CÁC yếu tố ẢNH HƯỞNG tác DỤNG của THUỐC (dược lý)

Trắc nghiệm, bài giảng pptx các môn chuyên ngành Y dược hay nhất có tại “tài liệu ngành Y dược hay nhất”; https://123doc.net/users/home/user_home.php?use_id=7046916. Slide bài giảng môn dược lý ppt dành cho sinh viên chuyên ngành Y dược. Trong bộ sưu tập có trắc nghiệm kèm đáp án chi tiết các môn, giúp sinh viên tự ôn tập và học tập tốt môn dược lý bậc cao đẳng đại học ngành Y dược và các ngành khác

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TÁC DỤNG

CỦA THUỐC

Các yếu tố thuộc về bệnh nhân.

 Thể trọng

 Tuổi tác

 Giống nòi

 Phái tính

 Yếu tố di truyền: Do các men không điển hình:

G6PD acetyltransferase/ isoniazid

 Bệnh tật

 Có thuốc chỉ tác dụng trên người bệnh như digitalin, salicylat

 Bệnh gan thận ảnh hưởng tác dụng thuốc

Các yếu tố thuộc về bệnh nhân: Tuổi tác

Các quá trình dược động ở trẻ sơ sinh và trẻ dưới 1 tuổi

so với người lớn.

Quá

trình

dược

động

Biến đổi của trẻ

em so với người lớn Nguyên nhân

Hấp thu

- Uống

- Qua da

- Đường

tiêm

Giảm hấp thu thuốc acid (aspirin, phenytoin) Tăng hấp thu (corticoid) Nên IV cho trẻ sơ sinh

Giảm acid dịch vị, tăng thời gian làm rỗng dạ dày

Tỉ lệ “diện tích da/thể trọng” gấp 3 lần người lớn Lớp keratin chưa phát triển

Khối cơ nhỏ nên IM hấp thu không đều

Phân

phối Tăng Vnước d thuốc tan trong

Tăng nồng độ thuốc tự do nên tăng hoạt tính và độc tính

Tăng bilirubin huyết

vàng da nhân não (kernicterus)

Tăng lượng nước cơ thể Giảm protein huyết

tương Các thuốc đẩy bilirubin khỏi protein huyết tương

Quá

trình

dược

động

Biến đổi của trẻ em

so với người lớn

Nguyên nhân

Chuyển

hóa Giảm chuyển hóa thuốc

Hội chứng xám trẻ sơ sinh

chloramphenicol giảm glucuronyl hóa

Men gan chưa trưởng thành, độ 6 tháng tuổi mới bằng người lớn

Đào

thải Giảm đào thải thuốc 

tăng t½

Giảm chức năng lọc và bài tiết thuốc ở

thận (bằng người lớn 6-12 tháng)

Các yếu tố thuộc về bệnh nhân: Tuổi tác

Các quá trình dược động ở trẻ sơ sinh và trẻ dưới 1 tuổi

so với người lớn.

Các yếu tố thuộc về bệnh nhân: Tuổi tác

Các thuốc thường gây tác hại cho trẻ em.

Thuốc Tác dụng có hại

Furosemid

Indomethacin

Phenobarbital

Phenytoin

Chloramphenicol

Phenothiazin

Acid valproic

Aspirin

Aspirin,

scopolamin,

amphetamin,

ephedrin,

phenothiazin,

kháng trầm

cảm 3 vòng.

Sỏi calci thận Suy thận, loét ruột Tăng động, ảnh hưởng phát triển trí tuệ

Xương sọ dầy, hình dáng thô Hội chứng xám

Phản ứng ngoại tháp Độc gan (< 2 tuổi)

Hội chứng Reye ở trẻ bị thủy đậu hoặc cảm cúm

Gây sốt ở liều cao

Thuốc Tác dụng có hại

Tetracylin

Tetracylin,

corticosteroid

Corticosteroid,

tetracylin, vit A, D,

nitrofurantoin, acid

nalidixic

Novobiocin,

sulfonamid, vit K

Sufonamid, tetracylin,

penicillin

Cephalosporin,

isoniazid, barbiturat,

phenytoin, chloral

hydrat, phenothiazin

Nhuộm vàng răng Chậm lớn

Tăng áp suất hộp sọ

Vàng da Phản ứng da

Các yếu tố thuộc về bệnh nhân: Tuổi tác

Các thuốc thường gây tác hại cho trẻ em.

