Khảo sát nhận thức của cán bộ giáo viên và định hướng giáo dục môi trường cho học sinh ở một số trường mầm non khu vực TP hồ chí minh

Biết bảo vệ môi trường là ngoan” Giáo dục bảo vệ môi trường là một quá trình thông qua các hoạt động giáo dục chính quy và không chính quy, giáo dục trong nhà trường và ngoài nhà trường

CÔNG TRÌNH DỰ THI GIẢI THƯỞNG SINH VIÊN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC EURÉKA

LẦN THỨ XIV NĂM 2012

TÊN CÔNG TRÌNH : KHẢO SÁT NHẬN THỨC CỦA CÁN BỘ - GIÁO VIÊN

VÀ ĐỊNH HƯỚNG GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG CHO HỌC SINH Ở MỘT SỐ TRƯỜNG MẦM NON KHU VỰC TP.HỒ CHÍ MINH

LĨNH VỰC NGHIÊN CỨU: GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG

CHUYÊN NGÀNH : KỸ THUẬT MÔI TRƯỜNG

Mã số công trình : ………

(Phần này do BTC cấp thành ghi)

i

DANH MỤC CÁC BẢNG

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH

CHƯƠNG : MỞ ĐẦU 2

1 Đặt vấn đề 2

2 Lý do chọn đề tài 3

3 Mục đích của đề tài 4

4 Nội dung nghiên cứu 4

5 Phương pháp nghiên cứu 5

6 Giới hạn của đề tài 6

7 Ý nghĩa của đề tài 6

8 Cấu trúc đồ án 7

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 8

1.1 Lịch sử GDMT 8

1.1.1 Sự phát triển về GDMT trên thế giới 8

1.1.1.1 Sự phát triển về GDMT trên thế giới 8

1.1.1.2 Một số thành tựu về GDMT trên thế giới 10

1.1.2 Một số thành tựu về GDMT ở Việt Nam 11

1.1.2.1 Tình hình GDMT ở Việt Nam 11

1.1.2.2 Một số thành tựu về GDMT ở Việt Nam 12

1.2 Giáo dục môi trường 13

1.2.1 Định nghĩa về GDMT 13

1.2.2 Tầm quan trọng của giáo dục BVMT 14

1.2.3 Định hướng giáo dục BVMT trong nhà trường 14

1.2.4 Nguyên tắc giáo dục BVMT trong nhà trường 17

1.2.5 Yêu cầu của GDMT 17

ii

1.2.8 Phương pháp giáo dục BVMT trong nhà trường 21

1.2.8.1 Phương pháp tham quan, điều tra khảo sát thực địa 21

1.2.8.2 Phương pháp thí nghiệm 22

1.2.8.3 Phương pháp nêu gương 22

1.2.9 Các hoạt động giáo dục BVMT ngoài lớp học 22

1.2.9.1 Mục đích và ý nghĩa của việc giáo dục BVMT ngoài trường học 22

1.2.9.2 Mục tiêu 23

1.2.9.3 Nội dung giáo dục 24

1.2.9.4 Địa điểm dạy học 24

1.2.9.5 Các loại hình giáo dục BVMT ngoài trường học 25

1.2.9.6 Quá trình thực hiện kế hoạch dạy học ngoài thiên nhiên 26 CHƯƠNG 2: NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU27 2.1 Nội dung nghiên cứu 27

2.1.1 Khảo sát hoạt động GDMT trong trường học 27

2.1.2 Khảo sát nhận thức môi trường 27

2.1.2.1 Kiến thức về môi trường 27

2.1.2.2 Hành vi và cách ứng xử 29

2.2 Phương pháp nghiên cứu 30

2.2.1 Phương pháp điều tra khảo sát thực tế 30

2.2.2 Phương pháp đánh giá tổng hợp 30

2.2.3 Phương pháp tham gia cộng đồng và ý kiến chuyên gia 30

2.2.4 Phương pháp dùng phiếu điều tra 30

2.3 Kết quả nghiên cứu 31

2.3.1 Kết quả khảo sát 31

2.3.1.1 Khảo sát hiện trạng GDMT các trường Mầm Non 31

2.3.1.2 Khảo sát nhận thức về môi trường và ý thức bảo vệ môi trường của cán bộ và nhân viên trong các trường Mầm Non 33

iii

2.3.1.4 Các hoạt động, tiêu chí về vần đề môi trường trong các

trường Mầm non 36

2.3.1.5 Nhận xét chung 38

2.3.2 Xây dựng chương trình GDMT cho các trường Mầm non 41

2.3.2.1 Đưa các chủ đề vào chương trình giáo dục 41

2.3.2.2 Chương trình hoạt động ngoại khóa 45

2.3.3 Xây dựng chương trình dạy thí điểm 48

2.3.3.1 Kế hoạch thực hiện 48

2.3.3.2 Kết quả thu được 51

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 53

Kết luận 53

Kiến nghị 53

iv

BVMT Bảo vệ môi trường

ĐDSH Đa dạng sinh học GDMT Giáo dục môi trường

PTBV Phát triển bền vững

Tp HCM Thành phố Hồ Chí Minh

TNTN Tài nguyên thiên nhiên

IUCN Hiệp hội bảo tồn thiên nhiên thế giới

UNESCO Tổ chức Văn hóa khoa học và Giáo dục của Liên hợp quốc

v

Trang

Biểu đồ 2.1 Kết quả khảo sát về việc thu gom

và xử lý rác thải hằng ngày 31

Biểu đồ 2.2 Kết quả khảo sát việc xả nước thải của các trường 32

Biểu đồ 2.3 Kết quả khảo sát hiện trạng giáo dục môi trường 33

Biểu đồ 2.4 Kết quả khảo sát về nhận thức 33

Biểu đồ 2.5 kết quả khảo sát nhận thức về môi trường Tp.Hồ Chí Minh 34

Biểu đồ 2.6 Kết quả nhận thức về giáo dục môi trường trong các trường Mầm non 35

Biểu đồ 2.7 Kết quả khảo sát nội dung thực hiện về môi trường 35

Biểu đồ 2.8 Kết quả khảo sát nội dung giáo dục trẻ vì môi trường 36

vi

Trang

Bảng 2.1 Một số khác biệt giữa nhận thức cũ và mới về môi trường 29 Bảng 2.2 Các chủ đề giáo dục môi trường được biên soạn 41 Bảng 2.3 Thời gian triển khai chương trình trong năm học 45

vii

Trang

Hình 2.1 Khung cảnh buổi học 50

Hình 2.2 Giới thiệu sản phẩm tái chế 50

Hình 2.3 Các bé chú ý theo dõi và đặt câu hỏi thắc mắc 50

Hình 2.4 Bé tập giảm thể tích hộp sữa 51

TÓM TẮT

Cùng với việc phát triển kinh tế hiện nay thì vấn đề về môi trường và bảo vệ môi trường thế giới nói chung, Việt Nam nói riêng và điển hình tại Thành Phố Hồ Chí Minh đang là vấn đề nóng bỏng và cần được quan tâm Ngoài việc đưa ra Hiến pháp, Luật môi trường, các quy định, tiêu chuẩn…thì việc giáo dục môi trường là một trong những biện pháp lâu dài và rất quan trọng

Vì vậy cần phải giáo dục các em ngay từ nhỏ, từ khi trẻ bắt đầu đi học để sau này khi lớn lên thì sẽ giúp trẻ hiểu được về môi trường, biết yêu môi trường và hành động đúng đắn để bảo vệ môi trường Đề tài đã tiến hành khảo sát, đánh giá hiện trạng giáo dục môi trường ở các trường Mầm Non khu vực Tp.Hồ Chí Minh

và từ đó đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục bằng việc xây dựng các chủ

đề giáo dục môi trường và tổ chức dạy thí điểm để đánh giá khả năng ứng dụng Kết quả nghiên cứu cho thấy việc lồng ghép giảng dạy ý thức bảo vệ môi trường cho các em ngay từ nhỏ là rất cần thiết, từ kết quả nghiên cứu cũng rút ra được nhiều kinh nghiệm và mong muốn góp phần vào việc giáo dục tuyên truyền ý thức bảo vệ môi trường cho các em sau này

CHƯƠNG : MỞ ĐẦU

1 Đặt vấn đề

Trong xu thế phát triển kinh tế xã hội hiện nay, sự phát triển vượt bậc về khoa học kỹ thuật Chất lượng cuộc sống ngày càng cao, nhu cầu xã hội ngày càng tăng và công nghiệp hóa – đô thị hóa đang diễn ra hết sức mạnh mẽ trong

cả nước và Thành Phố Hồ Chí Minh là một trung tâm phát triển kinh tế mạnh của đất nước Cùng với xu hướng phát triển kinh tế thì vấn đề về môi trường và bảo vệ môi trường thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng và điển hình tại Thành Phố Hồ Chí Minh đang là vấn đề nóng bỏng và cần được quan tâm Bảo vệ môi trường hơn bao giờ hết đã trở thành nhiệm vụ cấp bách không của riêng ai Việt Nam hứng chịu hậu quả nặng nề từ biến đổi khí hậu gây ra

