Nhận xét về chẩn đoán và điều trị viêm màng não do tai tại bệnh viện đa khoa tỉnh thái bình

Giải phẫu bệnh B - V i èm màng não phố i hựp viẻm tc\c tĩnh mạch bên c - Viêm màng não phổ i hộp áp xe đai não Phàn IV: KẾT QUẰ NGHIÊN cứu A- Viêm màng não đơn thuần.. B- Viêm màng não p

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y KHOA HÀ NỘI

VIÊM MÀNG NÃO DO TAI

TAI BÊNH VIÊN ĐA KHOA TỈNH THÁI BÌNH

HÀ N Ộ I - 1994

Sau gần 25 năm cồng tác,nay được trở vể tníờng học tâp.tôĩ xin bày tỏ

lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới:

LB o n giám h ié u :

- Ban chấp hành Đảng uỳ.

- Trường Đại học y Hà nội.

- Viên Tai- Mũi- Họng Trung ương.

- Trường Đại học y Thái bình.

- Trường Cao đẳng y tế Nam đinh.

Đã tạo điều kiện về vệt chất,tinh thần để tôi có thố hoàn thành bàn luận

văn cùa mình.

2 Tôi xin bày tỏ Ịồnq kinh tivna và bíổ tơ n sáu

G S - P TS Lương S ĩ C ầ n - Viện trường Viện Tai - Mũi - Hong Trung Ương

Đã giảng dạy cho tôi nhtTng kiến thức quí báu trong nghề nghiêp và giúp

đỡ tôi nhiều ý kiến quí giá để hoàn thành bàn luận văn này

3- Tôi xin ịrổntrong cám ơn:

P G S - P T S Ngô Ngọc Liễn - Phó chù nhiệm Bộ môn Tai- Mũi- Hong

Trường Đại học y Hà Nội.

P G S - P TS Phạm Khánh Hoà- Chù nhiệm khoa cấp cứu Viện Tai- Mũi-

Họng Trung ương.

Đã hướng dẫn và giúp đỡ tôi nhiều ý kiến quí báu để hoàn thành bản luận văn này.

4- Tôi xin tiỀn tionợ c ám ơn:

•Ị 'GS - P TS Trần HŨy Tuân - Phó viện trường Viện tai mũi họng Trung

G S Nguyễn Văn Hướng - Chù nhiệm khoa Miễn dịch dị (mg Viện Tai-

Mũi-Họng Trung ương.

P G S Lê Văn Lợi - Bộ môn Tai-Mũi- Họng Trường Đại học y Hà Nội

Đã giúp tôi nhiều kiến thức mới và góp phần đánh giá kết quả trong khoá học này.

ổ- Tôi x/n clìản thành cám ơn:

- Khoa sau đại tĩọc.BỘ môn Tai-Mũi -Họng,Thư viện trứòng Đại học y Hà Nội.

- khoa cấp cứu, phòng mổ,thư viện Viện Tai-Mũi-Họng Trung ương.

Đã tạo điều kiện tốt giúp tôi học tập và nghiên cứu để hoàn thành khoá

học cùa mình.

BS VO Hoàng Yến Phó chủ nhiệm bộ môn Y học lâm sàng Trường cao đẳng Y tế Nam Định.

M Ụ C L Ụ C

Phàn I; DẶT VAN d e

Phần II: TONG QUAN

III Giải phẫu bệnh

B - V i èm màng não phố i hựp viẻm tc\c tĩnh mạch bên

c - Viêm màng não phổ i hộp áp xe đai não

Phàn IV: KẾT QUẰ NGHIÊN cứu

A- Viêm màng não đơn thuần

B- Viêm màng não phối hộp vièm tắc tình mạch

C- Vièm màng nào phói hơp áp xe đai não

D- Vièm màng não phối hộp áp xe tiểu não

PHẨN I

D Ặ T V A N đ ể

- Viêm màng não do tai là mọt biến chúng nguy hiểm

cao Viẻm màng não do tai đã dược các nhà y học trèn thế giối nghiên cúu tủ thòi kỳ Hippocrater

