Giảng viên phải xuất phát từ mục tiêu đào tạo của trường CĐSP và các lĩnh vực cần tư vấn cho sinh viên để phát huy vai trò chủ thể của sinh viên trong quá trình tham gia vào hoạt động hư[r]
Trang 1Chương 1 Hướng dẫn và tư vấn Bài 1: Hướng dẫn và tư vấn – Định nghĩa và vai trò
Hướng dẫn l quá trình tác à động có chủ định của chủ thể đến quá trình phát triển tự nhiên của đối tượng được hướng dẫn/giúp đỡ nhằm l m à cho người đó hiểu, chấp nhận v sà ử dụng được những năng lực, khả năng v nhà ững mối quan tâm của mình trong việc đạt đến các mục tiêu phải thực hiện
Tư vấn là một quá trình có định hướng thường xảy ra trong mối quan hệ tương tác với mục đích giúp đỡ một người hiểu biết hơn về bản thân, về những người khác, về những tình huống và những sự kiện liên quan đến vấn đề và tình trạng
đã nêu và cũng biết vận dụng những hiểu biết đó để trở
thành một thành viên hữu ích của xã hội
Tư vấn thường được xem l mà ột phần của các hoạt động hướng dẫn; nó được gộp lại với nhau thông qua một thuật ngữ chung l sà ự hướng dẫn Theo dó, sự hướng dẫn trong lĩnh vực giáo dục tại các cơ sở giáo dục bao gồm 3 hoạt động: sự hướng dẫn về giáo dục (theo nghĩa rộng của thuật ngữ giáo dục), về nghề nghiệp v và ề ứng xử giữa các nhân v xãà hội
Để hoàn thành tốt chức năng chuyển giao kinh nghiệm xã hội cho thế hệ trẻ, người giáo viên phải là người biết hình thành và phát triển hoạt động học tập cho học sinh Theo đó, học phải đóng nhiều vai trò trong quá trình lao động nghề nghiệp Một trong những vai trò đó là vai trò của người hướng dẫn, tư vấn Vai trò này cần phải được hình thành trong quá trình đào tạo nghề ở các trường sư phạm Giảng viên các trường CĐSP vừa là chủ thể, vừa là đối tượng của hoạt động hướng dẫn, tư vấn trong nhà trường
Để phát triển nghề nghiệp của bản thân, mỗi giảng viên cần được hỗ trợ bởi
sự hướng dẫn, tư vấn của cán bộ quản lý và của đồng nghiệp Giảng viên giỏi/có kinh nghiệm cùng với các cán bộ quản lý trường học là người hướng dẫn cho đồng nghiệp của mình, đặc biệt là các đồng nghiệp trẻ.
Với sinh viên, mỗi giảng viên phải là người hướng dẫn, tư vấn cho sinh viên của mình trên cả 3 lĩnh vực: giáo dục (theo nghĩa rộng của thuật ngữ giáo dục), nghề nghiệp và ứng xử trong các mối quan hệ xã hội. Giảng viên cần giúp đỡ sinh viên vượt qua những khó khăn trong học tập ở trường CĐSP
Nội dung cơ bản của hướng dẫn, tư vấn sinh viên về mặt giáo dục là giúp sinh viên lựa chọn, thiết kế, thực hiện chương trình và sinh hoạt học đường của họ
Trang 2Tấm gương của giảng viên có vai trò quan trọng trọng việc hướng dẫn, tư vấn sinh viên về mặt ứng xử xã hội nhằm giúp họ tháo gỡ những vướng mắc riêng tư có liên quan đến những nhu cầu cá nhân, những quan hệ và hoạt động mà sinh viên tham gia trong quá trình học tập ở trường CĐSP Giảng viên có trách nhiệm và có khả năng để hướng dẫn tư vấn cho sinh viên về các lĩnh vực học tập, giáo dục và ứng xử xã hội
Những giảng viên có kinh nghiệm cần hướng dẫn, tư vấn cho đồng nghiệp để giúp họ:
- Phát hiện các khó khăn trong học tập của sinh viên
- Giúp sinh viên lựa chọn chương trình, sinh hoạt học đường và vượt qua vướng mắc riêng tư có liên quan đến nhu cầu cá nhân và các mối quan hệ
Hướng dẫn, tư vấn giữa các giảng viên với nhau và giữa giảng viên với sinh viên có thể được thực hiện trực tiếp, gián tiếp, chung hoặc hoàn toàn có tính chất riêng tư.
Mỗi hình thức hướng dẫn, tư vấn đều có điểm mạnh và những hạn chế nhất định Việc lựa chọn hình thức hướng dẫn, tư vấn đôi khi không phụ thuộc vào người hướng dẫn, tư vấn
Các hình thức hướng dẫn, tư vấn được sử dụng trong các lĩnh vực cần hướng dẫn, tư vấn cho giảng viên, sinh viên là khác nhau Cần lưu ý đến các đặc điểm của sinh viên nữ và sinh viên là người DTTS trong việc lựa chọn hình thức hướng dẫn,
tư vấn.
