại diện Điều này có thể sẽ gây ra sự lựa chọn bất lợi và các vấn đề ở khía cạnh đạo đức khác bởi vì các nhà đầu tư luôn hoài nghi rằng liệu các nhà quản lý có đang hành động vì lợi ích của công

ty hay không Khi hai bên, nhà đầu tư và người quản lý có mâu thuẫn về lợi ích thì chi phí đại diện sẽ xuất hiện Nhà đầu tư phải trả chi phí giám sát để giám sát các hoạt động bất thường của người quản lý Để đảm bảo các hành động và quyết định của người quản lý không gây hại đến lợi ích của công ty, người quản lý phải trả chi phí ràng buộc Mâu thuẫn

về lợi ích cũng tạo ra những mất mát phụ trội do phúc lợi không được tối đa hoá Tổng chi phí giám sát, chi phí ràng buộc và mất mát phụ trội được gọi là chi phí đại diện vì chi phí này xuất phát từ mối quan hệ giữa nhà đầu tư và người quản lý (Jensen và Meckling, 1976)

Lý thuyết đại diện cho rằng sự xung đột sẽ tăng lên khi có thông tin không đầy đủ

và không đối xứng giữa nhà đầu tư và người quản lý của doanh nghiệp Vấn đề này có thể được hạn chế tối đa bằng cách cung cấp thêm thông tin Một vài yếu tố ảnh hưởng đến mức độ CBTT có quan hệ với lý thuyết đại diện là quy mô doanh nghiệp, khả năng sinh lời, chủ thể kiểm toán, thành phần HĐQT, sở hữu cổ đông nước ngoài Chi phí đại diện phụ thuộc vào kích cỡ của doanh nghiệp (Rodriguez Pere, 2004) vì vậy các doanh nghiệp lớn thường công bố nhiều thông tin hơn để làm giảm chi phí này Sự xung đột lợi ích có thể xảy ra khi thông tin không đầy đủ, bất đối xứng nên khi lợi nhuận cao, khả năng sinh lời cao cũng cần phải CBTT nhiều hơn để hạn chế xảy ra vấn đề này Mặt khác, kiểm toán độc lập bên ngoài đóng một vai trò trong việc giảm thiểu các xung đột lợi ích giữa nhà quản lý và nhà đầu tư Ngoài ra, khi số thành viên HĐQT không tham gia điều hành càng nhiều thì chi phí đại diện càng cao Để hạn chế chi phí này, các nhà đầu tư thường yêu cầu các nhà quản lý phải CBTT nhiều hơn Đặc biệt, do sự tách biệt về địa lý giữa nhà quản lý và các cổ đông nước ngoài nên nhu cầu về thông tin cũng sẽ cao hơn từ các

cổ đông nước ngoài

2.2.2 Lý thuyết tín hiệu (Signalling theory)

Lý thuyết tín hiệu chỉ ra rằng thông tin không đối xứng giữa công ty và nhà đầu tư gây ra sự lựa chọn bất lợi cho nhà đầu tư Để tránh tình trạng này, các doanh nghiệp CBTT một cách tự nguyện và đưa ra tín hiệu đến thị trường (Watts và Zimmerman, 1986) Nó cũng đã được sử dụng để giải thích CBTT trên báo cáo của công ty (Ross, 1977) Theo lý thuyết tín hiệu, các nhà quản lý là những người mong đợi một tín hiệu tăng trưởng cao trong tương lai sẽ có động cơ phát tín hiệu này tới các nhà đầu tư Một trong những phương tiện

để phát tín hiệu này là CBTT Nhà quản lý sẽ CBTT nhiều hơn để báo hiệu cho các nhà đầu

tư thấy rằng công ty mà họ đang quản lý là tốt hơn so với các công ty khác với mục đích thu hút đầu tư và nâng cao uy tín của mình Quy mô doanh nghiệp, thời gian hoạt động, giá trị tài sản cố định, khả năng sinh lời và khả năng thanh toán là các nhân tố ảnh hưởng đến các quyết định về CBTT để tránh sự lựa chọn bất lợi Các doanh nghiệp có quy mô lớn, thời gian hoạt động lâu, giá trị tài sản cố định lớn, khả năng sinh lời cao và khả năng thanh toán cao thường có xu hướng CBTT nhiều hơn để tạo niềm tin và thu hút nhà đầu tư Các doanh nghiệp này thường sử dụng các thông tin tài chính như là một công cụ truyền tín hiệu đến thị trường Việc công bố nhiều thông tin là một tín hiệu hướng các nhà đầu tư quan tâm đến doanh nghiệp

