Là một môn học thuộc nhóm khoa học xã hội, môn văn có tầm quan trọng trong việc giáo dục quan điểm, tư tưởng, tình cảm cho học sinh.. Đồng thời cũng là môn học thuộc nhóm công cụ, môn vă[r]
Trang 1Phũng GD ĐT Thanh Oai Cộng hoà xó hội chủ nghĩa Việt Nam Trường THCS Phương Trung Độc lập – Tự do – Hạnh phỳc
ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Năm học 2008-2009
I Sơ yếu lớ lịch
Họ và tờn : Trương Thị Kim Hoa Ngày, thỏng , năm sinh : 20-05-1971 Năm vào ngành : 10 - 1993
Chức vụ : Giỏo viờn
Đơn vị cụng tỏc : Trường THCS Phương Trung Trỡnh độ chuyờn mụn : Đại học văn
Bộ mụn giảng dạy : Ngữ văn lớp 6 Trỡnh độ Ngoại ngữ :
II Nội dung đề tài
Trang 21 tên đề tài: “Phơng pháp sử dụng tranh minh hoạ dạy học bộ môn ngữ văn 6”
2 lí do chọn đề tài:
“Văn học là nhõn học” Văn học cú vai trũ rất quan trọng trong đời sống và trong sự phỏt triển tư duy của con người
Là một mụn học thuộc nhúm khoa học xó hội, mụn văn cú tầm quan trọng trong việc giỏo dục quan điểm, tư tưởng, tỡnh cảm cho học sinh Đồng thời cũng là mụn học thuộc nhúm cụng cụ, mụn văn cũn thể hiện rừ mối quan hệ với cỏc mụn học khỏc Học tốt mụn văn sẽ tỏc động tớch cực tới cỏc mụn học khỏc và ngược lại, cỏc mụn học khỏc cũng gúp phần học tốt mụn văn Điều đú đặt ra yờu cầu tăng cường tớnh thực hành, giảm lớ thuyết, gắn học với hành, gắn kiến thức với thực tiễn hết sức phong phỳ,
sinh động của cuộc sống Do vậy, tụi lựa chọn đề tài “ Phương phỏp sử dụng tranh minh họa trong dạy học bộ mụn ngữ văn 6”.
Để nâng cao chất lợng dạy và học đòi hỏi ngời giáo viên phải sử dụng thành thạo các phơng tiện dạy học, các phơng tiện dạy học vừa là nguồn cung cấp tri thức vừa là phơng tiện minh hoạ cho bài học, vừa là phơng tiện
để thực hiện các thao tác của quá trình dạy học, là nguồn kiến thức khi nó
đợc dùng để khai thác kiến thức, là phơng tiện minh hoạ khi nó chỉ đợc sử dụng để làm rõ nội dung đã đợc thông báo trớc đó
Vì vậy tôi muốn trình bày vấn đề về cách sử dụng một loại phơng tiện dạy học "tranh minh hoạ" sao cho đạt hiệu quả tối u nhất
3 Phạm vi thực hiện đề tài:
Việc sử dụng tranh minh hoạ nhằm tác động vào việc dạy học sinh lớp 6 trờng THCS Phơng Trung
III Quá trình thực hiện đề tài
1 Cơ sở lý luận
Định hớng đổi mới phơng pháp dạy học ở trờng phổ thông theo Luật giáo dục (1998) là:
Trang 3- Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo ở học sinh.