Do đó, chúng ta cần phải có những hành động cụ thể để chung tay với thế giới góp phần bảo vệ trái đất, môi trường sống của chúng ta

Ngoài việc đưa ra Hiến pháp, Luật môi trường, các quy định, tiêu chuẩn…thì việc giáo dục môi trường là một trong những biện pháp lâu dài và rất quan trọng

Trong khi đó nhận thức của người dân nói chung, học sinh nói riêng về bảo

vệ môi trường còn nhiều hạn chế

Vì vậy cần phải giáo dục các em ngay từ nhỏ, từ khi trẻ bắt đầu đi học để sau này khi lớn lên thì sẽ giúp trẻ hiểu được về môi trường, biết yêu môi trường và hành động đúng đắn để bảo vệ môi trường và điều quan trọng nhất là giúp trẻ hình thành một ý thức tốt đối với môi trường Bác Hồ đã có câu:

“Trẻ em như búp trên cành Biết ăn, biết ngủ, biết học hành là ngoan”

Nhưng ngày nay thì trẻ em cũng cần được giáo dục về môi trường và luôn hình thành cho trẻ một thói quen tốt để giúp trẻ biết yêu môi trường và bảo vệ MT

“Trẻ em như búp trên cành Biết ăn, biết ngủ, biết học hành

Biết bảo vệ môi trường là ngoan”

Giáo dục bảo vệ môi trường là một quá trình thông qua các hoạt động giáo dục chính quy và không chính quy, giáo dục trong nhà trường và ngoài nhà trường làm cho con người có được sự hiểu biết về môi trường, kỹ năng và giá trị về nhân cách trong ứng xử với môi trường, tạo điều kiện cho họ tham gia vào phát triển một xã hội bền vững về sinh thái

Để việc đưa giáo dục bảo vệ môi trường vào nhà trường đạt kết quả mong muốn, quá trình triển khai sẽ thực hiện theo đường hướng được xác định và phải đảm bảo theo nguyên tắc, mục tiêu, nội dung với những phương pháp thích hợp

2 Lý do chọn đề tài

Từ khi xuất hiện trên trái đất, con người gắn bó với thiên nhiên, nhờ có lao động con người đã chủ động khai thác tài nguyên thiên nhiên để duy trì cuộc sống của mình Trong quá trình sống và sản xuất con người đã cải tạo thiên nhiên, nhưng ngược lại cũng tàn phá thiên nhiên như đốt rừng, gây ô nhiễm đến nguồn nước, không khí, đất, tiêu diệt các loài động thực vật, sử dụng chất độc hoá học, chất phóng xạ huỷ hoại thiên nhiên gây nên tình trạng khủng hoảng sinh thái Theo GS Nguyễn Chấn Hùng, “chính loài người đã tạo ra vòng vây cho chính mình” Cần phải làm gì để ngăn chặn thực trạng trên cứu lấy con người và cuộc sống muôn loài ?

Một khi con người đã có ý thức thì khó có thể tuyên truyền để thực hiện việc bảo vệ môi trường một cách có hiệu quả Vậy một trong những biện pháp có hiệu quả lâu dài và rất quan trọng là phải giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho thế hệ trẻ, những người chủ tương lai của đất nước, những học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường, đặc biệt là học sinh ở tuổi đi trường mầm non thì suy nghĩ của các

em thơ ngây như tờ giấy trắng chưa có vết bẩn và ta cần thấy rõ điều đó và định hướng giáo dục cho trẻ ngay từ ban đầu và tiếp tục cho đến các lớp khác thì sau này sẽ giúp trẻ có một ý thức tốt đối với môi trường

Ở nước ta, vấn đề giáo dục môi trường cũng là mối quan tâm sâu sắc của Đảng, nhà nước và hệ thống nhà trường Nghị quyết IV của Ban chấp hành Trung

ương Đảng khoá VII năm 1993 đã đề ra nhiệm vụ: “Đẩy mạnh giáo dục pháp luật, đạo đức, thẩm mỹ, dân số rèn luyện thể chất cho học sinh”

Vì vậy những hiểu biết cơ bản của các em được bồi dưỡng qua giáo dục môi trường sẽ để lại dấu ấn sâu sắc trong toàn bộ cuộc đời sau này của các em Đồng thời các em ở lứa tuổi này có tính tích cực cao, dễ hưng phấn, hiếu động nghịch ngợm nếu không được giáo dục sẽ dẫn tới những hành động làm tổn hại môi trường một cách vô ý thức hoặc có ý thức

Do đó để nâng cao hiệu quả giáo dục môi trường cho học sinh ở các trường mầm non là phải hình thành cho học sinh những hiểu biết về môi trường, bảo vệ môi trường Xây dựng cho học sinh thái độ, hành vi cư xử đúng với môi trường là vấn đề cần thiết hiện nay

Xuất phát từ những vấn đề trên thì em chọn đề tài “Khảo sát nhận thức của cán bộ - giáo viên và định hướng giáo dục môi trường cho học sinh ở một

số trường Mầm Non khu vực Tp Hồ Chí Minh” để mong muốn góp phần vào

việc giáo dục tuyên truyền ý thức bảo vệ môi trường cho các em sau này

3 Mục tiêu của đề tài

Đánh giá nhận thức và công tác lồng ghép giáo dục môi trường tại một số

trường Mầm Non trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

Xây dựng chương trình giáo dục môi trường cho học sinh Mầm Non điển hình tại một số trường ở khu vực TP Hồ Chí Minh

4 Nội dung nghiên cứu

Khảo sát, đánh giá hiện trạng giáo dục môi trường cho học sinh ở các trường Mầm Non khu vực Tp.Hồ Chí Minh và khảo sát ý kiến đóng góp từ các thầy cô của các trường Mầm Non

Đề xuất giải pháp nâng cao việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh các trường Mầm Non khu vực Tp.Hồ Chí Minh Xây dựng các chủ đề giáo dục môi trường cho các trường Mầm non và tổ chức dạy thí điểm ở một trường Mầm non bất kỳ trong các trường khảo sát

5 Phương pháp nghiên cứu

a) phương pháp luận:

 Việc giáo dục môi trường phải gắn liền với các yếu tố môi trường xung quanh, hình thành tình yêu đối với thiên nhiên, từng bước hình thành nề nếp sinh hoạt vệ sinh và thói quen bảo vệ môi trường thông qua các thầy cô và gia đình luôn quan tâm và nhắc nhở

 Để vừa phát triển xã hội nhanh chóng đồng thời đảm bảo được khả năng phát triển bền vững đang là vấn đề thách thức trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng Sự gia tăng dân số nhanh chóng trong những năm gần đây, nhất là ở nước ta, cùng với quá trình đô thị hoá và công nghiệp hoá đã làm cho môi trường ngày bị tàn phá nặng nề

 Vì vậy, hơn lúc nào hết việc giáo dục môi trường và bảo vệ môi trường đang được các nước hưởng ứng như là một chiến lược toàn cầu trong những năm gần đây “ Hãy cứu lấy trái đất ” là một khẩu hiệu khẩn thiết kêu gọi mọi người bảo vệ môi trường

 Giáo dục môi trường là điều kiện tiên quyết, sống còn của chúng ta trong việc bảo vệ môi trường

 Tuy nhiên giáo dục bằng chương trình lên lớp là không hiệu quả mà ta phải

sử dụng hình thức truyền thông môi trường Để giúp các em có thể nhanh tiếp thu,

dễ hiểu và dễ nhớ và quan trọng hơn nữa là dễ thực hiện

 Xác định phương hướng đúng đắn để bảo vệ môi trường

 Đề tài được thực hiện theo nhu cầu chung trong việc bảo vệ môi trường theo chủ trương của Trung Ương và địa phương

b Phương pháp cụ thể

 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Sưu tầm, thu thập, tổng quan tài liệu

Nghiên cứu những công trình nghiên cứu trước có những vấn đề liên quan

và định hướng để bổ sung làm mới từ những đề tài trước đó

 Phương pháp khảo sát thực địa

Mục đích là để điều tra công tác giáo dục môi cho học sinh ở các trường Mầm Non Và khảo sát ý kiến về việc lồng ghép giáo dục môi trường cho các em trong quá trình học tập trong trường

Số phiếu khảo sát : 150 phiếu

Nội dung của phiếu khảo sát:

- Hiện trạng môi trường ở các trường Mầm Non

- Hiện trạng giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho trẻ

- Ý thức của các cán bộ và giáo viên của một số trường Mầm Non

- Ý kiến đóng góp từ cán bộ và giáo viên về việc lồng ghép giáo dục trẻ

ý thức bảo vệ môi trường trong quá trình học tập

 Phương pháp đánh giá tổng hợp

Thống kê, tổng hợp số liệu thu thập và phân tích Xử lý số liệu và đánh giá dựa

và kết quả thống kê

 Phương pháp tham khảo ý kiến chuyên gia

Tham khảo ý kiến chuyên gia và các cán bộ, giáo viên để đưa ra các giải pháp thích hợp để giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho trẻ một cách có hiệu quả

