Trong các hình thức tổ chức hoạt động học tập ngoài giờ lên lớp môn Địa lí, hình thức tổ chức Câu lạc bộ địa lí, Triển lãm địa lí là những hình thức rất hiệu quả trong quá trình giáo d[r]
Trang 1GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH LỚP 12 QUA TỔ CHỨC
CÁC HOẠT ĐỘNG CÂU LẠC BỘ ĐỊA LÍ VÀ TRIỂN LÃM ĐỊA LÍ
ThS Trần Xuân Tiếp
Trường THPT Võ Trường Toản – Xuân Tây- Cẩm Mỹ - Đồng Nai
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Giáo dục hướng nghiệp cho học sinh phổ thông nhằm mục đích bồi dưỡng, hướng dẫn cho học sinh ngay từ trong nhà trường, giúp học sinh ý thức lao động, phương hướng lựa chọn nghề và cung cấp những kỹ năng cơ bản về nghề nghiệp trong tương lai Trong nhà trường phổ thông giáo dục hướng nghiệp nhằm phát hiện những phẩm chất nghề nghiệp của học sinh, giúp các em hiểu mình, hiểu nghề, trên cơ sở đó, giúp học sinh đánh giá được bản thân để tự định hướng cho mình đi vào những lĩnh vực nghề nghiệp thích hợp mà xã hội yêu cầu [1]
Môn Địa lí lớp 12 là môn học có nhiều khả năng giáo để giáo dục hướng nghiệp cho học sinh trong quá trình học tập Thông qua các nội dung kiến thức, kĩ năng địa lí học sinh được cung cấp nhiều kiến thức về các ngành kinh tế, kiến thức về các vùng miền, sự phát triển của các ngành kinh
tế và sự phát triển của các ngành nghề trong xã hội, ý thức trách nhiệm của mình vào việc tham gia
các hoạt động lao động trong tương lai
Tuy nhiên, việc giáo dục hướng nghiệp cho học sinh trong quá trình tổ chức các hoạt động học tập môn Địa lí chưa được nhiều giáo viên quan tâm Các hoạt động giáo dục hướng nghiệp qua môn địa lí chưa cụ thể chủ yếu theo hình thức lồng ghép trong các tiết học dẫn đến hiệu quả giáo dục chưa cao Để đạt được hiệu quả trong dục hướng nghiệp cho học sinh qua môn Địa lí, cần phải có sự kết hợp có hiệu quả các hình thức tổ chức hoạt động học tập như: Hoạt động học tập chính khóa, hoạt động học tập ngoài giờ lên lớp Cần phát huy thế mạnh của các hình thức hoạt động học tập ngoài giờ lên lớp, vì trong hình thức này học sinh có điều kiện để tham gia vào các hoạt động học tập mang tính tập thể phát huy được tính tích cực, tự giác cao Trong các hình thức tổ chức hoạt động học tập ngoài giờ lên lớp môn Địa lí, hình thức tổ chức Câu lạc bộ địa lí, Triển lãm địa lí là những
hình thức rất hiệu quả trong quá trình giáo dục hướng nghiệp, giáo dục kĩ năng sống cho học sinh
II HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP NGOẠI KHÓA MÔN ĐỊA LÍ BẰNG HÌNH THỨC TỐ CHỨC CÂU LẠC BỘ ĐỊA LÍ VÀ TRIỂN LÃM ĐỊA LÍ
1 Câu lạc bộ địa lí và tác dụng câu lạc bộ địa lí
- Câu lạc bộ địa lí là nơi tập trung những học sinh có cùng sở thích, hứng thú tìm hiểu về địa
lí Dựa trên sự tham gia tự nguyện của các em, Câu lạc bộ địa lí nhằm vào việc khuyến khích học
Trang 2sinh học tập, tìm hiểu, mở rộng kiến thức, làm giàu thêm vốn kiến thức địa lí và biết liên hệ kiến thức địa lí để giải thích, nhận định các vấn đề thực tiễn trong cuộc sống
- Câu lạc bộ địa lí hoạt động có hiệu quả sẽ khuyến khích được nhiều học sinh tham gia vào
các hình thức hoạt động học tập tích cực
- Câu lạc bộ địa lí được tổ chức tốt sẽ tạo ra khối đoàn kết tốt cho học sinh trong trường, trong khối, trong lớp
- Thông qua Câu lạc bộ địa lí, giáo dục cho học sinh tính kỷ luật, tính trách nhiệm, giáo dục hướng nghiệp, giáo dục kĩ năng sống cho học sinh…