Để hướng dẫn, tư vấn cho đồng nghiệp và sinh viên thành công, bạn cần
có thông tin về họ Phương tiện để bạn có được những thông tin này là các công cụ như: các trắc nghiệm, phiếu điều tra, kiểm kê, hướng dẫn phỏng vấn và sơ đồ quan sát
Để các số liệu thu thập được có ích thì dụng cụ phải hợp
lí và tin cậy Muốn vậy, công cụ phải được phát triển và kiểm tra hiệu lực qua các giai đoạn:
- Đề xuất ý tưởng về công cụ;
- Thiết kế công cụ;
- Kiểm tra hiệu lực và duyệt lại;
- Thử nghiệm;
- Kết thúc;
- Làm thích ứng công cụ
Căn cứ mục đích thu thập thông tin về đối tượng cần hướng dẫn, tư vấn, bạn lựa chọn và sử dụng các công cụ để thu thập thông tin cần thiết bằng các phương pháp như:
- Phỏng vấn nhóm và phỏng vấn từng cá nhân
- Quan sát theo nhóm và quan sát cá nhân
- Ghi chép
Trang 3Với vai trò người hướng dẫn, tư vấn cho đồng nghiệp và sinh viên, người giảng viên trường CĐSP có một số đặc điểm về phẩm chất và năng lực
Giảng viên phải xuất phát từ mục tiêu đào tạo của trường CĐSP và các lĩnh vực cần tư vấn cho sinh viên để phát huy vai trò chủ thể của sinh viên trong quá trình tham gia vào hoạt động hướng dẫn, tư vấn; đồng thởi tạo điều kiện để sinhh viên hiện thực hóa những gì đã được hướng dẫn, tư vấn
Dữ liệu có được bằng việc sử dụng công cụ bạn đã lựa chọn cần được xử lý Việc xử lí dữ liệu có thể thực hiện đơn giản bằng tính toán thủ công nhưng cũng có thể thực hiện trên máy vi tính đối với những phân tích phức tạp hơn
Trong vai trò người hướng dẫn, tư vấn, người giảng viên trường CĐSP cần tôn trọng các nguyên tắc xử thế cơ bản để đảm bảo hiệu quả của hoạt động hướng dẫn, tư vấn Các nguyên tắc này là: tin tưởng, kiên nhẫn, tự nguyện và khách quan
Giảng viên trường CĐSP không phải là một nhà thông thái Vì vậy, người giảng viên cần biết giới hạn của mình trong hướng dẫn, tư vấn cho đồng nghiệp và sinh viên
Nếu giới hạn của bạn là hướng dẫn, tư vấn về chuyên môn (cho đồng nghiệp) và học tập (cho sinh viên) thì hãy dừng lại
ở phạm vi đó, đừng lan man sang lĩnh vực hướng dẫn, tư vấn khác mà bạn không quen
Trang 4Phát triển nghề nghiệp giáo viên
Phát triển nghề nghiệp giáo viên được hiểu là sự phát triển nghề nghiệp
mà một giáo viên đạt được do gặt hái được những kỹ năng nâng cao đáp ứng các yêu cầu sát hạch việc giảng dạy một cách hệ thống Đó là một quá trình liên quan đến cả quá trình đào tạo nghề của giáo viên (trong cơ sở đào tạo giáo viên) lẫn quá trình lao động nghề nghiệp của họ ở các cơ sở giáo dục nhằm phát triển năng lực chuyên môn và năng lực nghiệp vụ của nghề sư phạm của theo vai trò, chức năng của người giáo viên
Xã hội cũng như nghề nghiệp là quá trình thay đổi Thêm nữa, nhà trường hiện đại đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với giáo viên Phát triển nghề nghiệp liên tục là một đòi hỏi tất yêú đối với mỗi giáo viên
Phát triển nghề nghiệp giáo viên có những đặc điểm chính:
1 Phát triển nghề nghiệp giáo viên dựa trên xu hướng tạo dựng thay vì dựa trên mô hình chuyển giao;
2 Phát triển nghề nghiệp giáo viên là một quá trình lâu dài
3 Phát triển nghề nghiệp của giáo viên được thực hiện với những nội dung cụ thể
4 Phát triển nghề nghiệp của giáo viên liên quan mật thiết với những thay đổi/cải cách trường học
5 Phát triển nghề nghiệp giáo viên có vai trò giúp/hỗ trợ giáo viên trong việc xây dựng những lý thuyết và thực tiễn sư phạm và giúp họ phát triển sự thành thạo trong nghề
6 Phát triển nghề nghiệp giáo viên là một quá trình cộng tác
7 Phát triển nghề nghiệp giáo viên được thực hiện và thể hiện rất đa dạng và có thể rất khác biệt ở những bối cảnh khác nhau
Phát triển nghề nghiệp giáo viên mang lại những thay đổi cho hệ thống giáo dục (ở cả cấp độ vi mô và vĩ mô) và cho cá nhân mỗi giáo viên
Chức năng của phát triển nghề nghiệp giáo viên là mở rộng, đổi mới và phát triển năng lực nghề nghiệp cho giáo viên
Mô hình phát triển nghề nghiệp giáo viên là một kiểu cấu trúc xác định (các thành tố và mối quan hệ giữa chúng) để vận hành các hoạt động cần thiết nhằm gia tăng năng lực nghề nghiệp cho giáo viên.
