Phương pháp dạy học bằng trò chơi thông qua khai thác kênh hình trong dạy học ðịa lýlớp 9-THCS là một phương pháp tổ chức dạy học mang lại hiệu quả cao và ñang ñược nhiều giáo viê[r]
Trang 1TỔ CHỨC TRÒ CHƠI TRONG DẠY- HỌC ðỊA LÝ LỚP 9 - THCS THÔNG QUA KHAI THÁC KÊNH HÌNH
NGÔ THỊ HẢI YẾN (A)
Khoa ðịa lý, Trường ðHSP Hà Nội
I ðẶT VẤN ðỀ
Hiện nay môn ðịa lý trong nhà trường phổ thông ñã và ñang từng bước tiến hành trong việc ñổi mới nội dung và phương pháp dạy học Tuy nhiên sự ñổi mới ñó chỉ có ý nghĩa thực sự và mang tính khả thi khi nó ñược tiến hành ñồng bộ với việc ñổi mới hình thức tổ chức dạy học
ðể giúp cho giáo viên ña dạng hóa các hình thức dạy học, giúp cho học sinh có
sự hiểu biết sâu sắc về thiên nhiên và ñất nước con người Việt Nam, ñồng thời mang lại hiệu quả cao và phù hợp với ñặc trưng của môn ðịa lý thì "Tổ chức trò chơi trong dạy - học ðịa lý lớp 9 - THCS thông qua khai thác kênh hình " ñã và ñang ñược nhiều giáo viên bộ môn quan tâm
Phương pháp dạy học bằng trò chơi thông qua khai thác kênh hình trong dạy học ðịa lý là một phương pháp tổ chức cho học sinh tìm hiểu về một vấn ñề, sự vật hiện tượng ñịa lý, biểu hiện thái ñộ hay thực hiện hành ñộng việc làm thông qua một trò chơi nào ñó với kênh hình Kết quả là học sinh thu nhận ñược các tri thức về ñịa lý, thái ñộ và kỹ năng hành ñộng khi kết thúc cuộc chơi Cụ thể ñó là các lợi thế như:
- Lôi kéo học sinh tham gia tích cực và chủ ñộng vào quá trình học
- Học sinh ñược quyền quyết ñịnh và tự giải quyết vấn ñề
- Học sinh có cơ hội ñể thể hiện thái ñộ hành vi
- Học sinh ñược hình thành năng lực quan sát, phát triển các kỹ năng xã hội, kỹ năng hợp tác, kỹ năng giao tiếp
- Thông qua các trò chơi, qua khai thác kênh hình thì học sinh tiếp nhận kiến thức, nắm bắt vấn ñề một cách sinh ñộng, nhẹ nhàng mà không khô khan bắt buộc
Còn xét về mặt tâm lý lứa tuổi thì học sinh ở lứa tuổi lớp 9 - THCS ñang có sự chuyển biến dần về tâm sinh lý, sự chuyển biến từ trẻ em lên người lớn Ở lứa tuổi này các em rất ham hiểu biết, tìm tòi, muốn ñược ñộc lập trong suy nghĩ, muốn thử sức khám phá những cái mới xung quanh, ñồng thời các em cũng muốn tự khẳng ñịnh mình trước mọi người và bạn bè Vì vậy nếu trong tiết học giáo viên hướng dẫn và tổ chức cho em các trò chơi thông qua khai thác kênh hình với các hình ảnh trực quan, sinh ñộng thì cũng chính là phương tiện ñể giáo viên hướng dẫn học sinh khai thác tri thức ñịa lý tồn tại trong ñó ðồng thời hình thành ở các em kỹ năng học tập và làm việc với kênh hình sao cho kết quả học tập môn ðịa lý sẽ chất lượng, hiệu quả cao
Trang 2ðặc biệt hiện nay với sự xuất hiện của nhiều trò chơi trên truyền hình và sự ứng dụng mạnh mẽ của công nghệ thông tin trong dạy học ðịa lý thì hình thức tổ chức dạy học này ñang ngày càng mang lại sự hứng thú, khơi dạy ñược tiềm năng sáng tạo, phát triển tư duy của học sinh ngày càng cao Vì vậy trong dạy học ðịa lý lớp 9 - THCS thì giáo viên có thể tổ chức cho học sinh khai thác kênh hình qua các trò chơi bằng nhiều hình thức khác nhau có thể là tranh tài, tung hứng, thách ñố v.v Dưới ñây là một số trò chơi phổ biến thông qua việc khai thác kênh hình trong dạy học ðịa lý
II MỘT SỐ TRÒ CHƠI TRONG DẠY HỌC ðỊA LÝ LỚP 9
1 Trò chơi tranh tài
