Bài giảng Thống kê kinh doanh: Bài 1 - ThS. Nguyễn Thị Xuân Mai

Bài giảng Thống kê kinh doanh - Bài 1: Tổng quan về thống kê kinh doanh trình bày một số vấn đề chung về thống kê kinh doanh; thang đo trong thống kê; dữ liệu thống kê; điều tra thống kê.

GIỚI THIỆU HỌC PHẦN THỐNG KÊ KINH DOANH

phương pháp thu thập, xử lý và phân tích số liệu thống kê giúp sinh viên nắm được

những tư tưởng của khoa học thống kê trong lĩnh vực kinh tế và kinh doanh

Bài 1: Tổng quan về thống kê kinh doanh

Bài 2: Mô tả dữ liệu thống kê

Bài 3: Ước lượng kết quả điều tra

Bài 4: Kiểm định giả thuyết thống kê

Bài 5: Dãy số thời gian

Bài 6: Chỉ số

BÀI 1: TỔNG QUAN VỀ THỐNG KÊ KINH DOANH

Giảng viên: ThS Nguyễn Thị Xuân Mai

Trường Đại học Kinh tế quốc dân

TÌNH HUỐNG KHỞI ĐỘNG

Đánh giá mức độ hài lòng của người tiêu dùng với sản phẩm BB+cream

1 Hãng phải tìm thông tin đó ở đâu?

2 Thông tin cụ thể mà hãng muốn thu thập là gì?

Trong năm qua, nhãn hàng Pond’s của Unilever đã tung ra sản phẩm mới là kem dưỡng

trắng da tạo nền BB+ cream giúp che phủ khuyết điểm, dưỡng trắng dài lâu Sau một thời

gian bán hàng rộng rãi trên nhiều kênh khác nhau, nhãn hàng muốn thu thập thông tin về

mức độ hài lòng cũng như mong muốn của khách hàng với sản phẩm mới này nhằm có kế

hoạch phát triển trong thời gian tới

MỤC TIÊU

Sau khi học xong bài này, sinh viên có khả năng:

• Trình bày được khái niệm về thống kê kinh doanh, đối tượng nghiên cứu của

thống kê kinh doanh

• Xác định mục đích của việc xác định tổng thể thống kê, phân biệt các loại tổng

thể thống kê

• Phân biệt giữa tiêu thức thống kê và chỉ tiêu thống kê

• Phân biệt được các loại thang đo, lấy ví dụ cho từng trường hợp

• Phân biệt được các loại dữ liệu thống kê và các nguồn dữ liệu thống kê

• Phân biệt được các loại điều tra thống kê

• Phân biệt được các loại sai số trong điều tra thống kê

NỘI DUNG

Một số vấn đề chung về thống kê kinh doanh

Dữ liệu thống kê

Thang đo trong thống kê

Điều tra thống kê

1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THỐNG KÊ KINH DOANH

1.1 Khái niệm chung về thống kê kinh doanh

1.2 Vai trò của thống kê kinh doanh

1.3 Một số khái niệm thường dùng trong thống kê

1.1 KHÁI NIỆM CHUNG VỀ THỐNG KÊ KINH DOANH

thuộc thống kê học, nghiên cứu hệ thống

các phương pháp thu thập, xử lý và phân

tích các con số (mặt lượng) của những

hiện tượng số lớn trong lĩnh vực kinh

doanh để tìm hiểu bản chất và tính qui luật

vốn có của chúng (mặt chất) trong những

điều kiện thời gian và địa điểm cụ thể

• Đối tượng nghiên cứu của thống kê kinh

doanh là mặt lượng trong mối liên hệ mật

thiết với mặt chất của các hiện tượng số

lớn thuộc lĩnh vực kinh doanh trong điều

1.2 VAI TRÒ CỦA THỐNG KÊ KINH DOANH

• Thống kê là một trong những công cụ quản lý

quan trọng, có vai trò cung cấp các thông tin

phục vụ quản lý ở cả tầm vĩ mô và vi mô

• Trong thế giới kinh doanh và doanh nghiệp,

thống kê là phương pháp định lượng được sử

dụng rộng rãi nhất với bốn ứng dụng quan trọng:

 Tóm tắt dữ liệu kinh doanh;

 Đưa ra kết luận sơ bộ về dữ liệu đó;

