GV: Cách kể theo ngôi thứ nhất còn giúp cho nhân vật kể chuyện có thể tự soi xét tình cảm, ý nghĩa của mình để vượt lên, do đó chủ đề tác phẩm càng có ý nghĩa về sự tự đánh giá, tự n[r]
Trang 1Tiết 81:
BỨC TRANH CỦA EM GÁI TÔI
Tạ Duy Anh
A MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:
1 Giúp HS Nắm được những nét đặc sắc trong nghệ thuật kể chuyện và miêu tả tâm lý
nhân vật trong tác phẩm
2 Thấy được sự chiến thắng trong tình cảm trong sáng, nhân hậu đối với lòng nghen nghét,
đố kị
3 Giáo dục HS kỹ năng tìm những thông tin về tác giả, tác phẩm; kỹ ngăng xá ddingj ngôi
kể và tác dụng của ngôi kể trong văn bản tự sự
4 Rèn luyện kỹ năng kể tóm tắt truyện trong một đoạn văn ngắn
B CHUẨN BỊ:
1.GV:
- Đọc và soạn bài theo hướng dẫn chuẩn kiến thức – kỹ năng
- DĐH: Tranh chân dung tác giả và tập truyện ngắn , phiếu học tập, bảng phụ
- Dự kiến PP dạy học: Nêu vấn đề, vấn – đáp, thảo luận nhóm, suy nghĩ 1 phút,…
2 HS:
- Đọc và soạn bài theo hệ thống câu hỏi SGK
- Sưu tầm một số bài ca dao, tục ngữ hoặc châm ngôn có nội dung tương tự
C TIẾN TRÌNH BÀI DẠY – HỌC:
Hoạt động 1: Kiểm tra việc chuẩn bị bài của HS ( 2 phút)
Hoạt động 2: Vào bài ( 1 phút)
Đã bao giờ em ân hận, ăn năn về thái độ cư xử của mình với người thân trong gia đinh
chưa? Đã bao giờ em thấy mình rất tồi tệ, xấu xa, không xứng đáng với anh chị em của mình chưa?
Có những sự ân hận, hối lỗi làm cho tâm hồn ta trong trẻo hơn, lắng dịu hơn
Truyện ngắn “ Bức tranh của em gái tôi” viết về anh em Kiều Phương đã thành công trong việc thể hiện chủ đề tế nhị đó
Mời các em mở SGK, chúng ta cùng tìm hiểu văn bản nàyqua hai tiết học – tiết 81 và tiết
82 Hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu tiết 1 của văn bản
Tiết 81: BỨC TRANH CỦA EM GÁI TÔI
Hoạt động 3: Hướng dẫn tìm hiểu văn bản ( 40 phút )
I Đọc và tìm hiểu chung văn bản: ( 25 phút)
Hãy trình bày những hiểu biết của em về tác
giả và những tác phẩm của nhà văn?
1.Tác giả:
Tên thật là Tạ Viết Dũng có các bút danh:Tạ Duy Anh, Lão Tạ, Chu Quý, Bình Tâm Là cây bút trẻ xuất hiện trong văn học thời kỳ đổi mới P/cách: Lối viết truyện nhẹ nhàng toát lên sự ấm
áp qua cách kể dí dỏm, hài hước mà sâu sắc Tác phẩm: Bước qua lời nguyền, thiên thần sám hối, Lão khổ gần đây nhất là Đối thủ cọc còi
Trang 2GV: Treo tranh chân dung tác giả và tranh tập
truyện ngắn của ông
? Xác định cách đọc phù hợp với văn bản?
? Em hãy giải thích nghĩa của các từ sau:
thẩm định, xét nét
? Khi đọc văn bản, để nắm được nội dung cơ
bản của văn bản ta thường phải làm gì?
? Hãy tóm tắt sự việc chính trong văn bản?