- Bồi dỡng phơng pháp tự học
- Rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn
- Tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh
Bốn định hớng này có liên quan chặt chẽ, trong đó định hớng đầu tiên là căn bản
Để học sinh lĩnh hội đợc tri thức một cách tốt nhất cần hớng học sinh vào "hoạt động tích cực" Tức là học sinh phải đợc trực tiếp tìm hiểu, khám phá vấn đề Mỗi vấn đề đợc làm sáng tỏ sẽ mở ra những chân trời mới về sự sáng tạo Bộ môn Ngữ văn 6 đang trên con đờng đổi mới cũng phải tuân theo quy luật đó Dạy học theo phơng pháp đổi mới phải thực sự lấy "học sinh làm trung tâm", coi hoạt động của học sinh là một hoạt động
có ý nghĩa thiết thực nhất trong việc dạy và học Học sinh đợc hoạt động
d-ới sự hớng dẫn của giáo viên Để lĩnh hội tri thức học sinh có thể đọc, phân tích văn bản thông qua hoạt động chỉ đạo của giáo viên Bên cạnh đó học sinh đợc mở rộng, khắc sâu kiến thức bằng các phơng tiện dạy học và giáo viên sử dụng: máy chiếu, tranh ảnh, biểu bảng, phiếu thảo luận Giữa văn bản, phơng tiện dạy học với học sinh có tác động qua lại với nhau tạo môi liên hệ chặt chẽ, hoàn chỉnh, thống nhất (học sinh là ngời khám phá, tìm hiểu; văn bản là cánh cửa; phơng tiện dạy học là chìa khoá)
Trong năm học qua, là giáo viên trực tiếp giảng dạy bộ môn Ngữ văn 6 trờng THCS Phơng Trung, bản thân tôi luôn cố gắng phát huy tính tự giác, tích cực ở học sinh theo tinh thần đổi mới Một phơng pháp mà tôi đã
và đang sử dụng nhằm nâng cao hiệu quả dạy học, đó là việc tăng cờng sử dụng các phơng tiện dạy học trong bộ môn Ngữ văn 6
Trang 4Với tinh thần "bám sát sách giáo khoa, lấy sách giáo khoa là phơng tiện dạy học cơ bản", tôi đã cố gắng phát huy tối đa phơng tiện dạy học này Ngoài ra Bộ Giáo dục - Đào tạo cũng đã hỗ trợ thêm một số bức tranh minh hoạ cho một số văn bản trong chơng trình , tôi đã thực hiện và thấy
có hiệu quả Từ cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn nêu trên khiến tôi chọn viết
sáng kiến "Phơng pháp sử dụng tranh minh hoạ trong dạy học bộ môn Ngữ văn 6".
2 Thực trạng thực tế trớc khi thực hiện đề tài
Trớc khi thực hiện đề tài, tôi thấy việc sử dụng tranh minh hoạ trong các tiết dạy mới chỉ dừng lại ở việc quan sát tạo tâm thế hứng thú học tập ở học sinh, hơn nữa một số tiết dạy không có tranh riêng mà chỉ có tranh trong sách giáo khoa Nên học sinh cha cảm nhận đợc sâu sắc văn bản thông qua tranh minh hoạ mà chỉ cảm nhận đợc chủ yếu từ ngôn từ của văn bản Hay nói cách khác, kênh hình cha đợc khai thác triệt để
Cụ thể qua khảo sát lớp 6A5 cho thấy:
- Số học sinh nắm đợc nội dung bài học: 45%
- Số học sinh rút ra đợc bài học cho bản thân: 48%
3 Các biện pháp tiến hành
3.1 Giáo viên phải có sự chuẩn bị
Để tiết dạy đạt đợc mục tiêu giáo dục t tởng, tình cảm tốt đẹp cho học sinh đòi hỏi ngời giáo viên phải có sự chuẩn bị kỹ càng, chu đáo
Chuẩn bị cho cả năm học
Ngay từ đầu năm học, sau khi đợc nhà trờng phân công chuyên môn , bản thân tôi phải tìm và sắp xếp các đồ dùng có liên quan đến bộ môn mình trực tiếp giảng dạy, ghi và đánh dấu các tiết dạy có tranh minh hoạ Bên cạnh đó, tôi cũng xác định rõ một số tiết không có tranh minh hoạ sẵn nếu có thì hiệu quả giờ dạy sẽ tốt hơn, tôi sẽ tự chuẩn bị Những tranh
Trang 5minh hoạ vẽ thêm cho bài dạy thì yêu cầu bức tranh phải có nội dung phù hợp, có ý nghĩa giáo dục cao Tránh tình trạng tranh không đúng với chủ đề bài giảng, gây tri giác tản mạn ở học sinh trong khi sử dụng hoặc làm cho học sinh khó hiểu Nh vậy sự chuẩn bị của giáo viên là rất cần thiết trớc khi lên lớp giảng dạy Cụ thể là:
Tiết 1- Bài “ Con Rồng cháu Tiên”
Tiết 2- Bài “ Bánh chng bánh giầy”
Tiết 5- Bài “ Thánh Gióng”
Tiết 9- Bài “ Sơn Tinh, Thuỷ Tinh”
Tiết 13- Bài “ Sự tích hồ Gơm”
Tiết 21, 22- Bài “ Thạch Sanh”
Tiết 25, 26- Bài “ Em bé thông minh”
Tiết 31, 32- Bài “ Cây bút thần”
Tiết 34, 35- Bài “ Ông lão đánh cá và con cá vàng”
Tiết 62- Bài “ Mẹ hiền dạy con”
Tiết 73,74- Bài “ Bài học đờng đời đầu tiên”
Tiết 129- Bài “ Động Phong Nha”
Chuẩn bị cho tiết
Trớc mỗi bài dạy, giáo viên cần xem kĩ các tranh minh hoạ của bài
đó, xây dựng hệ thống câu hỏi phù hợp với việc đa tranh minh họa cho tiết dạy đó
Ví dụ: Khi đoạn kể, tả cảnh Gióng đánh giặc, giáo viên cho học sinh xem bức tranh: Gióng cỡi ngựa nhổ tre đánh giặc Giáo viên có thể hỏi:
- Giáo viên: Quan sát bức tranh, em hãy cho biết bức tranh minh hoạ cho điều gì ?
