Có rất nhiều cách để rèn kỹ năng sống cho học sinh, có thể cách tôi đã làm không có gì là mới mẻ nhưng trong khuôn khổ bài viết này tôi vẫn muốn nêu ra để mong nhận được những góp ý chia[r]
Trang 1I TÊN NỘI DUNG ĐỔI MỚI
GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ RÈN “KỸ NĂNG SỐNG”
CHO HỌC SINH LỚP CHỦ NHIỆM
II MÔ TẢ Ý TƯỞNG
1 Hiện trạng và nguyên nhân chủ yếu của hiện trạng
Ngày nay học sinh bị cuốn hút theo các trò chơi điện tử và những quan
hệ ảo trên hệ thống Internet Đây là những trò chơi làm cho họ xa lánh vớimôi trường sống thực tế và thiếu sự tương tác giữa con người với con người
Kỹ năng xã hội của học sinh ngày càng hạn chế Điều này dẫn đến tình trạnghọc sinh trở nên ích kỷ, không quan tâm đến nhu cầu của người khác, không
có khả năng liên kết suy nghĩ của người khác vào quỹ đạo suy nghĩ của mình.Nói ngắn gọn, họ có nguy cơ trở thành gánh nặng cho xã hội và cộng đồng.Điều mà học sinh cần phải biết là kinh nghiệm sống trong cộng đồng, chứkhông phải chỉ trong bốn bức tường của trường học Họ phải sống với 24 giờtrong thế giới hỗn độn và cộng đồng phức tạp
Học sinh THCS, đặc biệt là học sinh lớp 9 - lứa tuổi có nhiều thay đổi mạnh mẽ về thể chất, sức khỏe và tâm sinh lý, các em dễ thay đổi tình cảm, hành vi, chóng vui chóng buồn Mâu thuẫn giữa ý muốn thoát khỏi sự giám sát của bố mẹ, muốn khẳng định mình trong gia đình lẫn ngoài xã hội khi trong mắt bố mẹ và thầy cô “các em vẫn còn là trẻ con” đã nảy sinh những xung đột mà các em chưa được trang bị kỹ năng cần thiết để ứng phó và giải quyết
Năm học 2011 – 2012 tôi rất vinh dự được ban giám hiệu tin tưởng giaocho chủ nhiệm lớp 9A1 – một lớp mũi nhọn của trường Những ngày đầu tiên nhận lớp tôi đã cảm thấy các em rất thông minh, năng động nhưng trong sâu thẳm tâm hồn dường như vẫn thiếu một điều gì đó! Một lần có người khách lạ đến thăm trường, họ hỏi : “Các cháu học lớp nào ?” , khi đó em Sang lớp trưởng và em Hồng Sơn lớp phó học tập nhanh nhảu trả lời: “ 9A1 ạ” Câu trảlời các em cho là đã trọn vẹn ấy lại khiến một giáo viên chủ nhiệm là tôi cảm thấy ngại ngùng Để ý một chút tôi phát hiện ra phần lớn các em không làm
Trang 2tốt từ việc quét lớp, từ việc tiết kiệm nước hay tiết kiệm điện Trong lớp có bạn nghỉ học hầu hết các em không cần biết lý do Ông ngoại bạn mất cũng không ai bảo nhau đi viếng chia buồn Khi hỏi các em những tình huống thường gặp trong cuộc sống, ( Ví dụ: Các em mang một bó hoa đến tặng thầy
giáo nhân ngày 20- 11; lại gặp thầy giáo cũ ở đó em xử lý tình huống này như thế nào ?) gần như cả lớp lúng túng không nói ra được suy nghĩ của mình.