2.2.3 Lý thuyết về chi phí chính trị (Political Theory)

Lý thuyết về chi phí chính trị cho rằng các hoạt động kinh tế và chính trị xã hội luôn chạy song hành cùng nhau Vì vậy muốn xem xét hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp thì nên xem xét trong bối cảnh xã hội và nền tảng chính trị, nhất là đối với các doanh nghiệp niêm yết

Lý thuyết về chi phí chính trị còn cho rằng các cơ quan quản lý nhà nước ra quyết định có liên quan đến lợi ích của doanh nghiệp (như chính sách thuế, hạn chế độc quyền, cạnh tranh …) dựa trên thông tin được công bố bởi các công ty (Watts và Zimmerman, 1986) Để hạn chế chi phí chính trị, các doanh nghiệp sẽ CBTT tự nguyện nhiều hơn Quy

mô và mức độ sinh lời khuyến khích các công ty công bố nhiều thông tin hơn để giảm thiểu các chi phí này Các công ty lớn hơn phải chịu chi phí chính trị cao hơn, dẫn đến mức độ CBTT lớn hơn (Watts và Zimmerman, 1986) Để tránh đi trách nhiệm pháp lý và giải thích mức độ lợi nhuận của doanh nghiệp, các doanh nghiệp sẽ có xu hướng CBTT nhiều hơn

2.2.4 Lý thuyết chi phí sở hữu (Proprietary cost theory)

Các chi phí sở hữu được xem xét như một hạn chế quan trọng của việc CBTT Những bất lợi của cạnh tranh ảnh hưởng đến việc quyết định cung cấp các thông tin riêng tư Nhiều nhà nghiên cứu giả thiết rằng việc CBTT nhiều hơn đến nhà đầu tư có thể làm tổn hại đến vị thế cạnh tranh của công ty trên thị trường (Newman và Sansing, 1993) Nghiên cứu

này cho rằng các doanh nghiệp được khuyến khích không CBTT để khỏi làm giảm vị thế cạnh tranh của họ mặc dù chi phí huy động vốn có thể cao hơn Lý thuyết này giả định rằng không có mâu thuẫn giữa nhà quản trị và chủ sở hữu và các công bố tự nguyện là luôn luôn

có thể tin cậy được (Dye, 2001) Lý thuyết này được xem như là một hạn chế quan trọng nhất trong CBTT Các chi phí và lợi ích của việc CBTT được cân nhắc kỹ trước khi quyết định có hay không việc CBTT đó Những bất lợi trong cạnh tranh sẽ ảnh hưởng đến quyết định cung cấp thông tin riêng tư Các doanh nghiệp có động cơ để CBTT nếu như họ tìm thấy được một số lợi ích từ việc công bố này như giảm chi phí vốn chủ sở hữu và lợi ích của việc công bố lớn hơn chi phí của nó hay việc CBTT này không gây hại cho giá trị cổ phiếu của công ty Quy mô công ty đóng một vai trò quan trọng để hạn chế tối thiểu những chi phí liên quan đến CBTT, với những công ty càng lớn thì mức độ CBTT càng ít đi (Land và Lundholm, 1993)

2.2.5 Lý thuyết hợp pháp (Legitimacy theory)

Lý thuyết tính hợp pháp cho rằng không thể nghiên cứu các vấn đề về kinh tế mà không xem xét đến các yếu tố luật pháp, xã hội Khái niệm về tính hợp pháp xuất phát từ khái niệm hợp đồng xã hội, nơi mà một tổ chức có nguồn gốc hợp pháp từ các hợp đồng giữa nó và xã hội Lý thuyết tính hợp pháp giả định rằng một tổ chức cần hoạt động trong định mức, tiêu chuNn đã xác định giữa các tổ chức và xã hội Do đó, tổ chức này luôn luôn

cố gắng để tìm kiếm sự hợp pháp Khi một tổ chức cảm thấy rằng tính hợp pháp của nó đang bị đe doạ, nó sẽ theo đuổi một số chiến lược để giữ lại tính hợp pháp này Theo lý thuyết này, các doanh nghiệp lớn có xu hướng CBTT nhiều hơn và xem nó như là công cụ