6 Giới hạn của đề tài

Giới hạn về đối tượng nghên cứu: Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu một số

vấn đề về môi trường và ý thức giáo dục cho trẻ của các cán bộ và giáo viên ở các trường Mầm Non

Giới hạn về phạm vi nghiên cứu: Đề tài chỉ nghiên cứu một số trường tại khu vực Tp.Hồ Chí Minh

7 Ý nghĩa của đề tài

Đề tài mang tính chất thử nghiệm nên kết quả sẽ rất khó xác định kết quả nhưng với những nhu cầu mang tính cấp bách của xã hội về việc bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống thì đề tài này hy vọng sẽ mang lại ý nghĩa lớn cho thực tế Tại Tp HCM là một trung tâm phát triển mạnh của đất nước và nhu cầu cuộc sống cũng ngày càng nâng cao và chất lượng về giáo dục cũng càng đẩy mạnh Vậy đề tài sẽ góp phần vào việc giáo dục môi trường cho

các em ngay từ bé và hình thành ý thức tốt đối với môi trường cho các em khi lớn lên

8 Cấu trúc đề tài

Chương : Mở đầu

Chương 1: Tổng quan tài liệu

Chương 2: Nội dung, phương pháp và kết quả nghiên cứu

Chương 3: Kết luận – kiến nghị

CHƯƠNG 1 : TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Lịch sử giáo dục môi trường

1.1.1 Sự phát triển về GDMT trên thế giới

1.1.1.1 Sự phát triển về GDMT trên thế giới

Môi trường là một vấn đề đã và đang thu hút sự quan tâm của toàn thế giới Trong mấy chục năm trở lại đây, sự phát triển kinh tế ồ ạt dưới tác động của cách mạng khoa học kỹ thuật và sự gia tăng dân số quá nhanh đã làm cho môi trường

bị biến đổi chưa từng thấy Nhiều nguồn tài nguyên bị vắt kiệt, nhiều hệ sinh thái

bị tàn phá mạnh, nhiều cân bằng trong tự nhiên bị rối loạn Môi trường lâm vào khủng hoảng với quy mô toàn cầu, trở thành nguy cơ thực sự đối với cuộc sống hiện đại và sự tồn vong của xã hội trong tương lai

Để bảo vệ cái nôi sinh thành của mình, con người phải thực hiện hàng loạt các các vấn đề phức tạp, trong đó có vấn đề GDMT GDMT là một trong những biện pháp có hiệu quả nhất, giúp con người có nhận thức đúng trong việc khai thác, sử dụng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường

Lần đầu tiên trong lịch sử, vào năm 1984, tại cuộc họp Liên hiệp quốc về BVMT và tài nguyên thiên nhiên (TNTN) ở Pari, thuật ngữ “Giáo dục môi trường” được sử dụng Tiếp sau đó, có rất nhiều cố gắng để định nghĩa thuật ngữ này

IUNC, 1970 đã định nghĩa GDMT là quá trình nhận biết các giá trị và làm sáng tỏ các khái niệm nhằm phát triển các kỹ năng và quan điểm cần thiết để hiểu

và đánh giá được sự quan hệ và tương tác giữa con người, nền văn hoá và thế giới vật chất bao quanh GDMT đồng thời cũng thực hiện quyết định đưa ra bộ quy tắc ứng xử với những vấn đề liên quan đến đặc tính môi trường

Chương trình IEEP ( Chương trình GDMT quốc tế) ra đời taị một hội thảo

ở Belyrade năm 1972 Hội thảo đưa ra bản tuyên bố liên chính phủ lần đầu tiên

về GDMT Các mục đích, mục tiêu, những khái niệm cốt yếu và những nguyên

tắc hướng dẫn của chương trình được đưa ra vào một văn kiện của hội thảo có tên là: “Hiến chương Belyrade – một hệ thống nguyên tắc toàn cầu ”

Tại Hội nghị liên chính phủ lần đầu tiên về GDMT do UNESCO tổ chức tại Tbilisi, Liên Xô năm 1977 có 66 thành viên các nước tham dự Hội nghị đưa

ra các ý kiến đóng góp cho việc áp dụng rộng rãi hơn nữa GDMT trong chương trình giáo dục chính thức và không chính thức Chiến lược bảo tồn thế giới đã công bố (IUCN 1980) Văn kiện cốt yếu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc

giữ gìn tài nguyên thông qua “sự phát triển mang tính chất duy trì” và ý nghĩa

của mối quan hệ tương tác giữa bảo tồn và phát triển

Từ năm 1986 trở đi, các hoạt động quốc tế tiếp tục bổ sung, đóng góp cho chiến lược bảo tồn thế giới, giải quyết các vấn đề về GDMT, đạo đức và văn hoá Năm 1987 đánh dấu 10 năm kỷ niệm hôi nghị Tbilisi đầu tiên và Hội nghị này một loạt các vấn đề cơ bản được đưa ra thảo luận trong đó có tầm quan trọng đặc biệt của GDMT, với nội dung: “Rút cục là sẽ không có gì giảm được mối đe doạ mang tính khu vực và quốc tế đối với môi trường trừ khi ý thức của đại đa số quần chúng về mối liên quan thiết yếu giữa đặt trưng môi trường và sự tiếp tục thoả mãn các nhu cầu của con người được thức tỉnh Hoạt động của con người phụ thuộc vào động cơ, mà động cơ phụ thuộc vào sự hiểu biết của chúng” Vì thế chúng ta hiểu được tầm quan trọng tại sao mỗi người phải nhận thức môi trường đúng đắn thông qua GDMT

Cũng trong năm 1987, Uỷ ban thế giới về môi trường và sự phát triển đã có báo cáo “Tương lai của chúng ta” (WCED 1987) Bản báo cáo đã đưa ra một công bố chính “chương trình nghị sự toàn cầu” để nhất trí vấn đề môi trường với

sự phát triển, và vì thế đã tăng cường và mở rộng thực chất cuộc bảo tồn thế giới

1980 Giáo dục được coi là phần trọng tâm của chương trình này “Sự thay đổi trong thái độ mà chúng ta cố gắng làm phụ thuộc các chiến dịch giáo dục lớn, các cuộc thảo luận và sự tham gia của quần chúng” (WCED 1987)

Hội nghị thượng đỉnh diễn ra tại Rio de Janero năm 1992, hội thảo trên một phạm vi rộng về các đề tài và vấn đề môi trường Một trong những kết quả

chính của hội nghị là sự nhất trí rằng phát triển và giáo dục và môi trường phải là một bộ phận thống nhất của quá trình học tập ở cả hai dạng chính thức và không chính thức

1.1.1.2 Một số thành tựu về GDMT trên thế giới

Ở Đức, có chương trình “Tìm hiểu đất nước” trong bậc tiểu học Các cấp học từ trung học trở lên thì nội dung GDMT được gắn hữu cơ vào chương trình Sinh học và Địa lí

Ở Bungari, cấu tạo chương trình khoa học ở cấp 1 và học sinh ở cấp 2 và 3 theo tư tưởng chủ đạo “Con người và Môi trường”

Ở Nhật, trọng tâm của GDMT là chống ô nhiễm và bảo vệ sức khỏe, nội dung này đựơc lồng ghép vào các môn học đặc biệt là môn Sinh học và Địa lý

Ở Indonesia, người ta đã thiết lập các trung tâm nghiên cứu về môi trường trong các học viện Các trung tâm này là nơi cung cấp các chuyên gia cho việc nghiên cứu, đào tạo cho các công việc khác có liên quan đến khoa học môi trường ở các cấp quốc gia và khu vực

Ở Malaysia, các trường đại học đã có mối liên kết với các học viện trong

và ngoài nước để đào tạo các chuyên gia về môi trường Một số trường đại học đã

tổ chức các khóa chính trị, các khóa học ngoại khóa về môi trường cho hầu hết các sinh viên ở các ngành khác nhau

Ở Singapore, các chương trình giảng dạy môi trường ở các trường đại học tổng hợp, đại học bách khoa Học viện giáo dục được tiến hành tốt nhất Việc giáo dục về môi trường được các quy định về pháp luật đi kèm Ngoài ra, các trường còn tập trung vào các “Dự án thành phố sạch và xanh”, “Nguồn gốc của ô nhiễm không khí và sự kiểm soát nó”, “Quản lý chất thải nguy hiểm”, “Bảo quản, lọc và xử lí nước thải”…

Ở Philipines, hầu hết các trường đại học đều có khoa học hay chỉ ít cũng có một bộ môn môi trường (Hoặc Environmental Sciences hoặc Environmental Study) Ở đây đào tạo cả chuyên ngành môi trường tài nguyên, môi trường sinh thái lẫn công nghệ môi trường

