Bài giảng Kế toán tài chính - Bài 1: Kế toán tài sản cố định

Bài giảng Kế toán tài chính - Bài 1: Kế toán tài sản cố định bài học sẽ cung cấp kiến thức cơ bản về tài sản cố định (TSCĐ), làm rõ bản chất, đặc điểm, cách thức phân loại, cũng như nguyên tắc và yêu cầu quản lý tài sản cố định trong các doanh nghiệp.

BÀI 1 KẾ TOÁN TÀI SẢN CỐ ĐỊNH

Hướng dẫn học

Để học tốt bài này,sinh viên cần tham khảo các phương pháp học sau:

 Nắm vững các kiến thức cơ bản trong học phần Nguyên lý kế toán

 Học đúng lịch trình của môn học theo tuần, làm các bài luyện tập đầy đủ và tham gia thảo luận trên diễn đàn

 Tham khảo các tài liệu sau:

1 Giáo trình Kế toán tài chính doanh nghiệp - Chủ biên GS.TS Đặng Thị Loan, NXB Đại học KTQD

2 Bài tập Kế toán tài chính - Chủ biên PGS.TS Phạm Quang, NXB Đại học KTQD

3 Quyết định 15/2006/QĐ-BTC ban hành ngày 20/03/2006 của Bộ Tài chính

 Sinh viên làm việc theo nhóm và trao đổi với giảng viên trực tiếp tại lớp học hoặc qua email

 Tham khảo thông tin từ trang Web môn học

Nội dung

Bài học sẽ cung cấp kiến thức cơ bản về tài sản cố định (TSCĐ), làm rõ bản chất, đặc điểm, cách thức phân loại, cũng như nguyên tắc và yêu cầu quản lý TSCĐ trong các doanh nghiệp Không những thế, bài này còn cung cấp cách xác định các chỉ tiêu nguyên giá, giá trị hao mòn và giá trị còn lại của TSCĐ cũng như cách thức hạch toán các nghiệp

vụ tăng, giảm TSCĐ trong doanh nghiệp

Mục tiêu

 Cần hiểu rõ bản chất, đặc điểm và các cách phân loại TSCĐ

 Cần nắm rõ nguyên tắc quản lý TSCĐ và nhiệm vụ của kế toán TSCĐ

 Cần biết cách xác định nguyên giá TSCĐ trong từng trường hợp cụ thể

 Cần tính được khấu hao TSCĐ cũng như xác định giá trị hao mòn và giá trị còn lại của TSCĐ

 Cần nắm được kết cấu của tài khoản 211 và cách thức hạch toán các nghiệp vụ tăng, giảm TSCĐ

T ình huống dẫn nhập

Thanh lý tài sản cố định

Ngày 9/9/2012, Công ty CP vận tải Hoàng Long tiến hành nhượng bán 1 chiếc xe ô tô mua từ năm 2009 có trị giá 2,1 tỷ, đã đưa vào sử dụng từ 25/10/2009 với giá bán là 900 triệu đồng, người mua đã thanh toán bằng chuyển khoản Ngoài ra, chi phí sửa chữa ô tô trước khi nhượng bán là 15 triệu (giá chưa bao gồm VAT 10%) đã thanh toán ngay bằng tiền mặt Biết công ty dự kiến sử dụng chiếc ô tô trong 5 năm và tính khấu hao theo phương pháp đường thẳng

1 Như vậy, trong thương vụ nhượng bán này công ty có lãi hay bị lỗ? Với giá trị bao nhiêu?

2 Giá trị hao mòn được tính như thế nào?

3 Kế toán tại công ty sẽ ghi nhận trên sổ sách như thế nào?

1.1 Bản chất tài sản cố định và nhiệm vụ kế toán

1.1.1 Bản chất tài sản cố định

Để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp cần có một lượng tài sản nhất định Tài sản đó được coi là TSCĐ khi thỏa mãn 2 tiêu chuẩn cơ bản:

 TSCĐ thuộc quyền kiểm soát của doanh nghiệp

 TSCĐ mang lại lợi ích kinh tế trong tương lai cho doanh nghiệp

Theo chế độ tài chính hiện hành, TSCĐ phải có đủ 4 tiêu chuẩn sau:

 Chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trong tương lai từ việc sử dụng tài sản

 Giá trị ban đầu của tài sản phải được xác định một cách đáng tin cậy

 Có thời gian hữu dụng từ 1 năm trở lên

 Có giá trị từ 30.000.000 đồng trở lên

Công tác quản lý và sử dụng TSCĐ trong doanh nghiệp cần tuân thủ một số nguyên tắc sau:

 Mọi TSCĐ trong doanh nghiệp phải có bộ hồ sơ

riêng (gồm biên bản giao nhận TSCĐ, hợp đồng, hoá đơn mua TSCĐ và các chứng từ, giấy tờ khác

có liên quan) Mỗi TSCĐ phải được phân loại, đánh số và có thẻ riêng, được theo dõi chi tiết theo từng đối tượng ghi TSCĐ và được phản ánh trong

sổ theo dõi TSCĐ

 Mỗi TSCĐ phải được quản lý theo nguyên giá, giá

trị hao mòn và giá trị còn lại trên sổ sách kế toán

 Doanh nghiệp cần xây dựng quy chế quản lý TSCĐ từ khi hình thành, đưa vào sử

dụng, phân cấp quản lý, công tác kiểm kê và xử lý thừa thiếu khi phát sinh

1.1.3 Nhiệm vụ kế toán

Để quản lý và sử dụng có hiệu quả TSCĐ thì kế toán TSCĐ cần thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ sau:

 Phản ánh chính xác, kịp thời số lượng, giá trị, hiện trạng, tình hình tăng giảm và nơi sử dụng TSCĐ

 Tính toán và phân bổ chính xác mức khấu hao phải trích trong kỳ theo đúng quy định của Bộ tài chính

 Xây dựng dự toán chi phí sửa chữa TSCĐ, tập hợp và phân bổ chính xác vào chi

phí sản xuất kinh doanh

Theo hình thái biểu hiện, TSCĐ gồm 2 loại:

 Tài sản cố định hữu hình là những TSCĐ có hình thái vật chất cụ thể, bao gồm:

 Nhà cửa, vật kiến trúc;

 Máy móc, thiết bị;

 Phương tiện vận tải, thiết bị truyền dẫn;

 Thiết bị, dụng cụ quản lý;

 Vườn cây lâu năm, súc vật làm việc cho sản phẩm;

 Tài sản cố định hữu hình khác

 Tài sản cố định vô hình là những TSCĐ không có hình thái vật chất cụ thể nhưng

thể hiện được lượng giá trị đã đầu tư, hình thành nên tài sản đó TSCĐ bao gồm:

 Quyền sử dụng đất;

 Quyền phát hành;

 Bản quyền;

 Bằng sáng chế;

 Nhãn hiệu hàng hóa;

 Phần mềm máy vi tính;

 Giấy phép, giấy nhượng quyền;

 Tài sản cố định vô hình khác

Theo quyền sở hữu, TSCĐ bao gồm 2 loại;

 Tài sản cố định tự có là những TSCĐ của doanh nghiệp hình thành do mua sắm,

tự chế tạo, xây dựng bằng nguồn vốn đi vay hoặc vốn chủ sở hữu

 Tài sản cố định thuê ngoài là những TSCĐ mà doanh nghiệp được chủ sở hữu tài

sản nhượng quyền sử dụng trong một khoảng thời gian nhất định Hiện nay có 2

phương thức thuê: thuê tài chính và thuê hoạt động

Theo mục đích và tình hình sử dụng, TSCĐ bao gồm:

 TSCĐ dùng cho hoạt động kinh doanh;

 TSCĐ dùng cho hoạt động phúc lợi;

 TSCĐ dùng cho hoạt động hành chính sự nghiệp;