- Năm 1939 A.Moulonguet vã Rubiazol là người dầu tiên mo thành công mọt trường hộp viêm màng năo do tai

- Các nưốc phát triển viêm màng năo do tai rẩt hiếm

gãp 0,25%, Zadon gấp 0,29%, Chobout gàp 7,3%

Thị Liên đã nghiên cúu viêm màng não và áp xe năo do tai tữ nàm 1957-1959

- Các nhà tai-mũi-họng đều khảng đinh rầng viêm mảng não do tai khác han vối viêm màng não nọi khoa, nó đa dang luỏn đi kèm vối áp xe não và viẻm tĩnh mach bẻn vì vây triêu

đoản nén xủ tri không kip thòi

loai trữ ố viẻm

- Trong thòi gian từ 1981 - 1985 ỏ khu vUc bênh viên

não do tai dã đưoc chẩn đoán và diểu trị tại khoa tai - mũi

vào tim hiếu thêm về chẩn doán và diều trị viêm mảng não do tai nhầm muc dích giàm tỷ lẹ mấc bênh và ha thap tỳ lê tủ vong với hai van dế sau:

tuyến tinh còn thiếu phương tiên

2 Rút ra những kinh nghiệm vể diều trị trong pham

vi ngoại khoa và nôi khoa dể ván dụng vào thực te của dịa phương mình

PHẦN II

T O N G Q U A N

I GlẢl PHAU LIÊN QUAN GIUA t a i VA n a o

1- Liên quan hố não giũa.

- Mãt trong xương chũm phia trên là mọt vách ngản bầng

vói thuỳ thái dương, vì vậy khi viêm tai xương chũm có

viêm màng não hoạc áp xe thưỳ thải dương

- Thành này có khóp trai đá cho đọng mach màng nầo

là đường gây nên viêm màng não

nhiên, có thế gây thoát vị màng não là yếu tố gảy viêm màng não

2 Liên quan hố não sau.

bên Khi viêm xương chũm ỏ nhốm te bào sau sát vối tĩnh mạch bẻn thì cholesteatome ãn mòn xương ỏ bò tĩnh mach gây nên áp

xe hoac viêm tẩc tĩnh mạch bẻn

là hành não vi vạy khi bị áp xe hay viêm phủ nề gây tàng khối

ép vàoy-nao sẽ chèn ép trung khu hồ hầp và tuần hoàn

- Lỗ ống tai trong: có vách xương mỏng ngản cách màng nhên vối tai trong Neu bất thưòng vách xương hở thì màng năo

si tiếp cận vói tai trong, đó là nguyên nhân gây viêm màng não.

- Cống tiền đình

sẽ qua đưòng này vào não

IVIIuLie Aniruiti

- Ông đá chũm

Là ống màng não cúng nố nối sào bào vối hố nẵo sau, khi lốn lên ống này bịt lại Neu bat thương ong khỏng bit sẽ

là đương thông thương lẻn nẵo

- c ủ a sổ tròn và cửa so bẳu duc củng là nhũng đường tư nhién để bênh tich tủ tai giữa qua tai trong vào não

»chvarte Sinus sphenoid V ju g u l in t Cellulae m asioideae

Kiij b. iMrsiclIuni* der W crc auf welchen Infektionen des Schädclinhaltes (Meningen Gehirn,

“ Nó nằm ngoài cùng dinh sát vối cốt mac xưởng so Chúc nàng bảo vê não Nó lả mọt mang dày cố nhiểu tố chúc xơ nén dai.

không dinh chàt để cho các mach máu và thần kinh di qua Môt

sỏ nơi nó gap lai thành những eo to như xoang tĩnh mach bên, xoang tĩnh mach doc trên và hôi lưu Herophile

hay gây tư máu ngoài màng cúng

b Màng nhẹn.

chúc nàng chúa dưng nưốc não tuỷ Chỗ lốn nhất là bể Sylvius,

be trung tâm và bể hành tiểu não Be trung tâm nằm tủ cầu năo dến giao thoa thi giác, vì vây khi viêm phủ nề hoàc áp xe gáy tâng áp lực sọ dè vào thắn kinh thị giác hoặc gây phu nế gai thi gáy nẻn mù mẩt hoặc mò mất Be hành tiểu năo thông vòi lỗ magendie và lỗ luschka

c Màng nuôi.

