Sáng kiến kinh nghiệm môn Âm nhạc THCS chuẩn (Phát huy tính tích cực chủ động của học sinh trong giờ học))

Đây sáng kiến kinh nghiệm môn Âm nhạc cáp THCS ( lớp 6, 7, 8, 9)mới. Sáng kiến có bối cảnh chọn đề tài. Từng nội dung được biên soạn chi tiết cụ thể hữu ích theo công văn mới của Bộ giáo dục về viết sáng kiến kinh nghiệm........

PHƯƠNG PHÁP DẠY TĐN PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC

SINH LỚP 6 TRƯỜNG THCS

I Phần mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

Đảng và nhà nước ta luôn quan tâm và coi trọng công tác giáo dục và đào tạo.

Bên cạnh đó đòi hỏi ngành giáo dục phải đổi mới mục tiêu, nội dung, hình thức,phương pháp đào tạo nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, đặc biệt là giáo dục phổthông

Luật giáo dục 2005 (Điều 5) quy định : Phương pháp giáo dục phải phát huy

tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên Với mục tiêu giáo dục phổ thông là: Giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kĩ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân Do vậy trong chương trình

THCS không chỉ chú trọng đến các môn học nhiều giờ, mà các môn học ít giờ như

Âm nhạc, Thể dục, Mĩ thuật cũng được quan tâm và chú trọng

Âm nhạc là một loại hình nghệ thuật phản ánh hiện thực khách quan thôngqua sự biểu cảm của âm thanh Ở nhà trường trung học cơ sở mục tiêu của việcdạy học Âm nhạc là thông qua việc giảng dạy một số vấn đề cơ bản về nghệ thuật

âm nhạc để hình thành và phát triển năng lực cảm thụ âm nhạc của học sinh.Trong những năm gần đây, giáo dục nghệ thuật trong nhà trường phổ thông đã trởthành một môn học không thể thiếu trong sự nghiệp giáo dục con người mới ViệtNam phát triển toàn diện Cùng với các môn học khác, môn học Âm nhạc trongchương trình THCS nhằm mục đích giáo dục thẩm mỹ, nâng cao đời sống tinhthần cho lớp trẻ nên đã thu hút được sự chú ý của nhà trường, của học sinh Saunhiều năm thay sách giáo khoa, chương trình Âm nhạc ở THCS đã được triển khaiđồng bộ từ lớp 6 đến lớp 9 đã phần nào đáp ứng được nhu cầu của nhà trường phổthông và của xã hội Mặc dù cũng còn có một vài ý kiến trái ngược nhau, nhưngnhìn chung nội dung của chương trình SGK Âm nhạc THCS đã thể hiện đượcnhững tiêu chí giáo dục thẩm mỹ hết sức cụ thể, có tính khoa học và liên ngànhcao Có lẽ, chưa có thời điểm nào mà các trường phổ thông lại hăng hái đăng kýtham gia giờ dạy tốt, giáo viên dạy giỏi môn Âm nhạc như giai đoạn hiện nay.Điều đó chứng tỏ sự định hướng đúng đắn của Đảng và nhà nước, sự quan tâmcủa Bộ giáo dục đào tạo cũng như các sở, ngành địa phương đối với môn học này

Do vậy đã khơi dậy được niềm tự tin, lòng yêu nghề, sự nhiệt tình phấn đấu củanhững giáo viên giảng dạy âm nhạc

Môn Âm nhạc trong trường THCS không nhằm đào tạo những người làm nghề

Âm nhạc, những diễn viên, những nhạc sĩ, ca sĩ… Bằng ngôn ngữ và đặc thù

riêng của âm nhạc, nó không chỉ mang lại những xúc động, niềm vui sướng trongcuộc sống tinh thần mà còn giúp các em mở rộng tầm hiểu biết về thế giới xungquanh Thông qua âm nhạc giúp các em có thêm nghị lực vươn tới những ước mơcao đẹp, biết ghét bỏ và loại trừ những thói hư tật xấu, biết yêu cuộc sống và yêu

lao động, yêu trường lớp, yêu thầy cô, có tình thân ái với bạn bè Thông qua môn

học để tác động vào đời sống tinh thần của các em góp phần cùng với môn họckhác thực hiện mục tiêu giáo dục của nhà trường phổ thông cũng như mục tiêucủa bậc học Muốn làm được điều đó nhất thiết các em phải được tiếp cận với

Âm nhạc đích thực, bản thân các em phải là người trực tiếp tham gia các hoạtđộng âm nhạc Việc dạy Âm nhạc ở trường THCS sẽ trang bị cho các emnhững kiến thức kĩ năng giúp khơi dậy sự say mê, sáng tạo trong hoạt động Âmnhạc làm cho đời sống tinh thần của các em thêm phong phú Giáo dục phổthông nhằm giáo dục học sinh phát triển toàn diện, không những nâng cao hiểubiết về kiến thức văn hóa mà còn phát huy năng lực cảm thụ âm nhạc, làm cho đờisống tinh thần thêm phong phú, lành mạnh tạo điều kiện để các em bộc lộ và pháttriển năng khiếu, góp phần phát triển toàn diện và hài hòa tính cách của các em