 TSCĐ chờ xử lý

Nguyên giá TSCĐ là toàn bộ các chi phí mà doanh nghiệp bỏ ra để có TSCĐ tính đến thời điểm đưa tài sản đó vào trạng thái sẵn sàng sử dụng

Tùy thuộc vào từng trường hợp cụ thể nguyên giá TSCĐ được xác định như sau:

 TSCĐ tăng do mua sắm:

Nguyên giá TSCĐ =

Giá mua ghi trên hóa đơn

+ Chi phí trước

sử dụng -

Các khoản giảm trừ +

Thuế nhập khẩu, tiêu thụ đặc biệt

 Giá mua ghi trên hóa đơn có thể bao gồm hoặc không bao gồm VAT tùy thuộc vào phương pháp tính thuế và mục đích sử dụng

 Nếu doanh nghiệp tính VAT theo phương pháp trực tiếp thì giá mua trên hóa đơn là giá đã bao gồm VAT

 Nếu doanh nghiệp tính VAT theo phương pháp khấu trừ:

 Dùng cho hoạt động sản xuất kinh doanh chịu VAT thì giá mua trên hóa đơn là giá chưa bao gồm VAT

 Dùng cho hoạt động sản xuất kinh doanh không chịu VAT thì giá mua trên hóa đơn là giá đã bao gồm VAT

 Dùng cho hoạt động phúc lợi thì giá mua trên hóa đơn là giá đã bao gồm VAT

 Chi phí trước sử dụng là toàn bộ các chi phí liên quan đến việc đưa tài sản vào

sử dụng, bao gồm chi phí vận chuyển, bốc dỡ, lắp đặt, chạy thử…

 Các khoản giảm trừ, gồm:

 Giảm giá hàng mua là khoản giảm trừ doanh nghiệp được hưởng khi hàng có chất lượng kém hoặc không đúng thỏa thuận theo hợp đồng

 Chiết khấu thương mại là khoản giảm trừ doanh nghiệp được hưởng khi mua hàng với

số lượng lớn hoặc mua nhiều lần

 Hàng mua bị trả lại là lượng hàng doanh nghiệp đã mua nhưng trả lại cho người bán

 Thuế nhập khẩu và thuế tiêu thụ đặc biệt: được tính toàn bộ vào giá trị tài sản

 TSCĐ tăng do nhận vốn góp:

Nguyên giá TSCĐ =

Giá thỏa thuận giữa 2 bên (Giá do hội đồng định giá xác định) +

Chi phí trước

sử dụng

 TSCĐ tăng do nhận biếu tặng, viện trợ:

Nguyên giá TSCĐ =

Giá của tài sản tương đương trên thị trường (Giá do hội đồng định giá xác định) +

Chi phí trước

sử dụng

 TSCĐ tăng do xây dựng cơ bản hoàn thành:

Nguyên giá TSCĐ =

Giá quyết toán của công trình +

Chi phí trước

sử dụng

 TSCĐ tăng do tự sản xuất:

Nguyên giá TSCĐ =

Giá thành sản xuất của sản phẩm +

Chi phí trước

sử dụng

 TSCĐ tăng do nhận lại vốn đã góp trước đây:

Nguyên giá TSCĐ =

Giá thỏa thuận giữa 2 bên (Giá do hội đồng định giá xác định) +

Chi phí trước

sử dụng

 TSCĐ tăng do trao đổi:

Nguyên giá TSCĐ =

Giá hợp lý của TSCĐ mang đi trao đổi (nhận về) + (-)

Phần chênh lệch +

Chi phí trước

sử dụng

 Tài sản cố định hữu hình được cấp, được điều chuyển đến:

Nguyên giá TSCĐ =

Giá trị còn lại trên sổ của đơn vị cấp hoặc giá do Hội đồng định giá xác định +

Chi phí trước

sử dụng

Hao mòn TSCĐ là sự giảm dần về mặt giá trị sử dụng và giá trị của TSCĐ do tham gia vào hoạt động sản xuất kinh doanh, do bào mòn của tự nhiên, do tiến bộ kỹ thuật trong quá trình hoạt động của TSCĐ