Trang 5Việc xác định vấn đề trọng tâm của mô hình phát triển nghề nghiệp giáo viên phụ thuộc vào quan niệm về những gì cần làm để có thể phát triển nghề nghiệp liên tục cho giáo viên.
Có nhiều cách xác định mô hình phát triển nghề nghiệp giáo viên tùy theo tiêu chí được sử dụng để phân loại
Về nguyên tăc, việc lựa chọn mô hình phát triển nghề nghiệp giáo viên tùy thuộc vào thực tiễn của cơ sở giáo dục và quan điểm của những người hoạch định chương trình đổi mới giáo dục (trong giáo dục phổ thông cũng như đào tạo giáo viên)
Mô hình phát triển nghề nghiệp giáo viên được thiết kế và vận hành nhằm tạo những cơ hội để giáo viên có thể phát triển nghề nghiệp của bản thân Cơ hội phát triển nghề nghiệp giáo viên có thể được tạo ra bởi chính giáo viên hoặc bởi giáo viên cùng những người ủng hộ quan điểm phát tiển liên tục nghề nghiệp giáo viên Người giáo viên sẽ gặt hái được những thành công theo nhiều cách khác nhau bằng việc tham gia các nhiệm vụ mà giáo viên quan tâm hay thực hiện những thay đổi đối với các hoạt động mà giáo viên thường xuyên phải thực hiện.
Mô hình phát triển nghề nghiệp giáo viên thúc đẩy và hộ trợ việc phát triển nghề nghiệp giáo viên từ khi họ bắt đầu sự nghiệp đến khi họ về hưu Trên thực tế, các mô hình được sử dụng phối hợp và có những điều chỉnh nhất định cho phù hợp với hệ thống nơi mô hình được thực hiện.
Trang 6Chăm sóc tâm lý
Người giáo viên/giảng viên có trách nhiệm và khả năng để giúp học sinh/sinh viên của mình vượt qua những rào cản về tâm lý trong cuộc sống cũng như khi tham gia vào các hoạt động trong nhà trường và cộng đồng
Muốn vậy, họ cần làm cho học sinh/sinh viên thấy: được an toàn, được yêu
thương, được thông cảm, được tôn trọng và có giá trị
Để hiểu về học sinh và phát hiện được những vấn đề tâm lý của họ, bạn cần biết lắng nghe tích cực học sinh của mình Điều này có nghĩa, khi giao tiếp với học sinh, bạn cần:
- Lắng nghe một cách chân thành, gợi mở (cả bằng ánh mắt và trái tim);
- Hiểu rõ nội dung học sinh nói;
- Hiểu rõ được cảm xúc của học sinh
Để nâng cao lòng tự trọng, tự tin và tạo dựng động cơ cho học sinh, bạn cần biết cách khích lệ đối với họ Các kỹ năng giúp bạn thực hiện được điều này là:
1 Kỹ năng thể hiện sự hiểu biết, thông cảm và chấp nhận học sinh
2 Kỹ năng tập trung vào điểm mạnh của học sinh
3 Kỹ năng tìm điểm tích cực, nhìn nhận tình huống theo cách khác
4 Kỹ năng tập trung vào những điểm cố gắng mới, tiến bộ mới của học sinh
Là một giảng viên đào tạo các giáo viên tương lai, bạn cần ghi nhớ: “cuộc
sống là một quá trình cố gắng liên tục của mỗi người trong khi đó người học chán nản lại mất dần hứng thú và sự cố gằng!”
Nhà giáo cần giúp người học vượt qua trạng thái chán nản và mất động cơ học tập bằng việc sử dụng tốt các yếu tố tạo động lực học tập cho người học
Căng thẳng là một thực tế của cuộc sống Nó là thương số của áp lực cuộc sống và nội lực bản thân của mỗi người Do đó, căng thẳng là một trạng thái
dễ nảy sinh ở người học
Cần hướng dẫn người học về chế độ ăn uống nghỉ ngơi; tham gia các hoạt động thể dục, thể thao và vận động khác; đặc biệt cần hướng dẫn người học biết chia sẻ với thầy cô giáo, bạn học và những người thân của mình
Trang 7* Khắc phục rào cản về giới
Người giáo viên cần có sự hiểu biết về giới nhằm phát huy sự nỗ lực của mọi học sinh trong quá trình dạy học và giáo dục Theo đó cần gặt bỏ các ấn tượng về giới và nhậy bén trong việc phát hiện các rào cản về giới đối với học sinh
để có biện pháp giúp học sinh vượt qua những rào cản đó
Mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh trong hoàn cảnh học tập có ảnh hưởng mạnh mẽ đến bản chất của việc học tập Điều này xảy ra trong bất kỳ quá trình học tập có ý nghĩa nào
Cần chủ động thiết kế các hoạt động nhằm tạo môi trường thuận lợi cho cả học sinh nam và học sinh nữ thực hiện hoạt động học tập của mình một cách có hiệu quả nhất với kinh nghiệm và quyết tâm của họ