 Thực hiện các dự đoán tin cậy về các hoạt

động kinh doanh; và

 Cải thiện quá trình sản xuất kinh doanh

1.3 MỘT SỐ KHÁI NIỆM THƯỜNG DÙNG TRONG THỐNG KÊ

1.3.1 Tổng thể thống kê và đơn vị tổng thể

1.3.2 Tiêu thức thống kê

1.3.3 Chỉ tiêu thống kê

1.3.1 TỔNG THỂ THỐNG KÊ VÀ ĐƠN VỊ TỔNG THỂ

những đơn vị, hoặc phần tử cấu thành hiện tượng,

cần được quan sát và phân tích Các đơn vị, phần

tử cấu thành nên tổng thể được gọi là các đơn vị

1.3.2 TIÊU THỨC THỐNG KÊ

của các đơn vị tổng thể được chọn ra để

 Tiêu thức thời gian

 Tiêu thức không gian

Ví dụ, nghiên cứu đặc điểm củakhách hàng, có các biến: giới tính,tuổi, nghề nghiệp, thu nhập

1.3.3 CHỈ TIÊU THỐNG KÊ

mặt lượng trong mối liên hệ mật thiết với

mặt chất của hiện tượng số lớn trong điều

kiện thời gian, không gian cụ thể

 Theo hình thức biểu hiện: chỉ tiêu hiện

vật và chỉ tiêu giá trị

 Theo tính chất biểu hiện: chỉ tiêu tuyệt

đối và chỉ tiêu tương đối

 Theo đặc điểm về thời gian: chỉ tiêu

thời kỳ và chỉ tiêu thời điểm

 Theo nội dung phản ánh: chỉ tiêu số

2 THANG ĐO TRONG THỐNG KÊ

2.1 Thang đo định danh

2.2 Thang đo thứ bậc

2.3 Thang đo khoảng

2.4 Thang đo tỷ lệ

2.1 THANG ĐO ĐỊNH DANH

cùng loại của tiêu thức

biểu hiện của nó có vai trò như nhau và

cùng loại

không biểu thị quan hệ hơn kém nên

không áp dụng được các phép tính

2.2 THANG ĐO THỨ BẬC

giữa các biểu hiện của tiêu thức có quan

hệ hơn kém

biểu hiện của nó có quan hệ hơn kém, có

thể là tiêu thức thuộc tính hoặc tiêu thức

số lượng

hiện không nhất thiết phải bằng nhau; có

thể tính toán đặc trưng chung cho một

tổng thể một cách tương đối qua tính số

bình quân, nhưng nhìn chung vẫn không

Ví dụ: mức độ hài lòng của khách hàng về 1 sản phẩm nào đó

2.3 THANG ĐO KHOẢNG

khoảng cách đều nhau nhưng không có

điểm gốc là 0 tuyệt đối

là một biểu hiện của tiêu thức, thường

sử dụng cho các tiêu thức số lượng

cộng, trừ và có thể tính được các đặc

trưng của dãy số như số bình quân,

phương sai nhưng không tính được tỷ

lệ giữa các trị số đo

Ví dụ: đánh giá mức độ hài lòng củakhách hàng về 1 sản phẩm bằngcách cho điểm trên thang đo sau:

0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

2.4 THANG ĐO TỶ LỆ

xuất phát của độ dài đo lường trên thang đo

trị số đo và có thể so sánh các tỷ lệ giữa các trị số đo

3 DỮ LIỆU THỐNG KÊ

3.1 Khái niệm dữ liệu thống kê

3.2 Các nguồn dữ liệu thống kê

3.1 KHÁI NIỆM DỮ LIỆU THỐNG KÊ

Dữ liệu thống kê là các sự kiện và số liệu

được thu thập, tổng hợp và phân tích để trình

bày và giải thích ý nghĩa của chúng Gồm có:

tên được sử dụng để xác định đặc điểm của

mỗi phần tử, thường sử dụng thang đo định

danh hoặc thang đo thứ bậc để đo lường

bằng con số cụ thể, thường được đo lường

bằng thang đo khoảng hoặc thang đo tỷ lệ

3.2 CÁC NGUỒN DỮ LIỆU THỐNG KÊ

Gồm có hai nguồn như sau:

• Dữ liệu thứ cấp: được thu thập từ các nguồn có sẵn

• Dữ liệu sơ cấp: là dữ liệu mới được thu thập từ các cuộc điều tra và nghiên cứu

thực nghiệm

4 ĐIỀU TRA THỐNG KÊ

4.1 Khái niệm điều tra thống kê

4.2 Các loại điều tra thống kê

4.3 Sai số trong điều tra thống kê

4.1 KHÁI NIỆM ĐIỀU TRA THỐNG KÊ

chức một cách khoa học theo một kế

hoạch thống nhất việc thu thập, ghi chép

nguồn tài liệu ban đầu về hiện tượng

nghiên cứu trong điều kiện cụ thể về thời

gian, không gian

cuộc điều tra thống kê:

4.1.1 XÁC ĐỊNH MỤC ĐÍCH ĐIỀU TRA

• Là một trong những căn cứ quan trọng

để xác định đối tượng, đơn vị điều tra,

xây dựng kế hoạch và nội dung điều tra

• Căn cứ để xác định là những nhu cầu

thực tế cuộc sống, hoặc những nhu cầu

hoàn chỉnh lý luận được biểu hiện trực

tiếp bằng các yêu cầu, đề nghị, mong

muốn của người sử dụng thông tin

4.1.2 XÁC ĐỊNH PHẠM VI, ĐỐI TƯỢNG VÀ ĐƠN VỊ ĐIỀU TRA

tượng điều tra là xác định xem những đơn vị tổng thể nào thuộc phạm vi điều tra,

cần được thu thập thông tin

điều tra viên cần đến đó để thu thập trong mỗi cuộc điều tra

4.1.3 XÁC ĐỊNH NỘI DUNG ĐIỀU TRA VÀ THIẾT LẬP PHIẾU ĐIỀU TRA

cơ bản của từng đối tượng, từng đơn vị điều

tra, mà ta cần thu được thông tin

Căn cứ xác định nội dung điều tra:

 Mục đích nghiên cứu;

 Đặc điểm của hiện tượng nghiên cứu;

 Năng lực, trình độ thực tế của đơn vị, của

người tổ chức điều tra

dung điều tra, được sắp xếp theo một trật tự

logic nhất định

4.1.4 CHỌN THỜI ĐIỂM, THỜI KỲ VÀ THỜI HẠN ĐIỀU TRA

thập thông tin về hiện tượng tồn tại đúng thời điểm đó

liệu về lượng của hiện tượng được tích lũy trong cả thời kỳ đó

4.2 CÁC LOẠI ĐIỀU TRA THỐNG KÊ

1 Căn cứ vào tính liên

tục của việc thu thập

thông tin

• Điều tra thường xuyên là việc tiến hành thu thập, ghi chép tài liệu ban

đầu của hiện tượng nghiên cứu một cách liên tục, có hệ thống và thường là theo sát quá trình phát sinh, phát triển của hiện tượng

• Điều tra không thường xuyên là tiến hành thu thập, ghi chép tài liệu

ban đầu của hiện tượng một cách không liên tục, không gắn với quá trình phát sinh, phát triển của hiện tượng

2 Căn cứ vào phạm vi

của đối tượng được điều

tra thực tế

• Điều tra toàn bộ là tiến hành thu thập tài liệu ban đầu trên toàn thể

các đơn vị thuộc đối tượng điều tra, không loại trừ bất kỳ đơn vị nào

• Điều tra không toàn bộ là tiến hành thu thập tài liệu ban đầu trên một

số đơn vị được chọn trong toàn bộ các đơn vị của tổng thể chung.

4.2 CÁC LOẠI ĐIỀU TRA THỐNG KÊ

3 Căn cứ vào phương

pháp lựa chọn các đơn

vị để điều tra, điều tra

không toàn bộ gồm:

• Điều tra chọn mẫu là việc điều tra được tiến hành trên một số đơn vị

nhất định Các đơn vị này được chọn theo những nguyên tắc khoa học nhất định để đảm bảo tính đại diện của chúng cho tổng thể chung

• Điều tra trọng điểm là việc điều tra được tiến hành ở bộ phận chủ yếu

nhất của tổng thể chung

• Điều tra chuyên đề chỉ được tiến hành trên một số rất ít, thậm chí chỉ

một đơn vị của tổng thể, nhưng đi sâu nghiên cứu chi tiết nhiều khía cạnh khác nhau của đơn vị đó.

4.3 SAI SỐ TRONG ĐIỀU TRA THỐNG KÊ

Sai số trong điều tra thống kê là chênh lệch giữa trị số thực của hiện tượng nghiên

cứu so với trị số của nó mà điều tra thống kê thu được Gồm có:

GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG

Câu hỏi:

1 Hãng phải tìm thông tin đó ở đâu?

2 Thông tin cụ thể mà hãng muốn thu thập là gì?

3 Liệu hãng sẽ lựa chọn công cụ nào để đo lường các thông tin muốn thu thập?

4 Hãng phải dựa vào yếu tố nào để xây dựng kế hoạch phát triển cũng như ra các

quyết định có liên quan?