GV: Treo bảng phụ ghi các sự việc chính
Dựa vào các sự việc trên về nhà hãy viết 1
đoạn văn ngắn kể lại câu chuyện ấy
? Từ việc tóm tắt các sự việc chính ấy, em
thấy đó là dấu hiệu của kiểu văn bản nào?
Hãy nhắc lại những dấu hiệu của kiểu văn bản
ấy?
? Trong những nhân vật trên, em thấy nhân
vật chính của văn bản là ai? Trong đó nhân
vật nào là nhân vật trung tâm? Vì sao em cho
rằng đó là nhân vật trung tâm?
Truyện được kể theo ngôi thứ mấy? Tác dụng
của ngôi kể ấy?
một truyện dài mở màn cho tủ sách tuổi hoa của NXB Kim Đồng
2 Tác phẩm: Trích từ tập truyện Con dế ma xuất bản 1999 và là truyện ngắn đạt giải nhì cuộc thi viết “ Tương lai vẫy gọi “ của báo Thiếu niên tiền phong
3 Đọc văn bản:
- Rõ ràng, chú ý những câu văn miêu tả thái độ của nhân vật
HS đọc chú thích
- Sự việc chính:
+ Chuyện kể về hai anh em Mèo – Kiều Phương
và người anh trai bực vì em gái hay nghịch bẩn bừa bãi
+ Bí mật học vẽ, mầm tài năng hội họa của Mèo bất ngờ được chú Tiến lê phát hiện
+ Người anh buồn, cáu gắt, xem trộm tranh của em
+ Em gái thành công, cả nhà mừng vui, người anh miễn cưỡng đi xem triển lãm tranh của em + Khi đứng trước tranh của Kiều Phương, người anh ngỡ ngàng, hãnh diện và xấu hổ, hối hận vô cùng
+ dấu hiệu:
Cốt truyện, nhân vật, ngôi kể, phương thức biểu đạt
- Nhân vật chính: 2 anh em
Nhân vật trung tâm là người anh
Vì truyện không được viết với mục đích ca ngợi phẩm chất tốt đẹp của cô em gái mà chủ yếu muốn người đọc hướng tới sự thức tỉnh ở nhân vật người anh trước tài năng và thành công của
em gái mình
- Ngôi kể: Thứ nhất xưng tôi qua nhân vật người anh
Tác dụng: Cách kể này cho phép người kể
chuyện có thể miêu tả tâm trạng nhân vật 1 cách
Trang 3GV: Cách kể theo ngôi thứ nhất còn giúp cho
nhân vật kể chuyện có thể tự soi xét tình cảm,
ý nghĩa của mình để vượt lên, do đó chủ đề
tác phẩm càng có ý nghĩa về sự tự đánh giá,
tự nhận thức- 1 phẩm chất cần thiết để hoàn
thiện nhân cách của mình
? Khi khai thác văn bản truyện ta thường khai
thác theo nhân vật hay bố cục văn bản? Vì
sao?
? Tâm trạng người anh được thể hiện rõ nhất
tại thời điểm nào?
GV: Văn bản này chúng ta học trong thời gian
2 tiết vì thế tiết 1 này chúng ta sẽ tìm hiểu
nhân vật người anh ở thời điểm t1
? Tìm các chi tiết nói về cách đối xử của
người anh đối với Kiều Phương khi tài năng
của em chưa được phát hiện?
? Em có nhận xét gì về ngôn ngữ của người
anh trong truyện đặc biệt là câu “ Trời ạ, thì ra
nó chế thuốc vẽ!”