Ở Thái Lan, nơi có trường AIT là nguồn cung cấp và đào tạo các kỹ thuật viên môi trường, giáo dục ở cấp học sau trung học bao gồm đào tạo chuyên nghiệp và chuyên gia môi trường cũng được xúc tiến mạnh mẽ

1.1.2 Sự phát triển về GDMT ở Việt Nam

1.1.2.1 Tình hình GDMT ở Việt Nam

Ở Việt Nam, từ năm 1966 Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát động phong trào Tết trồng cây để giữ gìn và làm đẹp môi trường sống Cho đến nay phong trào này vẫn được duy trì và phát triển mạnh mẽ

Năm 1991, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có chương trình trồng cây phát triển giáo dục – đào tạo và BVMT (1991 – 1995)

Trong kế hoạch hành động quốc gia về môi trường và phát triển bền vững của Việt Nam giai đoạn 1996 – 2000, GDMT được ghi nhận như một bộ phận cấu thành

Từ năm 1995, Dự án GDMT trong nhà trường phổ thông Viêt Nam (VIE 95/041) của Bộ Giáo dục và Đào tạo do UNDP tài trợ đã nhắm vào mục tiêu cơ bản:

Hổ trợ xây dựng một chính sách và chiến lược thực hiện quốc gia về GDMT tại Việt Nam

Tăng cường năng lực của Bộ Giáo dục và Đào tạo trong việc truyền đạt những nội dung và phương pháp GDMT vào các chương trình đào tạo giáo viên Xây dựng các hoạt động GDNT cụ thể để thực hiện ở cấp Tiểu học và Trung học

Các mục tiêu trên đã thực hiện ở mức chi tiết và cụ thể hơn trong thực tiễn thông qua dự án VIE98/018

Ở các trường Đại học, GDMT được coi như một nôi dung quan trọng trong các giáo trình Con người và môi trường; Dân số, tài nguyên, môi trường Ở các khoa: Sinh học, Địa lí, Hoá học của các trường Đại học Sư phạm (Hà Nội, Huế,

Tp HCM…) đã có các môn học về môi trường

Ngày 17 tháng 10 năm 2001 Thủ tướng Chính Phủ đã có Quyết định số 1363/QĐ– TTG về việc phê duyệt đề án “Đưa nội dung BVMT vào hệ thống giáo dục quốc dân”

1.1.2.2 Một số thành tựu về GDMT ở Việt Nam

Bậc mầm non: Từ năm 1985, các trường đã tổ chức biên soạn , thử nghiệm tài liệu GDMT theo phương thức lồng ghép, tích hợp vào các môn học hoặc có môn riêng như: “làm quen với môi trường xung quanh”

Bậc phổng thông:

 Ngay từ năm 1960, vấn đề bảo vệ môi trường được đặt ra một cách nghiêm túc và đã được nghiên cứu để tích hợp vào chương trình dạy học ở các trường phổ thông nhưng mức độ triển khai còn hạn chế

 Đầu thập kỹ 80, trong quá trình triển khai cải cách giáo dục và thế sách giáo khoa, Bộ Giáo dục đã bước đầu nêu ra các định hướng vể GDMT ở các trường học

 Từ đó đến nay, nội dung GDMT đã được tích hợp vào chương trình giảng dạy các môn như: địa lý, sinh học, kỹ thuật nông nghiệp, giáo dục công dân Chương trình giảng dạy ở bậc tiểu học, trung học đã bước đầu biên soạn và thử nghiệm ở một số đại phương

Ở bậc đại học:

 Ở các trường sư phạm: đã tiến hành thử nghiệm bước đầu đưa GDMT vào nội dung đào tạo và bồi dưỡng với các phương pháp tiếp cận cơ bản như: giáo dục vì sự phát triển bền vững, phương pháp tiếp cận tổng thể - nhà trường, GDMT ngoài lớp học, GDMT thông qua việc giải quyết vấn đề cùng cộng đồng ( Hoàng Đức Nhuận, 1998)

 Các tài liệu bồi dưỡng giáo viên các cấp đã được biên soạn như: “ GDMT trong nhà trường phổ thông qua môn Địa lý”,“Bảo vệ môi trường ” cho giáo viên sinh học

 Các trường đại học: sinh viên đã được học giáo trình đại cương “Con người

và môi trường ” Ngoài ra, tùy từng khoa, từng trường lại có các giáo trình

riêng Hiện nay đã có chuyên nghành riêng về môi trường trong nhiều trường đại học và cao đẳng

Song song với việc giảng dạy trong nhà trường, nhiều đề tài nghiên cứu khoa học về GDMT cấp nhà nước và cán bộ quản lý, nhiều đề tài luận án phó tiến

sĩ và thạc sĩ đã và đang được thực hiện, có tác dụng mở rộng nội dung và nâng cao hiệu quả của việc GDMT

1.2 Giáo dục môi trường

Giáo dục BVMT là một quá trình thông qua các hoạt động giáo dục chính quy và không chính quy, giáo dục trong nhà trường và ngoài nhà trường làm cho con người có sự hiểu biết về môi trường, kỹ năng và giá trị về nhân cách trong ứng

xử với môi trường, tạo điều kiện cho họ tham gia vào phát triển một xã hội bền vững về sinh thái

Để việc đưa giáo dục BVMT vào nhà trường đạt kết quả mong muốn, quá trình triển khai sẽ thực hiện theo phương hướng được xác định và phải đảm bảo nguyên tắc, mục tiêu, nội dung với những phương pháp thích hợp

1.2.1 Định nghĩa về GDMT

Có nhiều định nghĩa về GDMT, điều này cho thấy GDMT không nhất thiết

là một khái niệm khoa học, mà nó mang đặc tính của một chương trình hành động

Dưới đây là một số khái niệm về GDMT:

 “GDMT giúp con người hiểu biết về thế giới tự nhiên và biết sống hòa hợp với thiên nhiên” (Cứu lấy Trái Đất)

 “GDMT là một quá trình nhận ra các giá trị làm sáng tỏ các quan điểm để phát triển các kỹ năng và thái độ cần thiết, nhằm hiểu và đánh giá đúng đắn mối tương quan giữa con người, môi trường, văn hóa và môi trường xung quanh GDMT cũng đòi hỏi thực hành (áp dụng vào thực tiễn) trong việc đưa ra các quyết định và tự xây dựng quy tắc hành vi về các vấn đề có liên quan đến chất lượng môi trường” (Hội nghị Quốc tế về Giáo dục Môi trường ở trường học – Paris, UNESCO,1970)

 “GDMT là một bộ phận hữu cơ của quá trình giáo dục Nó nên được tập trung vào những vấn đề thực tiễn và mang tính chất liên thông Nó nên nhằm vào xây dựng giá trị, đóng góp vào sự nghiệp phồn vinh của cộng đồng và liên quan đến sự sống còn của nhân loại” (Hội nghị Giáo dục Môi trường ở Tbilisi,1977 )

 Trong khuôn khổ của việc GDMT thông qua các môn học ở nhà trường ,

có thể hiểu GDMT theo định nghĩa là một quá trình tạo dựng cho con người những nhận thức và mối quan tâm đến môi trường và các vấn đề về môi trường GDMT gắn liền với việc học kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành thái độ và lòng nhiệt tình để hoạt động một cách độc lập hoặc phối hợp nhằm tìm ra giải pháp cho những vấn đề môi trường hiện tại và ngăn chặn những vấn đề mới có thể xảy ra trong tương lai

1.2.2 Tầm quan trọng của giáo dục BVMT

Con người là một thành phần của môi trường và là chủ thể BVMT Ý thức, thái độ, hành vi ứng xử với môi trường là một trong các yếu tố nhân cách của người lao động Chức năng chủ tổng quát nhất và cao quý nhất của giáo dục là

“trồng người”, rèn luyện phát triển nhân cách người lao động

Đặc biệt là giáo dục môi trường có hệ thống trong nhà trường đóng vai trò quyết định đối với việc hình thành tư cách công dân, cách ứng xử đối với xã hội, đối với môi trường của mỗi cá nhân Một khi con người có những hiểu biết về mối quan hệ nhân quả giữa môi trường và phát triển kinh tế - xã hội, giữa môi trường với sự tồn tại của xã hội, giữa môi trường với chính cuộc sống của mình thì trong mọi hành động thì họ sẽ nâng niu và ứng xử thân thiện với môi trường vì mục tiêu PTBV

Mọi thành viên trong cộng đồng xã hội đều có quan hệ với nhau và quan hệ trực tiếp tới môi trường Tất cả đều có trách nhiệm trước môi trường Tuy nhiên, chỉ có giáo dục, với hệ thống nhà trường của tất cả các cấp học, bậc học, với thiết chế chặt chẽ mới có thể tác động một cách rộng rãi lên các thành viên của xã hội Chính vì vậy, giáo dục là một trong những biện pháp hữu hiệu nhất, kinh tế nhất

và có tính bền vững trong các biện pháp để thực hiện mục tiêu BVMT và PTBV đất nước

