Mục tiêu học tập• Định nghĩa môi trường dưới góc nhìn y tế công cộng • Liệt kê các bước xác định vấn đề sức khỏe môi trường trong cộng đồng.. • Tóm tắt những đặc trưng của thiết kế nghiê
Trang 1MÔI TRƯỜNG &
SỨC KHỎE
Trang 2Mục tiêu học tập
• Định nghĩa môi trường dưới góc nhìn y tế công cộng
• Liệt kê các bước xác định vấn đề sức khỏe môi trường trong cộng đồng
• Tóm tắt những đặc trưng của thiết kế nghiên cứu sinh thái
• Vận dụng đánh giá được can thiệp nào có thể thực hiện được để cải thiện sức khỏe cộng đồng và môi trường
Y học môi trường & Lao động 2
Trang 3John Snow - London
Năm 1830, đã thực hiện một nghiên cứu dựa trên bản đồ vùng, nhằm liên hệ 1 vụ dịch tả với nguồn nước uống cho dân cư trong vùng
Trang 4• Năm 2003, cơn bão số 3
• Đê vỡ, nước nhanh chóng bị ô nhiễm
• Chính phủ Liên bang cung cấp 37tr cho Viện nghiên cứu quốc gia về SKMT, bao gồm mảng giáo dục và cung cấp bảo vệ cho các cư dân sống sót đang gặp nguy cơ
Y học môi trường & Lao động 4
Trang 5Katrina – thách thức
Tìm thấy arsenic và xăng dầu trong mẫu nước uống
Rò rĩ 1 triệu gallon dầu ngoài biển
Rác thải: công trình XD, xe cộ, đồ tiêu dùng
Trang 6Đáp ứng
• Đánh giá nhu cầu y tế công cộng và y khoa
• Giám sát y tế
• Nhân lực y tế
• Trang thiết bị y tế & nguồn cung cấp
• Giải cứu và chăm sóc bệnh nhân
• An toàn và an ninh thuốc men, máy móc y khoa…
• Máu và các sản phẩm liên quan
• An toàn & an ninh lương thực
• An toàn & an ninh nông nghiệp (Gia súc, thức ăn gia
súc, thuốc men cho gia súc)
Y học môi trường & Lao động 6
Trang 7Đáp ứng
• An toàn và sức khỏe của nhân lực
• Chăm sóc sức khỏe hành vi
• Thông tin y khoa và sức khỏe công cộng
• Kiểm soát véc-tơ gây bệnh
• Nước uống tạm thời, nước thải và chất thải rắn
• Xác định nạn nhân và dịch vụ mai táng
• Thú y
• Nhận trợ giúp chuyên môn từ các chuyên gia y tế
Trang 8Môi trường
Y học môi trường & Lao động 8
Trang 9Môi trường vật chất
MT vật chất & tự nhiên
MT XH, tự nhiên &
vật chất
Hành vi,
XH, tự nhiên & vật chất
Toàn bộ
môi
trường
Trang 10Định nghĩa môi trường
Y học môi trường & Lao động 10
Trang 11Định nghĩa Sức khỏe
(Nguồn: Reuteurs)
Trang 12Sức khỏe
Y học môi trường & Lao động 12
• Tình trạng hoàn toàn thoải mái về thể chất, tinh thần lẫn
xã hội chứ không chỉ là không có bệnh hay không có tật
(WHO 1946)
Trang 13• Tình trạng khó khăn của
cơ thể hay một bộ phận của cơ thể động/thực vật làm suy yếu khả năng thực hiện một chức năng sống quan trọng
Trang 14An toàn
• Không xuất hiện các yếu
tố nguy hại (harm) &
nguy cơ (risk)
• Được bảo vệ khỏi các hiểm nguy đe dọa, tổn thương, mất mát
• Không có nguy cơ (risk)
Y học môi trường & Lao động 14
Trang 15Nguy cơ (Risk)
• Khả năng bị thương tật, nguy hiểm hay mất mát
• Xác suất xảy ra
(Chance/ Probability).
Trang 16Sức khỏe môi trường
Nghiên cứu những yếu tố trong môi trường ảnh hưởng đến sức khỏe con người
• Chất gây ô nhiễm, chất độc trong nước, đất, không khí
• Đường truyền (hít vào, uống hay hấp thụ qua da)
• Quá trình sản sinh các chất độc hại đối với sức khỏe
Y học môi trường & Lao động 16
Trang 17Các yếu tố liên quan đến
“Môi trường”
• Hóa học:
Chất gây ô nhiễm không khí, chất thải độc hại, thuốc trừ
sâu, VOC (hợp chất hữu cơ dễ bay hơi)
Trang 18Sức khỏe môi trường
• Định nghĩa của WHO:
Bao gồm tất cả liên quan đến sức khỏe con người: chất
lượng cuộc sống, được quyết định bởi các yếu tố vật lý,
sinh học, XH học và tâm lý học trong môi trường SKMT
liên quan đến những lý thuyết và thực hành đánh giá,
chỉnh sửa, kiểm soát và phòng chống những yếu tố liên
quan trong môi trường có thể tiềm ẩn ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe của các thế hệ hiện tại và tương lai
Y học môi trường & Lao động 18
Trang 19Cơ chế nhân quả giữa phơi nhiễm và sự phát triển tiếp theo của bệnh tật
Kỹ thuật môi trường
Các yếu tố quản lý và giảm thiểu sự phơi nhiễm
Trang 21Câu hỏi 1
• Hãy cho biết những vấn đề môi
trường thuộc 3 vấn đề y tế công
cộng nổi trội nhất tại Việt Nam?