Từ thực tế đó cho thấy, việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh ngàycàng trở nên thiết yếu nhằm góp phần đào tạo “ con người mới ” với đầy đủcác mặt “ đức, trí, thể, mỹ ”, “ nhân, lễ, nghĩa, trí, tín ” Nhưng việc giáo dục
kỹ năng sống cho học sinh phải phù hợp với lứa tuổi, cấp học, văn hóa củatừng vùng … sao cho học sinh cảm thấy gần gũi với cuộc sống của bảnthân, gia đình, nhà trường và xã hội, chứ không chỉ trên sách vở hay những lờinói suông
2 Ý tư ởng
Là một giáo viên chủ nhiệm – người chủ của một lớp và chỉ đạo mọihoạt động trong lớp học của mình, nhưng cũng đồng thời là người chịu bất kỳnhững hậu quả mà học sinh trong lớp mình mang lại Theo công văn chỉ đạocủa Bộ Giáo dục – Đào tạo, Sở Giáo dục – Đào tạo tỉnh Lào Cai về vấn đềđưa kỹ năng sống vào chương trình giáo dục trong nhà trường phổ thông, tôinhận thấy tầm quan trọng rất lớn của việc nên giáo dục cho các em về kĩ năngsống thông qua những giờ sinh hoạt 15 phút, sinh hoạt ngoại khóa v v Đó
là lí do thôi thúc tôi chọn lựa nội dung “ Giải pháp nâng cao hiệu quả rèn
“Kỹ năng sống” cho học sinh lớp chủ nhiệm ”.
III – NỘI DUNG CÔNG VIỆC
Kỹ năng sống là năng lực cá nhân để thực hiện đầy đủ các chức năng vàtham gia vào cuộc sống hằng ngày ( Tổ chức UNESCO) Kỹ năng sống là khảnăng thích nghi và hành vi tích cực cho phép cá nhân có khả năng đối phóhiệu quả với nhu cầu và thách thức của cuộc sống Trong giáo dục, kỹ năng
Trang 3sống là một tồn tại những khả năng được rèn luyện và đáp ứng các nhu cầu cụthể của cuộc sống hiện đại hóa (WHO).
Cũng theo WHO, kỹ năng sống được chia thành hai loại: kỹ năng tâm
lý xã hội và kỹ năng cá nhân lĩnh hội và tư duy, với mười yếu tố như: tự nhậnthức, tư duy sáng tạo, giải quyết vấn đề, kỹ năng giao tiếp ứng xử với ngườikhác, ứng phó với các tình huống căng thẳng và cảm xúc, biết cảm thông, tưduy bình luận và phê phán, cách giải quyết, giao tiếp hiệu quả và cách thươngthuyết
Rèn kỹ năng sống cho học sinh không ngoài mục đích đáp ứng mục tiêugiáo dục toàn diện; phù hợp với 4 trụ cột của giáo dục theo quan niệm củaUNESCO: học để biết, học để làm, học để tồn tại và học để chung sống.Giúp học sinh thích ứng được với cuộc sống đầy những biến động khôn lường(những tác động của tự nhiên và xã hội hiện đại) Thúc đẩy những hoạt độngmang tính xã hội, phát huy các nhân tố tích cực, hạn chế nhân tố tiêu cực, xây dựngmôi trường trường học thân thiện, học sinh tích cực Góp phần tích cực cho việcđổi mới phương pháp học tập của học sinh
Phát triển lòng tự trọng và tôn trọng đối với người khác, chấp nhận đặc
tính riêng của mỗi cá thể (cuộc sống là chấp nhận để sống và để làm việc:
biết nhận và biết cho) Học sinh rèn cách cư xử phù hợp, có hiệu quả Phân
tích được những ảnh hưởng của gia đình, xã hội, kinh tế và chính trị lên cách
cư xử của con người với con người Phát triển lòng thông cảm, nhân ái giữa
con người với con người Rèn luyện cách tự kiềm chế bản thân và năng lực
ứng phó với trạng thái căng thẳng (Stress)
1 Những kỹ năng sống cần được giáo dục và rèn luyện cho HS:
- Kĩ năng tự nhận thức ( ta là ai là điều cực kì quan trọng)
- Kĩ năng giải quyết các tình huống đặc biệt khó khăn trong cuộc sống
- Kĩ năng giao tiếp và thương thuyết ( bao hàm tính tự kiềm chế)
Trang 4- Kĩ năng lựa chọn và quyết định ( bao hàm phê phán và bác bỏ).