Trang 6Em thấy chi tiết roi sắt gẫy, Gióng nhổ tre để đánh giặc có ý nghĩa ntn?
- Học sinh: Chi tiết này có ý nghĩa: Gióng không chỉ đánh giặc bằng
vũ khí vua ban mà còn bằng vũ khí tự tạo bên đờng Trên đất nớc này, cây tre đằng ngà, ngọn tầm vông cũng có thể thành vũ khí đánh giặc
3.2 Sử dụng tranh
Tuyệt đối không đợc chỉ đa tranh ra mà không có lời giới thiệu, hoặc
không khai thác nội dung tranh, giáo viên không đợc nói qua loa mà cần
phải có sự lựa chọn đúng thời điểm (đúng lúc, đúng chỗ) Cũng có thể đa
ngay ra lúc ban đầu để tạo tâm thế hứng thú ở học sinh Cũng có thể trong quá trình phân tích văn bản nếu cần khắc sâu kiến thức, cũng có thể đa khi củng cố tiết học Đa vào thời điểm nào giáo viên cần phải chủ động và có
định hớng Việc sử dụng tranh cần kết hợp linh hoạt với hệ thống câu hỏi
đa vào thời điểm nào thì phải có câu hỏi phù hợp với thời điểm đó
Ví dụ: Khi dạy ở bài “ Sơn Tinh, Thuỷ Tinh”, giáo viên có thể đa tranh ngay ở phần giới thiệu bài để tạo tâm thế hứng thú ở học sinh Lúc này giáo viên có thể đặt câu hỏi:
- Giáo viên: Qua việc quan sát bức tranh em thấy búc tranh phản ánh
điều gì?
- Học sinh: Bức tranh phản ánh nhân dân Việt Nam chúng ta phải
đối mặt với mùa ma bão, lũ lụt khủng khiếp
Qua việc trả lời của học sinh, giáo viên dẫn để vào bài: Để tồn tại, chúng ta phải tìm mọi cách sống, chiến đấu, chiến thắng giặc nớc Cuộc chiến đấu trờng kỳ, gian truân ấy đã đợc thần thoại hoá trong truyền thuyết
“ Sơn tinh, Thuỷ Tinh”
Cũng có thể với bức tranh này, giáo viên đa tranh vào thời điểm phân
tích cuộc chiến đấu giữa Sơn Tinh và Thuỷ Tinh, bằng câu hỏi sau:
Trang 7- Giáo viên: Dựa vào tranh em hãy kể lại cuộc giao tranh giữa hai vị thần?
- Học sinh: Thuỷ Tinh đến chậm, mất Mỵ Nơng nổi giận, nổi ghen quyết đánh Sơn Tinh để cớp Mỵ Nơng Thuỷ Tinh đã dâng nớc gây dông bão…
Sơn Tinh : không hề run sợ, chống cự kiên cờng, quyết liệt,…
Nhng cần lu ý tránh đa tranh liên tục làm cho học sinh tri thức tản mạn Khi đa cần phải khai thác nội dung tranh, cho học sinh trả lời ý cần khai thác xong cần cất tranh ngay Cũng có thể đa tranh khi đã phân tích
đầy đủ nội dung, ý nghĩa văn bản để học sinh mở rộng, liên hệ kiến thức
Ví dụ: Vẫn ở bức tranh trong bài “ Sơn tinh, Thuỷ tinh” giáo viên
có thể sử dụng ở cuối tiết học với câu hỏi sau: Quan sát bức tranh em thấy bức tranh minh hoạ cho đoạn nào trong văn bản? Em hãy kể lại đoạn ấy?
