• Nắm được hệ thống các văn bản nghị luận đã học trong chương trình, nội dung cơ bản và đặc trưng thể loại.. II.[r]
Trang 1Tổng kết phần văn
(Trang 130, 144, và 148)
I Kiến thức cơ bản
• Nắm được hệ thống văn bản đã học từ bài 15 đến bài 29, nội dung cơ bản và đặc trưng thể loại của từng căn bản Hiểu được giá trị tư tưởng và nghệ thuật của một số văn bản tiêu biểu.
• Nắm được hệ thống các văn bản nghị luận đã học trong chương trình, nội dung cơ bản và đặc trưng thể loại.
II Hướng dẫn luyện tập
Câu 1 Lập bảng thống kê các văn bản văn học Việt Nam đã học từ bài 15 ở lớp 8 theo mẫu.
Trang 5Câu 2 Nêu lên sự khác biệt về hình thức nghệ thuật giữa các văn bản thơ trong bài 15, 16 và 18, 19? Vì sao các bài 18, 19 được gọi là “Thơ Mới”? Chúng mới ở chỗ nào?
Các phương diện thể
hiện
tác
- Đập đá ở Côn Lôn
- Muốn làm thằng Cuội
- Nhớ rừng
- Ông đồ
- Quê hương.
- Khi con tu hú
Số câu số chữ Mỗi câu bảy chữ, mỗi bài có bốn
câu Hạn định về số câu, số chữ
Số chữ và số câu không hạn định: Năm chữ, tám chữ, bảy chữ, sáu chữ…
Vần, đối Tuân thủ theo quy định luật về
đối (câu 3 đối với câu 4, câu 5 đối với câu 6), vần (vần bằng và vần chân)
Ngôn ngữ bình dị, đầy gợi cảm
Câu 3 Qua các bài trong văn bản 22, 23, 24, 25 và 26 cho biết thế nào là căn bản nghị luận? Văn nghị luận trung đại 22 – 25 và văn nghị luận hiện đại 26 có gì khác biệt?
Trang 6+ Hiểu về văn nghị luận: Qua các bài 22, 23, 24, 25 và 26 chúng ta thấy rằng văn
nghị luận là loại văn dùng lí lẽ, dẫn chứng và cách lập luận mạch lạc, khúc chiết để thuyết phục nhận thức của người đọc về một vấn đề nào đó.
+ So sánh:
Nghị luận hiện đại Nghị luận trung đại
Từ ngữ Giản dị, gần gũi với đời sống
thường ngày
Dùng từ ngữ cổ, nhiều điển cố, điển tích
Biện pháp tu từ Dùng nhiều biện pháp so sánh,
ẩn dụ, hoán dụ có trong đời sống thường ngày
Hình ảnh giàu tính ước lệ, câu văn theo lối biền ngẫu
gũi: Tôi, chúng ta
Có thứ bậc trên dưới: Vua - tôi, tướng lĩnh - bề tôi như ta - các ngươi, hoàng thượng - hạ thần…
Câu 4 Hãy chứng minh các văn bản nghị luận (trong bài 22, 23, 24, 25 và 26) kể trên đều được biết có lí, có tình, có chứng cớ nên đều có sức thuyết phục cao.
• Hiểu khái niệm: Các văn bản nghị luận có đặc điểm chung đều có lí, có tình, có
chứng cớ.
- Có lí: Nghĩa là bài viết phải dựa trên lẽ phải, dựa trên chân lí của cuộc sống được trình bày bằng hệ thống luận điểm, luận cứ chặt chẽ, khoa học, lôgic.
- Có tình: Là thể hiện được cảm xúc mạnh mẽ của người nói đối với đối tượng mà mình đề cập đến trong tác phẩm (tình thương, niềm tin, khát vọng)
- Có chứng cớ: Là phải đưa ra được những bằng chứng xác thực đủ cơ sở để tin cậy.