Nhận thức được tính tất yếu khách quan của hao mòn, doanh nghiệp chủ động trích khấu hao TSCĐ vào chi phí Khấu hao TSCĐ là việc tính toán và phân bổ một cách có

hệ thống nguyên giá TSCĐ vào chi phí sản xuất kinh doanh trong thời gian trích khấu

hao của TSCĐ

 Nguyên giá TSCĐ không thay đổi trong suốt quá trình sử dụng trừ khi doanh nghiệp tiến hành sửa chữa nâng cấp hoặc đánh giá lại tài sản

 Tất cả TSCĐ hiện có của doanh nghiệp đều phải trích khấu hao, trừ những TSCĐ sau đây:

 TSCĐ đã khấu hao hết giá trị nhưng vẫn đang

sử dụng vào hoạt động sản xuất kinh doanh

 TSCĐ khấu hao chưa hết bị mất

 TSCĐ khác do doanh nghiệp quản lý mà không thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp (trừ TSCĐ thuê tài chính)

 TSCĐ không được quản lý, theo dõi, hạch toán trong sổ sách kế toán của doanh nghiệp

 TSCĐ sử dụng trong các hoạt động phúc lợi phục vụ người lao động của doanh nghiệp (trừ các TSCĐ phục vụ cho người lao động làm việc tại doanh nghiệp như: nhà nghỉ giữa ca, nhà ăn giữa ca, nhà thay quần áo, nhà vệ sinh, bể chứa nước sạch, nhà để xe, phòng hoặc trạm y tế để khám chữa bệnh, xe đưa đón người lao động, cơ sở đào tạo, dạy nghề, nhà ở cho người lao động do doanh nghiệp đầu tư xây dựng)

 TSCĐ từ nguồn viện trợ không hoàn lại sau khi được cơ quan có thẩm quyền bàn giao cho doanh nghiệp để phục vụ công tác nghiên cứu khoa học

 Tài sản cố định vô hình là quyền sử dụng đất lâu dài có thu tiền sử dụng đất hoặc nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất lâu dài hợp pháp

 TSCĐ chưa khấu hao hết bị mất, bị hư hỏng mà không thể sửa chữa, khắc phục

được, doanh nghiệp xác định nguyên nhân, trách nhiệm bồi thường Chênh lệch giữa giá trị còn lại của tài sản với tiền bồi thường của tổ chức, cá nhân gây ra, tiền bồi thường của cơ quan bảo hiểm và giá trị thu hồi được (nếu có), doanh nghiệp dùng Quỹ dự phòng tài chính để bù đắp Trường hợp Quỹ dự phòng tài chính không đủ bù đắp, thì phần chênh lệch thiếu doanh nghiệp được tính vào chi phí hợp lý của doanh nghiệp khi xác định thuế thu nhập doanh nghiệp

 Việc trích hoặc thôi trích khấu hao TSCĐ được thực hiện bắt đầu từ ngày (theo số

ngày của tháng) mà TSCĐ tăng hoặc giảm Doanh nghiệp thực hiện hạch toán tăng, giảm TSCĐ theo quy định hiện hành về chế độ kế toán doanh nghiệp

 Trường hợp đánh giá lại giá trị TSCĐ đã hết khấu hao để góp vốn, điều chuyển khi

chia tách, hợp nhất, sáp nhập thì các TSCĐ này phải được các tổ chức định giá chuyên nghiệp xác định giá trị nhưng không thấp hơn 20% nguyên giá tài sản đó

Thời điểm trích khấu hao đối với những tài sản này là thời điểm doanh nghiệp chính thức nhận bàn giao đưa tài sản vào sử dụng và thời gian trích khấu hao từ 3 đến 5 năm Thời gian cụ thể do doanh nghiệp quyết định nhưng phải thông báo với

cơ quan thuế trước khi thực hiện

Căn cứ khả năng đáp ứng các điều kiện áp dụng quy định cho từng phương pháp trích

khấu hao TSCĐ, doanh nghiệp được lựa chọn 1 trong 3 phương pháp sau:

 Phương pháp khấu hao đường thẳng là phương pháp trích khấu hao theo mức

tính ổn định từng năm vào chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp của TSCĐ tham gia vào hoạt động kinh doanh

Nguyên giá TSCĐ Mức khấu hao

1 năm = Số năm sử dụng dự kiến =

Nguyên giá TSCĐ  Tỷ lệ khấu

hao năm

Mức khấu hao

Mức khấu hao 1 tháng Mức khấu hao

1 ngày trong tháng = Số ngày trong tháng

Mức khấu hao phải

trích trong năm N =

Mức khấu hao phải trích trong năm (N-1) +

Mức khấu hao tăng trong năm N

-

Mức khấu hao giảm trong năm N

 Phương pháp khấu hao theo số dư giảm dần có điều chỉnh

Phương pháp khấu hao theo số dư giảm dần có điều chỉnh được áp dụng đối với các doanh nghiệp thuộc các lĩnh vực có công nghệ đòi hỏi phải thay đổi, phát triển nhanh

 Phương pháp khấu hao theo số lượng, khối lượng sản phẩm

TSCĐ tham gia vào hoạt động kinh doanh được trích khấu hao theo phương pháp này là các loại máy móc, thiết bị thỏa mãn đồng thời các điều kiện sau:

o Trực tiếp liên quan đến việc sản xuất sản phẩm;

o Xác định được tổng số lượng, khối lượng sản phẩm sản xuất theo công suất thiết kế của TSCĐ;

o Công suất sử dụng thực tế bình quân tháng trong năm tài chính không thấp hơn 100% công suất thiết kế

Ví dụ: Ngày 20/07/N, doanh nghiệp A tính thuế GTGT theo phương pháp khấu

trừ mua sắm một dây truyền sản xuất theo tổng giá thanh toán ghi trên hóa đơn GTGT là 682.000.000 đồng, thuế GTGT 10% Chi phí lắp đặt thiết bị này 26.400.000 đồng (đã bao gồm thuế GTGT10%) đã thanh toán ngay bằng chuyển khoản Dây truyền được đưa vào sử dụng từ ngày 10/08/N với thời gian sử dụng

dự kiến là 8 năm Hãy:

a Xác định nguyên giá TSCĐ

b Tính mức khấu hao phải trích trong tháng 8, tháng 9

Hướng dẫn:

a Xác định nguyên giá TSCĐ Nguyên

giá TSCĐ =

Giá mua ghi trên hóa đơn +

Chi phí trước

sử dụng –

Các khoản giảm trừ +

Thuế nhập khẩu, tiêu thụ đặc biệt

=

b Tính mức khấu hao

644.000.000 Mức khấu hao 1

ngày trong tháng 8 = 8  12  31 = 216.398 đồng Mức khấu hao phải

trích trong tháng 8 =

Số ngày sử dụng trong tháng  Mức khấu hao 1

ngày trong tháng 8

= (31 – 10 + 1)  216.398

644.000.000 Mức khấu hao phải

trích trong tháng 9 =

Mức khấu hao 1 tháng = 8  12 = 6.708.333 đồng Mức khấu hao phải

trích trong tháng 9 =

Mức khấu hao phải trích trong tháng 8

+

Mức khấu hao tăng trong tháng 9

–

Mức khấu hao giảm trong tháng 9

1.3.3 Giá trị còn lại tài sản cố định

Giá trị còn lại = Nguyên giá TSCĐ - Giá trị hao mòn

1.4 Kế toán tình hình biến động tài sản cố định

 TK 211 “Tài sản cố định hữu hình”

 Nội dung: Tài khoản này dùng để phản ánh và theo dõi nguyên giá tài sản cố định hữu hình tại doanh nghiệp

