Chính nhà thơ đã tâm sự với hình ảnh có giá trị tả thực về hiện tượng thiên nhiên này, ông còn gửi gắm những suy ngẫm về con người: khi con người đã từng trải thì cũng vững vàng hơn trướ[r]
Trang 1Tiết : VĂN BẢN:
SANG THU- Hữu Thỉnh-I- MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
1/Kiến thức:
- Vẻ đẹp của thiên nhiên trong khoảnh khắc giao mùa và những suy nghĩ mang tính triết lý của tác giả
2/Phẩm chất:
- Yêu vẻ đẹp của thiên nhiên đất trời
- Biết ơn những người lính và thế hệ đi trước bằng cách học thật giỏi, làm nhiều việc có ích
3/ Năng lực:
- Năng lực chung: năng lực giao tiếp và hợp tác trong làm việc nhóm, năng lực giải quyết vấn đề một cách sáng tạo
- Năng lực chuyên biệt:
+ Năng lực sử dụng ngôn ngữ: Đọc hiểu một văn bản thơ trữ tình hiện đại Thể hiện những suy nghĩ cảm nhận về một hình ảnh thơ, khổ thơ, tác phẩm thơ
+ Năng lực cảm thụ thẩm mỹ: cảm nhận và phân tích cảm xúc tinh tế của nhà thơ, hình ảnh giàu sức biểu cảm
+ Đọc so sánh, liên hệ với tác phẩm cùng đề tài của Hữu Thỉnh để nhận ra bút pháp đặc sắc của thơ Hữu Thỉnh
II CHUẨN BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU:
1.Chuẩn bị của giáo viên:
- Lập kế hoạch dạy học
- Học liệu: tài liệu, máy chiếu, các tài liệu về Hữu Thỉnh và mùa thu, phiếu học tập
2 Chuẩn bị của học sinh: Nghiên cứu bài học, chuẩn bị sản phẩm theo sự phân
công
Trang 2III CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC
1 Mô tả phương pháp thực hiện chuỗi các hoạt động học trong bài học và kĩ thuật dạy học thực hiện trong các hoạt động.
Tên hoạt động Phương pháp thực hiện Kĩ thuật dạy học
HOẠT ĐỘNG 1:
MỞ ĐẦU
- Đàm thoại, nêu và giải quyết vấn đề
- Kĩ thuật đặt câu hỏi
HOẠT ĐỘNG 2:
HÌNH THÀNH
MỚI
* HĐ1: Giới thiệu chung.
+ Tác giả Hữu Thỉnh:
- PP Dự án
+ Văn bản:
- PP: Đàm thoại, dạy học nhóm, nêu và giải quyết vấn đề
- Kĩ thuật đặt câu hỏi
- Kĩ thuật chia nhóm, kĩ thuật đặt câu hỏi
HOẠT ĐỘNG 3:
LUYỆN TẬP
- Đàm thoại, nêu vấn đề - Kĩ thuật đặt câu hỏi
HOẠT ĐỘNG 4:
VẬN DỤNG
- Đàm thoại, nêu vấn đề và giải quyết vấn đề
- Kĩ thuật đặt câu hỏi
HOẠT ĐỘNG 5:
TÌM TÒI, MỞ
RỘNG, SÁNG
TẠO
- Đàm thoại, nêu vấn đề và giải quyết vấn đề
- Kĩ thuật đặt câu hỏi
2 Tổ chức các hoạt động:
Tiến trình hoạt động
Hoạt đông của thầy và trò Nội dung
Trang 3* Mục tiêu:
- Tạo tâm thế hứng thú cho HS
- Kích thích HS tìm hiểu về vẻ đẹp của thiên nhiên đất
nước qua các mùa trong năm
* Nhiệm vụ: HS theo dõi, thực hiện yêu cầu của GV.
* Phương thức thực hiện: HĐ cá nhân, HĐ cả lớp.
* Yêu cầu sản phẩm: một phõn cảnh.