* Chứng minh ở một số tác phẩm:
Chiếu dời đô (Lí Công
Uẩn)
+ Nêu những tấm gương trong sử sách
để làm tiền đề cho lí lẽ + Phân tích thực tế lịch
sử, chỉ ra những mặt không thích hợp để
+ xúc cảm thiết tha + Quan hệ thân thiết giữa nhà vua và quân thần
+ Khát vọng xây dựng
+ Lịch sử + Địa lí
Trang 7đưa ra lí do nhất thiết phải dời đô
+ Đưa ra những chứng
cớ để khẳng định thành Đại La là nơi tốt nhất để làm kinh đô
đất nước
Hịch tướng sĩ (Trần
Quốc Tuấn)
+ Nêu gương các trung thần nghĩa sĩ đời trước
để cho tướng sĩ học tập
+ Khích lệ lòng căm thù giặc, ý chí quyết tâm giết giặc
+ Chỉ ra những sai trái, lầm lạc trong cuộc sống hiện tại của tướng sĩ, hậu quả tai hại của nó
+ Cảm xúc cuồn cuộn dâng trào
+ Tình cảm gắn bó sâu nặng giữa chủ tướng và tướng sĩ
+ Lòng yêu nước thiết tha
+ Từ lịch sử nước ngoài
+ Từ thực tế lịch sử trong nước
+ Từ bản thân của tác giả
Câu 5 Nêu những nét giống nhau và khác nhau cơ bản về nội dung tư tưởng và
hình thức thể loại của các văn bản 22, 23 và 24 (Chiếu dời đô, Hịch tướng sĩ, Nước Đại Việt ta)
* Giống nhau:
- Cả ba văn bản đều cùng một thời kì văn học (văn học thời phong kiến), đều thuộc thể loại nghị luận trung đại.
- Cả ba tác phẩm đều thể hiện tinh thần yêu nước, niềm tự hào và sự quan tâm của người viết đến sự tồn vong của dân tộc
* Khác nhau:
- Ba tác phẩm thuộc ba thể loại khác nhau: Chiếu dời đô (thể chiếu), Hịch tướng sĩ (thể hịch), Nước Đại Việt ta (thể cáo)
- Về nội dung:
• Chiếu dời đô: Khát vọng về một đất nước thịnh trị, tự cường phát triển về mọi mặt, ý chí tự cường của một đất nước đang trên đà lớn mạnh.
Trang 8• Hịch tướng sĩ: Thể hiện tinh thần yêu nước nồng nàn, lòng căm thù giặc sâu sắc và ý chí quyết chiến quyết thắng kẻ thù xâm lược.
• Nước Đại Việt ta: Khẳng định lãnh thổ, phong tục, chủ quyền và nền văn hiến lâu đời của đất nước
Câu 6 Tại sao “Nước Đại Việt ta” được coi là bản tuyên ngôn độc lập của dân tộc, so sánh với “Sông núi nước Nam” để tìm ra điểm mới
+ Lí do Nước Đại Việt ta được coi là bản tuyên ngôn độc lập:
- Văn bản ra đời trong hoàn cảnh đầy ý nghĩa sau cuộc đại chiến chống quân Minh thắng lợi.
- Văn bản đưa ra nhiều yếu tố để khẳng định độc lập chủ quyền dân tộc trên nhiều phương diện: Văn hiến, lãnh thổ, phong tục, chính quyền nhà nước, anh hùng hào kiệt, truyền thống lịch sử.
+ So với Nam quốc sơn hà: Cùng có giá trị là tuyên ngôn độc lập của dân tộc nhưng
so với Nam quốc sơn hà của Lý Thường Kiệt ta thấy Nước Đại Việt ta Nguyễn Trãi phát triển cao hơn, toàn diện và sâu sắc hơn.