Đích quan trọng của giáo dục BVMT không chỉ làm cho mọi người hiểu rõ

sự cần thiết phải BVMT mà quan trọng là phải có thói quen, hành vi ứng xử thân thiện, văn minh, lịch sự với môi trường Điều này phải trong một quá trình lâu dài

và phải bắt đầu ngay từ tuổi thơ ấu, từ gia đình tới nhà trường, từ trường mầm non cho đến những năm học ở nhà trường phổ thông, các học sinh luôn được tiếp xúc với thiên nhiên sinh động, tươi đẹp,…

Các thầy cô giáo cần nhận thức được tầm quan trọng của công tác giáo dục BVMT cho học sinh, có trách nhiệm triển khai giáo dục BVMT phù hợp với điều kiện của nhà trường và địa phương Để đảm bảo hiệu quả giáo dục BVMT, những người làm công tác giáo dục cần phải hiểu đươc sự cần thiết của việc giáo dục BVMT, đồng thời cần có kỹ năng sâu trong việc thực hiện giáo dục BVMT cho các em học sinh

1.2.3 Định hướng giáo dục BVMT trong nhà trường

Giáo dục BVMT cần nhìn nhận môi trường trong tính toàn bộ của nó, nghĩa là trong môi trường cần phải xem xét tất cả các mặt tự nhiên, sinh thái, chính trị, kỹ thuật và xã hội, cần khám phá môi trường cả ở khía cạnh chất lượng vật chất của mối quan hệ con người và môi trường lẫn khía cạnh tinh thần của mối quan hệ này Tuy nhiên, để xác định phạm định vi và đối tượng giáo dục nhằm tăng hiệu quả của giáo dục BVMT trong nhà trường Việt Nam, cần thiết phải tập trung hơn vào nội dung giáo dục BVMT tự nhiên và mối quan hệ tương hổ của nó với các hoạt động của con người

Giáo dục BVMT là một lĩnh vực giáo dục liên ngành, vì nội dung giáo dục

có thể tìm thấy trong nhiều môn học và hoạt động Trong các chương trình giáo dục của nhà trường Việt Nam hiện nay, giáo dục BVMT hiện nay chưa phải là một môn học riêng mà được triển khai bằng phương thức tích hợp vào các môn học và theo tinh thần xuyên bộ môn Điều đó có nghĩa là không thể thực hiện giáo dục BVMT chỉ qua một môn học hoặc một hoạt động mà cần có sự liên kết giữa

chúng trong quá trình giáo dục mới có thể đảm bảo thực hiện được mục tiêu giáo dục BVMT

Giáo dục BVMT cần phải chú ý khai thác tình hình thực tế môi trường gần gũi với học sinh, từ khuôn viên của nhà trường đến môi trường của địa phương, khu vực, đất nước,… coi đó là chất liệu để giáo dục, là môi trường để giáo dục và

là mục đích cụ thể giáo dục BVMT, theo phương châm “Suy nghĩ toàn cầu, hành động địa phương” Giáo dục BVMT quan tâm đến cả môi trường toàn cầu và môi trường địa phương Một mặt giúp cho học sinh có cái nhìn toàn cầu đối với các vấn đề môi trường, mặt khác coi trọng giáo dục BVMT ở địa phương Đích cụ thể

mà giáo dục BVMT cần đạt tới là sự quan tâm đến môi trường địa phương, lời cam kết và những hành động dù nhỏ nhưng thiết thực, góp phần cải thiện môi trường địa phương, tạo thói quen ứng xử đúng đắn với môi trường

Phương thức tiếp cận cơ bản của GDMT là Giáo dục về môi trường, trong môi trường và vì môi trường, đặc biệt là giáo dục vì môi trường, coi đó là thước đo

cơ bản hiệu quả của giáo dục BVMT:

 Giáo dục về môi trường: Trang bị các kiến thức về môi trường, các thành phần môi trường và mối quan hệ giữa chúng với nhau, cung cấp những hiểu biết về hệ thống tự nhiên và hoạt động của nó, những hiểu biết

về tác động của con người tới môi trường

 Giáo dục trong môi trường: Xem môi trường thiên nhiên hoặc nhân tạo như một địa bàn, một phương tiện để giảng dạy, học tập, nghiên cứu Với cách tiếp cận này, môi trường sẽ trở thành “Phòng thí nghiệm thực tế” đa dạng, sinh động cho người dạy và người học, học sinh hứng thú hơn, hiệu quả học tập sẽ cao hơn

 Giáo dục vì môi trường: Trên cơ sở các tri thức được trang bị đi tới xây dựng ý thức quan tâm và trách nhiệm, hình thành các quan niệm giá trị nhân cách, đạo đức đúng đắn, thái độ ứng xử tích cực, xây dựng động cơ và

kỹ năng tham gia cải thiện môi trường

1.2.4 Nguyên tắc giáo dục BVMT trong nhà trường

 Đảm bảo mục tiêu giáo dục BVMT phải phù hợp với mục tiêu đào tạo của cấp học, bậc học, góp phần thực hiện mục tiêu đào tạo của giáo dục nói chung

 Phải hướng việc giáo dục BVMT tới việc cung cấp cho học sinh những kiến thức về môi trường và kỹ năng BVMT phù hợp với tâm, sinh lý từng lứa tuổi

 Nội dung giáo dục BVMT phải chú trọng các vấn đề thực hành, trên cơ sở

đó hình thành các kỹ năng, phương pháp hành động cụ thể để học sinh có thể tham gia có hiệu quả vào các hoạt động BVMT của địa phương, của đất nước phù hợp với lứa tuổi

 Phương pháp giáo dục BVMT nhằm tạo điều kiện cho người học chủ động tham gia vào quá trình học tập, tạo cơ hội cho học sinh phát hiện các vấn đề môi trường và tìm ra hướng giải quyết vấn đề dưới sự tổ chức và hướng dẫn của giáo viên

 Tận dụng các cơ hội để giáo dục BVMT nhưng phải đảm bảo kiến thức cơ bản của môn học, tính logic của nội dung và không làm quá tải kiến thức và tăng thời gian của bài học

1.2.5 Yêu cầu của GDMT

 Kết hợp trang bị tri thức với giáo dục đạo đức môi trường

 Đặt GDMT trong mối quan hệ đa ngành, giải quyết vấn đề dưới sự kết hợp

đa lĩnh vực

 Hình thức giáo dục phải đa dạng, phong phú, kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết và minh họa thực tế, mô hình, hình thức phù hợp lứa tuổi, nhận thức, kết hợp giáo dục nhà trường, giáo dục gia đình và giáo dục xã hội

 Đảm bảo giáo dục ứng xử môi trường theo quy định của pháp luật và các công ước quốc tế về BVMT

 Đảm bảo kết hợp các yếu tố kinh tế, xã hội và chính trị trong GDMT, xem môi trường như một tổng thể tự nhiên và có một mối quan hệ chặt chẽ với các yếu

tố kinh tế và xã hội Đặt sự phát triển của cá nhân và cộng đồng trong môi trường

tự nhiên trong lành

 Xem xét các vấn đề môi trường theo nhiều phạm vi: địa phương, quốc gia

và toàn cầu

 Chú trọng vào môi trường hiện hữu cũng như những thay đổi trong tương lai Động viên sự kết hợp hành động BVMT địa phương và sau đó là những đóng góp giải quyết các vấn đề môi trường ở tầm quốc gia và toàn cầu Chú ý khía cạnh môi trường trong giáo dục phát triển

1.2.6 Mục tiêu giáo dục BVMT trong nhà trường

Giáo dục BVMT trong các nhà trường cần đem lại cho người học các nội dung:

 Có kiến thức, hiểu biết về môi trường: Các thành phần của môi trường, tính phức tạp và mối quan hệ nhiều chiều giữa các thành phần của môi trường, tính hạn chế của TNTN, khả năng chịu tải của môi trường, quan hệ chặt chẽ giữa môi trường với sự phát triển của kinh tế – xã hội trong phạm vi địa phương, quốc gia, khu vực và trên toàn cầu

 Xây dựng thái độ: Nhận thức được ý nghĩa, tầm quan trọng của các vấn

đề môi trường như nguồn lực để sống, lao động, phát triển cá nhân, cộng đồng,

xã hội Từ đó có thái độ, cách ứng xử đúng đắn trước các vấn đề môi trường,

có trách nhiệm đối với môi trường, có quan niệm đúng về các giá trị nhân cách đối với môi trường

 Trên nền tảng của tri thức, kỹ năng, phương pháp hành động BVMT, người học tự nâng cao khả năng lựa chọn cách sống phù hợp với việc sử dụng hợp lý và khôn ngoan các nguồn TNTN, góp phần tham gia hiệu quả vào việc phòng ngừa và giải quyết các vấn đề môi trường tại nơi ở và nơi làm việc của mỗi cá nhân