Các nguyên tắc sử dụng thuốc

cho trẻ em.

 Liều dùng: Dựa vào tuổi, cân nặng, chức năng gan thận

 Trẻ xơ nang hóa: ↑ chuyển hóa thuốc ở gan nên phải

↑ liều

 Trẻ sơ sinh, trẻ con và trẻ em nhỏ: Rất chính xác về liều lượng và thời gian biểu sử dụng

 Thuốc không nên dùng cho trẻ dưới 6 tuổi: Thuốc

ho có codein, thuốc trị tiêu chảy có dẫn chất opoid, tetracyclin, thuốc corticoid, aspirin

 Thuốc không nên dùng cho trẻ dưới 2 tuổi: Thuốc CCĐ trẻ < 6 tuổi và thuốc trị tiêu chảy ↓ nhu động

ruột như diphenoxylat (Diased), loperamid

(Imodium), thuốc chống nôn metoclopramid

(Primperan), thuốc chống sung huyết mũi có

ephedrin, pseudoephedrin

 Thuốc không nên dùng cho trẻ sơ sinh: Gồm các thuốc của 2 lứa tuổi trên + thuốc co mạch

(ephedrin, naphazolin nhỏ mũi) cao dán, xoa mũi

có long não, bạc hà (ngừng hô hấp)

Các nguyên tắc sử dụng thuốc

cho trẻ em.

Các yếu tố thuộc về bệnh nhân: Tuổi tác

Các biến đổi dược động ở người cao tuổi so với

người trẻ tuổi.

Các quá

trình dược

động

Biến đổi so với người trẻ Nguyên nhân

Hấp thu

- Uống

- Tiêm

bắp

- Khó nuốt

- Chậm hấp thu

- Thay đổi sinh khả dụng của hầu hết thuốc

- Giảm hấp thu đường, vitamin (B1,B9) chất khoáng→nên bổ sung vitamin và chất khoáng.

- Giảm hấp thu → nên IV

- Viên nén, viên nang

- Giảm acid dịch vị, chậm làm rỗng dạ dày, giảm nhu

động ruột, giảm tưới máu

- Giảm vận chuyển chủ động

- Giảm khối cơ và giảm lưu lượng

máu nơi tiêm

Các quá

trình dược

động.

Biến đổi so

Phân phối - Giảm Vd thuốc

tan trong nước

- Tăng Vd thuốc tan trong mỡ ® thuốc tan trong mỡ khởi đầu chậm, tác dụng kéo dài có thể gây độc

- Tăng lượng thuốc tự do

- Giảm khối lượng thịt, giảm khối

lượng nước, tăng khối lượng mỡ

- Giảm albumin huyết

Các yếu tố thuộc về bệnh nhân: Tuổi tác

Các biến đổi dược động ở người cao tuổi so với

người trẻ tuổi.

Các quá

trình

dược

động

Biến đổi so

Chuyển

hóa - Giảm chuyển hóa thuốc pha I,

chuyển hóa thuốc pha II không đổi, và giảm chuyển hóa các thuốc chuyển hóa lần đầu cao (nitrat, barbiturat, lidocain, propranolol) ® giảm liều khởi đầu còn 1/2 ® 1/3

- Giảm khối lượng gan và giảm tưới máu gan.

- Giảm men microsom gan

Đào thải - Giảm clearance,

tăng t½ - Giảm chức năng thận (từ

20 tuổi mỗi 10 năm giảm 10%)

Các yếu tố thuộc về bệnh nhân: Tuổi tác

Các biến đổi dược động ở người cao tuổi so với

người trẻ tuổi.

Các thay đổi dược lực ở người cao tuổi.

 Giảm số lượng và giảm nhạy cảm của nhiều

loại receptor α-β adrenergic, μ-opioid, giảm

nơron cholinergic

 Giảm chất trung gian hóa học (acetylcholin,

serotonin, dopamin)

 Giảm cơ chế duy trì hằng tính nội môi (giảm

đáp ứng thụ áp)

Các yếu tố thuộc về bệnh nhân: Tuổi tác

Các yếu tố thuộc về bệnh nhân: Tuổi tác

Hướng dẫn lựa chọn 1 số thuốc cho người cao tuổi

Loại

thuốc

Thuốc lựa chọn

Thuốc không nên dùng hoăc rất thận

trọng

Chú thích

Thuốc trị

tăng

huyết

áp

LT thiazid liều

thấp,

 -blocker

Thuốc kháng adrenergic

(prazosin, clonidin)

Người cao tuổi rất nhạy cảm với sự giảm

HA Liều khởi đầu bằng 1/3-1/2 liều người trẻ, tăng liều chậm

Suy tim ACEI

Glycosid tim

(thuốc thay

thế)

Loại

thuốc

Thuốc lựa

chọn

Thuốc không nên dùng hoăc rất thận

trọng

Chú thích

Giải lo

âu,

mất

ngủ

BZD tác dụng ngắn

(oxazepam, lorazepam, temazepam) Loại không BZD : buspion, zolpidem

Không nên dùng lâu dài BZD tác dụng dài (diazepam)

Tác dụng phụ của BZD: lệ thuộc thuốc, hội chứng cai,

dư vị khó chịu

Bệnh

tâm

thần

Loại không phenothiazin Loại phenothiazin Tác dụng phụ của

phenothiazin : an thần, kháng cholinergic, rối loạn tim mạch và thần kinh

Liều tối đa bằng ¼ liều tối

đa của người trẻ

Các yếu tố thuộc về bệnh nhân: Tuổi tác

Hướng dẫn lựa chọn 1 số thuốc cho người cao tuổi

Loại

thuốc

Thuốc lựa

chọn

Thuốc không nên dùng hoăc rất thận

trọng

Chú thích

Trầm

cảm Loại ức chế

serotonin chọn lọc và loại amin bậc 2 như

desipramin, nortriptylin

Amitriptylin, imipramin Loại củ gây an thần và

kháng cholinergic cao

Đau nhẹ

và trung

bình

Acetaminoph

en và salicylat không acetyl hóa

NSAIDs và opioid NSAIDs gây

chảy máu dạ dày, suy thận, tăng

HA Opioid gây lệ thuộc thuốc

Các yếu tố thuộc về bệnh nhân: Tuổi tác

Hướng dẫn lựa chọn 1 số thuốc cho người cao tuổi

Yếu tố thuộc về người bệnh

Các nguyên tắc sử dụng thuốc cho người cao tuổi:

 Đặc biệt quan tâm các thay đổi của hệ TKTƯ

vì có thể là dấu hiệu độc tính của thuốc

 Bắt đầu liều thấp, tăng liều chậm, theo dõi

TDP chặt chẽ

 Sử dụng thuốc càng ít trong thời gian càng

ngắn càng tốt, chỉ dùng thuốc khi đã thất bại với biện pháp không dùng thuốc

 Chế độ liều dùng đơn giản dể tăng tuân thủ

Yếu tố bên ngoài ảnh hưởng

tác dụng thuốc

 Thức ăn

 Rượu = cảm ứng hay ức chế enzym

 Thuốc lá: Cảm ứng hay ức chế enzym

 Tương tác thuốc

 Yếu tố khác: Nhiệt độ, môi trường, ánh sáng, tia cực tím, mùa, chu kỳ ngày đêm

CHÂN THÀNH CẢM ƠN