NGOẠI GIAO VĂN HÓA TRUNG QUỐC ĐỐI VỚI VIỆT NAM THÔNG QUA PHIM ẢNH TRUYỀN HÌNH TRONG GIAI ĐOẠN TỪ NĂM 1990 NAY

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀNKHOA QUAN HỆ QUỐC TẾ ------TIỂU LUẬN MÔN NGOẠI GIAO VĂN HÓA Đề tài: NGOẠI GIAO VĂN HÓA TRUNG QUỐC ĐỐI VỚI VIỆT NAM THÔNG QUA PHIM ẢNH TRUYỀN HÌNH TR

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

KHOA QUAN HỆ QUỐC TẾ

- -TIỂU LUẬN MÔN NGOẠI GIAO VĂN HÓA

Đề tài:

NGOẠI GIAO VĂN HÓA TRUNG QUỐC ĐỐI VỚI VIỆT NAM THÔNG QUA PHIM ẢNH TRUYỀN HÌNH TRONG GIAI

ĐOẠN TỪ NĂM 1990- NAY

Giảng viên hướng dẫn:

Th.S NGÔ THỊ THÚY HIỀN

Người thực hiện: TRỊNH HÀ PHƯƠNG

Hà Nội, tháng 12 – năm 2016

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐÂU 2

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CHÍNH SÁCH NGOẠI GIAO CỦA TRUNG QUỐC THỜI CẬN ĐẠI 4

1. Chính sách ngoại giao của Trung Quốc 4

2. Chính sách ngoại giao văn hóa của Trung Quốc 6

CHƯƠNG 2 NGOẠI GIAO VĂN HÓA TRUNG QUỐC ĐỐI VỚI VIỆT NAM THÔNG QUA PHIM ẢNH TỪ NĂM 1980 – NAY

1. Ngoại giao văn hóa qua phim ảnh 8

2. Ngoại giao văn hóa Trung Quốc thông qua phim ảnh từ 1990 đến nay 9

CHƯƠNG 3 ẢNH HƯỞNG CỦA NGOẠI GIAO VĂN HÓA QUA PHIM ẢNH CỦA TRUNG QUỐC TỚI VIỆT NAM VÀ CÁC ĐỀ XUẤT 21

1. Ảnh hưởng của phim truyền hình Trung Quốc đối với Việt Nam 21

2. Đè xuất cho Việt Nam 22

KẾT LUẬN

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

LỜI MỞ ĐẦU

Hiện nay, chúng ta đang sống trong một thế giới với xu hướng toàn cầuhóa, hội nhập và hướng ngoại Các quốc gia liên kết với nhau trên mọi lĩnhvực: chính trị, kinh tế, xã hội, giải trí…Quốc gia nào cũng cố gắng chứng minhthế mạnh và tiềm lực của mình cho các nước bạn Quá trình đó gọi là quan hệ

quốc tế Theo Wikipedia, Quan hệ quốc tế là một ngành của chính trị học,

nghiên cứu về ngoại giao và các vấn đề toàn cầu giữa các nước thông qua những hệ thống quốc tế, bao gồm các quốc gia, tổ chức đa chính phủ (IGO), tổ chức phi chính phủ (NGO), và các công ty đa quốc gia (MNC)

Trong quá trình hoạt động Quan hệ quốc tế, ta có một khái niệm nổi bật làNgoại giao Hiểu theo nghĩa đơn giản, Ngoại giao là hoạt động giao tiếp, đàmphán, thương lượng giữa những người đại diện cho các quốc gia hay tổ chứcquốc tế Ngoại giao là một nghệ thuật và được thực hiện dưới nhiều hình thức,trong đó có Ngoại giao văn hóa Ngoại giao văn hóa chính là hoạt động ngoạigiao thông qua yếu tố văn hóa, hay còn gọi là “quyền lực mềm” Ngoại giaovăn hóa được thực hiện nhằm để cho người dân của các quốc gia nước ngoàinắm bắt và hiểu được lý tưởng, tính chất của một quốc gia hay một tổ chức,đồng thời xây dựng hình tượng của quốc gia hay tổ chức đó trong mắt bạn bèquốc tế

Hiện nay, Ngoại giao văn hóa là một yếu tố rất được chú trọng trong Ngoạigiao và được các chính phủ trên thế giới sử dụng bới tính chất mềm dẻo, linhhoạt khác với Ngoại giao chính trị và kinh tế của nó Các đất nước dù có nềnkinh tế phát triển hay chưa đêu đầu tư cho Ngoại giao văn hóa như một yếu tốkhông thể thiêu Điều căn bản khi thực hiện Ngoại giao văn hóa là đất nước đó

có một nền văn hóa vững chắc, và được chính người dân của mình hiểu sâusắc Một trong những quốc gia không thể không kể đến khi đề cập đến phươngdiện này đó là Trung Quốc