- Thông qua các hình thức hoạt động của câu lạc bộ, tạo môi trường cho học sinh có thể rèn luyện được các kỹ năng như: Kỹ năng tư duy, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng diễn đạt, kỹ năng trình bày, sáng tạo
2 Triển lãm địa lí và tác dụng của Triển lãm địa lí
- Triển lãm địa lí là hình thức tổ chức triển lãm các sự vật, hiện tượng địa lí hay các thông tin
về các yếu tố địa lí cụ thể, được học sinh thiết kế, sưu tập, thu thập và thực hiện triển lãm trong nhà trường phổ thông
- Thông qua việc tổ chức triển lãm các tranh ảnh, mẫu vật về các ngành nghề kinh tế mà chính học sinh đã tự thu thập, sưu tầm, nhằm giúp các em có điều kiện tiếp cận với những mô hình, các công trình xây dựng, các thông tin, hình ảnh về các ngành nghề trong xã hội Thông quá quá trình thực hiện học sinh sẽ có được những kiến thức về các ngành nghề trong xã hội và xu hướng phát triển của nó trong xã hội hiện nay, tạo hứng thú cho học sinh trong học tập môn Địa lí cũng như việc lựa chọ nghề nghiệp của mình trong tương lai
- Qua Triển lãm địa lí, học sinh sẽ có dịp cùng nhau trao đổi kinh nghiệm, hướng lựa chọn nghề nghiệp và dự định những ngành mình sẽ học, và công việc các em sẽ lựa chọn
III NHỮNG YÊU CẦU CỦA VẤN ĐỀ GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH LỚP
12 QUA TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG CÂU LẠC BỘ ĐỊA LÍ VÀ TRIỂN LÃM ĐỊA LÍ
Để đạt được hiệu quả của giáo dục hướng nghiệp cho học sinh lớp 12 thông qua các hoạt động Câu lạc bộ địa lí và Triển lãm địa lí, giáo viên tổ chức các hoạt động cho học sinh cần quan tâm đến các vấn đề sau:
- Tổ chức Câu lạc bộ, Triển lãm địa lí phải dựa trên tinh thần tự nguyện của học sinh, giáo
Trang 3- Lựa chọn cách thức tổ chức hoạt động phải phù hợp với điều kiện của nhà trường và học sinh, tránh lãng phí về thời gian và tiền bạc của học sinh
- Các chủ đề sinh hoạt của Câu lạc bộ và Triển lãm với mục tiêu hướng nghiệp phù hợp với nội dung chương trình Địa lí các em đang học
- Xây dựng câu lạc bộ, tổ chức triển lãm địa lí với nhiệm vụ trọng tâm là bổ sung, mở rộng, nâng cao kiến thức đã học, tạo môi trường để giáo dục, giúp học sinh có điều kiện để vui chơi, giải trí và giao tiếp tiếp, thể hiện khả năng của bản thân
- Câu lạc bộ địa lí phải tổ chức được các hoạt động giáo dục hướng nghiệp bổ ích lôi cuốn được học sinh chủ động, tích cực tham gia, học sinh thấy được sự hiệu quả của các hoạt động
- Câu lạc bộ địa lí, triển lãm địa lí phải hoạt động thường xuyên, tổ chức định kì Trong các dịp quan trọng của năm học, cẩn tổ chức được các chuyên đề sinh hoạt cũng như những buổi triển lãm qui mô để khẳng định vị trí của các hoạt động này
- Để duy trì hoạt động của Câu lạc bộ địa lí, Ban chủ nhiệm cần thành lập các nhóm theo tinh thần tự nguyện, xác định rõ mục tiêu, phân công nhiệm vụ cho từng nhóm
- Cần có kế hoạch hoạt động cụ thể của Câu lạc bộ, Triển lãm địa lí (định kì hàng tuần, hàng tháng, thời gian rảnh,…) xác định nội dung sinh hoạt
- Cần huy động sự hỗ trợ của các tổ chức đoàn thể trong nhà trường, tạo điều kiện về kinh phí
và thời gian cho câu lạc bộ hoạt động
- Ban chủ nhiệm, Đoàn trường cần có những hình thức khen thưởng động viên kịp thời những tập thể các nhân có nhiều đóng góp cho phong trào hoạt động của câu lạc bộ