Đặc biệt là giáo dục thẩm mỹ trong nhà trường phổ thông là một trong bốnmặt giáo dục quan trọng nhất: Đức – Trí – Thể - Mĩ Cái đẹp trong nghệ thuật âmnhạc xuất phát từ tác phẩm, từ nghệ thuật trình diễn tạo nên những hình tượng âmnhạc có tác dụng truyền cảm mạnh mẽ làm rung động lòng người, hướng conngười đến Chân – Thiện – Mĩ

Xuất phát từ đặc trưng bộ môn thuộc phạm trù nghệ thuật đòi hỏi sự hứngthú cao Xuất phát từ yêu cầu của việc đổi mới phương pháp là phát huy tính tíchcực, chủ động, sáng tạo của học sinh Có như vậy các em mới có điều kiện khắcphục khó khăn tiếp nhận kiến thức mới Xuất phát từ tâm lý lứa tuổi học sinhTHCS là lứa tuổi nhạy cảm hiếu động ham thích ca hát Nếu giáo viên gây đượchứng thú trong bài dạy sẽ tạo cho học sinh sự phấn chấn, hào hứng để tiếp thu bàihọc một cách có hiệu quả

Từ thực tiễn giảng dạy cũng như thực tiễn của học sinh nông thôn ít có điềukiện để tiếp nhận tri thức về âm nhạc, nếu giáo viên tạo được hứng thú tronggiảng dạy và học tập sẽ giúp cho học sinh say mê và yêu thích môn học này

Bản thân tôi là giáo viên được phân công giảng dạy bộ môn, tôi nhận thấyđại đa số các em học sinh rất thích ca hát nhưng lại ngại Tập đọc nhạc (gọi làTĐN) Qua thực tế giảng dạy từ những năm học trước, tôi nhận thấy trước một bàiTĐN mới trong chương trình sách giáo khoa Âm nhạc ở trường THCS Để các emhiêu, nắm được và thực hiện tốt yêu cầu cảu bài, bản thân tôi phải có một phươngpháp truyền đạt, hướng dẫn thật tốt, đơn giản nhưng phải hiệu quả nhất có thể.Trong chương trình Âm nhạc ở trường THCS ngoài việc học các bài hát, các kiến

(Lớp 6 học 10 bài TĐN; Lớp 7, 8 học 8 bài TĐN; Lớp 9 học 4 bài TĐN) Từnhững hình nốt đơn giản như: dấu lặng đen, dấu lặng đơn, hình nốt trắng, hình nốtđen, hình nốt móc đơn các em còn được học và tìm hiểu hình nốt móc kép, nốtchùm 3, nốt hoa mỹ, hình nốt đơn chấm dôi, hình nốt móc kép chấm dôi, dấuluyến, dấu nối Ngoài những kiến thức cơ bản có trong sách giáo khoa bậc THCSthì việc rèn luyện khả năng nghe Âm nhạc chuẩn xác, phát triển tai nghe cho các

em cũng góp phần vào việc giáo dục văn hóa Âm nhạc là việc rất cần thiết.Những năm trước đây việc dạy Âm nhạc ở các trường phổ thông đều giao chogiáo viên văn hóa, không có giáo viên chuyên ngành Bên cạnh đó đồ dùng dạyhọc phục vụ cho môn học Âm nhạc còn thiếu: chưa có nhạc cụ, chưa có loa, chưađược trang bị đài, đĩa Phương pháp học chủ yếu là truyền khẩu và chủ yếu là họccác bài hát chứ rất ít được học các bài TĐN Từ thực tế đó và những lý do nóitrên, sau hơn 10 năm công tác tại trường THCS Tp Uông Bí, bản thântôi nhận thấy lợi ích của việc học Âm nhạc ở trường THCS, việc đọc và nghechuẩn xác các bài TĐN là một trong những việc hết sức quan trọng trong việcnâng cao chất lượng dạy và học Vì vậy nó là động lực giúp tôi đi sâu nghiên cứu

đúc rút kinh nghiệm này Tôi đã mạnh dạn chọn đê tài: “Phương pháp dạy tập đọc nhạc phát huy tính tích cực của học sinh lớp 6 Trường THCS ”

Giúp giáo viên có những phương pháp dạy tập đọc nhạc hiệu quả nhất đểphát huy tính sáng tạo của học sinh THCS

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu vấn đề: " Phương pháp dạy tập đọc nhạc phát huy tính tích cực của học sinh lớp 6 trường THCS " nhằm mục đích:

* Đối với học sinh:

- Học sinh hiểu bản chất của TĐN là quá trình khám phá ra giai điệu bản nhạc

- Giúp học sinh nắm được những kiến thức nhạc lí căn bản

- Đọc chính xác cao độ, trường độ các bài TĐN

- Đọc thể hiện đúng tính chất bài TĐN

- Biết đọc nhạc kết hợp gõ đệm theo các cách như: phách, nhịp, tiết tấu, âm sắc

- Sáng tác lời ca mới hiệu quả dựa trên nét giai điệu một số bài TĐN

- Ngoài ra còn nhằm giáo dục xây dựng khả năng hoạt động âm nhạc, giúpthêm việc phát triển tai nghe cũng như phát triển trí tuệ của học sinh Giáo dục tìnhcảm đạo đức trong sáng lành mạnh, làm phong phú đời sống tinh thần cho các em

* Đối với giáo viên:

- Luôn tìm tòi sáng tạo để đưa ra phương pháp phù hợp với đối tượng học sinh

- Sử dụng đàn, đọc nhuần nhuyễn, thành thạo các bài TĐN

- Sưu tầm nhiều trò chơi phù hợp, vui và hỗ trợ hiệu quả cho việc dạytập đọc nhạc

3 Thời gian địa điểm, giới hạn nghiên cứu

- Thời gian nghiên cứu: từ năm 2016 đến 2019.