Trung Quốc là một quốc gia có nền văn hóa lâu đời và bề dày lịch sử Đó

là thế mạnh của Trung Quốc trong việc quảng bá và phát triển nền Ngoại giaovăn hóa Tại Việt Nam, văn hóa Trung Quốc xuất hiện ở khắp mọi nơi, chiếmlĩnh trên toàn phương diện: văn hóa, xã hội, giải trí, kinh tế… Tuy nhiên cầnphải nhắc đến vai trò của Trung Quốc trong văn hóa và giải trí Việt Nam Về canhạc, phim ảnh, ngoài Hàn Quốc, Trung Quốc vẫn chiếm cảm tình của phầnlớn công chúng Việt Nam ở mọi tầng lớp Đặc biệt, vào những năm 90 của thế

kỷ XX, văn hóa Trung Quốc xuất hiện dày đặc dưới hình thức các bộ phimtruyền hình và điện ảnh Thời kỳ này Trung Quốc thống lĩnh thị trường phimtại Việt Nam, với sự xuất hiện ở mọi nơi mọi chỗ của dấu ấn các bộ phimTrung Quốc Đây cũng là thời kỳ đặt dấu mốc cho sự ảnh hưởng của dòngphim Trung Quốc tới lĩnh vực giải trí Việt Vậy do đâu mà phim Trung Quốclại có tầm ảnh hưởng đến thế trong đời sống của người dân Việt Nam? Đó làmột câu hỏi lớn mà các nhà ngoại giao văn hóa Việt cần tìm ra câu trả lời vàhọc tập để áp dụng vào các Chính sách ngoại giao văn hóa Việt.

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CHÍNH SÁCH NGOẠI GIAO CỦA TRUNG QUỐC THỜI CẬN ĐẠI (TỪ NĂM 1949 – NAY)

1. Chính sách ngoại giao của Trung Quốc

1.1 Đối với thế giới

Trung Quốc, tên chính thức là Cộng hòa nhân dân Trung Hoa (– Trung Hoa Nhân dân Cộng hòa Quốc) là một quốc gia có chủ quyền nằm ởĐông Á Trung Quốc có diện tích lớn thứ 3 thế giới, dân số đông nhất thế giớivới 1,3 ty người Đảng cầm quyền của Trung Quốc là Đảng Cộng sản, thủ đôđặt tại Bắc Kinh

Thời Cộng hòa nhân dân của Trung Quốc bắt đầu từ năm 1949 Năm 1912, khiTôn Trung Sơn thành lập Chính phủ lâm thời tại Nam Kinh, Trung Quốc bắtđầu bước vào thời kỳ Trung Hoa Dân quốc Đây là một thời kỳ hỗn loạn bậcnhất lịch sử Trung Quốc khi hàng loạt những sự kiện chính trị nối tiếp nhauxảy ra: sự tranh giành quyền lực giữa các Đảng phái, sự can thiệp của cáccường quốc lớn như Anh, Nhật Bản khiến nhân dân Trung Hoa dưới thời kỳnày phải chịu thương vong lớn do chiến tranh loạn lạc Tuy nhiên, dưới giaiđoạn này, Trung Quốc cũng đạt được nhiều thành tựu lớn về khoa học - kỹthuật, sự lớn mạnh về vị thế chính trị trên trường quốc tế Giai đoạn này chấmdứt vào năm 1949 khi chính quyền mất vào tay Đảng Cộng Sản do Mao TrạchĐông lãnh đạo Sự chuyển giao địa vị chính trị này đánh dấu một bước ngoặtmới về mọi mặt, trong đó có chính sách ngoại giao

Trong thời gian đầu mới lên nắm chính quyền, Đảng Cộng sản TrungQuốc duy trì đường lối ngoại giao tích cực nhằm thúc đẩy và phát triển mốiquan hệ với các quốc gia trên thế giới, ngoài ra thúc đẩy phong trào Cáchmạng Địa vị của Trung Quốc lúc này ngày một tăng cao Với các động thái đốingoại với Triều Tiên, Việt Nam, có thể thấy Trung Quốc có mong muốn thiếtlập quan hệ thân thiết với các nước cùng trong khối XHCN, và tham vọngmuốn thay thế Liên Xô trong việc trở thành “anh cả” trong khối XHCN

Bắt đầu từ những năm 1980, Trung Quốc tiến hành cải cách mở cửa Đất nướcTrung Quốc có nhiều thay đổi về mặt tích cực, không ngừng hướng ra thế giới.Tuy nhiên, đến cuối thập niên 80 của thế kỷ XX, thế giới có những biến chuyển

bất ngờ Liên Xô sụp đổ, thế giới kết thúc trật tự 2 cực Trung Quốc sau đó phảichịu lệnh trừng phạt đến từ Mỹ, tuy nhiên vẫn duy trì đường lối đối ngoại ổnđịnh với các quốc gia trong khu vực và trên thế giới Thời kỳ này Trung Quốcvươn mình và có những thay đổi đáng kể, thiết lập nhiều mối liên kết quốc tế.