- Kĩ năng hợp tác và tìm kiếm sự giúp đỡ ( bao hàm yếu tố thân thiện, làmviệc theo nhóm)
Khả năng hợp tác của con người Việt Nam còn yếu Câu nói của 1 người Mỹ: “ Bạn có một quả táo, tôi có một quả táo, chúng ta trao đổi với nhau mỗi người cũng chỉ có một quả táo Nhưng bạn có một ý tưởng, tôi có một
ý tưởng, chúng ta trao đổi với nhau cả hai đều có hai ý tưởng”
- Kĩ năng tưởng như rất đơn giản nhưng thật sự cần thiết như:
+ Kĩ năng nghe, nói, đọc, viết; không chỉ cho việc học ngoại ngữ mà chomọi môn học, cho cuộc sống sau này;
+ Kĩ năng biết nấu cơm nhanh ít tốn nhiên liệu;
+ Kĩ năng cắm trại;
+ Kĩ năng làm vườn và chăm sóc cây cảnh
+ Kĩ năng cấp cứu khi có người gặp tai nạn hoặc bệnh tật hiểm nghèo
2 Các hình thức giáo dục kỹ năng sống và rèn luyện cho học sinh:
a) Gắn với các hoạt động học tập
- Những người yêu thích văn học
- Những nhà vật lí, toán học trẻ
- Sinh học và môi trường
b) Gắn với các hoạt động giáo dục thể chất
- Thể thao vua
- Điền kinh
Trang 5- Đẩy gậy.
- Trò chơi dân gian
c) Gắn với các hoat động giáo dục thẩm mĩ
- Âm nhạc, trong đó có dân ca,
- Vẽ,
- Earobic,
- Kịch
d) Gắn với các hoạt động giáo dục nghề nghiệp.
e) Gắn với các hoạt động xã hội, cộng đồng ( ủng hộ, quyên góp,
IV TRIỂN KHAI THỰC HIỆN
Xã hội phát triển kéo theo nhiều hệ lụy như sự bùng nổ của công nghệ thôngtin, sự hội nhập của nhiều nền văn hóa của các nước phương tây, của lối sống thựcdụng … Gia đình, cha mẹ phải bươn trải trong cuộc mưu sinh, bỏ quên con cái, dẫnđến sự buông lỏng trong quản lý, nhiều phụ huynh có tư tưởng khoán trắng cho nhàtrường, “trăm sự nhờ thầy, nhờ cô” , họ chỉ chú trọng việc con mình có học giỏihay không Họ có thể bỏ tiền ra để mua máy vi tính, để tìm thầy dạy giỏi cho conhọc thêm vào mọi khoảng thời gian trống mà quên đi điều quan trọng là dạy chocác em “Học làm Người”, quên đi việc tạo cho các em có một sân chơi với các tròchơi mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc, các em không được cung cấp những kỹnăng sống, kỹ năng hòa nhập cộng đồng Ngoài việc học văn hóa, thời gian cònlại một số em lao vào các trò chơi vô bổ trên mạng Internet, trên điện thoại diđộng, số còn lại thì không quan tâm đến mọi việc xảy ra xung quanh, lạnh lùng,
vô cảm chỉ biết sống cho riêng mình Đã có những lời cảnh báo từ báo đài lêntiếng chỉ trích, phê phán lối sống của các em thanh, thiếu niên Các em sẵn sàngthanh toán nhau chỉ vì một ánh nhìn cho là không thiện cảm, các em chế nhạoxem thường bạn, chỉ vì bạn ăn mặc không đúng mode, … tệ hại hơn các em cònhành hung thầy cô giáo ngay trên bục giảng … Tất cả những hành động ấy đãgióng lên hồi chuông cảnh tỉnh những người làm công tác giáo dục
Trang 6Công văn chỉ đạo của Bộ Giáo dục – Đào tạo, Sở Giáo dục – Đào tạo tỉnh LàoCai về vấn đề đưa kỹ năng sống vào chương trình giáo dục trong nhà trườngphổ thông là tiền đề giúp tôi thực hiện ý tưởng rèn “Kỹ năng sống” cho họcsinh lớp chủ nhiệm ”.
CHƯƠNG I – THỰC TRẠNG
Lớp 9A1 với tổng số 31 học sinh, gia đình các em phần lớn ở khu trungtâm xã Gia Phú – một xã có số dân đông nhất tỉnh Lào Cai, nhiều thành phầnkinh tế, các em không nhút nhát, không thiếu tự tin trong học tập
( - Trong ăn mặc các em biết cách chọn trang phục hợp thời trang.
