Vận dụng được ở mức độ nhất định một số câu tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất vào đời sống.. Thái độ: Rút ra được những kinh nghiệm trong đời sống từ bài học.Trân trọng những b[r]
Trang 1TUẦN 20.
Tiết 73: Văn bản:TỤC NGỮ VỀ THIÊN NHIÊN VÀ
LAO ĐỘNG SẢN XUẤT
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
1 Kiến thức: Khái niệm tục ngữ Nội dung tư tưởng, ý nghĩa triết lí và hình
thức nghệ thuật của những câu tục ngữ trong bài học
2 Kĩ năng: Đọc-hiểu, phân tích các lớp nghĩa của tục ngữ về thiên nhiên và
lao động sản xuất Vận dụng được ở mức độ nhất định một số câu tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất vào đời sống
3 Thái độ: Rút ra được những kinh nghiệm trong đời sống từ bài học.Trân
trọng những bài học kinh nghiệm của cha ông thuở xưa
4 Tích hợp:Giáo dục kĩ năng sống:Tự nhận thức được những bài học kinh
nghiệm về thiên nhiên, lao động sản xuất Ra quyết định: vận dụng các bài học kinh nghiệm đúng lúc, đúng chỗ
B CHUẨN BỊ
C TIẾN TRÌNH LÊN LỚP
1 Ổn định tổ chức:
2 Kiểm tra bài cũ:
3 Bài mới: * Hoạt động 1: Giới thiệu bài
Trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam, tục ngữ chiếm một vị trí quan trọng và có số lượng khá lớn Nó được ví là kho báu kinh nghiệm và trí tuệ dân gian Tục ngữ Việt Nam có rất nhiều chủ đề Trong đó nổi bật là những câu tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất Bài hôm nay chúng ta
sẽ học về chủ đề này
Hoạt động của thầy - trò Nội dung kiến thức
* Hoạt động 2: HD tìm hiểu chung văn bản.
Hs: đọc chú thích* sgk/3.
? Tục ngữ là gì ?
GV: HD đọc: giọng điệu chậm rãi, rõ ràng, chú ý
các vần lưng, ngắt nhịp ở vế đối trong câu hoặc
phép đối giữa 2 câu
+ Giải thích từ khó
? Ta có thể chia 8 câu tục ngữ trong bài thành
mấy nhóm ? Mỗi nhóm gồm những câu nào ? Gọi
tên từng nhóm đó ?
-> Câu 1,2,3,4: Tục ngữ về thiên nhiên
I Đọc - hiểu chú thích:
1 Chú thích: sgk/3, 4
2.Phương thức biểu đạt: Nghị luận.
3.Bố cục: 2 phần -Câu 14: thiên nhiên
-Câu 58: lao động sản xuất.
Trang 2Câu 5,6,7,8: Tục ngữ về lao động sản xuất.
* Hoạt động 3: HD phân tích.
Hs: đọc câu tục ngữ đầu
? Câu tục ngữ có mấy vế câu, mỗi vế nói gì, và cả
câu nói gì ? (Đêm tháng năm ngắn và ngày tháng
mười cũng ngắn).
? Câu tục ngữ có sử dụng các biện pháp nghệ
thuật nào, tác dụng của nó ?
? Ở nước ta, tháng năm thuộc mùa nào, tháng
mười thuộc mùa nào và từ đó suy ra câu tục ngữ
này có ý nghĩa gì ?
? Bài học được rút ra từ ý nghĩa câu tục ngữ này
là gì ? (Sử dụng thời gian trong cuộc sống sao
cho hợp lí).
? Bài học đó được áp dụng như thế nào trong thực
tế ?(lịch làm việc mùa hè khác mùa đông).
Hs: đọc câu 2.
? Câu tục ngữ có mấy vế, nghĩa của mỗi vế là gì
và nghĩa của cả câu là gì ? (Đêm có nhiều sao thì
ngày hôm sau sẽ nắng, đêm không có sao thì ngày
hôm sau sẽ mưa).