Từ năm 2000 đến nay, Trung Quốc có quan hệ ngoại giao với hơn 150quốc gia, trong đó có Việt Nam Vị thế của Trung Quốc trên thế giới ngày mộtcao Hiện tại, Trung Quốc là một trong 5 nước thành viên thường trực của Hộiđồng Bảo an Liên Hợp Quốc Tuy nhiên trong thời gian gần đây, chính sáchngoại giao của Trung Quốc ngày một hung hãn, thể hiện tư tưởng “nước lớn”.Trung Quốc tham gia vào nhiều cuộc tranh chấp với các nước trong khu vực,trong đó có Việt Nam, Nhật Bản, và một số quốc gia khác

1.2 Đối với Việt Nam

Mối quan hệ giữa Trung Quốc và Việt Nam từ xưa tới nay vẫn mang tínhchất phức tạp của một mối quan hệ vừa là bạn, vừa là thù Từ thời kỳ Bắcthuộc, trải qua 4000 năm lịch sử, chủ đề Trung Quốc đối với Việt Nam vẫnluôn là một chủ đề nóng bỏng và gây nhiều tranh cãi, mà vấn đề gốc rễ đến từphía Trung Quốc Mối quan hệ này trải qua nhiều thăng trầm, biến cố và thayđổi qua từng thời kỳ, có khi gắn bó, khăng khít, lúc lại căng thẳng đối đầu

Ngày 18/01/1950, Trung Quốc công nhận Nhà nước Việt Nam Dân chủCộng hòa, chính thức đặt quan hệ ngoại giao với Việt Nam Từ giai đoạn nàyđến năm 1972, quan hệ Việt Nam - Trung Quốc diễn ra tốt đẹp, Trung Quốc hỗtrợ nhiều mặt cho Việt Nam trong cuộc kháng chiến giành độc lập dân tộc Saunăm 1972, quan hệ Trung Quốc và Liên Xô xấu đi, Trung Quốc bắt tay với Mỹtrong cuộc chiến chống Liên Xô, kéo theo đó là sự căng thẳng trong quan hệViệt Nam – Trung Quốc do lúc này Việt Nam đang ký kết hiệp ước hợp tác vàhữu nghị với Liên Xô Năm 1979, Trung Quốc cho quân tràn vào Việt Nam vàgây ra “Chiến tranh biên giới” kéo dài 10 năm gây nhiều thương vong cho phíaViệt Nam Trung Quốc cho rằng đây là một hành động “trừng phạt” Việt Nam

vì đã đem quân sang “xâm lăng Campuchia”, đồng minh trước đó của TrungQuốc

Năm 1989, Việt Nam rút quân khỏi Campuchia, đặt cơ sở cho việc bình thườnghóa quan hệ với Trung Quốc Tháng 9/1990, Hội nghị Thành Đô được tổ chức

với sự có mặt của Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh, Chủ tịch Hội đồng Bộtrưởng Đỗ Mười và tướng Phạm Văn Đồng chính thức đánh dấu sự bìnhthường hóa quan hệ giữa Việt Nam và Trung Quốc

Bức ảnh được cho là chụp tại Hội nghị Thành Đô ngày 3-4/9/1990

Dấu mốc này đánh dấu sự bình thường hóa quan hệ giữa hai nước và sự giao

lưu về mọi mặt của hai bên cũng tăng lên đáng kể.Thời kỳ này, Trung Quốc đẩy mạnh ngoại giao với Việt Nam dưới hình thức ngoại giao văn hóa

Từ năm 1990 đến nay, Trung Quốc có chính sách ngoại giao riêng biệt cho Việt Nam Hai nước tiếp tục có quan hệ sâu rộng trên mọi lĩnh vực như vănhóa, kinh tế, xã hội Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn tiếp tục có các động thái gây ảnh hưởng đến hòa bình và mối quan hệ giữa hai quốc gia như vụ việc đường lưỡi bò, tranh chấp quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa và gần đây nhất là sự kiện giàn khoan HD 981