- Trong giao tiếp biết cách làm quen, kết bạn.
- Trong quan hệ biết cách tặng quà, ga - lăng với bạn khác giới.
- Trong học tập biết cách lấy tài liệu, thông tin để phục vụ cho việc học.
- Trong cuộc sống đời thường các em biết đi xe máy, biết sử dụng điện thoại, biết sử dụng máy tính, lên mạng và sử dụng các tiện nghi hiện đại.
- Trong tư duy biết cách nhận xét, đánh giá người khác qua hành động, ngôn ngữ, cử chỉ …)
Tuy nhiên nhìn ở góc nhìn khác cách giao tiếp trong cuộc sống, cách đối nhân xử thế vẫn còn hạn chế, cần được chỉ bảo nhiều
( - Ứng xử chưa văn hóa trong giao tiếp nơi công cộng.
- Thiếu lễ độ với thầy cô giáo, cha mẹ, người lớn tuổi.
- Chưa có ý thức về bảo vệ môi trường.
- Gây phiền hà cho người khác khi sử dụng xe máy, điện thoại di động
Trang 7học tăng tiết môn Toán, Lý, Hóa, Văn, Sử, Địa, Sinh, Tiếng Anh dạy nângcao cho các lớp khá giỏi, dạy ôn tập củng cố kiến thức cho các lớp trung bình
- yếu Nên học sinh có điều kiện học tập, vui chơi sinh hoạt tập thể, tránhđược tình trạng học sinh đến trường một buổi còn một buổi rong chơi lêu lổngvào quán điện tử Mô hình tổ chức này được toàn thể phụ huynh hoan nghênh,ủng hộ
Năm học 2010 - 2011 trường được công nhận danh hiệu trường chuẩnQuốc gia Học sinh ngoan, lễ phép, chăm học, tích cực tham gia các phongtrào thi đua, phụ huynh rất quan tâm, họ luôn mong muốn con mình được pháttriển toàn diện cả thể xác lẫn tâm hồn Vì thế tôi có động lực để rèn kỹ năngsống cho học sinh lớp chủ nhiệm
Là một giáo viên chủ nhiệm mới nhận lớp khi các em bước vào nămcuối cấp ( 3 năm trước là 1 giáo viên khác chủ nhiệm), bản thân tôi cũng chưatừng dạy các em những năm học trước, khó khăn đầu tiên là được các em đónnhận, cần có thời gian để cô trò hiểu nhau,
Khó khăn nữa là tôi và các đồng nghiệp của tôi chưa được tập huấn về
kỹ năng sống Hiện nay Bộ Giáo Dục – Đào Tạo chưa ban hành ra một tài liệucũng như chương trình để giáo viên căn cứ vào đó giảng dạy Mỗi trường, mỗigiáo viên dạy theo một cách, chưa có sự đồng bộ còn mang tính chất lồngghép Cách dạy này còn nặng thuyết giảng kết hợp hỏi đáp chưa đi vào thực tếcuộc sống
Trước thực trạng trên, để những học sinh trong tay mình trở thànhnhững con người vừa hồng vừa chuyên, tôi tự nhủ phải rèn học sinh ở mọi nơimọi lúc, nhằm giúp học sinh có nhiều kiến thức về cách cư xử đúng phù hợp
Mục đích cuối cùng của tôi cũng chỉ là làm sao các em hãy trong trắng,hồn nhiên đúng với tuổi của mình, chú tâm vào việc học, trau dồi kỹ năng họctập hiệu quả và sống chân thật giản dị trong cuộc sống hiện đại Mỗi học sinhphải là một con người có nhân cách đàng hoàng, được tôn trọng, được thểhiện cá tính sáng tạo của mình một cách hồn nhiên, vô tư nhất …
Trang 8CHƯƠNG II – BIỆN PHÁP
Trước hết giáo viên phải nhận thức được rằng rèn kỹ năng sống cho học sinh
là thực sự thiết thực, có tác dụng to lớn trong việc xây dựng một môi trườnggiáo dục an toàn, thân thiện, hiệu quả, nhằm nâng cao chất lượng giáo dụctoàn diện cho học sinh, đáp ứng được nhu cầu của xã hội và của thời đại hiện
nay Và chúng tôi cũng xác định rằng việc rèn kỹ năng sống cho học sinh đòi