Trang 23Tiếp cận 1
• Định nghĩa vấn đề
• Xác định và nêu đặc trưng các thông số liên quan đến
vấn đề
• Thiết kế can thiệp phù hợp
• Thực hiện và đánh giá các can thiệp
Trang 24Tiếp cận 2
• Định nghĩa những thông số sức khỏe quan trọng
• Xác định những vấn đề tác động nhiều nhất đến các
thông số sức khỏe này
• Xác định và nêu đặc trưng các thông số liên quan đến
vấn đề
• Thiết kế các can thiệp y tế công cộng thích hợp
• Thực hiên và đánh giá can thiệp
Y học môi trường & Lao động 24
Trang 25Thiết kế nghiên cứu
SKMT
• Cohort
• Cắt ngang
• Bệnh-chứng
• Di truyền học – đánh giá tương quan gen và môi trường
• Nghiên cứu sinh thái (Ecologic study)
Trang 26Nghiên cứu sinh thái
• Đơn vị phân tích: nhóm, dân số đặc trưng
• Biết: mức độ/ phân bố phơi nhiễm trung bình Tỉ lệ bệnh
• Không biết: Phân bố kết hợp giữa 2 biến số này: Bao
nhiêu trường hợp bị phơi nhiễm
Y học môi trường & Lao động 26
B+D A+C
TC
Trang 27Nghiên cứu sinh thái
• So sánh sinh thái:
Đánh giá liên quan giữa tỉ lệ phơi nhiễm và tỉ lệ bệnh giữa những nhóm dân số khác nhau cùng một khoảng tgian
(>10 nhóm)
• Xu hướng sinh thái:
Mối liên quan của những thay đổi trong phơi nhiễm với
thay đổi của bệnh tật trong cùng 1 cộng đồng, đất nước
“Ngụy biện sinh thái” (Ecologic Fallacy)????
Trang 28Chúng ta có nên quan tâm về
SKMT không?
• Thảm họa môi trường nguy cấp (phơi nhiễm mức độ
cao)
• Phơi nhiễm lâu dài (mức độ thấp)
• Tác động gián tiếp của những thay đổi môi trường toàn cầu
Y học môi trường & Lao động 28
Trang 29Đường truyền của chất
gây ô nhiễm
Trang 30Y học môi trường & Lao động 30
Tiêu thụ cây trồng
Nguồn chất gây ô nhiễm
cầm
Sữa mẹ
Vật tiếp nhận – Con người
Tiêu thụ nước
Tiêu thụ cá
Xói mòn đất
Tiêu thụ đất
Tiêu thụ đất
Tiêu thụ cây trồng
Rễ hấp thụ
Hấp thu qua da
Tiêu thụ trứng
& gia cầm
Tiêu thụ sữa
& thịt bò
Trang 31Tác nhân và véc-tơ
• Tác nhân: hóa học, sinh học và vật lý
• Véc-tơ: nước, không khí, đất, và thực phẩm
• Đường xâm nhập: hít vào, hấp thu, tiêu hóa
Trang 32Đường truyền của một số tác
nhân độc hại.
Tác nhân Bệnh Nguồn Đường truyền
Legionnaire’s Đất, quạt thông gió Không khí, hệ thống thông gió
Clo (Chloracne),
Dị tật bẩm sinh
Thuốc diệt cỏ, nhà máy giấy, lò hỏa táng
Không khí, nước, thực phẩm
thần kinh
Nước
Y học môi trường & Lao động 32
Trang 33Mức độ nghiêm trọng đối với
sức khỏe
Trang 34- Judith Stern
UC Davis
Trang 363 mô hình cải thiện sức
khỏe con người và môi
trường
Y học môi trường & Lao động 36
Trang 37Mô hình can thiệp lâm
sàng
Môi trường
Cộng đồng Bệnh Chết
Trang 38Mô hình can thiệp y tế
công cộng
Y học môi trường & Lao động 38
Môi trường
Cộng đồng Bệnh Chết
Trang 39Mô hình quản lý môi trường
Môi trường
Cộng đồng Bệnh Chết
Trang 40Tóm tắt
• KHMT nghiên cứu những yếu tố môi trường ảnh hưởng
SK con người
• Những yếu tố này đại diện cho các tác nhân hóa học,
sinh học hay vật lý chưa trong không khí, nước, đất, hay thực phẩm, và được truyền sang người bằng cách hít
vào, tiêu thụ, hay hấp thụ qua da
• Có 3 mô hình nhằm cải thiện SK con người & môi
trường
• Dịch tễ học môi trường và độc chất học là nền tảng đánh giá nguy cơ sức khỏe môi trường
Y học môi trường & Lao động 40