- Địa điểm: Trường THCS – Tp Uông Bí

4 Đóng góp mới về mặt thực tiễn

Tập đọc nhạc là một phân môn khó, vì vậy mà có nhiều giáo viên rấtngại khi dạy phân môn này Là giáo viên âm nhạc tôi rất băn khoăn phải làmthế nào để nâng cao được chất lượng dạy và học bộ môn âm nhạc nói chung

và dạy TĐN nói riêng

Vậy, khi áp dụng đề tài " Phương pháp dạy tập đọc nhạc phát huy tính tích cực của học sinh lớp 6 trường THCS " tôi thấy phần nào đã nâng caođược chất lượng dạy TĐN

- HS đã biết cách tìm ra và thể hiện đúng giai điệu của bản nhạc

- HS đã nắm vững tên nốt, có cảm nhận về âm thanh và biết thể hiện đúngcao độ, trường độ, tốc độ , sự ngắt nghỉ…

- HS biết cách cảm nhận, tiếp thu những cái hay, cái đẹp thông qua nộidung bài tập đọc nhạc

- Phân môn TĐN còn góp phần luyện kĩ năng nghe nhạc của học sinh,nhằm phát hiện và bồi dưỡng những học sinh có năng khiếu âm nhạc

- Giúp học sinh hiểu được tầm quan trọng của bộ môn, làm cho học sinhngày càng thích học phân môn này hơn

II Phần nội dung

1 Chương I: Tổng quan

1.1 Cơ sở lý luận

Âm nhạc là nghệ thuật của âm thanh có tính truyền cảm trực tiếp, gồm âmthanh của giọng hát và âm thanh của các loại nhạc cụ Âm nhạc xuất hiện từ rấtlâu đời và gắn bó mật thiết với con người từ nhỏ cho đến suốt cuộc đời Loàingười đã sử dụng âm nhạc như một phương tiện để làm cho đời sống tinh thầnphong phú, góp phần cải thiện và nâng cao chất lượng cuộc sống

Về tác dụng của âm nhạc, người ta chú trọng đến tính hấp dẫn, tính tậphợp, tính cổ vũ động viên, tính liên tưởng, sự hòa nhập cộng đồng và phát huy

óc tưởng tượng, sáng tạo…Âm nhạc đem đến cho con người những khoái cảmthẩm mĩ Khả năng phổ cập và truyền bá âm nhạc hết sức rộng lớn

Vậy muốn nghe và hiểu được âm nhạc thì mỗi người phải thường xuyênhọc tập và tiếp xúc với loại hình nghệ thuật này Trong trường THCS môn âmnhạc gồm 3 phân môn như đã giới thiệu ở trên trong đó có phân môn Tập đọcnhạc là một phân môn quan trọng Vì thông qua phân môn này bước đầu hìnhthành cho học sinh tập nghe và ghi cao độ, trường độ với những âm hình giaiđiệu, tiết tấu thật đơn giản Giúp học sinh hiểu được bản chất của TĐN là quátrình khám phá ra giai điệu bản nhạc

Dạy Tập đọc nhạc ở trường THCS nhằm giúp cho học sinh biết và nhớđược tên các nốt nhạc, đọc được đúng cao độ, trường độ và thể hiện một cách

có diễn cảm bài nhạc, biết cách gõ đệm nhằm phát triển khả năng nghe và cảmthụ Âm nhạc cho học sinh Ngoài ra phân môn TĐN còn giúp học sinh pháttriển tai nghe, cảm thụ về âm thanh, tư duy sáng tạo, hỗ trợ việc học hát vàphát triển năng khiếu âm nhạc của các em

Đọc nhạc rất quan trọng, nó có ý nghĩa trong việc học và cảm nhận âmnhạc Đây là một trong những hoạt động quan trọng nhất để phát triển năng lực

âm nhạc của học sinh, bởi nó đòi hỏi các em phải có tai nghe, nắm vững tên nốtnhạc, có khả năng giải mã và khám phá về giai điệu, có cảm nhận về âm thanh

và biết thể hiện đúng về cao độ, trường độ, tốc độ, sự ngắt nghỉ…Nội dung này

là một thách thức không nhỏ đối với việc học âm nhạc của học sinh phổ thông

vì thế kĩ năng đọc nhạc cần dạy một cách từ từ để dần trở nên quen thuộc

1.2 Cơ sở thực tiễn

Không phải hiện nay mà đã từ lâu sự thay đổi về mặt tâm sinh lý lứa tuổi vàmột số học sinh còn xem môn học âm nhạc là một môn phụ, các em chỉ quan tâmđến môn học mà các em đã định hướng cho nghề nghiệp tương lai sau này nênmột số học sinh chưa thực sự hứng thú với môn học, tạo nên sự khô khan cứngnhắc trong môn học