Trả lời:

1 Thông qua thực hiện khảo sát ý kiến của khách hàng về sản phẩm

2 Để đánh giá mức độ hài lòng và mong muốn của khách hàng, cần phải đưa ra các

tiêu chí cụ thể

3 Thông tin thu thập bao gồm cả định tính và định lượng Để đo lường phải sử dụng

CÂU HỎI MỞ

Sau khi học xong bài này, anh/chị hãy rút ra vai trò của điều tra thống kê trong

hoạt động quản trị kinh doanh của doanh nghiệp?

Trả lời:

• Điều tra thống kê là giai đoạn đầu tiên của một quá trình nghiên cứu thống kê Có dữ

liệu thu thập được qua điều tra mới thực hiện được các giai đoạn sau là xử lý và

phân tích thống kê Vì thế, chất lượng của điều tra thống kê sẽ quyết định đến độ tin

cậy của kết quả nghiên cứu sau này

• Kết quả nghiên cứu thống kê có tốt thì việc ra quyết định quản lý trong hoạt động

quản trị kinh doanh của doanh nghiệp mới tránh được những rủi ro

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM 1

“Thu nhập bình quân của một nhân viên ngân hàng A năm 2012 là 7,5 triệu đồng

một tháng” Đây là chỉ tiêu:

A thời kỳ và khối lượng

B thời kỳ và chất lượng

C thời điểm và khối lượng

D thời điểm và chất lượng

Trả lời:

• Đáp án đúng là: B thời kỳ và chất lượng

• Giải thích: Vì thu nhập tính bình quân tháng là chỉ tiêu thời kỳ và được tính bằng lấy

tổng thu nhập của nhân viên ngân hàng A năm 2012 chia cho tổng số nhân viên của

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM 2

Trong các loại điều tra dưới đây, loại hình điều tra nào KHÔNG thực hiện với số

lớn các đơn vị?

A Điều tra chọn mẫu

B Điều tra trọng điểm

C Điều tra chuyên đề

D Điều tra toàn bộ

Trả lời:

• Đáp án đúng là: C Điều tra chuyên đề

• Giải thích: Vì điều tra chuyên đề chỉ thực hiện trên một vài đơn vị thậm chí chỉ một

đơn vị Các loại điều tra còn lại đều được thực hiện trên số lớn các đơn vị

CÂU HỎI TỰ LUẬN

Phân biệt tiêu thức thống kê và chỉ tiêu thống kê?

Trả lời:

Tiêu thức thống kê phản ánh đặc điểm của đơn vị tổng thể thì chỉ tiêu thống kê phản ánh

đặc điểm của số lớn đơn vị tổng thể hoặc cả tổng thể Chỉ tiêu thống kê có được do việc

tổng hợp các đặc điểm về lượng của nhiều đơn vị, hiện tượng cá biệt thành những con

số của một số lớn hiện tượng trong điều kiện thời gian, không gian cụ thể để biểu hiện rõ

bản chất, quy luật của hiện tượng nghiên cứu

TÓM LƯỢC CUỐI BÀI

• Thống kê kinh doanh là môn học nghiên cứu hệ thống các phương pháp từ việc thuthập, xử lý và phân tích các con số để phản ánh được bản chất, quy luật của hiện tượngtrong lĩnh vực kinh doanh

• Đối tượng nghiên cứu của thống kê kinh doanh là mặt lượng trong sự liên hệ mật thiếtvới mặt chất của các hiện tượng số lớn trong lĩnh vực kinh doanh, trong điều kiện thờigian và địa điểm cụ thể

• Các khái niệm cơ bản tiếp cận thống kê gồm: Tổng thể thống kê, tiêu thức thống kê vàchỉ tiêu thống kê

• Tùy theo tính chất của dữ liệu thống kê thu được, có thể sử dụng các loại thang đo khácnhau để đo lường mức độ của hiện tượng Có bốn loại thang đo là: thang đo định danh,thang đo thứ bậc, thang đo khoảng và thang đo tỷ lệ

• Dữ liệu thống kê gồm hai loại: dữ liệu định tính và dữ liệu định lượng được thu thập từ