Ngoài ra, một số tiết không có tranh minh hoạ sẵn nếu có thì hiệu quả giờ dạy sẽ tốt hơn, tôi sẽ tự chuẩn bị
Ví dụ: Khi dạy tiết 31 bài 8, văn bản: "Cây bút thần" tôi đã nhờ một ngời bạn dạy mỹ thuật phóng to 2 bức tranh trong sách giáo khoa
Khi bớc vào phân tích văn bản, tôi cho học sinh quan sát 2 bức tranh để tạo sự tò mò, hứng thú học tập ở học sinh Đến nội dung phân tích
"Mã lơng vẽ cho ngời nghèo" Tôi treo bức tranh thứ nhất cho học sinh quan sát rồi nêu câu hỏi
- Giáo viên: Em hãy cho biết Mã Lơng đang vẽ những gì cho ngời nghèo?
- Học sinh: Vẽ cày, cuốc, đèn, xô múc nớc
- Giáo viên: Tại sao Mã Lơng không vẽ những vật quý nh: vàng, bạc, đá quý ?
- Học sinh: Vì cuốc, cày, là những công cụ lao động tạo ra của cải, vật chất
Trang 8Đến nội dung thứ 2: "Mã Lơng vẽ cho địa chủ" Tôi cất bức tranh thứ nhất, treo bức tranh thứ hai để học sinh quan sát
- Giáo viên: Mã Lơng đang vẽ những gì? Cảnh tợng Mã Lơng vẽ ra sao?
- Học sinh: Mã Lơng vẽ thuyền biển cho vua đi chơi Trên biển sóng cuồn cuộn làm thuyền của vua bị chao đảo
Tiếp theo tôi trao cả 2 bức tranh cho học sinh và nêu yêu cầu học sinh thảo luận
- Giáo viên: Em hãy so sánh và cho biết thái độ của Mã L ơng
đối với ngời nghèo, đối với bọn địa chủ? Qua đó cho ta biết gì về phẩm chất của Mã Lơng?
- Học sinh:
+ Bức tranh thứ nhất: Mã Lơng rất vui, hạnh phúc khi vẽ cho ngời nghèo
+ Bức tranh thứ hai: Mã Lơng căm giận bọn thống trị, đang ra tay trừng trị bọn chúng
Phẩm chất của Mã Lơng: Mã lơng là ngời thông minh, yêu quý ngời nghèo, căm ghét bọn thống trị tham lam, độc ác
- Giáo viên: Em hãy cho biết tình cảm của em đối với Mã Lơng?
- Học sinh: Khâm phục, yêu quý
- Giáo viên: Qua nhân vật Mã Lơng em rút ra bài học gì cho mình?
- Học sinh: Phải chăm chỉ cố gắng học tập tốt để trở thành ngời công dân tốt của xã hội
4 hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm
Trong năm học 2008-2009 với việc áp dụng cách sử dụng tranh minh hoạ nh trên, tôi đã thấy có sự khác biệt trong nhận thức ở học sinh
Trang 9Cụ thể qua khảo sát lớp 6A5 cho thấy:
- Số học sinh tìm ra đợc phẩm chất của Mã Lơng: 85%
- Số học sinh rút ra đợc bài học cho bản thân: 98% Trên đây là một kết quả khả quan trong quá trình thử nghiệm của bản thân tôi
iv Những bài học kinh nghiệm và kiến nghị sau quá trình thực hiện đề tài
1 những bài học kinh nghiệm
Dạy học có sử dụng tranh minh hoạ trong dạy học bộ môn ngữ văn là một việc làm hết sức cần thiết Điều này đã đợc chứng minh rõ ràng qua cả
lí thuyết và thực tiễn Là ngời trực tiếp giảng dạy, bản thân tôi đã rút ra một số kinh nghiệm :
+ Về phía ngời dạy : Không ngừng tích luỹ, trau dồi kiến thức bằng cách đọc kĩ tác phẩm, su tầm những tài liệu, tranh ảnh có liên quan đến tác phẩm
Dù là giờ Tiếng Việt hay Tập làm văn, giáo viên cũng cần soạn tỉ mỉ,
có chất lợng cả về phơng pháp và nội dung Mục đích là truyền tải đầy đủ trọng tâm kiến thức cho học sinh hiểu bài nhanh nhất