tự nhiện bằng lời của chỉnh nhân vật người anh Mặt khác, nhân vật cô em gái cũng được phát hiện ra qua cách nhìn và sự biến đổi trong thái
độ của người anh để đến cuối truyện mới bộc lộ đầy đủ vẻ đẹp tâm hồn, lòng nhân hậu và tình cảm trong sáng
+ Khai thác theo nhân vật chính của truyện
Vì nếu khai thác theo bố cục sẽ có sự trùng lặp nhân vật
III Đọc và tìm hiểu chi tiết văn bản:
1 Nhân vật người anh:
-Khi tài năng của em gái chưa được phát hiện -Khi tài năng của em gái được phát hiện và đạt giải
-Khi đứng trước bức tranh vẽ chính mình của
em gái
a, Khi tài năng của em gái chưa được phát hiện: Đặt biệt danh : “ Mèo”
Quan sát em chơi -> vui vẻ, thân thiết với em tỏ
ra mình là người lớn chững chạc
- NT kể chuyện tự nhiên, trong sáng phù hợp tâm lí nhân vật
Giọng điệu kể sinh động vừa thể hiện được thái
độ ngạc nhiên vừa xem thường, coi thường đó là trò nghịch ngợm trẻ con
Hoạt động 4; Củng cố dặn dò:
GV: Liệu tình cảm trong sáng ấy sẽ như thế nào trong phần tiếp theo của văn bản chúng ta
sẽ tìm hiểu ở tiết 2
Về nhà, các em nhớ đọc kỹ văn bản tự kể lại văn bản theo ngôi kể mới qua nhân vật khác trong truyện và xem trước bài tập phần luyện tập
Trang 4Tiết 77:
TỤC NGỮ VỀ CON NGƯỜI VÀ XÃ HỘI
B MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:
1 Giúp HS hiểu nội dung ý nghĩa và môt số hình thức diễn đạt như so sánh, ẩn dụ, nghĩa đen, nghĩa bóng… của những câu tục ngữ có trong bài
2 Rèn luyện kỹ năng phân tích nội dung ý nghĩa của từ ngữ từ đó rút ra bài học kinh nghiệm khi vận dụng vào đời sống
3 Giáo dục HS kỹ năng tìm những bài ca dao, tục ngữ có nội dung tương tự để học cách vận dụng trong khi nói và viết
B CHUẨN BỊ:
1.GV:
- Đọc và soạn bài theo hướng dẫn chuẩn kiến thức – kỹ năng
- DĐH: Máy chiếu, phiếu học tập
- Dự kiến PP dạy học: Nêu vấn đề, hỏi – đáp, hợp đồng, suy nghĩ 1 phút,…
2 HS:
- Đọc thuộc lòng các bài tục ngữ về tự nhiên và lao động sản xuất
- Đọc và soạn bài theo hệ thống câu hỏi SGK
- Sưu tầm một số bài ca dao, tục ngữ có nội dung tương tự
C TIẾN TRÌNH BÀI DẠY – HỌC:
Hoạt động 1: Hỏi bài cũ ( 5 phút)
? Đọc thuộc lòng những bài tục ngữ về TN và LĐSX
Cho biết bài tục ngữ số 2 và số 3 cho ta biết bài học gì?
Hoạt động 2: Dẫn vào bài ( 1 phút)
Tục ngữ là những lời vàng ý ngọc, kết tinh trí tuệ dân gian qua bao đời nay Bên cạnh những kinh nghiệm về TN và LĐSX, tục ngữ còn là kho báu kinh nghiệm về con người và
xã hội Bài học hôm nay, cô và các em sẽ tìm hiểu về những kinh nghiệm xã hội mà ông cha ta đã để lại qua câu tục ngữ
Mời các em mở SGK chúng ta cùng tìm hiểu tiết 77:
Văn bản: TỤC NGỮ VỀ CON NGƯỜI VÀ XÃ HỘI
Hoạt động 3: Hướng dẫn tìm hiểu văn bản ( 25 phút)
I.Đọc và tìm hiểu chung văn bản:
? Em hãy xác định cách đọc phù hợp với văn
bản?
? Bằng kỹ năng giải thích nghĩa của từ, em
hãy giải thích nghĩa của từ “của” trong
trường hợp:
a Đây là cái bút của tôi
1 Đọc văn bản:
2 Giải thích từ khó:
Từ của trong câu a là quan hệ từ chỉ sở hữu Trong câu b là danh từ dùng để nói đến của cải, vật chất
Trang 5b Lão nông để lại rất nhiều của chìm của
nổi cho con cháu
? Trong văn bản có 9 câu tục ngữ, nếu được
phép chia nhóm các câu trên thì em có thể
chia thành mấy nhóm? Nêu tên gọi chung của
các nhóm?