ðây là loại trò chơi phổ biến, với nhiều hình thức ña dạng, phong phú, với vật liệu ñơn giản, rẻ tiền, cách tổ chức trò chơi ñơn giản và dễ thực hiện nhưng mang lại hiệu quả cao Trong trò chơi này giáo viên thường bố trí các nhóm nhỏ 2-3 người tranh tài thể hiện chủ ñề nhất ñịnh (xem nhóm nào nhanh nhất, nhóm nào ñúng nhất v.v )
Ví dụ:
Bài 1: Cộng ñồng các dân tộc Việt Nam
Muốn củng cố cho học sinh nắm ñược ñặc ñiểm về sự phân bố của các dân tộc thiểu số có thể tổ chức trò chơi như:
Chuẩn bị:
- Một ít mảnh nhỏ giấy màu (xanh, ñỏ, vàng, tím) - Một bản ñồ khung có ranh giới các vùng
Tiến hành: Mỗi tổ cử 3HS tiếp sức nhau chạy lên dán các dân tộc vào ñúng vùng phân bố trên bản ñồ ðội nào nhanh nhất nhiều ñáp án ñúng nhất thì ñội ñó thắng cuộc
Kết quả: Học sinh nắm ñược sự phân bố của các dân tộc thiểu số của Việt Nam Bài 24: Vùng Bắc trung Bộ
ðể củng cố bài giáo viên có thể tổ chức trò chơi như sau:
Chuẩn bị:
- Một ít mảnh nhỏ giấy màu (xanh, ñỏ, vàng, tím) trên ñó viết tên các sản phẩm nông nghiệp của vùng
- Bản ñồ tự nhiên Bắc Trung Bộ
Tiến hành: Mỗi tổ cử 3 HS tiếp sức nhau chạy lên dán các sản phẩm nông nghiệp vào ñúng vùng phân bố trên bản ñồ ðội nào nhanh nhất nhiều ñáp án ñúng nhất thì ñội ñó thắng cuộc
Kết quả: Học sinh nắm ñược ảnh hưởng của ñiều kiện tự nhiên tới sản xuất nông nghiệp của vùng
Trang 32 Kiểu trị chơi tung hứng
Ở trị chơi này giáo viên cĩ thể đưa ra một số hình ảnh liên quan đến vấn đề của tiết học để học sinh đốn xem hình ảnh đĩ là địa danh nào? đối tượng địa lý nào? phân bố ở đâu? v.v Trị chơi này cĩ thể dùng để mở đầu bài học hoặc rất cĩ hiệu quả khi học sinh cần nắm được các địa danh nổi tiếng của đất nước, của từng vùng, từng khu vực
Ví dụ:
Bài 1: Cộng đồng các dân tộc Việt Nam
Giáo viên cĩ thể tổ chức cho học sinh chơi trị chơi nhìn hình ảnh đốn dân tộc và sự phân bố của dân tộc đĩ
Khi dạy về các vùng: Học sinh cĩ thể chơi trị chơi nhìn hình ảnh đốn địa danh
và qua đĩ học sinh nắm được các địa danh nổi tiếng cĩ giá trị du lịch của từng vùng Hoặc dùng kiểu trị chơi này để củng cố các kiến thức và kỹ năng đã được học
Ví dụ:
Bài 8: Sự phát triển và phân bố nơng nghiệp
Ở phần củng cố bài GV cĩ thể tổ chức cho học sinh trị chơi nhìn hình ảnh để đốn xem sản phẩm trồng trọt, chăn nuơi đĩ là đặc trưng của vùng nào: cà phê (Tây Nguyên), chè (Miền núi Trung du phía Bắc), vịt (ðồng bằng sơng Cửu Long), bị (Duyên hải miền Trung)
Trị chơi này học sinh cĩ thể làm việc cả lớp hoặc đơi bạn hiểu nhau (một HS nhìn hình ảnh gợi ý, một HS trả lời) giống như một số trị chơi của Hành trình văn hĩa trên truyền hình VTV3
3 Du lịch tưởng tượng
Phần lớn lãnh thổ các vùng mà học sinh nghiên cứu trong chương trình ðịa lý lớp 9 đều là những nơi mà học sinh chưa từng đặt chân tới Vì vậy giáo viên cĩ thể tổ chức cho học sinh những cuộc thi "du lịch tưởng tượng" trên bản đồ ðể làm được điều trên thì học sinh phải cĩ những kiến thức nhất định và những hiểu biết nhất định
về bản đồ Thơng qua bản đồ các em sẽ phải mơ tả các miền đất đai, các thành phố, các làng mạc mà các em sẽ đi qua theo những tuyến vạch sẵn trên bản đồ Thơng qua những hoạt động này sẽ phát huy tối đa tư duy và ĩc tưởng tượng củahọc sinh
Ví dụ:
+ Hướng dẫn về một số điểm du lịch nổi tiếng của Việt Nam hoặc của từng vùng + Giới thiệu về một thành phố, một vùng một địa phương nào đĩ v.v