2. Chính sách ngoại giao văn hóa của Trung Quốc

Ngoại giao văn hóa là một khái niệm trong quan hệ quốc tế Ngoại giao vănhóa hiểu một cách đơn giản là một loại ngoại giao với quần chúng quốc tế, gâydựng nên quyền lực mềm bao gồm “trao đổi ý tưởng, thông tin, nghệ thuật vàcác khía cạnh khác của văn hóa giữa các quốc gia và dân tộc các nước nhằmbồi dưỡng sự hiểu biết lẫn nhau.” Mục địch của ngoại giao văn hóa là để tăng

cường sự hiểu biết của quần chúng quốc tế về lý tưởng, tính chất của một quốcgia Bản chất của ngoại giao văn hóa là “bộc lộ tâm hồn của quốc gia” Ngàynay trong quan hệ quốc tế, ngoại giao văn hóa là một yếu tố quan trọng, đóngvai trò không thể thiếu trong các hoạt động ngoại giao, bên cạnh ngoại giaochính trị và ngoại giao kinh tế.

Trung Quốc là một đất nước có nền văn hóa lâu đời và bề dày lịch sử,nghĩa là có thừa chất liệu để tạo dựng nên một nền ngoại giao văn hóa sâu sắc

và có tầm ảnh hưởng Hiện nay, Trung Quốc tiến hành hợp tác giáo dục với 189quốc gia trên thế giới nhằm triển khai các hoạt động giao lưu văn hóa TrungQuốc đã tiến hành nhiều loại hoạt động và dự án nhẳm quảng bá văn hóa ra cácnước ở mọi khu vực trên thế giới Trong đó, cộng đồng người Hoa sống tạinước ngoài đóng góp một phần không nhỏ trong quá trình này Ngoài ra, TrungQuốc xác định Đông Á là mục tiêu để thực hiện các hoạt động nhằm tái thiết

“vành đai văn hóa Đông Á”

Là một đất nước có nền văn hóa giao thoa với Trung Quốc, Việt Nam cũng

là mục tiêu quan trọng trong chiến lược giao lưu văn hóa của Trung Quốc.Ngoài các hoạt động giao lưu văn hóa, các hiệp định hợp tác văn hóa được tổchức và ký kết chính thức, thì tại Việt Nam, văn hóa Trung Quốc cũng đi vàodưới các hình thức tuyên truyền quảng bá mang tính chất lưu truyền TrungQuốc ghi dấu ấn trên mọi lĩnh vực như giải trí: ca nhạc, hội họa, phim ảnh,truyện sách; xã hội: phong tục, lễ nhạc, trang phục… Những yếu tố này ảnhhưởng sâu rộng tới người dân Việt và làm cho văn hóa Trung Quốc trở thànhmột phần không thể thiếu trong cuộc sống

CHƯƠNG 2 NGOẠI GIAO VĂN HÓA TRUNG QUỐC ĐỐI VỚI VIỆT

NAM THÔNG QUA PHIM ẢNH TỪ NĂM 1980 - NAY

1. Ngoại giao văn hóa thông qua phim ảnh

Như đã đề cập, ngoại giao văn hóa là một yếu tố không thể thiếu trongcác hoạt động ngoại giao trong quan hệ quốc tế Bản chất của ngoại giao vănhóa là quyền lực mềm, và được thực hiện bằng nhiều phương thức như truyệnsách, ca nhạc, phim ảnh Trong đó, phim điện ảnh và truyền hình là một cáchthức vô cùng hữu dụng trong việc truyền bá văn hóa bởi đặc tính của nó: thờilượng dài, đủ để truyền tải tư tưởng của quốc gia.

Nhận thức được tài nguyên văn hóa giàu có của mình, Trung Quốc rấtchú trọng tới việc đẩy mạnh quá trình quảng bá văn hóa Tại Việt Nam, nếunhư nhắc tới âm nhạc thì người ta sẽ nghĩ ngay đến các sản phẩm của HànQuốc, thì phim ảnh lại là thế mạnh độc quyền của Trung Quốc Trải qua mộtgiai đoạn dài phát triển, phim truyền hình Trung Quốc đã ghi đậm dấu ấn tronglòng người dân Việt Nam, nhất là trong những năm 90 của thế kỷ XX