Xuất phát từ điều kiện gia đình, sự quan tâm về tinh thần từ phía gia đìnhđối với các em không được đồng đều, sự khập khiễng về ý thức nhận thức giữahọc sinh ở thị trấn và nông thôn cũng gây không ít khó khăn cho các em trong quátrình học tập

Đặc biệt ở học sinh THCS, đây là lứa tuổi có nhiều thay đổi về đặc điểmtâm sinh lý, các em bắt đầu có sự e ngại, chất giọng cũng có sự thay đổi, có em đãthể hiện giọng điệu của người lớn, sự hồn nhiên của trẻ em đã có sự giảm sút.Một số em đã tỏ ra không thích hay còn e ngại khi trình bày một bài hát hay mộtbài TĐN trước tập thể lớp…Từ thực tế giảng dạy âm nhạc trong nhiều năm qua,đặc biệt là tình hình và kết quả trong học kỳ I vừa qua tôi nhận thấy rằng việc tạocho học sinh hứng thú trong học tập đối với phân môn TĐN là một điêù hết sứccần thiết Từ đó tôi mạnh dạn trình bày phương pháp giảng dạy của mình để cácthầy, cô và các bạn đồng nghiệp tham khảo

Để cung cấp kiến thức khoa học giáo dục tư tưởng và rèn luyện kỹ năngTĐN cho học sinh, giáo viên phải làm cho học sinh ham mê hứng thú học tập đốivới phân môn đọc nhạc, làm cho quá trình học tập của các em trở nên tự giác, tạonên niềm vui trong sáng và bổ ích, bồi dưỡng cho các em tinh thần học tập, mạnhdạn trước tập thể, tạo được hưng phấn đồng đều giữa các em để giữa các em cóđược sự hòa đồng trong nhận thức và học tập Bất kỳ môn học nào cũng có khảnăng gây hứng thú học tập đối với học sinh Bản thân nghệ thuật âm nhạc nói

chung và môn âm nhạc ở trường THCS là nguồn cảm hứng, là sự kích thích, sựsay mê học tập của học sinh nhưng không phải dạy như thế nào cũng gây đượchứng thú cho học sinh - đặc biệt là học sinh ở bậc THCS.

Xuất phát từ thực tế hiện nay đang đổi mới phương pháp dạy học, học sinh

tự chủ động chiếm lĩnh kiến thức, giáo viên là người hướng dẫn điều khiển, việctạo hứng thú học tập cho các em có vai trò rất quan trọng trong việc nâng cao hiệuquả chất lượng dạy học

Trong năm học 2018 - 2019 theo sự sắp xếp của lãnh đạo nhà trường tôiđược phân công trực tiếp giảng dạy môn âm nhạc ở các khối lớp 6, 7, 8 Vậytrong đề tài này tôi xin lấy học sinh các khối lớp 6 để làm thực nghiệm

Trước tiên để đạt được thành công trong việc dạy và học thì vào đầu nămhọc tôi đã tiến hành khảo sát ở các khối lớp để phân loại chất lượng học củatừng đối tượng học sinh Từ đó, tìm ra những phương pháp dạy phù hợp đểnâng cao chất lượng dạy phân môn TĐN Giúp học sinh ngày một yêu và thíchhọc phân môn TĐN hơn

a, Về phía nhà trường:

* Thuận lợi: Âm nhạc là một môn học độc lập trong chương trình THCS.

Dạy và học nghiêm túc, có kiểm tra, có đánh giá cuối năm và kết quả là một trongnhững tiêu chuẩn để xét lên lớp hay tốt nghiệp bậc học

- Nhà trường và BGH quan tâm thường xuyên

- Có máy tính, máy chiếu, bảng tương tác, máy tính bảng, loa, mic để phục

b, Về phía học sinh.

* Thuận lợi: Học sinh ngoan, đa số các em rất yêu thích môn Âm nhạc Đặc

biệt là phân môn học tập đọc nhạc Học sinh cảm nhận giai điệu các bài tập đọcnhạc qua nhạc cụ khá tốt Thực hiện các bài tập đọc nhạc với đàn, với nhạc đệm

* Khó khăn: Đối với HS trường THCS nói riêng và học sinh trên

địa bàn Phường Yên Thanh nói chung đa phần các em là con em nông thôn, điềukiện chưa được đầy đủ, việc dành thời gian ôn luyện thêm các môn văn hoá khácđôi khi còn chưa đủ điều kiện thì làm gì nói đến chuyện ôn luyện thêm các mônkhác như Âm nhạc – Mỹ thuật… HS ít được quan tâm, vì thế hiểu biết về âm nhạcđang còn hạn chế, chưa sâu rộng, không kích thích các em học tập Đa phần họcsinh bị chi phối, ảnh hưởng về các môn chính, lo cho kiểm tra, lo đánh giá, phầnnào sao nhãng việc học môn âm nhạc