* Cách tiến hành:
- Nữ: kể câu chuyện “Chuyện 4 mùa„ gồm 2 nhân vật: bà
Đất và 4 nàng tiên: Xuân, Hạ, Thu, Đông,trong chương
trình tiểu học
GV bắt dẫn vào bài:
Thiên nhiên đất trời Việt nam có 4 mùa xuân, hạ, thu,
đông; mỗi mùa có những vẻ đẹp riêng và lợi ích riêng của
nó Mùa thu đến, Thi sĩ Xuân Quỳnh đó sáng tác rất hay về
mùa thu
Cuối trời mây trắng bay
Lá vàng thưa thớt quá
Phải chăng lá về rừng
Mùa thu đi cùng lá
Mùa thu ra biển cả
Vậy vì sao mùa thu lại là nguồn cảm hứng vô tận của thi
nhân Bài học hôm nay cô trò chúng ta sẽ tìm hiểu về vẻ
đẹp của mùa thu qua bài thơ “Sang thu”
HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI:
* Mục tiêu: Giúp HS nắm được những nét cơ bản về tác
giả Hữu Thỉnh và bài thơ "Sang thu"
1 Tác giả:
- Hữu Thỉnh: sinh 1942 quê ở Tam Dương- Vĩnh Phúc
- Ông tham gia quân đội và bắt đầu sáng tác thơ
2, Văn bản:
a,“Sang thu” được sáng tác vào cuối năm 1977
b Đọc, chú thích, bố cục
II- Tìm hiểu văn bản.
1 Khổ thơ 1:
- Thiên nhiên đất trời vào thu những dấu hiệu chưa thật rõ ràng nhưng hết sức đặc trưng- từ ngọn gió se mang theo hương ổi- sương đầu thu giăng mắc chuyển động chầm chậm nơi đầu ngõ
- Nhà thơ với cảm xúc ngỡ ngàng, bâng khuâng trước sự biến chuyển nhịp nhàng, trước sự giao mùa của cảnh vật
2 Khổ thơ thứ 2:
- Không gian và cảnh vật như đang chuyển mình, điềm tĩnh bước sang thu
3 Khổ thơ thứ 3.
- Mùa thu đến nắng vẫn còn
Trang 4* Nhiệm vụ: HS tìm hiểu ở nhà.
* Phương thức thực hiện: trình bày dự án, hoạt động
chung, hoạt động nhóm
* Yêu cầu sản phẩm: Kết quả của nhóm bằng video, phiếu
học tập, câu trả lời của HS
* Cách tiến hành:
1 GV chuyển giao nhiệm vụ: trình bày dự án tác giả
Hữu Thỉnh.
- Dự kiến TL:
- Hữu Thỉnh: sinh 1942 quê ở Tam Dương- Vĩnh Phúc
- Ông tham gia quân đội và bắt đầu sáng tác thơ
2 HS tiếp nhận và thực hiện nhiệm vụ: trình bày theo
nhóm
+ Một nhóm trình bày
+ Các nhóm khác nhận xét, bổ sung
- GV chốt kiến thức:
GV: Trong quân đội ông từng làm cán bộ văn hóa, tuyên
huấn Tham gia ban chấp hành Hội nhà văn VN khoá 3, 4,
5 Năm 2000 Hữu Thỉnh là Tổng thư kí Hội nhà văn VN
- HT là người viết nhiều, viết hay về những con người,
cuộc sống ở nông thôn về mùa thu: cảm gác bâng khuâng,
vấn vương trước đất trời trong trẻo đang biến chuyển nhẹ
nhàng
? Bài thơ “Sang thu” được sáng tác năm nào?
GV: Bài thơ in lần đầu tiên trên báo Văn nghệ sau đó được
in lại nhiều lần trong các tập thơ Bài thơ rút từ tập “Từ
chiến hào đến thành phố” NXB Văn học, Hà nội 1991
GV: Đọc giọng nhẹ nhàng, nhịp chậm khoan thai, trầm
nhiều, những cơn mưa bớt dần và cũng bớt đi những tiếng sấm bất ngờ
- Nhà thơ gửi gắm suy ngẫm
về con người: những con người từng trải sẽ vững vàng hơn trước những tác động của ngoại cảnh
III- Tổng kết
1 Nghệ thuật
2 Nội dung
* Ghi nhớ
Trang 5lắng và thoáng suy tư.