Đồng thời ngời giáo viên cần chuẩn bị những đồ dùng dạy học nh tranh ảnh minh hoạ , bảng phụ , các sơ đồ biểu đồ nếu thấy cần thiết trong tiết học
+ Về phía học sinh :
Phải soạn chi tiết theo hệ thống câu hỏi trong sách giáo khoa, đọc kĩ văn bản – tự cảm nhận văn bản theo cách riêng của mình Tìm hiểu khai thác những vấn đề xung quanh tác phẩm nh bối cảnh, cuộc đời sự nghiệp, phong cách riêng của từng tác giả, su tầm các tranh ảnh để minh hoạ cho bài học Luôn có ý thức vận dụng những kiến thức đã học vào thực tiễn và lấy kiến thức từ thực tiễn để hiểu lí thuyết Nắm vững kiến thức của từng phân môn, môn để hiểu kiến thức một cách sâu sắc
2 Những kiến nghị sau quá trình thực hiện đề tài
Trang 102.1 Đối với phụ huynh
- Quan tõm hơn đến việc học hành của con em mỡnh, đầu tư nhiều về thời gian cho con cỏi học tập, khụng nờn để cho cỏc em phụ giỳp nhiều cụng việc gia đỡnh
- Hướng dẫn và tạo cho con thúi quen đọc sỏch, chia sẻ tư vấn, định hướng, bồi dưỡng tõm hồn cho con để cỏc em cú nhiều thuận lợi trong việc bộc lộ và phỏt triển cảm xỳc, tỡnh cảm trong cuộc sống núi chung và trong việc làm văn biểu cảm núi riờng
- Phối hợp chặt chẽ, thường xuyờn với giỏo viờn bộ mụn văn để tỡm hiểu, nắm bắt kịp thời tỡnh hỡnh học tập của con em mỡnh
2.2 Đối với phũng giỏo dục
- Tổ chức hội thảo chuyờn đề cho giỏo viờn bộ mụn văn trong từng năm để giỏo viờn cú dịp trao đổi kinh nghiệm, bàn luận tỡm ra biện phỏp tối ưu, tớch cực nõng cao chất lượng dạy học mụn văn
- Cú kế hoạch tham mưu với cấp trờn, cú chế độ đói ngộ hợp lớ đối với giỏo viờn giảng dạy phụ đạo thờm cho học sinh yếu kộm mụn văn
- Đầu tư trang thiết bị, dụng cụ trực quan, đặc biệt là đầu tư cụng nghệ thụng tin để hỗ trợ cho giỏo viờn giảng dạy văn
2.3 Đối với địa phương
- Quản lớ chặt chẽ cỏc điểm kinh doanh internet và cỏc điểm dịch vụ khụng lành mạnh, làm ảnh hưởng đến chất lượng học tập của học sinh
- Quan tõm sỏt sao, hiệu quả đến chất lượng giỏo dục ở địa phương, đầu
tư cơ sở vật chất kịp thời phục vụ cho việc dạy và học
Nhận xét đánh giá , xếp loại của Phơng Trung 10/ 4/ 2009
Hội đồng khoa học cơ sở Tác giả
( Chủ tịch hội đồng kí và đóng dấu )
Trang 11
Trương Thị Kim Hoa
Mục lục
Phần I : Sơ yếu lý lịch Trang 1
Phấn ii: nội dung đề tài Trang 2
1 Tên đề tài
2 Lí do chọn đề tài
3 Phạm vi thực hiện đề tài
Phần iii: quá trình thực hiện đề tài Trang 3
1 Cơ sở lý luận
2 Thực trạng thực tế trớc khi cha thực hiện đề tài
3 Các biện pháp tiến hành
4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm
Phần Iv: những bài học kinh nghiệm và kiến nghị sau quá trình thực hiện đề tài Trang 9
Trang 121 Những bài học kinh nghiệm
2 Những kiến nghị sau quá trình thực hiện đề tài
Trang 13phßng gi¸o dôc huyÖn thanh oai
trêng tHCS ph¬ng trung.
S¸ng kiÕn kinh nghiÖm
Ph¬ng ph¸p sö dông tranh minh ho¹ trong
d¹y häc bé m«n ng÷ v¨n 6
N¨m häc 2008 - 2009
**********