2 Chương II: Nội dung nghiên cứu

- Được sự quan tâm nhiệt tình của Đảng ủy, UBND, lãnh đạo ngành giáodục, các ban ngành đoàn thể và nhân dân địa phương, tạo động lực thúc đẩy cácphong trào của nhà trường Lãnh đạo nhà trường có năng lực, phương pháp quản lýkhoa học, đội ngũ sư phạm trẻ, năng nổ, đoàn kết, có tinh thần trách nhiệm, ý thức tổchức kỷ luật cao Ban giám hiệu luôn quan tâm tạo điều kiện thuận lợi cho việcthực hiện hoạt động phong trào văn hóa văn nghệ

Học sinh có ý thức học tập, ngoan ngoãn, nhiệt tình trong các hoạt độngphong trào, có khả năng tổ chức hoạt động văn nghệ

Cơ sở vật chất của nhà trường đầy đủ, khang trang, khuôn viên rộng rãi,sạch sẽ, thoáng mát, thuận lợi cho việc tổ chức hoạt động văn nghệ

+ Khó khăn: Vẫn còn một bộ phận HS chưa có ý thức tự giác học tập, cònchưa mạnh dạn, nhút nhát Một số bộ phận phụ huynh chưa thực sự quan tâmđúng mức tới việc giáo dục con em mình

Từ khi đổi mới phương pháp dạy Tập đọc nhạc, giáo viên âm nhạc đã cónhiều cố gắng trong dạy phân môn Tập đọc nhạc Song một số phương pháp ápdụng chưa đạt hiệu quả cao, vì vậy làm cho tâm lí giáo viên cũng uể oải và ngạikhi dạy Tập đọc nhạc

Bản thân một số giáo viên không yêu thích dạy phân môn Tập đọc nhạc nênkhi lên lớp chỉ dạy truyền khẩu cho học sinh là chính mà không hướng dẫn từngbước cho các em hình thành kỹ năng tìm hiểu và thể hiện bài nhạc.

Trong khi dạy Tập đọc nhạc giáo viên lại bỏ qua bước luyện tập tiết tấu chohọc sinh mà dạy từng câu ngay làm cho những học sinh không vững tiết tấu dễđọc nhạc hoặc hát bị cuốn nhịp, sai nhịp

Học sinh không yêu thích phân môn Tập đọc nhạc cùng với cách dạycủa giáo viên chưa lôi cuốn, vì thế mà học sinh nhiều em không biết tìm hiểubài, không xác định được phải bắt đầu từ cao độ, trường độ, tốc độ hay sắcthái để thể hiện bản nhạc Từ đó gây tâm lí hoang mang, lo lắng và chán nảnmỗi khi nghĩ đến giờ học có phân môn Tập đọc nhạc Chất lượng phân mônTĐN không cao làm ảnh hưởng đến chất lượng chung của môn học, kéo theochất lượng học sinh khá, giỏi còn hạn chế ở môn Âm nhạc

2.2 Các giải pháp

* Tổ chức hoạt động

- Bồi dưỡng nâng cao nhận thức

Là một giáo viên giảng dạy môn âm nhạc thì trước tiên người giáo viênphải luôn hiểu rằng, môn âm nhạc trong trường THCS không nhằm đào tạonhững người làm nghề âm nhạc, những diễn viên, những nhạc sĩ, ca sĩ màchính là thông qua môn học để tác động vào đời sống tinh thần của các em, gópphần cùng với các môn học khác thực hiện mục tiêu giáo dục của nhà trườngphổ thông cũng như mục tiêu của bậc học Nhận thức này hết sức quan trọng để

từ đó định ra nội dung học tập và phương pháp giảng dạy thích hợp

Thông qua môn học hình thành và phát triển năng lực cảm thụ âm nhạc củahọc sinh Muốn vậy thì người giáo viên phải thường xuyên cho các em tiếp cậnvới âm nhạc, tham gia ca hát, nghe âm nhạc

Để đạt hiệu quả cao trong việc dạy và học âm nhạc trong trường phổ thôngthì ngoài việc cho HS được hoạt động âm nhạc thông qua các giờ học hát, phảichú ý cho các em nghe nhạc, khám phá giai điệu, tiết tấu của những bản nhạc ởphân môn tập đọc nhạc Qua việc học TĐN, các em sẽ làm quen với nốt nhạc, từ

đó sẽ thuộc tên nốt, cao độ, đồng thời hỗ trợ cho tai nghe, kỹ năng hát, kỹ năngnhìn cao độ và tên nốt nhạc, rất tốt cho tai, mũi, họng, mắt

Cần phải giáo dục thị hiếu âm nhạc tốt cho HS để các em biết yêu thích âmnhạc lành mạnh, giàu tính nhân văn, đậm đà bản sắc dân tộc Giáo dục thị hiếu âmnhạc tốt sẽ góp phần làm trong sáng tình cảm đạo đức và làm phong phú đời sốngtinh thần của các em trong hiện tại và tương lai

Để tránh trường hợp tổ chức các hoạt động không có kế hoạch, hoạt độngmang tính tự phát hoặc hoạt động theo thời vụ, ngay từ đầu năm học ban chỉ đạo

cần xây dựng chương trình hoạt động cụ thể và phù hợp với tình tình thực tế vàyêu cầu giáo dục của nhà trường