Nằm trong cùng sát vơi tổ chúc não Chúc nảng nuôi

khe, các rãnh dể nuôi não

II CO CHẾ b ê n h s i n h

Các nhà nghiên cúu dã thống nhất rầng dưòng gây viêm màng não theo 3 đường:

- Đưòng viêm xương

- Đường tư n h iê n

- Đương gián

tiep-1- Đưòng viêm xương.

Trần sào bào và trắn hòm nhĩ nầm kế cần vỏi não cách mòt lốp xương mỏng 1 - 2 min vì vậy khi có Cholesteatome nó

sẽ ản mòn xương bọc lô màng não dẫn tối viêm màng não

- Theo Shambaught và Bouguet

" Quá trình viêm xương lan dần hoãc Cholesteatome àn

phoi hộp vói áp xe não hoăc viêm tĩnh mach bên ”

Theo giáo sư Trần Hũu Tưốc

cổ viên trưởng viên Tai - Mũi - Họng Viẻt Nam

" Viêm xương lan dắn như viêm xương ỏ trẵn hòm nhi

2- Đưòng tư nhiên.

Tran thùng tai có ranh khớp trai ổk đe lưu thông mạch

máu màng não giũa xuống hòm nhĩ Do bất thường khốp này hồ gây thoát vị màng não là nguyên nhân gây viêm màng nào

Theo Shambaught và Moulonguet

sàn ha nhĩ"

Theo giáo sư Trần Hữu Tưóc

"Do các lối có sẵn như trần hòm nhĩ hỏ hay cỏ lo thông các lối di qua các mach máu."

3 Đưòng gián tiếp.

Vì vây trên lâm sàng gãp,

+ Viẻm tai giũa cấp gây viêm màng não sớm sau 2 -

10 ngày

+ Mổ xương chũm ỏ thể cấp và viêm xương chũm hài nhi không thấy hiên tương loãng xương mà chỉ thấy xương chũm

não hoăc tĩnh mach bẻn

- Theo Moulonguet

xoang đá trên là hai nơi hay bị nhiễm trùng "

III GIẢI PHAU BỀNH.

1 Áp xe ngoài màng cúng

tĩnh mạch bên Màng cúng bị dày sùi hoác biến máu.

2 Ấp xe duói màng cúng.

pham vào khoang dưói nhện nên chua gây viém màng não toán bọ

3 Viêm màng não toàn bọ toả lan.

Ton thuơng cả 3 màng não và khoang duỏi nhẻn vì váy làm biến đối nuốc não tuỷ

Màng não ton thUỡng nạng dày, sủi, cáng, dập nhẹ hoãc không dạp

4 Viêm màng não phối họp

The này hay gầp phoi hởp vói

Àp xe quanh tĩnh mạch hoác viêm tấc tỉnh mach

2 Tai bi.

Tai phải bị nhiều hơn tai trái do dạc diểm giải phau

3 Tuổi mẩc

Tuổi mấc tất cả các lúa tuổi tù trẻ dến già

4 Các bệnh gây viêm màng não.

- Theo Nako

+ Viêm tai giũa mãn gây viêm màng năo cao nhất

+ Viêm tai giũa cấp gây viêm màng năo thú hai

- Theo giáo su Trần Hũu Tuốc

+ Viêm tai xUơng chũm có Cholesteatome gây viêm màng não cao nhat chiếm 61%

+ Viêm tai xUơng chủm man tinh hổi viêm găp thú hai chiếm 21%

- Viêm màng não do tai có thể gãp tù viêm tai giũa cấp den viêm tai mãn nhung ỏ Viêt Nam hay gãp ở viêm tai xuơng chũm man cò Cholesteatome

V TRIỀU CHỎNG

- Viêm màng não do tai thưòng gãp là viêm màng năo đôn thuần và viẻm màng não phối hộp

Cholesteatome và viêm tai xương chũm mãn tinh hồi viẻm.