để giảm thiểu những áp lực từ các quy định của chính phủ

Lý thuyết hợp pháp lý giải vì sao một tổ chức phải CBTT Sản phNm của quá trình trao đổi của công ty và xã hội là báo cáo của công ty Vì vậy, công cụ để đối phó với nhu cầu của xã hội là việc CBTT Các công ty, đặc biệt là các công ty lớn, đang cố gắng đưa các thông điệp đến các bên có liên quan rằng công ty đang phù hợp với mong đợi của họ và thuyết phục họ về hoạt động của công ty để duy trì tính hợp pháp đang có

Tóm lại, những lý thuyết trên đã giải thích được sự ảnh hưởng của các yếu tố: Quy

mô doanh nghiệp, Thời gian hoạt động của doanh nghiệp, Thành phần HĐQT, Tỷ lệ sở hữu cổ đông nước ngoài, Chủ thể kiểm toán, Tài sản cố định, Khả năng sinh lời, Khả năng thanh toán đến mức độ CBTT và sự cần thiết phải CBTT Tuy nhiên, các lý thuyết chỉ giải thích được một cách chung chung Do đó, để nhận diện chính xác mức

độ ảnh hưởng như thế nào của các yếu tố đó thì cần phải có nghiên cứu bằng định lượng

2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ CBTT

Thông qua việc phân tích các mối quan hệ tương tác bên trong và bên ngoài doanh nghiệp kết hợp với các lý thuyết dự đoán để giải thích về chiều hướng tác động của các yếu tố ảnh hưởng, nghiên cứu tập trung vào việc nhận diện các yếu tố có ảnh hưởng đến mức độ công bố Quá trình này được thực hiện thông qua việc tổng hợp từ các nghiên cứu trước để xem các yếu tố nào thực sự có ảnh hưởng đến mức độ CBTT, sau đó phân tích các lý thuyết công bố và phán đoán số yếu tố cũng như chiều ảnh hưởng của nó đến mức độ CBTT của doanh nghiệp

Doanh nghiệp khi CBTT phải trình bày và công bố những thông tin theo quy định được hướng dẫn trong các văn bản có liên quan như Luật Doanh nghiệp, Luật kế toán, ChuNn mực kế toán, Luật chứng khoán và các thông tư văn bản hướng dẫn khác,… Do CBTT là bắt buộc nên doanh nghiệp phải tuân thủ theo cách lập, trình bày

và công bố Tuy vậy, thông tin được công bố của một số doanh nghiệp vẫn chưa đầy

đủ, công khai và minh bạch theo yêu cầu Vì vậy vấn đề đặt ra là phải nghiên cứu xem yếu tố nào đã ảnh hưởng đến mức độ CBTT Nhiều nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng các yếu tố có liên quan đến Quy mô doanh nghiệp, Thời gian hoạt động của doanh nghiệp, Thành phần HĐQT, Tỷ lệ sở hữu cổ đông nước ngoài, Chủ thể kiểm toán, Tài sản cố định, Khả năng sinh lời, Khả năng thanh toán đều có ảnh hưởng đến mức độ CBTT của doanh nghiệp

2.3.1 Quy mô doanh nghiệp:

Quy mô doanh nghiệp được đánh giá qua các chỉ tiêu như tổng tài sản, tổng nguồn vốn, doanh thu thuần hay tổng số lao động của doanh nghiệp Theo lý thuyết đại diện, lý thuyết tín hiệu, lý thuyết chi phí chính trị, lý thuyết tính hợp pháp và các nghiên cứu trước đây thì Quy mô doanh nghiệp là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến mức độ CBTT Điều này được giải thích như sau: phạm vi kinh doanh của các doanh nghiệp lớn thường đa dạng hơn về sản phNm và phạm vi địa lý so với các doanh nghiệp nhỏ Do đó, quản trị ở đơn vị trung tâm của công ty cần có một hệ thống thông tin đầy đủ, chi tiết để đưa ra các quyết định quản lý và kinh doanh có hiệu quả Vì vậy các doanh nghiệp lớn thường có đủ nguồn lực và chuyên môn cần thiết để đáp ứng việc CBTT Theo lý thuyết đại diện thì có sự tách bạch giữa quyền sở hữu và kiểm soát công ty và các vấn đề bất đối xứng thông tin từ các nhà quản lý và các cổ đông