? Em có nhận xét gì về cấu tạo của 2 vế câu ? Tác
dụng của cách cấu tạo đó là gì ?
II Đọc – hiểu văn bản:
1 Tục ngữ về thiên nhiên:
a Câu 1:
“Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng,
Ngày tháng mười chưa cười đã tối.”
Nói quá, phép đối: Đêm tháng năm và ngày tháng mười âm lịch ngắn
b Câu 2:
“Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa.”
Hai vế đối xứng:trời có nhiều sao sẽ nắng, trời ít sao
sẽ mưa
? Kinh nghiệm được đúc kết từ hiện tượng này là
gì ?
? Trong thực tế đời sống kinh nghiệm này được
áp dụng như thế nào ? (Biết thời tiết để chủ động
bố trí công việc ngày hôm sau).
Hs: đọc câu 3.
? Câu 3 có mấy vế, em hãy giải nghĩa từng vế và
nghĩa cả câu ? (Khi chân trời xuất hiện sắc vàng
màu mỡ gà thì phải chống đỡ nhà cửa cẩn thận).
? Kinh nghiệm được đúc kết từ hiện tượng này là
gì ?
? Dân gian không chỉ trông ráng đoán bão, mà
còn xem chuồn chuồn để báo bão Câu tục ngữ
nào đúc kết kinh nghiệm này ? (Tháng 7 heo may,
chuồn chuồn bay thì bão).
c Câu 3:
“Ráng mỡ gà, có nhà thì giữ.”
Dự đoán bão: Trời có sắc vàng màu mỡ gà thì sắp bão
Trang 3? Hiện nay khoa học đã cho phép con người dự
báo bão khá chính xác Vậy kinh nghiệm “trông
ráng đoán bão” của dân gian còn có tác dụng
không ? (ở vùng sâu, vùng xa, phương tiện thông
tin hạn chế thì kinh nghiệm đoán bão của dân
gian vẫn còn có tác dụng).
Hs: đọc câu 4.
? Câu tục ngữ có ý nghĩa gì ? (Kiến bò ra vào
tháng 7, thì tháng 8 sẽ còn lụt)
? Kinh nghiệm nào được rút ra từ hiện tượng này?
? Bài học thực tiễn từ kinh nghiệm dân gian này
là gì ? (Phải đề phòng lũ lụt sau tháng 7 âm lịch).
Hs: đọc câu 5->câu 8 Bốn câu tục ngữ này có
điểm chung là gì ?
? Câu 5 có mấy vế, giải nghĩa từng vế và giải
nghĩa cả câu ? (Một mảnh đất nhỏ bằng một
lượng vàng lớn).
? Em có nhận xét gì về hình thức cấu tạo của câu
tục ngữ này ? Tác dụng của cách cấu tạo đó là gì ?
? Kinh nghiệm nào được đúc kết từ câu tục ngữ
này ?
Hs: đọc câu 6.
? Ở đây thứ tự nhất, nhị, tam, xác định tầm quan
trọng hay lợi ích của việc nuôi cá, làm vườn, trồng
lúa ? (chỉ thứ tự lợi ích của các nghề đó).
? Kinh nghiệm sản xuất được rút ra từ đây là kinh
nghiệm gì ? (Nuôi cá có lãi nhất, rồi mới đến làm
vườn và trồng lúa)
? Bài học từ kinh nghiệm đó là gì ?
? Trong thực tế, bài học này được áp dụng như thế
nào ? (Nghề nuôi tôm, cá ở nước ta ngày càng
được đầu tư phát triển, thu lợi nhuận lớn).
Hs: đọc câu 7.
? Nghĩa của câu tục ngữ là gì ? (Thứ nhất là
nước, thứ 2 là phân, thứ 3 là chuyên cần, thứ tư là
giống).
? Câu tục ngữ nói đến những vấn đề gì ? (Nói đến
các yếu tố của nghề trồng lúa).