- GV đọc mẫu- gọi học sinh đọc- nhận xét
1 GV chuyển giao nhiệm vụ:
HĐ NHÓM (3 phút):
? Bài thơ được viết theo thể thơ nào?
? Chú ý văn bản: có hai từ: “chùng chình”, “dềnh dàng”,
em hiểu nghĩa của hai từ này như thế nào
? Xét về từ loại hai từ này thuộc từ loại nào?
? Bài thơ được viết theo mạch cảm xúc nào?
2 HS tiếp nhận và thực hiện nhiệm vụ:
+ HS đọc yêu cầu.
+ HS hoạt động cá nhân
+ HS hoạt động cặp đôi
+ HS thảo luận
Đại diện nhóm trình bày
Dự kiến TL:
- Thể thơ 5 chữ
? Chú ý văn bản: có hai từ: “chùng chình”, “dềnh dàng”,
em hiểu nghĩa của hai từ này như thế nào
- Chú thích sgk
- Từ láy
GV: Việc tác giả sử dụng hai từ láy này có tác dụng gì trong bài thơ chúng ta cùng tìm hiểu trong phần tìm hiểu giá trị bài thơ
- Cả bài thơ là những quan sát và cảm nhận của tác giả về
Trang 6thiên nhiên vào thu (từng khổ nối tiếp nhau đều như vậy).
Mục tiêu: Giúp HS nắm được vẻ đẹp của thiên nhiên trong
khoảnh khắc giao mùa
* Nhiệm vụ: HS thực hiện yêu cầu của GV.
* Phương thức thực hiện: HĐ chung, Thảo luận nhóm,
Hoạt động cặp đôi
* Yêu cầu sản phẩm: vở ghi HS.
* Cách tiến hành:
1 GV chuyển giao nhiệm vụ:
Hoạt động nhóm: 5 phút
a.?Tác giả cảm nhận mùa thu sang bắt đầu từ đâu? Theo
em “gió se” là gió như thế nào?
? Tại sao ở đây tác giả không dùng từ “bay” “lan” mà lại dùng “phả”?
? Trong khổ thơ tín hiệu đầu tiên nào giúp nhà thơ nhận ra
sự biến đổi của đất trời?
b.? Qua từ ngữ nào thể hiện rõ cái nhìn của nhà thơ về những dâu hiệu biến đổi đó?
c Nghệ thật và nội dung trong câu 3 và tác dụng của nó?
d ? Trước sự giao mùa của đất trời, nhà thơ Hữu Thỉnh đã bộc lộ tâm trạng gì? Tâm trạng ấy được thể hiện qua những
từ ngữ nào?
2 HS tiếp nhận và thực hiện nhiệm vụ:
+ HS đọc yêu cầu.
+ HS hoạt động cá nhân
+ HS thảo luận
Trang 7- Đại diện trình bày.
- Dự kiến TL:
- Hương ổi thoang thoảng trong gió se
- Gió se là gió hơi lạnh và hơi khô
- Qua từ “phả”
- Dùng từ “phả” thể hiện cái bất ngờ đột ngột “Phả” thể hiện mùi hương ngọt mát thơm nồng quyến rũ đang hoà vào trong gió heo may lan toả khắp không gian làm ta dễ nhận ra mùi hương nồng nàn hấp dẫn đó
- Bỗng nhận hương ổi phả vào trong gió se
- Bồng nhận, phả
- Cảm giác đột ngột và ngỡ ngàng
GV: Cảm giác bất ngờ chợt đến với nhà thơ qua cụm từ
“bỗng nhận” ra mùi ổi chín phả vào trong gió se
? Theo em mùa ổi chín thường vào giai đoạn nào?
- Cuối tháng 7 đầu tháng 8 là mùa ổi chín rộ
GV: Và đó cũng chính là thời gian đầu thu khi những vườn
ổi chín rộ mùi thơm hoà vào gió heo may lan toả khắp không gian
? Ngoài tín hiệu đầu tiên để tác giả nhận ra sự chuyển mùa tác giả còn thể hiện qua chi tiết nào?