 Hình thành và phát triển năng lực phân tích đánh giá những vấn đề có liên quan đến môi trường và khả năng giải quyết các vấn đề môi trường ở phạm vi

cá nhân, địa phương và cộng đồng

 Giáo dục BVMT được đưa vào toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân Ở mỗi cấp, bậc học, tùy theo khả năng tiếp nhận tri thức và thực hiện các hành vi

BVMT của học sinh mà lựa chọn nội dung và phương pháp dạy học cho phù hợp

1.2.7 Nội dung giáo dục BVMT trong các trường Mầm Non

Môi trường là sự tổng hợp nhiều thành phần: thiên nhiên, dân số, kinh tế –

xã hội, văn hóa,… Trong nhà trường, chúng ta quan tâm chủ yếu đến môi trường

tự nhiên và tác động qua lại, chặt chẽ của nó với các hoạt động của con người Việc giáo dục về môi trường, trong môi trường phải nhằm tới giáo dục vì môi trường Vì vậy, nhà trường phải cung cấp đầy đủ những kiến thức về môi trường cho học sinh

Song đó mới chỉ là một mặt của mục tiêu giáo dục BVMT Điều cần đạt là học sinh từ sự hiểu biết đó, tùy theo độ tuổi và mức độ tham gia vào các hoạt động tác động đến môi trường, cần có thái độ ứng xử thân thiện với môi trường, có kỹ năng thực hành, phương pháp hành động độc lập, khả năng ra quyết định phù hợp, ứng xử có hiệu quả vấn đề môi trường Qua đó hình thành và phát triển giá trị nhân cách, đạo đức trong thái độ ứng xử và hành động trước vấn đề môi trường

1) Quan điểm lựa chọn và thiết kế nội dung khối kiến thức

Nội dung khối kiến thức được thiết kế theo hướng tích hợp lấy bản thân trẻ làm trung tâm với các mối quan hệ với con người - hệ thống tự nhiên; con người – văn hóa xã hội; con người - địa danh; con người - nguồn nhân lực tác động 2) Nội dung khối kiền thức

Hiểu biết về bản thân và gia đình

- Cung cấp những kiến thức về cấu tại cơ thể và các nhu cầu cần thiết của con người và gia đình

- Giáo dục trẻ nhận biết tình cảm của bản thân và mọi người xunh quanh Con người - địa danh

- Giúp trẻ làm quen với các địa danh gần gũi và quan trọng trong khu vực trẻ

ở

- Hình thành kỹ năng giao tiếp, biểu cảm, hành vi ứng xử đúng đắn, phù hợp với địa danh

Con người và thiên nhiên

Cung cấp kiến thức sơ đẳng về MT thiên nhiên, giáo dục trẻ có thái độ tốt

và biết bảo vệ môi trường

Con người – văn hóa xã hội

- Giáo dục về vị trí, vai trò của bản thân trong gia đình và trong môi trường

xã hội

- Giáo dục trẻ kỹ năng sống trong nhóm bạn bè, tôn trọng người khác

Môi trường – con người – thời gian và sự thay đổi

- Giúp trẻ hiểu và nhận ra sự thay đổi của môi trường, con người theo thời gian

- Hiểu được tác động của con người, thời gian, đến sự thay đổi của môi trường

- Có kỹ năng và thái độ bảo vệ chăm sóc MT

Con người - tài nguyên, tài sản

- Cung cấp kiến thức về con người và lao động của họ trong xã hội

- Giáo dục trẻ bảo vệ giữ gìn và biết tiết kiệm đồ dùng của cá nhân và tập thể

3) Nghiên cứu xây dựng các giáo trình, bài giảng, chương trình nội khóa, ngoại khóa và các tài liệu tham khảo khác

- Nghiên cứu viết các sách, tranh, phim video, các loại đồ chơi ghép, xếp hình mang tính chất giáo dục trẻ thể hiện trong các trò chơi

- Nghiên cứu biên soạn sách với các trò chơi mang màu sắc sinh thái, tìm hiểu về thiên nhiên và bảo vệ thiên nhiên

4) thiết kế xây dựng cơ sở vật chất và các điều kiện để giảng dạy và học tập Nghiên cứu thiết kế MT giáo dục Mầm Non với nội dung tổng hòa các yếu

tố MT tự nhiên, MT kiến tạo và MT văn hóa, xã hội

Thiết kế hệ thống cây xanh lấy bóng mát và góc thiên hiên cho hoạt động sinh hoạt, vui chơi và học tập cho trẻ

Xây dựng mô hình VAC chuẩn đối với những trường có đủ diện tích, điều kiện để tạo thêm nguồn thu cho trường và cơ hội cung cấp kiến thức, giáo dục tình cảm và rèn luyện kỹ năng cho trẻ

Xây dựng môi trường học tập phù hợp với các trang thiết bị, đồ dùng, đồ chơi cần thiết, cung cấp các phương tiện nghe, nhìn: tivi, đầu video, băng ghi hình về môi trường và BVMT

Giảm số lượng các cháu trong một nhóm, với việc cân nhắc tỷ lệ cô/ số trẻ;

số trẻ/m2

Nghiên cứu phương pháp thu gom chất thải phù hợp với trường Mầm Non

để đảm bảo vệ sinh MT không gây ô nhiễm

1.2.8 Phương pháp giáo dục BVMT trong nhà trường

Phương pháp tiếp cận xây dựng khung khối kiến thức:

GDBVMT thông qua các hoạt động vui chơi, tìm hiểu MT xung quanh, sinh hoạt hàng ngày

Nội dung khối kiến thức GDBVMT không xây dựng thành môn học riêng

mà theo phương thức hướng vào trẻ, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ, chủ yếu đến nhu cầu, kinh nghiệm của cá nhân trẻ

Các phương pháp thực hiện:

Thông qua sinh hoạt hàng ngày của trẻ

Thông qua hoạt động vui chơi

Lồng ghép nội dung GDBVMT vào những hoạt động khác như: tạo hình ảnh, âm nhạc, giáo dục thể chất Lấy nội dụng làm quen với MT xung quanh làm trung tâm

1.2.8.1 Phương pháp tham quan thực tế

Phương pháp này không chỉ giúp học sinh nhận biết được các cảnh vật xung quanh, các loài động vật, thực vật quý hiếm, để giúp các em dễ hiểu và cung cấp thêm kiến thức cơ bản cho các em, tìm hiểu bản chất những hiện tượng của môi trường tự nhiên, nhân tạo, hiểu mối quan hệ tác động qua lại giữa con người

và môi trường, những vấn đề nảy sinh do các hoạt động của con người gây ra với môi trường, những nguy cơ tiềm ẩn mà con người ngày càng phải trực diện

Giáo viên nên áp dụng phương pháp này trong các đợt tham quan, dã ngoại, du lịch do nhà trường tổ chức cho các lớp học sinh Nhưng buổi tham quan,

dã ngoại có kèm mục đích tìm hiểu, khám phá môi trường sẽ làm phong phú thêm nội dung và hoạt động tham quan, tăng ý nghĩa giáo dục của hoạt động

1.2.8.2 Phương pháp thí nghiệm

Phương pháp thí nghiệm cho phép tái tạo lại những hiện tượng đã xảy ra trong thiên nhiên, đơn giản hoá các quá trình để học sinh có thể quan sát, tìm hiểu chúng Nhiều kiến thức của các môn Sinh học, Vật lý, Hoá học,… học sinh cần tiếp thu, trãi nghiệm qua các thí nghiệm

1.2.8.3 Phương pháp nêu gương

Học sinh cấp Mầm Non cần có sự hướng dẫn và theo dõi vào hành động của người lớn để xem xét, so sánh và bình luận Muốn giáo dục các em có nếp sống văn minh, lịch sự đối với môi trường, trước hết giáo viên và các bậc phụ huynh phải thực hiện đúng các quy định BVMT Tác động giáo dục từ bạn học cũng rất lớn Những gương người tốt, việc tốt từ bạn bè sẽ cảm hóa và làm gương tốt cho các em Giáo viên cần tận dụng các hoạt động tập thể để học sinh thi đua cùng thực hiện tốt các hoạt động BVMT, từ những việc cụ thể như gìn giữ môi trường lớp học, trường học, gia đình, cộng đồng xanh, sạch, đẹp

1.2.9 Các hoạt động giáo dục BVMT ngoài lớp học

1.2.9.1 Mục đích và ý nghĩa của việc giáo dục BVMT ngoài trường học

a Mục đích

 Giáo dục về môi trường nhằm giúp cho học sinh có những hiểu biết về hệ thống tự nhiên và hoạt động của chúng cũng như những tác động của con người tới môi trường Trên cơ sở đó giúp học sinh hiểu biết về tự nhiên, hình thành thái

độ và mối thiện cảm với tự nhiên, để từng bước phát triển kỹ năng tư duy về nghiên cứu và quản lý môi trường