hỏi sự đều tay của toàn thể các thầy cô giáo nhưng trong đó giáo viên chủnhiệm là người có trách nhiệm to lớn nhất Phải khẳng định rằng nhà trườngkhông có trách nhiệm phải bồi dưỡng, trang bị những kỹ năng sống cho cácgiáo viên để dạy họ phải biết ứng xử với học sinh Nhưng bản thân các thầy
cô, các ban ngành đoàn thể và các bậc phụ huynh phải có trách nhiệm trang bịcho nhau những kiến thức loại này
Xã hội phát triển, con người phải tiếp xúc với nền khoa học kỹ thuậthiện đại Đòi hỏi họ phải năng động, sáng tạo, tư duy nhanh, thích ứng tốt mọihoàn cảnh, nhu cầu cuộc sống ngày càng cao Đây là một điều đáng phấnkhởi Nhưng thực tế đáng lo ngại là lối sống thực dụng đã lan tràn khắp nơilen lỏi vào trong tư tưởng học sinh Hiện nay, các em chỉ biết sống cho riêngmình, thờ ơ với những gì diễn ra xung quanh Nhiều học sinh có kiểu “sốngqua khung cửa sổ” Họ chỉ thích nhìn Nhìn là điều an toàn!
Nhận thấy điều đó đã và đang tồn tại trong tập thể lớp mình, việc đầutiên tôi làm là tổ chức một buổi nấu ăn tập thể tại nhà học sinh trên tinh thần
tự nguyện Khi ý tưởng đó được công bố, học sinh của tôi trở nên phấn chấn
và cứ mong mỏi hồi hộp chờ cho đến ngày thực hiện Các bạn nữ tự lên thựcđơn, tính toán và thu tiền Đức Cường – một lớp phó lao động đã “ Thưa cô,
em không tham gia” Tôi hỏi lý do thì nhận được câu trả lời “ Em khôngthích” Tôi không ngạc nhiên vì tôi đã nhận thấy cách sống vì bản thân mình ởhọc sinh đó từ ngày đầu tiên tôi bước vào lớp Sau đó là bạn Hằng, bạn cũngkhông đi được vì phải ở nhà giúp mẹ, vì hôm dó là chủ nhật, và vì nhà Hằngthực sự khó khăn ( mồ côi bố từ năm lớp 1) Cuối buổi học hôm ấy, tôi đã gặp
Trang 9riêng cả Cường và Hằng Tôi hỏi thêm về gia đình Cường thì được biết bố mẹ
em đi làm ăn trên Sa Pa, hiện em đang sống cùng bà nội và một em gái họclớp 6A1 Bà em là một người khó tính Tôi nói với Cường hãy suy nghĩ lại,rằng tôi không thể bắt ép em tham gia nếu như em thực sự không muốn nhưngnếu không có em thì chắc chắn rằng tôi sẽ rất buồn Tôi bảo Hằng cố gắng sắpxếp công việc và có thể đến muộn sau khi các bạn đã nấu xong Còn phầnđóng góp thì em vẫn được miễn theo nghị quyết của lớp từ đầu Ngày hômsau, khi tôi vừa bước vào lớp thì Hải Anh và Linh Chi đã vui vẻ khoe “ Cô ơibạn Đức Cường đã nhận chủ nhật này bạn làm bếp trưởng” Thế rồi ngày đócũng đến, chúng tôi tập trung từ rất sớm ở nhà Thùy Linh – bố bạn làm Hộitrưởng hội phụ huynh của lớp Tại đó, các em được cùng nhau làm mọi việccho buổi liên hoan Con gái nhặt rau, mổ gà, làm nem, Con trai nướng thịt,
tự bàn nhau cách nấu cơm bằng bếp củi nhanh chín nhất Các em nói chuyện,các em hát, các em đố nhau những điều rất ngộ nghĩnh và đáng yêu Gần đếnbữa, chúng tôi thực sự xúc động khi mẹ Hằng đã đưa bạn đến tận nơi và gặptôi để xin được góp cho em một nửa số tiền Bất ngờ hơn nữa các em đã gọiđiện thoại cho bạn Huấn – bạn vừa chuyển về Thái Nguyên trong dịp hè để
kể rằng “ Lớp mình đang nấu ăn tại nhà Linh cùng cô giáo chủ nhiệm mới ”
Đó là ý thức, là tinh thần đoàn kết thương yêu nhớ về nhau khi quây quần
tụ hợp!