IV PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH LỚP 12 QUA TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG CÂU LẠC BỘ ĐỊA LÍ VÀ TRIỂN LÃM ĐỊA LÍ
1 Cách thức tổ chức Câu lạc bộ địa lí để giáo dục hướng nghiệp cho học sinh lớp 12
* Các bước thực hiện:
Bước 1 Xác định các chủ đề tổ chức câu lạc bộ địa lí để giáo dục hướng nghiệp cho học sinh lớp
12
- Chủ đề hoạt động của Câu lạc bộ địa lí được xác định dựa vào mục tiêu về kiến thức kỹ năng của chương trình môn Địa lí lớp 12 Đó là các chủ đề hoạt động với mục tiêu củng cố, bổ sung, nâng cao các kiến thức đã học, đồng thời các mục tiêu chủ đề hoạt động củng phải hướng học sinh vào các hoạt động học tập giáo dục hướng nghiêp
Trang 4- Nội dung chương trình môn Địa lí lớp 12 có phần nội dung địa lí các Ngành kinh tế, địa lí các Vùng kinh tế Việt Nam, địa lí địa phương rất rộng có rất nhiều chủ đề có thể lựa chọn để giáo dục
hướng nghiệp cho học sinh Ví dụ: Xác định các chủ đề cho câu lạc bộ Địa lí như: “Câu lạc bộ tìm
hiểu các nghề thuộc lĩnh vực dịch vụ” hoặc “Câu lạc bộ tìm hiểu các nghề thuộc lĩnh vực nông - lâm
- ngư nghiệp”… Nhìn chung, các chủ đề để giáo dục hướng nghiệp cho học sinh lớp 12 rất dễ lựa chọn và đa dạng nhờ đặc điểm nội dung của môn Địa lí lớp 12
Bước 2: Chuẩn bị
Bước này yêu cầu:
- Khảo sát, nắm bắt nhu cầu, nguyện vọng của học sinh
- Nêu rõ mục đích, nội dung cách thức và thời gian, trách nhiệm và quyền lợi khi tham gia
- Chuẩn bị cơ sở vật chất, kinh phí, các loại văn bản cần thiết cho buổi sinh hoạt
- Lên kế hoạch cụ thể về nội dung ,chương trình hoạt động của các buổi sinh hoạt
Bước 3: Tiến hành Bước này giáo viên có thể lựa chọn nhiều cách thức khác nhau để tổ
chức giáo dục hướng nghiệp cho học sinh qua Câu lạc bộ địa lí như:
- Thi tìm hiểu về các ngành nghề em thích: Câu lạc bộ địa lí tổ chức cho 100% học sinh lớp
12 trong toàn trường hội thi tìm hiểu về một ngành nghề mà học sinh thích và có hướng lựa chọn
nghề nghiệp trong tương lai theo hình thức viết bài và thuyết trình với chủ đề “Em thích nhất nghề gì? Vì sao? Nghề nào em sẽ chọn để làm việc trong tương lai, triển vọng phát triển của nó trong xã hội hiện nay như thế nào?” Sau đó, ban giám khảo chấm và lựa chọn những bài viết hay của một số
học sinh, tổ chức cho các em thuyết trình, thảo luận Thông qua phương pháp này, học sinh sẽ có điều kiện để tự tìm hiểu sâu hơn về những nghề mà em yêu thích, đưa ra được những lí do khi các
em lựa chọn nghề nghiệp, thể hiện những hiểu biết của mình về các ngành nghề, có những định hướng tốt nhất về ngành nghề của mình sẽ chọn trong tương lai Phương pháp này còn có ưu điểm là
có thể thu hút được số đông học sinh tham gia, có tác động tích cực đến ý thức hướng nghiệp của học sinh
- Đọc và kể chuyện về địa lí kinh tế - xã hội: Do các thành viên câu lạc bộ hoặc giáo viên
địa lí thực hiện trong các buổi sinh hoạt câu lạc bộ, các nội dung kể chuyện có thể lựa chọn như: Kể
chuyện về các làng nghề, các trang trại, tấm gương người thành đạt trong trong các ngành nghề, các tấm gương vượt khó… Ngoài ra, có thể tổ chức cho học sinh xem phim, những đoan video clip ngắn về hoạt động của các ngành nghề, các thành tựu khoa học của thế giới hay của Việt
Trang 5Nam….Qua những hoạt động trên học sinh sẽ được cái nhìn khái quát về đặc điểm của nhiều ngành nghề trong xã hội
- Báo cáo chuyên đề: Câu lạc bộ địa lí mời các nhà kinh doanh, các nhà sản xuất, các