? Vì sao có thể xếp 3 nhóm trên vào 1 văn
bản?
II Đọc và tìm hiểu chi tiết văn bản:
GV: Mời 1 HS đọc câu 1 – 3
? Câu 1 có sử dụng biện pháp tu từ gì? Nêu
tên gọi của biện pháp tu từ ấy?
GV: 1 mặt người là cách nói lấy bộ phận để
chỉ toàn bộ Của là của cải vật chất; 1 mặt của
ý nói của cải rất nhiều Đây chính là cách nói
hoán dụ
? Câu tục ngữ cho ta bài học kinh nghiệm gì?
Câu tục ngữ này có thể sử dụng trong trường
hợp nào?
GV: Trong những trường hợp sử dụng, trường
hợp 4 quan niệm của nhiều không bằng đông
con thì quan niệm ấy có còn phù hợp với ngày
nay không? Vì sao?
? Bằng thời gian nhanh nhất, em hãy tìm 1 số
câu tục ngữ có nội dung tương tự?
GV: đọc câu 2
? Em hãy giải thích “ góc con người” trong
câu 2 em hiểu là thế nào?
Câu tục ngữ này có ý nghĩa gì?
3 Chia nhóm: 3 nhóm N1( Câu 1 - 3) Tục ngữ về p/ chất con người N2( câu 4 - 6) Tục ngữ về học tập, tu dưỡng N3( Câu 7 – 9 ) Tục ngữ về quan hệ ứng xử
=> Là những câu đúc kết các bài học về con người và xã hội
1 Tục ngữ về phẩm chất con người:
+ Câu 1:
NT:
- Hoán dụ -> tạo điểm nhấn sinh động về từ ngữ và nhịp điệu
So sánh đối chiếu -> khẳng định con người là vốn quý, quý hơn mọi của cải trên đời
BHKN: Con người quý hơn mọi của cải
- Trường hợp sử dụng:
Phê phán những trường hợp coi của hơn người
An ủi, động viên những trường hợp mà nhân dân lao động cho rằng của đi thay người Nói về tư tưởng, triết lý sống của người dân đặt con người lên trên hết mọi thứ của cải vật chất
Quan niệm về sinh đẻ: của nhiều không bằng đông con
- Câu tục ngữ tương tự:
Người ta là hoa của đất
Người làm ra của chứ của không làm ra người
+ Câu 2:
Góc con người là 1 phần vẻ đẹp So với toàn
bộ con người thì răng và tóc chỉ là những chi tiết rất nhỏ nhưng cũng chính những chi tiết rất nhỏ ấy lại làm nên vẻ đẹp con người
- Ý nghĩa:
Răng, tóc phần nào thể hiện sức khỏe con người
Răng, tóc phần nào thể hiện hình thức, tính tình, tư cách con người
Trang 6Vậy câu tục ngữ muốn khuyên nhủ chúng ta
điều gì?
? Câu tục ngữ này được sử dụng trong trường
hợp nào?
? Hãy tìm 1 số câu tục ngữ hoặc ca dao có nội
dung tương tự câu 2
Câu 3- GV gọi 1 HS đọc
Em có nhận xét gì về cách dùng từ ở câu 3,
cách dùng từ ấy có tác dụng gì?
? Các từ: đói – sạch, rách – thơm được dùng
với nghĩa như thế nào?
? Câu tục ngữ có những tầng ý nghĩa nào?
( Nghĩa đen, nghĩa bóng)
? Câu tục ngữ cho ta bài học gì?
Tìm những câu tuc ngữ có nghĩa tương tự
hoặc trái ngược với câu 3?