Do yêu cầu của thực tiễn, đặc biệt đối với lứa tuổi THCS, hoạt động giáodục Âm nhạc cần tập trung vào các thời điểm sau: (Chú ý dành thời gian cho kếhoạch dạy học):

gõ đệm theo các cách như: nhịp, phách, tiết tấu, âm sắc…

Về giáo án phải đầy đủ, trình bày các bước theo trình tự và khoa học Chuẩn

bị các đồ dùng cần thiết như: bảng phụ bài TĐN rõ ràng, đàn Oóc gan, các loại nhạc

cụ gõ…các loại tranh ảnh minh họa khi cần thiết

VD: TĐN số 6: Trời đã sáng rồi - Dân ca Pháp (SGK âm nhạc 6), giáo viên cầnchuẩn bị những tranh ảnh đặc trưng nói về đất nước, con người nước Pháp hoặcnhững thông tin mang tính tượng trưng về đất nước Pháp để phần nào giúp các emcảm nhận được cái đẹp của đất nước và những người dân Pháp Từ đó, các em sẽcảm nhận và biết cách thể hiện sắc thái, tình cảm khi trình bày bài TĐN

Điều quan trọng hơn là giáo viên phải vững vàng về kiến thức, có nhiều sángtạo trong quá trình giảng dạy làm cho bài giảng thêm phong phú, sinh động

Giáo viên cần có phương pháp truyền thụ gắn gọn, đầy đủ, khoa học nhằmgiúp các em tiếp thu kiến thức một cách dễ dàng nhất

Giáo viên nên có lời nói nhẹ nhàng, có nét mặt tươi tắn, trang phục gọn gàng,biết cách thu hút và gây được hứng thú cho học sinh qua cách truyền đạt, luôn làmchủ được kiến thức, biết cách giải quyết tình huống, thể hiện và tạo ra những điểmnhấn, trọng tâm của bài giảng

Qua mỗi bài TĐN đều có nội dung liên hệ với thực tế cuộc sống đời thường

để giáo dục cho học sinh luôn hướng tới cái chân, thiện, mỹ

VD: Bài TĐN số 10: Trích đoạn bài "Con kênh xanh xanh", nhạc và lời Ngô Huỳnh

(SGK âm nhạc 6) Qua bài TĐN này giáo dục các em phải biết đến cảnh đẹp quêhương đất nước và con người Việt Nam, phải tự hào về quê hương Việt Nam Tất cảnhững hình ảnh đẹp ấy được thể hiện qua giai điệu và lời ca bài TĐN số 10

TĐN là phân môn rất quan trọng trong chương trình âm nhạc ở THCS Muốngiảng dạy tốt phân môn này cần làm tốt các nội dung sau: Giới thiệu bài TĐN, tìmhiểu bài TĐN, luyện tập cao độ, trường độ (tiết tấu), sắc thái, lời ca, tính nghệ thuật,tính giáo dục

+ Giới thiệu bài TĐN:

Trước khi giới thiệu GV treo bài TĐN lên bảng hoặc trình chiếu Sau đó giớithiệu ngắn gọn về tên, tác giả bài TĐN.

GV cần lưu ý dạy hát thì có thể mở rộng thông tin về tác giả nhưng dạy bàiTĐN thì không nên HS chỉ cần biết bài TĐN do ai sáng tác, trích từ bản nhạc nào,không cần những thông tin về tác giả, vì không có nhiều thời gian để làm việc đó

+ Tìm hiểu bài TĐN:

Để tìm hiểu bài TĐN một cách có hiệu quả nhất mà không quá mất thờigian, GV nên sử dụng những câu hỏi nhằm giúp HS củng cố thêm về khiếnthức nhạc lí như:

VD: - Bản nhạc được viết ở nhịp nào? Có dùng nhịp lấy đà không?

- Trong bài TĐN có sử dụng những kí hiệu âm nhạc nào?

- Bài TĐN có thể chia thành mấy câu?

- Nốt thấp nhất và nốt cao nhất là nốt nào?

- Bài TĐN có những hình nốt nào?

- Quãng rộng nhất giữa hai nốt nhạc gần nhau là quãng mấy?

GV cần lưu ý không nên quá sa đà vào việc giải thích tác dụng các kí hiệu âmnhạc, vì sẽ làm mất thời gian và không cần thiết

+ Về cao độ:

Trong âm nhạc nói chung cũng như TĐN nói riêng cao độ là một trongnhững phần quan trọng nhất, nó quyết định tất cả những yếu tố hay, không haycủa một bài hát hay một bản nhạc Người ta đánh giá cao, thấp ở người nhạc sĩ

là biết chọn cao độ như thế nào, có hiệu quả hay không Nếu ca sĩ hát mà bịchênh phô thì không gọi là ca sĩ giỏi được Vì thế ta phải làm mọi phương pháptốt nhất để giúp học sinh hát, đọc đúng cao độ của bản nhạc Ngoài yếu tố bẩmsinh (năng khiếu) thì việc giáo dục âm nhạc cũng phần nhiều quyết định khảnăng đọc TĐN của học sinh

Trước tiên ta cần xác định giọng của bài TĐN xem ở giọng gì, cao haythấp để từ đó điều chỉnh sao cho phù hợp với tầm cữ giọng của học sinh Giúp

HS biết được bài TĐN được viết ở nhịp bao nhiêu? Sau khi học sinh trả lờigiáo viên sẽ giải thích lại để học sinh nắm rõ hơn