 Giáo dục vì môi trường là nhằm định hướng những giá trị, quan niệm, nhằm phát triển một nền đạo đức và trách nhiệm của con người trong môi trường, xây dựng động cơ và kỹ năng tham gia cải thiện môi trường, nâng cao năng lực lựa chọn cách sống thích hợp với việc sử dụng một cách khôn ngoan các nguồn tài nguyên

 Giáo dục trong môi trường là một cách tiếp cận quan trọng nhằm đưa người học về với thế giới thực, môi trường thực Đưa kiến thức thực tế đến với người học để học thấy sự phồn thịnh, sự tươi trẻ của thế giới tự nhiên, tại đó có thể chiêm ngưỡng những cảnh đẹp, sự thơ mộng và hùng vĩ của thiên nhiên Trên

cơ sở đó tạo dựng tình yêu thiên nhiên, yêu quê hương, yêu đất nước, niềm tự hào đối với đất nước, với dân tộc của mỗi người

 Hoàn cảnh thiên nhiên luôn thay đổi, có thuận lợi nhưng cũng gặp không ít khó khăn, đòi hỏi học sinh phải thích ứng, do vậy họ có cơ hội để rèn luyện

1.2.9.2 Mục tiêu

Mục tiêu về thái độ:

Khơi dậy tính tò mò và nâng cao xúc cảm về môi trường cho học sinh Phát triển tinh thần thích thú hướng về cách học thông qua các hoạt động ngoài thiên nhiên

Gợi mở cho học sinh để ra các câu hỏi và giải đáp về các vấn đề

Làm cho học sinh cảm nhận và cảm xúc sâu sắc sự biến đổi của cảnh quan Tạo cơ hội để khảo sát thiên nhiên địa phương

Cho học sinh thực ngiệm với sự thích thú được khám phá

Mục tiêu về hiểu biết:

Phát triển sự hiểu biết về bản chất của nội dung cần thảo luận trong sách học và trong SGK

Làm cho học sinh suy nghĩ và thu được hiểu biết thông qua thực nghiệm, củng cố, mở rộng hiểu biết về môi trường

Giúp nhận thức được quan hệ giữa thiên nhiên và môi trường hoạt động của con người, nhận dạng được hiện trạng môi trường

1.2.9.3 Nội dung giáo dục

Một trong các nội dung quan trọng của giáo dục BVMT là giáo dục cho học sinh về bảo tồn ĐDSH Cho học sinh tiếp xúc trực tiếp với thiên nhiên để các

em hiểu biết hơn về sự đa dạng, phồn thịnh của các loài, các nguồn gen, sự đa dạng cảnh quan, các hệ sinh thái nơi mà các loài cũng như các quần thể sinh vật tồn tại, phát triển và cả sự khác biệt của các mối tương tác giữa chúng với nhau, các em biết được trực quan hơn về đặc điểm cấu tạo phát triển của các loài động, thực vật, tính thích ứng về phương diện tiến hóa và sinh thái học của các loài đối với môi trường sống

 Tiếp cận với các dạng TNTN, với việc khai thác, sử dụng và vấn đề môi trường nảy sinh

 Các hoạt động sản xuất tại cộng đồng và các vấn đề môi trường nảy sinh

 Chất thải: các nguồn phát sinh chất thải, tình hình thu gom và xử lý

 Tình hình vệ sinh môi trường ở trường, nơi công cộng và cộng đồng

1.2.9.4 Địa điểm dạy học

Cho các em học tập tại vườn sinh thái, khu vui chơi, khu vệ sinh của trường Để tạo điều kiện cho việc học ngoài thiên nhiên, các trường cần phải xây dựng vườn sinh thái, hoặc trồng hệ thống cây xanh gồm nhiều loài, tiến tới có thể xây dựng góc khí tượng, góc địa lý, góc sinh vật,…

Với mục tiêu của giáo dục BVMT, vườn trường là một kiểu mô hình hóa các yếu tố có trong tự nhiên Vườn trường cần có nhiều động, thực vật tạo nên sự

đa dạng của các loài và thể hiện được mối quan hệ của các loài trong mắc xích của thế giới tự nhiên

Trung tâm vui chơi, giải trí, trung tâm đô thị, khoa học công nghệ, trung tâm sản xuất hoặc các khu bảo tồn, vườn Quốc gia (trang trại, nhà máy, công sở, trung tâm khoa học ở gần trường học, khu rừng bờ biển, công viên,…

Bãi rác nơi học sinh sinh sống, khu tập kết rác, nhà máy xử lí rác

1.2.9.5 Các loại hình hoạt động giáo dục BVMT ngoài trường học

a Hoạt động tham quan, khảo sát thực địa

Có 2 hình thức tham quan, khảo sát:

 Tham quan các sinh cảnh chung tại một khu vực

 Tham quan, khảo sát theo chủ đề

Học về ảnh hưởng của các điều kiện bên ngoài đến quang hợp, khi tham quan giáo viên có thể cho học sinh tìm hiểu về các yêu cầu không giống nhau đối với ánh sáng của các loài cây khác nhau

Học về mối quan hệ giữa các loài vi sinh vật trong các mắc xích dinh dưỡng tự nhiên, giáo viên có thể cho học sinh đi tham quan một cái ao

Có thể tổ chức cho học sinh học vẽ theo chủ đề môi trường ngay trong khuôn viên trường hay trong công viên hoặc một khoảnh rừng,… Tổ chức viết bài văn tả cảnh, làm thơ,… về một danh lam thắng cảnh, một hiện tượng môi trường,…

Tái chế, tái sử dụng lại chất thải là một chủ đề mà học sinh rất hứng thú sáng tạo Khi học về rác thải, các trường đã cho học sinh làm các mô hình, trò chơi, vật trang trí từ những hộp giấy, từ vỏ hộp đồ uống Đồng thời, một số cuộc thi sử dụng chất thải phục vụ cho cuộc sống cũng được phát động

b Hoạt động lao động BVMT

Các hoạt động lao động BVMT cũng là một hình thức giáo dục BVMT hiệu quả Thông qua các hoạt động, học sinh hiểu được giá trị của lao động, nhân thức được rằng, dù còn nhỏ học sinh vẫn góp phần cải thiện môi trường Đồng

thời, qua lao động học sinh thấy được hiệu quả cụ thể của việc mình tham gia, tạo nên sự hứng khởi

c Giáo dục BVMT thông qua hình thức câu lạc bộ, các hội thi

Tổ chức các câu lạc bộ: câu lạc bộ bảo vệ động vật hoang dã, câu lạc bộ bảo vệ cây xanh,… Câu lạc bộ có thể tổ chức theo từng lớp hoặc cả trường Nếu

có nhiều học sinh tham gia thì nên theo sở thích mà chia học sinh theo từng nhóm Các cuộc thi tìm hiểu, sáng tác theo chủ đề về môi trường không chỉ giúp cho học sinh hiểu sâu hơn các vấn đề môi trường mà quan trọng hơn là tạo nên những ý tưởng sáng tạo và họ tự do diễn đạt ý kiến của mình

d Hoạt động tham gia giải quyết vấn đề cộng đồng

Sống trong cộng đồng, con người được hưởng thụ môi trường tốt hay xấu đều ảnh hưởng đến sự phát triển và tồn tại của chính mình Ngược lại, mỗi con người lại là một thực thể tác động hàng ngày tới môi trường tại khu vực họ sống

Vì vậy, cộng đồng là nơi tiếp nhận hiệu quả của giáo dục nhân cách, đạo đức môi trường (ĐĐMT) Mỗi cộng đồng đều có những vấn đề môi trường cần phải khắc phục Ví dụ, ô nhiễm không khí, vấn đề rác thải sinh hoạt,…

Giải quyết vấn đề môi trường tại cộng đồng là một hướng quan trọng trong chiến lược dạy học hiện nay

1.2.9.6 Quá trình thực hiện kế hoạch dạy học ngoài thiên nhiên

Để nghiên cứu, học tập ngoài thiên nhiên đạt hiệu quả, đòi hỏi các giáo viên phải chuẩn bị chu đáo, cẩn thận, với sự hưởng ứng của học sinh, kể cả sự đồng thuận và tương trợ của phụ huynh

Kết quả nghiên cứu ngoài thiên nhiên là kết quả tương tác giữa thầy và trò trong mối tương quan với đối tượng nghiên cứu

CHƯƠNG 2 : NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP VÀ KẾT QUẢ

NGHIÊN CỨU 2.1 Nội dung nghiên cứu

2.1.1 Khảo sát hoạt động GDMT trong nhà trường

Để chuyển tải được nội dung GDMT đến với học sinh một cách hiệu quả, cần lựa chọn những phương pháp cách tiếp cận hợp lý và khoa học Lựa chọn phương pháp giáo dục phải xuất phát từ quan điểm tiếp cận trong giáo dục BVMT Đó là giáo dục về môi trường, giáo dục trong môi trường và giáo dục vì môi trường