? Qua quá trình tìm hiểu ba câu tục ngữ về
p/chất con người và quá trình tìm hiểu các câu
tục ngữ ở bài trước Em thấy khi tìm hiểu
dạng bài tục ngữ ta thường trải qua những
bước khai thác nào?
GV: Dựa trên cơ sở chung khai thác các câu
tục ngữ, cô chia lớp thành 2 nhóm A,B Hãy
dựa vào 4 tiêu chí trên để tìm hiểu :
Nhóm A: Tục ngữ về học tập, tu dưỡng
Nhóm B: Tục ngữ về quan hệ, ứng xử
Thời gian tìm hiểu là 5 phút, mỗi bàn trong 1
nhóm tìm hiểu 1 câu tục ngữ
GV: Phát phiếu học tập cho HS
HS thảo luận và cử đại diện trình bày
- Khuyên nhủ, nhắc nhở: Con người phải biết giữ gìn răng tóc sạch đẹp
- Trường hợp sử dụng:
Thể hiện cách nhìn nhận, bình phẩm, đánh giá con người của nhân dân
- Câu ca dao tương tự:
Tiếc cây mía ngọt mà sau Tiếc cô gái đẹp trọc đầu khó coi
+ Câu 3:
NT: Cách dùng từ có vần, có đối -> Dễ thuộc,
dễ nhớ
- Đói – rách: Là cách nói khái quát về cuộc sống nghèo khổ, thiếu thốn Sạch – thơm: Chí phần phẩm giá trong sáng, tốt đẹpmà con người cần phải giữ gìn
Nghĩa đen: Dù đói cũng phải ăn uống sạch sẽ;
dù rách cũng phải mặc sạch sẽ, thơm tho Nghĩa bóng: Dù nghèo khổ vẫn phải sống trong sạch không vì nghèo khổ mà làm điều xấu xa, tội lỗi
- BHKN: Khuyên mọi người hãy giữ gìn hạnh phúc bên ngoài cho gọn gàng,sạch sẽ vì hình thức bên ngoài phần nào thể hiện tính cách bên trong
- Câu tục ngữ đồng nghĩa và trái nghĩa:
Đói ăn vụng, túng làm càn
*Các bước khai thác tục ngữ:
1.Tìm hiểu NT dùng từ, phép tu từ và nghệ thuật đối
2.Tìm hiểu nội dung ý nghĩa của câu tục ngữ 3.Tìm hiểu bài học kinh nghiệm được rút ra từ mỗi câu tục ngữ
4 Tìm những câu tục ngữ có nghĩa tương tự hoặc trái nghĩa với câu mình tìm hiểu
Trang 7Đáp án
Nhóm A:
Câu 4:
Học ăn, học nói, học gói, học mở.
* Nhận xét về cách sử dụng từ ngữ trong câu 4? Cách diễn đạt ấy có tác dụng gì?
NT: Điệp từ -> Vừa nêu cụ thể những điều cần thiết mà con người phải học; vừa nhấn mạnh tầm quan trong của việc học
* Xác định nội dung ý nghĩa của câu tục ngữ trên?
Đề cao nhiệm vụ học tập trong cuộc sống của con người
* Bài học kinh nghiệm rút ra từ câu tục ngữ?
Phải biết học từ cái nhỏ đến cái lớn
* Tìm những câu tục ngữ có nội dung tương tự
Nhân bất học bất tri lý
Câu 5:
Không thầy đố mày làm nên.
* Nhận xét về cách sử dụng từ ngữ trong câu 5? Cách diễn đạt ấy có tác dụng gì?
NT: So sánh tương phản -> nhấn mạnh, đề cao vai trò của người thầy
* Xác định nội dung ý nghĩa của câu tục ngữ trên?
Khẳng định vai trò của người thầy trong quá trình khám phá kiến thức của người học
* Bài học kinh nghiệm rút ra từ câu tục ngữ?