I- GIAI ĐOẠN KHỎI PHAT

Triẹu chúng nghèo nàn chưa ảnh hưỏng đến súc khoè nên bệnh nhân ỉt đèn bệnh viện, môt số dấu hiêu gọi y là:

- Sot nóng

- Đau đầu, đau trong tai

- Buồn nốn hoảc nôn khan

- Họi chúng về tai: + Đau tai tăng

+ Chảy mủ tai tàng, thối khán + Đau sau tai, ấn xương chũm đau

II GIAI ĐOAN TOAN PHAT

Biếu hiên tam chúng màng não rỗ rẹt

1 Hôi chúng nhiễm khuẩn

- Sốt cao, sốt nống kéo dài, trẻ em có thế co giật

- The trạng nhiễm trùng, mỏi khò se, lươi ban

- Tinh thắn chảm chap, người mêt mòi, gầy sut

2- Họi chúng màng não.

- Nhúc đầu dư dội, dùng thuổc không đỡ

- Nôn khan, ản vào nôn

- Táo bón, ỏ trẻ em có ỉa chảy

- Dấu hiệu màng não

+ Kernig (+)

+ Vach màng não (+)

+ Tư thế nầm cò súng, quay măt vào toi

+ Roi loạn vản mạch, da mảt lúc dỏ, lúc tái

+ Tảng cảm giác dau, sò dâu cũng dau

3- Họi chứng vể tai.

- Dau sầu trong tai, dau mạt xương chủm

- Ân xương chũm dau

+ Bò lo thủng nham nhỏ

hoãc polipe hoậc nhìn thay Cholesteatome.

4 Dấu hiêu mat

Mò mat hoạc lác mất, liệt mất

5 Dấu hiêu thần kinh

+ Liêt VII ngoai biên

+ Co giât hoàc liêt chi, liêt nhãn cẳu

III GIAI ĐOẠN cuối CÒNG.

- Toàn trang nhiễm trùng, nhiễm đọc nãng

- Tinh thần lơ mơ, gọi hỏi khỏng biết

- Rối loan nhịp thờ, cheyner-Stocke

- Rối loan nhịp tim, tim đập ròi rac

- Rối loan cơ tròn, đái dầm

Dường giảm vừa Muoi giảm vừa

4 Xquang

Cholesteatome.

V TIEN t r i Ể n - BIEN

CHÓNG Tư khỏi rất hiếm

gây áp xe phổi.

VI CHAN đ o ả n

1 Chẩn đoán xác đinh viêm màng não

- Dựa vào họi chúng nhiễm trùng sốt cao kéo dài

- Dựa vào tam chủng màng năo

- Dưa vào nưốc nào tuỷ biến đoi sinh hoá và tế bào

2 Chẩn đoán xác định viêm mảng não do tai.

- Dưa vào các triêu chúng lầm sàng về tai

- Dưa vào thưc the màng nhĩ thủng và tinh chất mù

- Dua vào schuller tai xương chũm mò hoãc co hình ảnh cholesteatome

VII ĐIỀU TRI

1 Phẫu thuật:

- Mổ tai tiệt cản

- Bộc lọ màng đại não đen hết cho viêm

2 Nôi khoa.

Nguyên tấc kháng sinh phổi hơp liều cao tấn cồng

tuỷ sống

- Ket hợp cortisol chồng phủ nề

- Nâng cao thể trang - hổi súc

B VIÊM MÀNG NÃO PHổI HỌP VIÊM TAC tĩnh mạch bến

I NGUYỀN NHÂN

cholesteatome hoãc viêm tai xương chũm mãn tính hổi viêm

- Bênh có thể lan theo dường viêm xương hoăc lan theo dường mảu di vào tĩnh mạch bên

II GIẢI PHAU BỀNH LÝ.

dày, sùi hoãc có già mac trang

hoàc do các cuc máu nghẽn nắm trong lòng tĩnh mach gây bit tẩc

- Nhiễm trùng máu Vi trùng từ tai chỗ se di ra mach máu toàn thản

III TRIỀU CHUNG

1 Giai đoạn khỏi phát.

- Bệnh nhân có viêm tai xương chũm mãn tỉnh hổi viêm,

đau dắu

2 Giai đoan toàn phát.

- Sot cao dao dọng, có nhũng con rét run tái diễn

- Mach khồng đều theo vói diễn biến của sốt

xam

* Ịịhấm thũc thể:

Ân bồ sau xương chũm dau dữ dọi

hiêu Griesinger (+)

- Quay co khó khăn hoạc nghẹo co bèn tai dau

- Có thể kèm sưng đau hach vung cảnh cổ

IV CẠN LÂM SÀNG.

nhân

- Cấy máu thưòng có vi trùng

- Chọc nưốc não tuỷ

Làm nghiêm phát Quecken-Stedt bẻn bệnh (-)

- Sinh hoấ và tế bầo thay doi ít

- Schuller tai xương chũm mò, góc citelli mò

1 xác dinh; dưa vào dấu hiêu sốt rét.

dấu hiệu Griesinger (+) và nghiêm pháp Quecken-Stedt Í-)

Dựa vào cấy máu có vi trùng

- Neu có áp xe, viêm tấc mỏ ra nao vét

- Sau mổ tai 3 - 5 ngày còn sốt rét phải thẩt tĩnh mach cảnh trong

2- Nôi khoa

- Kháng sinh liều cao và phoi hớp vòi kháng sinh

đổ như điều tri viêm màng não

- Nâng cao the trạng

- Neu điểu tri ít kết quả có thế kết hộp thuốc

- Đường xương: do cholesteatome ản mòn xương dế lan vào não

- Dường máu: qua khóp trai dá có các mạch máu thồng thương tù não xuống hòm nhĩ

- Đường tư nhiên:

Qua cong tiền dinh, ong tai trong, các của số

III- TRIỀU CHÚNG

1- Giai doan tiểm tàng.

- Đau dầu từ tù và tăng dần khu trú bên tai dau, dùng thuốc giảm dau khòng dỡ

khan

2 Giai doan rõ rêt

Biểu hiên hôi chúng Bergmann

«3 Hôi chúng tầng áp lức nọi sọ

tran hoàc thái dương Đau phải dấm tay vào dầu hoặc phài dâp dắu vào tưòng cho dễ chiu

xúc vói ai và không muốn phoi hợp vói ai

- Mach chảm, không dếu

- Phù nề gai thị dẫn tối mò mất

- Nôn: nôn nhiểu dễ nôn, no, dói cũng nỏn

b Hội chúng nhiễm khuẩn.

- Sốt không cao nhưng dai dẳng và kéo dài

- Gày sút nhanh rõ rêt

c Hội chúng thắn kinh khu trú

- Xuất hiên rất muộn nhưng rất có giá trị, dôi khi không xuất hiện

- Liẹt 1/2 ngưòi đổi diên bên tai viêm

- Liẹt nhãn cầu

- Co giạt cục bộ hoặc toàn thân

- Mất ngôn ngũ

- Bán manh cùng bên viêm tai

d Hợi chúng về tai.

- Biểu hiên của một đột viêm tai xương chũm hồi viếm

3- Giai đoạn cuối cùng.

- Toàn thân lô mơ, nầm lim không còn phản xa

- Nhiật độ : sốt khổng cao

dắn dần đi vào hôn mẻ dẫn đến tủ vong,

IV- CẠN LÂM SÀNG.

ảnh Cholesteatome

- Điẻn não đổ thay biên đoi sóng alpha

- Ngày nay làm chup cất lốp vi tinh (CT.Scan) rất hiên đai cho ket quả chỉnh xác

- Bênh diễn biến cố thế cấp hoạc măn, kéo dài từ 1 -

2 tuần hoậc 1 - 2 nàm

- Khỏi hẳn hoặc dể lại di chúng dau dầu- dọng kinh

nàm sau

VI CHAN đ o á n

1 Chẩn đoán xác định dựa vào:

- Hội chúng Bergmann

- Họi chúng về tai xương chũm

- Xquang : - Schüller tai

- Dông mach não

- CT Scan

2 Chẩn đoán phân biêt.

- Ư não

- Viêm màng năo sũng mlốc

1- Ngoại khoa

- Mo tiệt căn xướng chũm

- Bôc lọ màng đai não

- Chọc dò, dan lưu o áp xe não ra sau tai

- Hút mủ và rủa ổ áp xe hàng ngày

2 Nôi khoa.

- Chong phù nề bang huyết thanh ngọt ưu trương 30%

24 giò

- Cortisol: Depesolon hoậc Perdnisolon

Ngày nay theo nghiên cúu vi khuẩn ki khí gap từ 60 - 70% vì vậy kết hộp thêm cảc loai kháng sinh chống vi khuẩn