+ Ý thức về lãnh thổ: “Sông núi nước Nam”
+ Ý thức về chính quyền: “Vua Nam ở”
+ Ý chí quyết chiến quyết thắng: “Chúng bay sẽ bị
đánh tơi bời”
+ Ý thức về lãnh thổ: “Núi sông bờ cõi đã chia” + Ý thức về chính quyền: “Triệu, Đinh, Lý, Trần bao đời gây nền độc lập”
+ Ý chí quyết thắng giặc ngoại xâm: “Lưu cung thất bại, Triệu Tiết tiêu vong”
Nét mới:
+ Nhân nghĩa vì dân
+ Ý thức bản sắc dân tộc: “Phong tục Bắc Nam cũng khác”
+ Ý thức về văn hiến lịch sử: “Nền văn hiến đã lâu”
Câu 7 Lập bảng thống kê các văn bản văn học nước ngoài đã học
TT Tên văn
bản
Tác giả Tên nước Thể kỉ Thể loại Giá trị nội dung nghệ thuật
Trang 91 Cô bé bán
diêm
An - Đéc
- Xen
cổ tích
ND: Lòng thương cảm sâu sắc của nhà văn đối với một em bé bán diêm bất hạnh
NT: Nghệ thuật kể chuyện hấp dẫn đan xen giữa hiện thực và mộng tưởng, tình tiết diến biến hợp lí
2 Đánh nhau
với cối xay
gió
Véc - Van
- téc
Tây Ban Nha XVI Tiểu
thuyết
ND: Chỉ bằng một đoạn trích ngắn tác giả đã cho chúng ta hình dung khá rõ nét về hai nhân vật Đôn-ki-hô-tê Panxa, hai nhân vật hoàn toàn trái ngược nhau nhưng bổ sung cho nhau sẽ tạo nên một hình tượng hoàn thiện
NT: Xây dựng nhân vật bằng bút pháp tương phản về tất cả mọi phương diện nhờ vậy tạo được ấn tượng sâu sắc
3 Chiếc lá
cuối cùng
ngắn
ND: Ngợi ca tình yêu thương cao cả giữa những con người nghèo khổ
NT: Tình tiết hấp dẫn, sắp xếp chặt chẽ khéo léo, kết cấu tình huống đảo ngược tạo sự hứng thú bất ngờ
4 Hai cây
phong
Ai-ma-tốp
Cư-rơ Giơ xtan
ngắn
ND: Câu chuyện thể hiện tình yêu da diết đối với quê hương
và niềm cảm xúc chân thành của người học trò đối với thầy giáo của mình
NT: Cách miêu tả sinh động, đậm chất hội họa, bút pháp lãng mạn bay bổng
5 Đi bộ ngao
du
phẩm nghị luận
ND: Thể hiện đức tính giản dị quý trọng tự do và lòng yêu thiên nhiên của Ru-xô
Trang 10NT: Lập luận chặt chẽ có sức thuyết phục, có sự kết hợp sinh động giữa lí lẽ và thực tiễn cuộc sống một cách sâu sắc
Giuốc-đanh mặc
lễ phục
Mô-lie Pháp XVII Hài kịch ND: Lên án tính cách lố lăng
của một tay trưởng giả muốn học làm sang tạo nên tiếng cười sảng khoái
NT: Xây dựng tính cách nhân vật sinh động, tạo ấn tượng sâu sắc
Câu 8 Nhắc lại chủ đề của ba văn bản nhật dụng đã học ở lớp 8 Chỉ ra phương thức biểu đạt chủ yếu mà mỗi căn bản sử dụng.
+ Trong chương trình Ngữ văn 8 có ba văn bản nhật dụng đó là: Ôn dịch thuốc lá (Nguyễn Khác Viện), Thông tin về Trái Đất năm 2000 (Tài liệu của Sở Khoa học Công nghệ Hà Nội) và Bài toán dân số (của Thái An).
+ Chủ đề và phương thức diễn đạt: Thông tin về Trái Đất năm 2000:
- Phương thức diễn đạt: Thuyết minh nghị luận và biểu cảm.
- Chủ đề: Nêu lên tác hại của bao ni lông và lợi ích của việc giảm bớt chất thải ni lông
để cải thiện môi trường sống, bảo vệ Trái Đất Ôn dịch thuốc lá:
- Phương thức diễn đạt: Thuyết minh nghị luận, biểu cảm và các số liệu.
- Chủ đề: Nêu lên tác hại của việc hút thuốc lá đối với sức khoẻ, đời sống vật chất và tinh thần của con người, đồng thời kêu gọi mọi người phải có hành động thiết thực để ngăn chặn ôn dịch này 8 Bài toán dân số:
- Phương thức diễn đạt: Thuyết minh nghị luận, biểu cảm và số liệu thống kê.
- Chủ đề: Kêu gọi mọi người hãy hạn chế sự gia tăng dân số để bảo vệ cuộc sống của chính mình và thế hệ mai sau.
Mời các bạn xem tiếp tài liệu tại: https://vndoc.com/tai-lieu-hoc-tap-lop-8