Phải có thái độ biết ơn thầy cô dạy dỗ chúng ta
* Tìm những câu tục ngữ có nội dung tương tự
Trang 8Nhất tự vi sư, bán tự vi sư.
Câu 6:
Học thầy không tày học bạn.
* Nhận xét về cách sử dụng từ ngữ trong câu 6? Cách diễn đạt ấy có tác dụng gì?
NT: So sánh không ngang bằng - > đề cao vai trò của học bạn, tự tìm tòi học hỏi
* Xác định nội dung ý nghĩa của câu tục ngữ trên?
Phải tích cực chủ động học hỏi bạn bè
* Bài học kinh nghiệm rút ra từ câu tục ngữ?
Cần có thái độ học tập nghiêm túc đặc biệt là tinh thần học hỏi
* Tìm những câu tục ngữ có nội dung tương tự
Đi cho biết đó biết đây
Ở nhà với mẹ biết ngày nào khôn
Đi một ngày đang, học một sàng khôn
Nhóm B:
Câu 7:
Thương người như thể thương thân
* Nhận xét về cách sử dụng từ ngữ trong câu 7? Cách diễn đạt ấy có tác dụng gì?
NT: So sánh ngang bằng và Sử dụng từ ngữ giàu ý nghĩa ẩn dụ
Thương người: Tình thương dành cho người khác
Thương thân: Tình thương dành cho bản thân mình, thể xác của mình
* Xác định nội dung ý nghĩa của câu tục ngữ trên?
Thương mình như thế nào thì thương người như thế ấy
* Bài học kinh nghiệm rút ra từ câu tục ngữ?
Nhấn mạnh sự đồng cảm trong tình yêu thương => hãy đối xử với nhau bằng lòng nhân ái và đức vị tha
* Tìm những câu tục ngữ có nội dung tương tự
Trang 9Một con ngựa đau cả tàu bỏ cỏ.
Câu 8:
Ăn quả nhớ kẻ trồng cây
* Nhận xét về cách sử dụng từ ngữ trong câu 8? Cách diễn đạt ấy có tác dụng gì?
NT: Dùng từ ngữ mang ý nghĩa ẩn dụ -> Quả: hoa quả
Cây: cây trồng sinh ra hoa quả
Kẻ trồng cây: Người trồng trọt, chăm sóc để cây ra hoa kết trái
* Xác định nội dung ý nghĩa của câu tục ngữ trên?
Lời khuyên nhủ về thái độ sống biết ơn
* Bài học kinh nghiệm rút ra từ câu tục ngữ?
Cần biết cách thể hiện thái độ sống biết ơn…
* Tìm những câu tục ngữ có nội dung tương tự
Uống nước nhớ ngồn
Câu 9:
Một cây làm chẳng nên non
Ba cây chụm lại nên hòn núi cao.
* Nhận xét về cách sử dụng từ ngữ trong câu 9? Cách diễn đạt ấy có tác dụng gì?
Sử dụng thơ lục bát , lấy hình ảnh thiên nhiên về quan điểm sống đoàn kết, thống nhất
* Xác định nội dung ý nghĩa của câu tục ngữ trên?
Chia rẽ thì yếu, đoàn kết sẽ tạo nên sức mạnh
* Bài học kinh nghiệm rút ra từ câu tục ngữ?
Khẳng định sức mạnh của sự đoàn kết
* Tìm những câu tục ngữ có nội dung tương tự
Đoàn kết là sống, chia rẽ là chết
Trang 10Góp gió thành bão.
? Chín câu tục ngữ có những nghệ thuật tiêu biểu và ý nghĩa cơ bản gì?
Trình chiếu slides
Hoạt động 3: Hướng dẫn tổng kết và luyện tập ( 4 phút)
Hãy trình bày hiểu biết của em sau khi học xong văn bản tục ngữ về con người và xã hội GV: Gọi 1 HS đọc ghi nhơ SGK
Dặn dò.Về nhà đọc thuộc lòng văn bản
Soạn bài tiết theo tiêt 78