? Câu tục ngữ có sử dụng biện pháp nghệ thuật gì,
tác dụng của biện pháp nghệ thuật đó ?
d Câu 4:
“Tháng bảy kiến bò, chỉ lo lại lụt.”
Dự đoán lụt: Thấy kiến bò nhiều sắp có lụt
2 Tục ngữ về lao động sản xuất:
a Câu 5:
“Tấc đất, tấc vàng.”
So sánh: Nêu cao được giá trị của đất
b Câu 6:
“Nhất canh trì, nhị canh viên, tam canh điền tam canh điền.”
Muốn làm giàu thì phải phát triển thuỷ sản
Trang 4? Kinh nghiệm trồng trọt được đúc kết từ câu tục
ngữ này là gì ?
? Bài học từ kinh nghiệm này là gì ? (Nghề làm
ruộng phải đảm bảo đủ 4 yếu tố trên có như vậy
thì lúa mới tốt).
Hs: đọc câu 8.
? Ý nghĩa của câu tục ngữ này là gì ? (Thứ nhất là
thời vụ, thứ 2 là đất canh tác).
? Hình thức diễn đạt của câu tục ngữ này có gì
đặc biệt, tác dụng của hình thức đó ?
? Câu tục ngữ cho ta kinh nghiệm gì ?
? Kinh nghiệm này đi vào thực tế nông nghiệp ở
nước ta như thế nào (Lịch gieo cấy đúng thời vụ,
cải tạo đất sau mỗi thời vụ)
* Hoạt động 4: HD tổng kết.
? Khái quát những nghệ thuật đặc sắc của 8 câu
tục ngữ ?
? Nêu ý nghĩa của văn bản ?
? Em rút ra được bài học gì qua tiết học này?
* Hoạt động 5: HD luyện tập.
+ HS: hoạt động nhóm:
- GV chia lớp thành 3 tổ chơi trò chơi nhỏ: Tổ nào
tìm được nhiều ca dao, tục ngữ hơn thì thắng
-GV nhận xét, đánh giá
c Câu 7:
“Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống.”
Sử dụng phép liệt kê - Vừa nêu rõ thứ tự, vừa nhấn mạnh vai trò của từng yếu tố trong nghề trồng lúa
Nghề trồng lúa cần phải
đủ 4 yếu tố: Nước, phân, cần,
giống trong đó quan trọng
hàng đầu là nước
d Câu 8:
“Nhất thì, nhì thục.”
Sử dụng câu rút gọn và phép đối xứng: Nhấn mạnh 2
yếu tố thì, thục, vừa thông tin
nhanh, gọn lại vừa dễ thuộc,
dễ nhớ
b.Câu 6: Nhất canh trì, nhị canh viên, tam canh điền
Liệt kê: Thứ tự các nghề đem lại lợi ích kinh tế cho con người
c.Câu 7: Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống
Liệt kê: Thứ tự quan trọng của các yếu tố nước, phân, cần, giống trong nghề trồng lúa nước
d.Câu 8: Nhất thì, nhì thục
Liệt kê: Thứ tự quan trọng của thời vụ và chuyên cần
Trang 5trong trồng trọt.
III Tổng kết.
1 Nghệ thuật:
- Sử dụng cách diễn đạt ngắn gọn, cô đúc
- Sử dụng kết cấu diễn đạt theo kiểu đối xứng, nhân quả, hiện tượng và ứng xử cần thiết
- Tạo vần, nhịp cho câu văn
dễ nhớ, dễ vận dụng
2 Ý nghĩa văn bản:
Không ít câu tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất là những bài học quý giá của nhân dân ta
IV Luyện tập:
* Đọc thêm: SGK/5,6
4 Củng cố:-Đọc lại 8 câu tục ngữ và cho biết chủ đề?
-8 câu tục ngữ trên biểu hiện những kinh nghiệm gì của nhân dân?
5 Dặn dò: -Học thuộc lòng văn bản, nắm được ND, NT của từng câu, học
thuộc tổng kết
-Soạn bài: Chương trình địa phương văn và tập làm văn
………
………