ki khi như Klion, Flagyl

- Nâng cao thể trang

D VIÊM MÀNG NÃO PHốI HỌP ẮP XE TIÊU NÃO

I BÊNH NGUYỀN

Thưòng gap trong viêm tai xương chùm man tinh hoi viêm hoảc viêm tai xương chũm có cholesteatome

II- TRIỀU CHỎNG

1- Họi chứng nhiễm khuẩn

- Sốt cao, sốt nóng kéo dài

- Gày sút nhanh, rõ rẹt

V I I - ĐIEƯ TR Ị

2 Hội chúng tảng áp lực nội sọ

- Nhúc dẩu dữ dội khu trú ỏ gáy, chẩm

- Nôn nhiều, dễ nôn, no, đói, cũng nôn

- Soi đáy mất có phù nề gai thị

3 Hôi chúng tiểu não.

Dạc diẩm tiểu nẵo có tính chất bù trừ vì vạy thưởng xuất hiện khồng dầy đủ

- Rối loan củ đọng đi loạng choang dễ bi ngã.

- Rối loan thở, thỏ ngất quãng

- Rối loan ngôn ngư, nói ngong hoàc ú ố

- Rối loạn nuốt, nuốt S Ặ C.

- Dông mất tu phát

- Rối loan tuần hoàn, mach chầm dưói 501/p

+ Chọc nưốc não tuỷ

+ Rat can thẠn và han chê vì sộ nguy cơ tụt kẹt tiếu não

+ Áp luc tăng vọt

+ Sinh hoá và tế bào có biến đổi

+ Schuller tai có hình ảnh cholesteatome hoảc xương chũm m ò

- Chup AG thấy hiện tượng dẩy lệch đọng mạch năo

- Diện não dồ thấy thay dổi sóng alpha

IV t i Ế n t r i Ế n v à b i Ế n c h ủ n g

- Tụt kẹt hạnh nhản tiếu nầo vào lỗ chẩm làm bènh nhản ngùng hỏ hấp, ngủng tim dẫn dến tủ vong

V CHAN d o á n

- Dan lưu ổ áp xe tiêu não

- Điều tri nôi khoa như áp xe dai nẵo

PHẨN III

PHƯƠNG PHẤP NGHIÊN cứu

I Đối TƯỢNG NGHIỀN eóư

- Chọn hồ sơ bênh áh của 27 bệnh nhán bi viẻm màng nẫo

đã được điều trị tại khoa tai-mũi-họng bênh viện tỉnh Thái Bình tù năm 1981 - 1985

- Vối tiêu chuẩn bênh án hoàn chỉnh gổm:

4- Bênh ấn, bênh sủ đầy đủ

+ Khám lảm sàng toàn diên

+ Phiếu ghi phẫu thuat

+ Xét nghiêm miốc não tuỷ, máu, mủ tai

+ Chup phim schuller

+ Phieu điểu trị nôi khoa

II- PHƯONG PHÁP NGHIÊN cỏư.

- Tập hộp số bệnh ấn viêm màng não do tai đã duợc điều tri

- Sổ liều bênh án là 27 trưòng hơp

- Tuổi mấc tủ 1 tuổi đen trèn 50 tuổi

- Tuổi mẩc cao nhất tù 5 đến 10 tuổi chiếm 34%

thú hai từ 11 Jen 16 tuổi chiếm 26%

này phù hộp vòi các tác giả trong và ngoài nưốc

2 Về giối

Ị

cao hôn nũ 15/12 ca Điều này cũng phù hop vối các tác giả