2. Ngoại giao văn hóa Trung Quốc đối với Việt Nam thông qua phim ảnh từ năm 1990 đến nay

2.1.Giai đoạn 1: từ năm 1990 – 2000

2.1.1 Giai đoạn tiền đề: 1980 - 1990

Năm 1976, sau bao cuộc kháng chiến chống ngoại xâm gian khổ và bịchia cắt, đất nước ta cuối cùng thống nhất với quốc hiệu nước Cộng hòa Xã hộichủ nghĩa Việt Nam Tuy nhiên, do vẫn còn phải đối mặt với nhiều vấn đề nhưchiến tranh biên giới với Trung Quốc, chiến tranh chống Khmer Đỏ ở TâyNam, sự cấm vận của Mỹ, kinh tế nước ta vẫn chưa có nhiều tiến triển Hìnhthức giải trí duy nhất của người dân là xem phim tại các rạp chiếu bóng, vàphim điện ảnh chủ yếu là của Liên Xô Do thời kỳ này Trung Quốc thực hiệnchiến tranh biên giới với Việt Nam, trên đất nước Việt Nam rộ lên phong tràobài trừ Trung Quốc, vì vậy thời kỳ này phim Trung Quốc chưa có chỗ đứngtrong lòng khán giả Việt Trên màn ảnh, các phim như “Tình yêu và giọt nướcmắt” (Ấn Độ), “Những con chim xanh”, “Adela chưa ăn bữa tối…chiếm cứmàn ảnh Việt

2.1.2 Từ 1990 – 2000

Năm 1990 đánh dấu mốc bình thường hóa quan hệ giữa Việt Nam, TrungQuốc với sự kiện Hội nghị Thành Đô Thời điểm này mở ra một giai đoạn mớitrong quan hệ ngoại giao giữa hai nước, đồng thời các hạt động ngoại giao văn

hóa cũng đa dạng hơn Về phim ảnh, thời kỳ này là thời kỳ vàng của phimTrung Quốc tại Việt Nam Người người xem phim Trung Quốc, nhà nhà xemphim Trung Quốc Trung Quốc thống trị thị trường phim ảnh Việt Nam nhưmột lẽ tất nhiên Ngoài ra, lúc này nền kinh tế đất nước bắt đầu được nâng cao,

vô tuyến truyền hình xuất hiện Người dân Việt Nam có một thói quen mới, đó

là ngồi trước màn hình tivi và theo dõi các chương trình truyền hình, thay vìrạp chiếu bóng như trước đây Và những chương trình thu hút nhất thời nấy giờ

là những bộ phim Trung Quốc Đại sứ Trung Quốc tại Việt Nam Lý Gia Trungviết trong hồi ký: “(Nguyên) Phó Thủ tướng Nguyên Công Tạn lúc đó cho biết,phim truyền hình Trung Quốc chiếu vào tối nào thì các cơ quan chính phủ khótriệu tập hội nghị vào hôm ấy, cho dù là cán bộ cấp cao cũng mong về nhàđúng giờ để không bỏ dở tập nào Quan chức của Bộ Văn hóa Việt Nam chobiết, mỗi khi chiếu phim truyền hình Trung Quốc, người đi bộ trên phố Hà Nội

sẽ giảm rõ rệt, sự cố giao thông cũng giảm tương ứng”

*Một số bộ phim nổi tiếng

Tây Du Ký (1986)

"Tây Du Kí" bắt nguồn từ một câu chuyện có thật:

Nhà sư trẻ đời Đường Thái Tông tên là Trần

Huyền Trang, năm 21 tuổi đã một mình sang Ấn

Độ tìm thầy học đạo Ông ra đi từ năm 629 đến

năm 645 mới về Trung Quốc, tổng cộng là 17

năm; trong đó, có 6 năm tu học ở chùa Na Lan

Đà - một trung tâm Phật giáo hồi bấy giờ Khi về nước, ông phải dùng tới 24 ngựa tải 657 bộ kinh Phật.

Câu chuyện có thật đó vốn đã mang màu sắc huyền thoại, được truyền tụng rộng rãi trong dân gian và thần thoại hóa.

Nhắc đến phim truyền hình Trung Quốc, không thể không nhắc đến Tây

Du Ký Bộ phim này đã đi vào ký ức của biết bao thế hệ Việt Nam như mộthuyền thoại phim của mọi thời đại Tây Du Ký vẫn được yêu thích đến ngàynay và được chiếu lại mỗi năm để đáp ứng nhu cầu của các khán giả yêu phimtruyền hình

Thần Điêu Đại Hiệp (1983)

Đây là bộ phim được chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của Kim Dung,nói về chuyện tình của hai nhân vật chính là Dương Quá và Tiểu Long Nữ,cùng những tranh đấu đẫm mãu trên chốn giang hồ Bộ phim chiếu tại ViệtNam đã mở ra một thời kỳ có sự lên ngôi của phim truyền hình võ hiệp, kiếmhiệp.