Chúng ta nhìn vào hóa biểu, bản nhạc không có dấu thăng (#), giáng (b)nào, ở phía cuối bản nhạc được kết bằng nốt đô Như vậy kết luận bản nhạcđược viết ở giọng C (Đô trưởng) Bài TĐN được viết ở Nhịp 4/4

Hướng dẫn học sinh đọc trục âm của giọng liên quan đến bài TĐN

GV đàn trục âm 2 - 3 lần chậm rồi đọc mẫu truyền cảm cho học sinh nghe

và cảm nhận cao độ, tiếp theo bắt nhịp cho các em đọc giai điệu đi lên và giai điệu

đi xuống từ 2- 3 lần, điều này giúp học sinh nghe quen các âm và cảm nhận đượccao độ của các nốt trong gam từ đó tạo điều kiện cho các em đọc tốt cao độ ở

phần giai điệu chính Khi đọc xong trục âm giáo viên nên chỉ vào bảng từng nốt

để học sinh đọc

Cần chú ý:

- Trước khi cho các em đọc trục âm, giáo viên phải lấy giọng sao cho phù

hợp với tầm cữ giọng của học sinh, cụ thể ở giọng Cdur thì ta để nguyên cao độ

- Khi dạy TĐN có thể không cần khởi động giọng ( Mi - Mô - Ma ) vì đọc trục âm

sẽ giúp cho học sinh khởi động được giọng

- Khi đọc trục âm ta phải lấy giọng khác nhưng đọc giai điệu chính của bài thì

ta lại phải lấy giọng khác cho phù hợp với tầm cữ giọng của học sinh

VD: TĐN số 6: Trời đã sáng rồi - Dân ca Pháp (SGK âm nhạc 6) Khi đọcgam Cdur thì ta để nguyên Cdur nhưng đọc giai điệu của bài TĐN số 6 thì ta phảidùng Transpoot tăng lên khoảng + 1, +2 như vậy mới phù hợp với tầm cữ giọngcủa học sinh THCS

+ Về trường độ (tiết tấu):

Trong âm nhạc có nhiều người hát và đọc cao độ rất tốt nhưng về tiết tấu lại

kém, thường bị lệch nhịp, vì thế đối tượng học sinh THCS cũng có rất nhiều emđọc tốt về cao độ nhưng lại kém về tiết tấu Bởi vậy khi dạy TĐN gặp những tiếttấu khó, ta phải chuẩn bị về phương pháp và cách giải quyết

Trước khi dạy cho các em đọc TĐN, ta phải viết âm hình tiết tấu chủ đạo củabài lên bảng (thông thường là tiết tấu câu đầu tiên) Nếu không viết lên bảng, gióaviên cần chỉ vào bài TĐN để học sinh nhận ra âm hình tiết tấu đó Sau đó, giáoviên gõ tiết tấu làm mẫu và hướng dẫn học sinh luyện tập tiết tấu

Ở chương trình âm nhạc THCS, các bài TĐN thường có cấu trúc chặt chẽ,gắn gọn và mạch lạc, vuông vắn

Ở bài TĐN số 3 Thật là hay Nhạc và lời: Hoàng Lân (SGK âm nhạc lớp 6) có

âm hình tiết tấu:

Ở âm hình này có nốt trắng độ dài bằng 2 phách Ta đọc 1 từ (trắng) nhưnggiải thích để học sinh hiểu vẫn vỗ 2 phách bình thường

Kết thúc phần đọc âm hình tiết tấu, giáo viên cho các em đọc tên nốt trênkhuông nhạc 1 2 lần Đọc bằng cách giáo viên chỉ vào từng nốt nhạc, cho họcsinh đọc tên nốt (đọc đồng thanh cả lớp) hoặc có thể gọi 1-2 học sinh đọc cá nhân

và yêu cầu các bạn còn lại quan sát sửa sai

Ở bài TĐN số 10 Con kênh xanh xanh Nhạc và lời: Ngô Huỳnh (SGK âmnhạc 6) có âm hình tiết tấu:

Kết thúc phần đọc âm hình tiết tấu, giáo viên cho các em đọc tên nốt trênkhuông nhạc 1 2 lần Đọc bằng cách giáo viên chỉ vào từng nốt nhạc, cho họcsinh đọc tên nốt (đọc đồng thanh cả lớp) hoặc có thể gọi 1-2 học sinh đọc cá nhân

và yêu cầu các bạn còn lại quan sát sửa sai

Những lưu ý khi luyện tập tiết tấu:

- Có nhiều cách luyện tập, trong đó có 4 cách phổ biến mà giáo viên thường

áp dụng, đó là: đọc tiết tấu, gõ tiết tấu, đọc kết hợp gõ tiết tấu, đọc tiết tấu kết hợp

gõ phách Tuy nhiên trong mỗi bài Tập đọc nhạc, chỉ nên chọn 1-2 cách luyện tậpthích hợp

- Khi dạy TĐN thời gian luyện tập tiết tấu không nên kéo dài, chỉ thực hiệntrong khoảng 2-3 phút Bởi nếu kéo dài sẽ ảnh hưởng tới thời gian của nhữngbước khác