chuyên gia, các kĩ sư, giáo viên địa lí, những học sinh cũ của nhà trường hiện nay đã thành đạt đến tham dự sinh hoạt, báo cáo nói về ngành nghề và những kinh nghiệm của công việc của họ đang làm Đây là hình thức rất hấp dẫn với nhiều học sinh vì các em có điều kiện tiếp xúc với những người có kinh nghiệm trong nhiều lĩnh vực, học sinh sẽ được tư vấn giải đáp trực tiếp những thắc mắc về các ngành nghề rất thực tế
- Xây dựng chủ đề tư vấn hướng nghiệp: Câu lạc bộ lên kế hoạch kết hợp với đoàn trường
mời các chuyên gia có kinh nghiệm từ các trường Đại Học, Cao Đẳng, Trung Cấp về trường tư vấn hướng nghiệp cho học sinh Đây là phương pháp trường Đại Học Lạc Hồng Đồng Nai đã tổ chức rất thành công trong những năm học vừa qua, có rất đông học sinh từ nhiều tỉnh thành đã lựa chọn thi
và học trường này
- Tổ chức cho học sinh tham quan các trường Đại Học, Cao Đẳng, Trung Cấp trên địa bàn
Tổ chức cho học sinh tham quan các cơ sở của trường, các Khoa, nhờ nhà trường giới thiệu cho học sinh về đặc điểm ngành nghề đào tạo, quy chế đào tạo Đây là hình thức được trường Đại Học Sư Phạm Kĩ Thuật Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức trong một số năm qua rất thành công Nhờ phương pháp này học sinh có điều kiên tận mắt thấy được cơ sở, chương trình học tập, bản chất ngành nghề mình sẽ học trong tương lai, từ đó học sinh sẽ có được những quyết định phù hợp
- Xây dựng Website tư vấn hướng nghiệp của câu lạc bộ: Đây là phương pháp còn khá
mới đối với nhiều trường Trung học phổ thông, đặc biệt là những Trường vùng sâu vùng xa Tuy nhiên, nếu thực hiện được thì hiệu quả rất cao vì học sinh có thể tiếp cận được với nhiều nguồn thông tin về ngành nghề, các Trường qua Website Từ địa chỉ Website của câu lạc bộ học sinh có thể tìm hiểu về các trường, các ngành nhề qua các đường liên kết Website của các Trường…
-Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, công nghệ truyền thông trong công tác hướng nghiệp: Câu lạc bộ xây dựng chuyên đề tập huấn cho học sinh lớp 12 ứng dụng công nghệ
thông tin, công nghệ truyền thông để tìm hiểu, tra cứu thông tin về ngành nghề, các trường đào tạo, cách thức đăng kí thi, xem điểm, xem kết quả trúng tuyển, xét nguyện vọng 2,3…
Bước 4: Tổng kết, đánh giá:
Trang 6Tổng kết rút kinh nghiệm trong quá trình hoạt động, đánh giá hiệu quả của hoạt động hướng nghiệp qua qua hình thức tổ chức câu lạc bộ địa lí bằng một số phương pháp như:
- Phỏng vấn trực tiếp các học sinh tham gia sinh hoạt
- Điều tra bằng phiếu bằng bộ câu hỏi điều tra về mức độ hiểu biết của học sinh về các ngành nghề, xu hường nghề nghiệp của học sinh…
- Thống kê kết quả thi Đại Học, Cao Đẳng, Trung Cấp của học sinh nhà trường trong năm học
2 Cách thức tổ chức Triển lãm địa lí để giáo dục hướng nghiệp cho học sinh lớp 12
- Các chủ đề của Triển lãm địa lí có thể sử dụng như: Tìm hiểu về các ngành nghề thuộc các lĩnh vực công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ Với mục đích giúp học sinh tự tìm hiểu về các lĩnh vực ngành nghề mà em thích
- Cách trình bày dưới các dạng sau: Thiết kế mô hình, bộ sưu tập tranh ảnh về các ngành nghề, các trường Đại Học, Cao Đẳng, Trung Cấp trên cả nước
* Các bước thực hiện
Bước 1 Xác định mục đích tổ chức triển lãm địa lí
Bước này yêu cầu giáo viên thông báo cho các em biết mục đích tổ chức Triển lãm địa lí và