Phương thức giáo dục BVMT trong trường học hiện nay là:

 Tích hợp lồng ghép nội dung giáo dục BVMT ở mọi lúc, mọi nơi

 Đưa giáo dục BVMT trở thành một nội dung của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

 Quan tâm tới môi trường địa phương, thiết thực cải thiện môi trường địa phương, hình thành thói quen ứng xử thân thiện với môi trường địa phương

 Thực hiện giáo dục BVMT có thể sử dụng nhiều phương pháp dạy học như thảo luận nhóm, trò chơi, phương pháp dự án, đóng vai,… đồng thời sử dụng những phương pháp đặc thù của các môn học

 Tổ chức cho học sinh tham gia các hoạt động BVMT cùng với cộng đồng Chú ý tạo ra thái độ đúng và tinh thần trách nhiệm cao đối với việc BVMT Chú trọng bồi dưỡng kỹ năng cho giáo viên trong công tác giáo dục BVMT

 Giáo dục môi trường và BVMT là một nội dung giáo dục quan trọng cần được thực hiện nghiêm túc, đúng nội dung và đúng phương pháp để có thể mang lại hiệu quả cao trong công tác giáo dục BVMT

2.1.2 Khảo sát nhận thức môi trường

2.1.2.1 Kiến thức về môi trường

Qua việc khảo sát nhằm đánh giá được kiến thức cơ bản nhất về môi trường cơ bản như hệ sinh thái, tài nguyên thiên nhiên…Để từ đó thấy được môi trường nó có vai trò quan trọng đối với đời sống của con người, và những vấn đề

môi trường hiện nay như thế nào, mức độ tác động của con người đến môi trường ra sao và điều quan trọng nhất là chúng ta cần quan tâm và có thái độ, hành động đúng đắn với môi trường:

a) Môi trường sống quanh chúng ta:

- Khái niệm môi trường

- Môi trường tự nhiên

- Môi trường nhân tạo

- Tài nguyên thiên nhiên

b) Quan hệ giữa con người và môi trường:

- Con người là một thành phần của môi trường

- Vai trò của con người đối với môi trường

- Tác động của con người đối với môi trường

c) Sự ô nhiễm và suy thoái môi trường:

- Ô nhiễm môi trường: Nước, khí, tiếng ồn, biển

- Chất thải

- Suy thoái rừng

- Suy thoái đất

- Suy giảm đa dạng sinh học

d) Các biện pháp bảo vệ môi trường, phát triển bền vững:

- Những qui định của pháp luật về bảo vệ môi trường, phát triển bền vững

- Các hoạt động bảo vệ môi trường

- Nhiệm vụ của học sinh trong việc bảo vệ môi trường

Bảng 2.1 Một số khác biệt giữa nhận thức cũ và mới về môi trường

Cuộc sống của con người được cải

thiện dựa vào của cải vật chất

Vật chất chỉ là một khía cạnh của chất lượng cuộc sống của con người

Chi phí cho dự án thể hiện bởi chi phí

trong

Chi phí trong nhiều khi không quan trọng và không tốn kém bằng chi phí ngoài

Con người phải chinh phục thiên

nhiên

Con người phải hợp tác với thiên nhiên

Công nghệ mới sẽ giải quyết các vấn

đề môi trường hiện nay

Vấn đề môi trường hiện nay chỉ có thể giải quyết với sự tham gia của đạo đức

Đã có con người tất yếu phải có phế

thải

Trong hệ sinh thái, phế thải chỉ tồn tại tạm thời, về lâu dài trong thiên nhiên không có phế thải

Sự phung phí là điều mà con người

2.2 Phương pháp nghiên cứu

2.2.3 Phương pháp tham gia cộng đồng và ý kiến chuyên gia

Tham khảo ý kiến chuyên gia và giáo viên làm công tác giảng dạy nhằm đưa ra các giải pháp phù hợp, hiệu quả hơn trong công tác GDMT

2.2.4 Phương pháp dùng phiếu điều tra

Điều tra nhận thức của giáo viên về môi trường và ý kiến đóng góp cho việc lồng ghép GDMT cho các em trong quá trình học

Công tác tổ chức GDMT trong nhà trường và hiệu quả đạt được từ công tác giáo dục bảo vệ môi trường

Số phiếu điều tra: 150 phiếu

Địa bàn điều tra:

+ Trường Mầm Non Hương Sen , 845 Quang Trung, P9, Quận Gò Vấp, Tp.HCM

+ Trường Mầm Non Hoa Lan , 03 Lê Lợi, P4, Gò Vấp, Tp.HCM

+ Trường Mầm Non Thiên Thanh, 6/7A Quang Trung, P10, Gò Vấp, Tp.HCM

+ Trường Mầm Non 6, 103 Võ Thị sáu, P6, Quận 3, Tp.HCM

+ Trường Mầm Non Phạm Ngũ Lão, 202 – 204 Bùi Viện, Quận 1,TpHCM

+ Trường Mầm Non 6, 40/17 Nguyễn Văn Đậu, P6 , Quận Bình Thạnh + Trường Mầm Non 5, 101/37 Nguyễn Văn Đậu , P5 , Quận Bình Thạnh

+ Trường Mầm Non 11A, 474 Lê Quang Định, Quận Bình Thạnh, Tp.HCM

Phương pháp điều tra: Phỏng vấn trực tiếp và phát phiếu điều tra

2.3 Kết quả khảo sát và đề xuất giải pháp

Với tổng số giáo viên, cán bộ của các trường Mầm Non điển hình khu vực TP.Hồ Chí Minh tham gia trả lời là 145 người Tiến hành khảo sát với 150 phiếu phát ra và thu lại 140 phiếu và số phiếu hợp lệ là 102 phiếu Dựa trên số phiếu hợp

lệ, người thực hiện đề tài tiến hành thống kê và đánh giá kết quả như sau :

Trong phiếu khảo sát này được chia thành 3 nội dung:

2.3.1 Kết quả khảo sát

2.3.1.1 Khảo sát hiện trạng GDMT ở các trường Mầm non

Kết quả khảo sát : Về hiện trạng môi trường

 Đối với rác thải:

Qua kết quả khảo sát cho thấy 80% ý kiến là rác được tập trung để xe đến thu nhận còn 17% ý kiến là đưa rác đến một nơi quy định là do điều kiện xe rác không vào được hoặc gần khu vực tập trung, và có một vài ý kiến là tự đốt rác và

xử lý tại trường đây là trường hợp rất hiếm vì điều kiện để tự xử lý rác là rất tốn chi phí và diện tích đất ít có trường có khả năng thực hiện được, còn nếu đốt không đúng quy trình cũng gây ảnh hưởng đến môi trường không khí Vậy qua kết qủa khảo sát cho thấy hầu hết các trường đều chấp hành tốt việc xả thải, nhận thức được rác thải có ảnh hướng đến cuộc sống hàng ngày và gây ảnh hưởng đến môi trường vì vậy cần bỏ rác đúng nơi quy định để giúp cho việc kiểm soát và xử lý được hiệu quả

(A.Tập trung để xe đến nhận; B.tự xử lý (đốt, chôn lấp hợp vệ sinh); C.Đưa đến một nơi quy định; D.xả ra xung quanh hoặc xuống kênh rạch)

 Đối với nước thải:

Ở câu hỏi này cho thấy 93% các trường đều xả nước thải vào hố ga vào đúng nơi quy định, còn một vài 7% thải vào kênh rạch và môi trường tự do Đây cho thấy việc xả thải của một số trường chưa hợp lý hoặc nhận thức đúng về việc xả thải đúng quy định.Vì vậy cần có biệc pháp quản lý chặt chẽ hơn về việc xả thải và cần tuyên truyền phổ biến rộng hơn cho mọi người thấy được nước thải nếu không

xả đúng nơi quy định thì sẽ ảnh hưởng đến môi trường xung quanh gây ô nhiễm và ảnh hưởng chất lượng cuộc sống

Biểu đồ 2.2

0%3%4%

93%

A B C D

Biểu đồ 2.2 kết quả khảo sát việc xả nước thải của các trường

(A.Thải ra đồng ruộng ;B.Thải ra kênh rạch ,sông,suối; C.Đưa vào hố ga; D.Cho

ra ngoài môi trường tự do)

Kết quả khảo sát: về hiện trạng giáo dục môi trường

Qua khảo sát cho thấy 25% các trường thường xuyên tổ chức phong trào bảo vệ môi trường cho các bé, điều đó rất mừng là các trường đã nhận thấy được vấn đề môi trường ngày càng bị ô nhiễm và điều cần thiết và cấp bách là phải dạy cho trẻ ngay rừ nhỏ hiểu biết về môi trường và thực hiện những hành động nhỏ để bảo vệ môi trường Còn 25% các trường cũng đã tổ chức nhưng chỉ một vài lần, 50% các trường cũng thỉnh thoảng tổ chức và thường lồng ghép vào trong những chuyến tham qua