đã xảy ra vấn đề chi phí đại diện Do đó, ở các công ty lớn với số lượng cổ đông nhiều, chi phí đại diện sẽ gia tăng vì các công ty có khuynh hướng nỗ lực hơn trong việc giám sát người quản lý Để làm giảm chi phí này, các công ty có xu hướng CBTT ngày càng nhiều hơn Theo lý thuyết tín hiệu, các doanh nghiệp lớn nhận thức rằng việc phát tín hiệu, công

bố nhiều thông tin cho người sử dụng sẽ thu hút nhiều nhà đầu tư hơn do đó sẽ làm tăng giá trị cổ phiếu hơn Hơn nữa, việc CBTT chi tiết có thể đưa các công ty nhỏ vào thế bất lợi so với các công ty lớn cùng ngành nghề Lý thuyết chi phí chính trị chỉ ra rằng các doanh nghiệp có quy mô nhỏ sẽ có chi phí chính trị ít hơn các doanh nghiệp có quy mô lớn Do đó, doanh nghiệp có quy mô càng lớn sẽ càng công bố nhiều thông tin hơn để làm giảm chi phí chính trị và gia tăng sự tin cậy trên thị trường Còn theo lý thuyết tính hợp pháp, các công ty lớn có xu hướng công bố nhiều thông tin hơn và sử dụng nó như là công

cụ để làm giảm áp lực từ những quy định của chính phủ

Nghiên cứu của Nandi và Ghosh (2012), nghiên cứu của Mohamed Moustafa Soliman (2013) đã cho thấy quy mô doanh nghiệp có mối quan hệ đáng kể đến mức độ CBTT trong BCTC của các doanh nghiệp Tại Việt Nam, nghiên cứu của Huỳnh Thị Vân

(2013) đo lường Quy mô doanh nghiệp bằng Tổng Tài sản và nghiên cứu của Nguyễn Thị Thanh Phương (2013) đo lường Quy mô doanh nghiệp bằng cả hai chỉ tiêu là Tổng Tài sản

và Tổng Doanh thu Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy quy mô doanh nghiệp có mối quan

hệ với mức độ CBTT

2.3.2 Thời gian hoạt động của doanh nghiệp:

Theo lý thuyết tín hiệu và các nghiên cứu trước thì thời gian hoạt động của doanh nghiệp có ảnh hưởng đến mức độ CBTT Nhiều nghiên cứu trước đã cho rằng có mối quan hệ thuận chiều giữa thời gian hoạt động của doanh nghiệp với mức độ CBTT Các doanh nghiệp có thời gian hoạt động càng lâu thì việc lập và trình bày BCTC càng được cải thiện hơn vì chúng có nhiều điều kiện thực tế hơn cho quá trình báo cáo như

bộ máy kế toán, khả năng áp dụng công nghệ thông tin… Các công ty có thời gian hoạt động lâu dài có nhiều thành tựu để báo cáo nhằm tăng danh tiếng của nó, còn các công

ty có thời gian hoạt động còn ngắn chưa có nhiều danh tiếng trên thị trường nên việc công bố nhiều thông tin có thể ảnh hưởng tiêu cực đến vị thế cạnh tranh của họ

Owusu – Ansah (1998), Caferman và Cooke (2002) đã cho thấy rằng thời gian hoạt động của doanh nghiệp có tác động tích cực đến mức độ CBTT trong các nghiên cứu của mình Ngược lại, nghiên cứu của Phạm Thị Thu Đông (2013) lại không tìm thấy mối liên hệ giữa thời gian hoạt động và mức độ CBTT Hầu hết trong các nghiên cứu này, Thời gian hoạt động đều được tính từ lúc doanh nghiệp bắt đầu niêm yết trên thị trường chứng khoán đến thời điểm nghiên cứu