phổ biến các vấn đề sau: Mục tiêu, chủ đề, thời gian và thể lệ tham gia triển lãm
Bước 2 Hướng dẫn chuẩn bị triển lãm địa lí
- Giáo viên hướng dẫn công tác chuẩn bị, gồm:
+ Hướng dẫn học sinh chuẩn bị mô hình, chụp ảnh, sưu tầm tranh ảnh, bài thuyết minh về các chủ đề hoạt động hướng nghiệp
+ Hướng dẫn học sinh cách trình bày sản phẩm của mình theo chủ đề
+ Hướng dẫn cách thuyết trình cho sản phẩm của mình
+ Trang trí phòng triển lãm, khẩu hiệu, phông màn, hoa
+ Nơi để phân loại, bố trí sắp xếp các sản phẩm triển lãm
Bước 3 Tổ chức triển lãm và chấm điểm
- Bước này yêu cầu tổ chức cho học sinh trưng bày sản phẩm của mình
- Ban tổ chức tiến hành chấm điểm theo thang điểm như sau:
- Lựa chọn các tác phẩm hay đúng chủ đề có tính giáo dục, hiệu quả hướng nghiệp cao để
Trang 7- Bước này yêu cầu Ban Tổ Chức phải tổng kết rút kinh nghiệm, đưa ra những vấn đề làm được và chưa làm đượcc của các sản phẩm thông báo công khai điểm số từng phần của các sản phẩm
- Công bố phát giải vào các buổi chào cờ, trong các dịp lễ của nhà trường
V KẾT LUẬN
Để đạt được hiệu quả giáo dục hướng nghiệp cho học sinh thông qua tổ chức hoạt động Câu
lạc bộ địa lí và Triển lãm địa lí tôi xin đề xuất một số vấn đề sau:
* Đối với nhà trường
- Tạo điều kiện tốt về kinh phí, cơ sở vật chất và thời gian để giáo viên có điều kiện tiến hành giáo dục hướng nghiệp cho học sinh qua tổ chức các hoạt động câu lạc bộ địa lí và triển lãm địa lí
- Cần phải có sự phối hợp giữa nhà trường và gia đình và Đoàn trường trong việc tổ chức hướng nghiệp cho học sinh
- Cần quan tâm hơn nữa việc giáo dục hướng nghiệp cho học sinh trong các hoạt động học tập ngoài giờ lên lớp, đặc biệt là học sinh lớp 12
- Xây dựng duy trì hoạt động của Câu lạc bộ địa lí, Triển lãm địa lí xem đây là một nhiệm vụ trong hoạt động phong trào của nhà trường trong năm học Xem việc tổ chức Câu lạc bộ địa lí, Triển lãm địa lí là một cách thức quan trọng để giáo dục hướng nghiệp cho học sinh
- Thường xuyên tổ chức hoạt động triển lãm địa lí để hướng học sinh tham gia vào các phong trào của nhà trường, đồng thời giúp các em học sinh tích cực tự tìm hiểu về các ngành nghề mà mình yêu thích
* Đối với giáo viên
- Cần quan tâm hơn nữa việc tổ chức các hoạt động học tập ngoài giờ lên lớp môn Địa lí cho học sinh, xây dựng các chủ đề giáo dục kĩ năng sống, giáo dục hướng nghiệp cho học sinh, củng cố, bổ sung, nâng cao kiến thức địa lí cho học sinh, tạo hứng thú học tập và yêu thích bộ môn
- Đa dạng hóa các hình thức tổ chức dạy học, tích cực áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, phát huy tính tích cực chủ động học tập của học sinh
- Giáo viên tích cực tổ chức, giúp đỡ và cố vấn cho các hoạt động của Câu lạc bộ địa lí, Triển lãm
địa lí trong nhà trường
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Phạm Tất Dong (1987), “ Giáo dục hướng nghiệp trong trường phổ thông”, Bộ GD-ĐT, Hà Nội
2 Trần Nhật Tân, Ngô Thị Thanh Bình (2008) “Sổ tay tư vấn hướng nghiệp và chọn nghề”,
NXBGD, Hà Nội
3 Nguyễn Đức Vũ - Phạm Thị Sen (2004), “Đổi mới phương pháp dạy học địa lý ở trung học phổ
thông”, NXBGD, Hà Nội
Trang 8THÔNG TIN CÁ NHÂN
Họ và tên: Trần Xuân Tiếp
Sinh năm : 1980
Trình độ chuyên môn: Thạc sĩ
Năm tốt nghiệp: 2009
Đơn vị công tác: Trường THPT Võ Trường Toản xã Xuân Tây, huyện Cẩm Mỹ, tỉnh Đồng Nai
Điên thoại liên lạc: 0986262537