Các món ăn tự nấu tại nhà Thùy Linh ngày 11/9/2011
Trang 10
Các bạn sinh tháng 9 nhận quà sinh nhật trước khi vào bữa ăn tại nhà Linh
Qua buổi liên hoan đó, được tiếp cận và “ thay đổi” các em, tôi nhậnthấy rằng học sinh có thái độ tích cực, mạnh dạn hơn, dám nói dám thể hiệnmình hơn, có thêm tinh thần tự giác, biết sống vì người khác, biết chia sẻ, tựtin khi đứng trước tập thể Đặc biệt các học sinh nữ được học thêm về cáchnấu ăn, cách rửa bát sạch mà tốn ít dầu, cách tiết kiệm củi khi đun, cách tiếtkiệm nước và cách sắp xếp dọn dẹp nhà cửa
Là một lớp mũi nhọn nên học sinh của tôi thường được tham gia cáccuộc thi chọn học sinh giỏi hơn so với các lớp khác, trước khi các em thi tôiđều tổ chức một bữa liên hoan ngọt nho nhỏ, có lần lồng ghép với nội dungsinh nhật tháng đó luôn
Trang 11Để rèn kỹ năng sống cho các em, tôi cũng đã đề ra kế hoạch tham quanthực tế Một quý tổ chức cho học sinh tham quan thực tế ít nhất một lần Mỗiđợt đi thực tế gắn liền với chủ điểm giáo dục Trong quý bốn năm 2011 lớp tổchức hai lần đi tham quan.
Lần một tôi tổ chức cho lớp đi tham quan khu di tích lịch sử Soi Giá Soi Cờ tại thôn Soi Giá - Soi Cờ xã Gia Phú Tại đây các em được tìm hiểu về
-bề dày truyền thống cách mạng của Bảo Thắng Ngày 24/7/2007 khu căn cứcách mạng Soi Giá - Soi Cờ được UBND tỉnh Lào Cai xếp hạng là di tích cấptỉnh
Gốc đa Soi Giá - Soi CờLần hai, lớp tổ chức đi tham quan trạm Ra đa 36 quân chủng phòngquân không quân đóng trên địa bàn thôn Hùng Thắng xã Gia Phú Số lượnghọc sinh tham gia 100% Mục đích tham quan thực tế gắn liền với nội dungrèn luyện Qua lần đi thực tế, tôi giáo dục học sinh truyền thống anh bộ đội cụ
Hồ, tinh thần đoàn kết chia sẻ những khó khăn trong sinh hoạt tập thể Khi lêntrạm Ra đa 36 tham quan nơi làm việc và học tập cách sinh hoạt của các chú
bộ đội, các em đều có ý thức tập thể giữ gìn trật tự, lắng nghe và ghi chép
Trang 12truyền thống cách mạng, điều này rất bổ ích cho em Tiến, em Thành Công những học sinh giỏi môn Lịch Sử của huyện Bảo Thắng Các em được trựctiếp giao lưu với các chú canh giữ pháo đài, định vị sóng ra đa, nhìn nhữngánh mắt rạng ngời, những nụ cười tự hào phấn chấn của các em tôi nghĩ mình
-đã làm đúng!
Các chú bộ đội trong giờ tập luyện
Một thầy, cô muốn hoàn thành nhiệm vụ của giáo viên chủ nhiệm trướchết phải có tâm, có tấm lòng vì tình yêu thương con người, có sự độ lượng,bao dung, đồng thời phải giỏi về tâm lý lứa tuổi, có nhiều biện pháp giáo dụctinh tế Cùng đó, giáo viên chủ nhiệm còn cần am hiểu và biết cách tổ chứcgiáo dục kỹ năng sống cho học sinh Đối với những học sinh có biểu hiệnlệch lạc về nhân cách, giáo viên chủ nhiệm chính là người thay mặt nhàtrường cùng với gia đình có những biện pháp “kéo” các em trở về với “cáithiện”, hay giúp các em học tập những gương sáng xung quanh mình