- Chỉ nên hướng dẫn HS luyện tập tiết tấu câu mở đầu trong bài TĐN, tuynhiên khi tập đọc từng câu, nếu xuất hiện những tiết tấu khó, GV có thể hướngdẫn các em luyện tập thêm

- Nếu bài TĐN có tiết tấu khó, GV nên sử dụng cách luyện tập tiết tấu đơngiản (đọc tiết tấu hoặc gõ tiết tấu)

- Cần cho HS sử dụng tiết tấu đã luyện tập khi tập đọc từng câu

+ Tập đọc từng câu:

Đen Đen Đen Trắng Đen Trắng Đen Trắng Đen Trắng

Nếu chỉ qua bước luyện tập cao độ và luyện tập tiết tấu mà học sinh tự đọc

được giai điệu bài Tập đọc nhạc thì đó là điều lí tưởng, vì như vậy các em đã thật

sự khám phá được giai điệu của bản nhạc Tuy nhiên đó là nhiệm vụ không khảthi, vì 3 khó khăn: rất hiếm học sinh phổ thông có khả năng tự đọc nhạc; bài TĐNmới lạ nên không dễ đọc; thời gian học ngắn (20-30 phút) Để khắc phục 3 khókhăn đó, sau khi học sinh đã luyện tập cao độ và tiết tấu, giáo viên có thể dạy các

em tập đọc từng câu theo cách sau:

- Giáo viên đàn giai điệu cả bài một lần để học sinh bước đầu hình dung ragiai điệu, đồng thời giúp các em thấy tự tin hơn

- Giáo viên dùng nhạc cụ để lấy âm thanh mẫu rồi chỉ từng nốt của câu 1

để cả lớp đồng thanh đọc (sẽ có rất ít học sinh đọc đúng giai điệu theo cáchnày, nhưng đây là điều cần làm để tạo cơ hội cho các em được khám phá giaiđiệu của bản nhạc) Khi học sinh không đọc được giáo viên đàn giai điệu câu1vài ba lần yêu cầu học sinh đọc nhẩm theo tiếng đàn rồi bắt nhịp cho học sinhđọc đồng thanh (giáo viên nghe sửa sai) Sau đó, có thể gọi 1 2 học sinh đọc

cá nhân, giáo viên giúp các em sửa chỗ sai (nếu có), sau đó cho học sinh cả lớptiếp tục đọc câu 1 sau khi sửa sai Tương tự như vậy đọc theo kiểu móc xíchcho tới khi hết bài, nếu câu nào giống câu trước thì để học sinh tự nhận biết và

tự đọc Trong khi đọc từng câu, giáo viên chú ý sửa sai về cao độ, trường độ vàtiết tấu

VD1: TĐN số 6: Trời đã sáng rồi - Dân ca Pháp (SGK âm nhạc 6) Tôi giớithiệu về đất nước Pháp thuộc vùng lãnh thổ Châu Âu, họ cũng yêu thích hòa bình và

tự do chính nghĩa Những con người nước Pháp họ cũng cần cù lao động và sánh tạo

và họ cũng yêu thích ca hát Và ở đây họ cũng có những bài dân ca tuyệt vời Tôichuẩn bị những tranh ảnh đặc trưng nói về đất nước, con người nước Pháp hoặcnhững thông tin mang tính tượng trưng về đất nước Pháp để phần nào giúp các emcảm nhận được cái đẹp của đất nước và những người dân Pháp

Hình ảnh tháp Eiffel lúc bình minh.

Hình ảnh làng quê của nước Pháp

Hình ảnh sầm uất nơi đường phố Paris

Để tìm hiểu bài TĐN một cách có hiệu quả nhất mà không quá mất thờigian, GV sử dụng những câu hỏi nhằm giúp HS củng cố thêm về khiến thứcnhạc lí như:

VD: - Bản nhạc được viết ở nhịp nào? Cao độ và trường độ?

- Trong bài TĐN có sử dụng những kí hiệu âm nhạc nào?

- Bài TĐN có thể chia thành mấy câu?

GV cho học sinh tự tư duy để chia câu ngắn cho phù hợp, sau đó dùngnhạc cụ để lấy âm thanh mẫu rồi chỉ từng nốt của câu 1 để cả lớp đồng thanhđọc (sẽ có rất ít học sinh đọc đúng giai điệu theo cách này, nhưng đây là điềucần làm để tạo cơ hội cho các em được khám phá giai điệu của bản nhạc) Khihọc sinh không đọc được giáo viên đàn giai điệu câu 1vài ba lần yêu cầu họcsinh đọc nhẩm theo tiếng đàn rồi bắt nhịp cho học sinh đọc đồng thanh (giáoviên nghe sửa sai) Sau đó, có thể gọi 1 2 học sinh đọc cá nhân, giáo viêngiúp các em sửa chỗ sai (nếu có), sau đó cho học sinh cả lớp tiếp tục đọc câu 1sau khi sửa sai Tương tự như vậy đọc theo kiểu móc xích cho tới khi hết bài,nếu câu nào giống câu trước thì để học sinh tự nhận biết và tự đọc Trong khiđọc từng câu, giáo viên chú ý sửa sai về cao độ, trường độ và tiết tấu

+ Tập đọc cả bài:

Đơn Đơn Đơn Đơn Đen Đen Đơn Đơn Đơn Đơn Đen Đen