Trên đây là một số trị chơi trong rất nhiều trị chơi cĩ thể tổ chức thơng qua việc khai thác kênh hình Các trị chơi cĩ thể được sử dụng vào các mục đích khác nhau: dùng để khởi động một buổi học, dùng để truyền thụ kiến thức, để hình thành kỹ năng
Trang 4mới, ñể củng cố vấn ñề v.v Chính sự phong phú và ña ñạng của các trò chơi như vậy nên chúng ta khó có thể ñưa ra một khuôn mẫu chung cho một loại trò chơi nào
III KẾT LUẬN
Qua kênh hình chúng ta có thể tổ chức ñược rất nhiều trò chơi mang lại hiệu quả cao cho dạy học ðịa lý lớp 9 - THCS Song bên cạnh những mặt tích cực thì còn
có một số ñiểm hạn chế của việc tổ chức trò chơi trong dạy học ðịa lý như tính phi cấu trúc về khuôn mẫu nội dung học tập, sự nhàm chán về chủ ñề chơi, hiệu quả dạy học khác nhau cho từng ñối tượng Chính vì vậy ñể tổ chức các trò chơi có hiệu quả thì khi thiết kế người giáo viên cần quan tâm tới một số vấn ñề như:
- Chuẩn bị trò chơi: bao gồm việc lựa chọn và chuẩn bị tài liệu chính xác Sao cho những trò chơi phải diễn ra thuận lợi tăng tính hiểu biết của học sinh về vấn
ñề thực tế, về những ñịa ñiểm và tiến trình ðịa lý tương ứng
- Lựa chọn thời ñiểm và thời gian: Cần tổ chức trò chơi sao cho phù hợp về thời gian và ñem lại các hiệu quả bất ngờ cho ñộng cơ học tập của học sinh
- Luật chơi: Trò chơi phải có luật chơi ñược học sinh biết và chấp nhận
- Kết quả: qua trò chơi học sinh phải ñạt ñược những gì và thái ñộ của học sinh có hứng thú của học sinh khi tham gia trò chơi hay không?
T ÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] David Lambert and David Balderstone Learning to teach geography in the secondary School
[2] Nguyễn Dược, Nguyễn Trọng Phúc Lý luận dạy học ðịa lý Nxb ðHSP, 2004 [3] Nguyễn Dược (Tổng chủ biên), ðỗ Thị Minh ðức (Chủ biên) và các tác giả ðịa
lý lớp 9 Nxb Giáo dục, 2005
[4] Nguyễn Dược( Tổng chủ biên), ðỗ Thị Minh ðức (Chủ biên) và các tác giả ðịa
lý lớp 9, Sách giáo viên Nxb Giáo dục, 2005
[5] ðặng Văn ðức, Nguyễn Thu Hằng Phương pháp dạy học ðịa lý theo hướng tích cực NXB ðại học Sư phạm, 2003
[6] Phan Trọng Ngọ Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường NXB ðại học Sư phạm, 2005
TÓM TẮT
Phương pháp dạy học bằng trò chơi thông qua khai thác kênh hình trong dạy học ðịa lýlớp 9-THCS là một phương pháp tổ chức dạy học mang lại hiệu quả cao
và ñang ñược nhiều giáo viên quan tâm.Qua các trò chơi học sinh ñược “học mà chơi”, “chơi mà học” nên mang lại nhiều sự hứng thú, khơi dạy ñược tiềm năng sáng tạo, phát triển tư duy và các kỹ năng ðịa lý cho học sinh
Trang 5SUMMARY THE GAME TEACHING METHOD THROUGH EXPLOITING VISUAL AIDS IN TEACHING - LEARNING GEOGRAPHY
AT GRADE 9 IN THE SECONDARY SCHOOL
NGO THI HAI YEN (A) The game teaching method through exploiting visual aids in teaching-learning Geography at grade 9 in the secondary school is a way of organizing teaching which provides much high efficiency and draws great attention from teaching staff Through games, pupils have opportunities to "learn while playing", “play while learning" Thus, it provides learners' desire to get involved in learning activities unearths potential creativity and promotes their thought and geographical skills