- Sương chùng chình qua ngõ
- Từ láy tượng hình- cố ý chậm lại
Nhóm c:
- NT nhân hóa -> Sương giăng mắc nhẹ nhàng, chuyển động chầm chậm nơi đường thôn ngõ xóm, ngập ngừng, lưu luyến, bịn rịn như có tâm hồn
Trang 8? Qua sự phân tích trên giúp các em cảm nhận được gì về
sự giao mùa từ hạ sang thu?
- Quả thực những hạt sương thu mềm mại, ươn ướt giăng màn qua ngõ (dường như có thêm sương nên thu dễ nhận
ra hơn) một cách nhẹ nhàng như cố ý chậm lại chuyển động chầm chậm sang thu
GV: Đoạn thơ có cái hương vị ấm nồng của chớm thu ở một miền quê nhỏ: có hương ổi, có gió và sương-> tất cả
đã báo hiệu thu đã về
? Trước sự giao mùa của đất trời, nhà thơ Hữu Thỉnh đã bộc lộ tâm trạng gì? Tâm trạng ấy được thể hiện qua những
từ ngữ nào?
- Bồng, hình như
? Từ bỗng, hình như tac giả sử dụng ở đầu câu có tác dụng gì?
- Bỗng thể hiện sự đột ngột bất ngờ
- Hình như: thể hiện sự ngỡ ngàng, ngạc nhiên,
GV chốt
GV: Bằng sự kết hợp các từ ngữ- bỗng, hình như đã thể hiện cái cảm nhận tinh tế của nhà thơ trước sự biến đổi của thiên nhiên Từng cảnh vật sang thu như kéo theo hồn người sang thu, cũng chùng chình, bịn rịn bâng khuâng lưu luyến
Khổ thơ đầu nói lên cảm nhận ban đầu của nhà thơ về cảnh vật sang thu của đất trời Thiên nhiên được cảm nhận
từ cái gì vô hình-hương gió, mờ ảo (sương), nhỏ hẹp và gần (ngõ) cái ngỡ ngàng ban đầu dần được cụ thể hoá như thế nào chúng ta cùng sang khổ thơ thứ hai
Mục tiêu: Giúp HS nắm được những chuyển biến của
thiên nhiên trong khoảnh khắc giao mùa
Trang 9* Nhiệm vụ: HS thực hiện yêu cầu của GV.
* Phương thức thực hiện: HĐ chung, Thảo luận nhóm,
Hoạt động cặp đôi
* Yêu cầu sản phẩm: vở ghi HS.
* Cách tiến hành:
1 GV chuyển giao nhiệm vụ:
Hoạt động nhóm: 5 phút
HS thảo luận nhóm:
? Trong khổ thơ này hình ảnh thiên nhiên sang thu tiếp tục được nhà thơ phát hiện bằng những chi tiết nào?
? Khi miêu tả con sông mùa thu, tác giả sử dụng từ “dềnh dàng” Em hiểu từ này như thế nào?
? Từ cách hiểu đó giúp em hiểu dòng sông thu như thế nào?
2 HS tiếp nhận và thực hiện nhiệm vụ:
+ HS đọc yêu cầu.
+ HS hoạt động cá nhân
+ HS thảo luận
- Đại diện trình bày
- Dự kiến TL:
- Hình ảnh thiên nhiên sang thu tiếp tục được nhà thơ phát hiện bằng những chi tiết: Sông, chim, đám mây
- Từ láy dềnh dàng thể hiện sự chậm rãi, nhẩn nha
- Dòng sông trôi một cách nhàn hạ, thanh thản gợi lên vẻ đẹp êm dịu của bức tranh thiên nhiên
? Dòng sông trôi một cách nhàn hạ, thanh thản là thế mà
Trang 10sao “chim lại bắt đầu vội vã”?