 Bên Nợ: phản ánh nguyên giá tài sản cố định hữu hình tăng trong kỳ (do mua, nhận vốn góp, biếu tặng…)

 Bên Có: phản ánh nguyên giá tài sản cố định hữu hình giảm trong kỳ (do thanh

lý, nhượng bán…)

 Dư Nợ: phản ánh nguyên giá tài sản cố định hữu hình hiện có đầu kỳ hoặc cuối kỳ

 TK 213 “Tài sản cố định vô hình”

 Nội dung: Tài khoản này dùng để phản ánh và theo dõi nguyên giá tài sản cố định vô hình tại doanh nghiệp

 Bên Nợ: phản ánh nguyên giá tài sản cố định vô hình tăng trong kỳ (do mua, nhận góp vốn, biếu tặng…)

 Bên Có: phản ánh nguyên giá tài sản cố định vô hình giảm trong kỳ (do thanh

lý, nhượng bán…)

 Dư Nợ: phản ánh nguyên giá tài sản cố định vô hình hiện có đầu kỳ hoặc cuối kỳ

 TK 214 “Hao mòn TSCĐ”

 Nội dung: tài khoản này dùng để phản ánh và theo dõi giá trị hao mòn của TSCĐ tại doanh nghiệp

 Bên Nợ: phản ánh giá trị hao mòn TSCĐ giảm trong kỳ

 Bên Có: phản ánh mức khấu hao TSCĐ phải trích trong kỳ

 Dư Có: phản ánh giá trị hao mòn TSCĐ hiện có đầu kỳ hoặc cuối kỳ

1.4.2 Kế toán tình hình tăng tài sản cố định

 TH1: TSCĐ tăng do mua sắm và không qua lắp đặt

 Phản ánh giá mua ghi trên hoá đơn:

Nợ TK 211: giá chưa thuế

Nợ TK 133: VAT

Có TK 111, 112: nếu thanh toán ngay bằng tiền

Có TK 331: nếu chưa thanh toán hoặc trừ vào số đã ứng trước

Có TK 311, 341: nếu mua bằng tiền đi vay

 Phản ánh chi phí trước sử dụng:

Nợ TK 211: giá chưa thuế

Nợ TK 133: VAT

Có TK 111, 112, 331, 141…: tổng giá

 Phản ánh thuế nhập khẩu, tiêu thụ đặc biệt:

Nợ TK 211

Có TK 3332, 3333

 Kết chuyển nguồn hình thành TSCĐ:

 Nếu mua bằng nguồn vốn đầu tư xây dựng cơ bản hoặc quỹ đầu tư phát triển:

Nợ TK 441, 414

Có TK 411: ghi theo nguyên giá

 Nếu mua bằng nguồn vốn kinh doanh hoặc nguồn vốn vay thì không phải

kết chuyển nguồn

 TH2: TSCĐ tăng do mua sắm và có qua lắp đặt

 Phản ánh giá mua và chi phí trước sử dụng:

Nợ TK 2411: (giá mua + chi phí) chưa thuế

Nợ TK 133: VAT

Có TK 111, 112, 331: tổng giá

 Khi TSCĐ hoàn thành, tiến hành bàn giao và đưa vào sử dụng:

Nợ TK 211

Có TK 2411

 Thực hiện kết chuyển nguồn tương tự như trên

 TH3: TSCĐ tăng do nhận vốn góp liên doanh, liên kết

Nợ TK 211

Có TK 411

 TH4: TSCĐ tăng do nhận lại vốn đã góp trước đây

Nợ TK 211

Có TK 222

 TH5: TSCĐ tăng do xây dựng cơ bản hoàn thành

 Khi tiến hành xây dựng, tập hợp chi phí phát sinh:

Nợ TK 2412

Nợ TK 133

Có TK 111, 112, 152, 214, 331

 Khi tài sản hoàn thành, bàn giao:

Nợ TK 211

Có TK 2412

 Thực hiện kết chuyển nguồn tương tự như trên