- Cánh chim bắt đầu sự vội vã tìm về tổ nhanh hơn vì buổi chiều hoàng hôn mùa thu trời tối nhanh hơn
GV: Cũng có thể mùa thu sang cũng là đông sắp tới, những cánh chim vội vã tìm những miền ấm áp hơn để cư trú đông vì sợ lạnh
? Các em chú ý hai câu thơ cuối của khổ thơ “Hình ảnh đám mây mùa hạ, vắt nửa mình sang thu” em hiểu như thế nào?
- Hình như mùa hạ và mùa thu có một ranh giới cụ thể rõ ràng nên mới cảm nhận thấy những đám mây mùa hạ cũng còn lững lờ nối sang cả mùa thu
GV: Đây là một sự liên tưởng khá sáng tạo, độc đáo và thú
vị, cảm giác giao mùa được diễn tả cụ thể và tinh tế bằng một đám mây mùa hạ cũng còn rơi rớt như đang bước vào ngưỡng cửa của mùa thu vậy Quả thật thu về làm cho bao cảnh vật đổi thay và ngay cả đám mây cũng có điểm khác lạ
? Từ sự phân tích trên giúp em có cảm nhận gì về không gian và cảnh vật lúc sang thu được thể hiện ở khổ thơ này? GV: Bằng sự cảm nhận qua nhiều yếu tố bằng nhiều giác quan, sự liên tưởng thú vị bất ngờ với tâm hồn nhạy cảm tinh tế của tác giả làm cho tất cả không gian cảnh vật như đang chuyển mình từ từ điềm tĩnh bước sang thu
* Mục tiêu: Giúp HS nắm được vẻ đẹp của thiên nhiên
trong khoảnh khắc giao mùa
* Nhiệm vụ: HS thực hiện yêu cầu của GV.
* Phương thức thực hiện: HĐ chung, Thảo luận nhóm,
Hoạt động cặp đôi
* Yêu cầu sản phẩm: vở ghi HS.
Trang 11* Cách tiến hành:
1 GV chuyển giao nhiệm vụ:
THẢO LUẬN NHÓM BẰNG KĨ THUẬT KHĂN PHỦ BÀN(5 phút)
? Khổ thơ thứ 3 thiên nhiên sang thu được gợi bằng những hình ảnh nào? Em hiểu gì về cái nắng trong thời điểm giao mùa này?
? Khi miêu tả về những cơn mưa tác giả sử dụng từ “vơi dần” điều đó có ý nghĩa gì?
? Em hiểu câu thơ 3,4 này như thế nào?
? Theo em ngoài lớp nghĩa thực mà chúng ta vừa khai thác, hai câu thơ cuối cùng còn lớp nghĩa nào nữa?
2 HS tiếp nhận và thực hiện nhiệm vụ:
+ HS đọc yêu cầu.
+ HS hoạt động cá nhân
+ HS thảo luận
- Đại diện trình bày
- Dự kiến TL:
1 Các chi tiết:
- Nắng, mưa, sấm
- Cuối hạ đầu thu nắng vẫn còn nhiều nhưng nhạt dần không còn gay gắt nữa
- Giá trị gợi tả những cơn mưa thưa dần và ít đi
cái nắng mùa hè khi sang thu thì nhạt dần, những cơn mưa hối hả, ào ạt bất ngờ của mùa hạ cũng thưa và ít dần đi Tất
cả sự biến đổi đều chầm chậm, từ từ không vội vã
Trang 12- Sấm cũng bớt bất ngờ.
- Những cơn mưa mùa hạ bớt đi thì sấm bớt bất ngờ bởi tiếng sấm gắn liền với những cơn mưa mùa hạ
GV: Và những hàng cây cổ thụ bên đường không còn phải giật mình vì tiếng sấm nữa Và cũng có thể hiểu hàng cây
đã đứng tuổi, đã trải nghiệm nhiều nên không còn bất ngờ, giật mình vì tiếng sấm nữa
- Nghĩa ẩn dụ: Sấm là tượng trưng cho tác động bất thường của ngoại cảnh của cuộc đời
Hàng cây đứng tuổi là hình ảnh gợi tả những con người từng trải thì vững vàng, bình tĩnh hơn trước những tác động bất thường của ngoại cảnh, cuộc đời
GV: Hai câu thơ không còn chỉ tả cảnh sang thu mà đã chất chứa suy nghiệm về con người và cuộc đời
Chính nhà thơ đã tâm sự với hình ảnh có giá trị tả thực về hiện tượng thiên nhiên này, ông còn gửi gắm những suy ngẫm về con người: khi con người đã từng trải thì cũng vững vàng hơn trước những tác động bất thường của ngoại cảnh, của cuộc đời
? Từ sự phân tích trên giúp các em có cảm nhận như thế nào về khổ thơ cuối?
- Những ngày giao mùa nắng vẫn còn nhiều nhưng những cơn mưa rào đã ít đi và bớt những tiếng sấm bất ngờ
GV: Qua bài thơ giúp chúng ta nhận ra sự chuyển mình nhẹ nhàng nhưng rõ rệt của thời tiết và thiên nhiên trong khoảng khắc giao mùa bằng đội mắt tinh tế và tâm hồn nhạy cảm của nhà thơ Hữu Thỉnh Đồng thời cũng thể hiện triết lí về cuộc sống con người
* Mục tiêu: Giúp HS nắm được giá trị nội dung và nghệ
thuật của bài thơ
Trang 13* Nhiệm vụ: HS thực hiện yêu cầu của GV.
* Phương thức thực hiện: HĐ chung, Thảo luận nhóm
* Yêu cầu sản phẩm: vở ghi HS.
* Cách tiến hành:
1 GV chuyển giao nhiệm vụ:
? Nêu những nét đặc sắc về nghệ thuật, về ngôn ngữ, cách
sử dụng từ ngữ, hình ảnh…
? Với những thành công về nghệ thuật làm nổi bật nội dung gì?
2 HS tiếp nhận và thực hiện nhiệm vụ:
+ HS đọc yêu cầu.
+ HS hoạt động cá nhân
+ HS thảo luận
- Đại diện trình bày
- Dự kiến TL
Nghệ thuật:
- Thể thơ 5 chữ tinh tế nhẹ nhàng mà gợi cảm sâu sắc Sử dụng nhiều từ ngữ gợi cảm giác và trạng thái
- Hình ảnh chọn lọc mang nét đặc trưng của sự giao mùa GV: Đặc biệt với sự cảm nhận tinh tế, thú vị gợi những liên tưởng bất ngờ của nhà thơ
Nội dung
- Bài thơ sang thu là cảm nhận tinh tế của nhà thơ HT về cảnh đất trời sang thu có những biến chuyển nhẹ nhàng và
rõ rệt Đồng thời thể hiện lòng yêu thiên nhiên tha thiết và suy ngẫm của nhà thơ
Trang 14HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP
*Mục tiêu: HS biết vận dụng kiến thức đó học về thơ để
phân tích, cảm thụ hình ảnh trong đoạn thơ, khổ thơ
*Nhiệm vụ: HS suy nghĩ, trình bày.
*Phương thức thực hiện: HĐ cá nhân
*Yêu cầu sản phẩm: Câu trả lời của học sinh.
*Cách thức tiến hành.
1 GV chuyển giao nhiệm vụ cho HS:
? Nêu cảm nhận khổ thơ mà em thích?
- 2 Hs trả lời
2 HS tiếp nhận và thực hiện nhiệm vụ:
+ Nghe yêu cầu
+ Trình bày cá nhân
HOẠT ĐỘNG 4: VẬN DỤNG
*Mục tiêu: HS biết vận dụng kiến thức đã học áp dụng
vào cuộc sống
*Nhiệm vụ: HS suy nghĩ, trình bày.
*Phương thức thực hiện: HĐ cá nhân
*Yêu cầu sản phẩm: Câu trả lời của học sinh.
*Cách thức tiến hành.
1 GV chuyển giao nhiệm vụ cho HS:
? Cảm nhận mùa thu sang ở quê hương em?
? Vẽ sơ đồ tư duy kiến thức cơ bản cần nắm chắc khi học bài Sang thu ?
2 HS tiếp nhận và thực hiện nhiệm vụ: