DÂN số và PHÁT TRIỂN (dân số) (chữ biến dạng do slide dùng font VNI times, tải về xem bình thường)

Dân số Hoạt động kinh tế HĐKT: tất cả những người có thể cung cấp sức lao động cho các hoạt động sản xuất ra các hàng hóa kinh tế hoặc các dịch vụ trong khoảng thời gian lựa chọn đối vớ

Mục tiêu

Trình bày và phân tích sơ bộ mối liên quan giữa:

 Dân số và kinh tế

 Dân số và môi trường

 Dân số và giáo dục

 Dân số và y tế

Một số khái niệm

DÂN SỐ Là DÂN CƯ ĐƯỢC XEM XÉT VÀ NGHIÊN CỨU Ở

GÓC ĐỘ QUY MÔ VÀ CƠ CẤU

PHÁT TRIỂN ĐƯỢC HIỂU LÀ QUÁ TRÌNH MỘT XÃ HỘI

ĐẠT ĐẾN MỨC THỎA MÃN CÁC NHU CẦU MÀ XÃ HỘI

ẤY COI LÀ THIẾT YẾU

PHÁT TRIỂN ĐƯỢC COI LÀ SỰ TĂNG TRƯỞNG VỀ

KINH TẾ, SỰ TIẾN BỘ VỀ XÃ HỘI VÀ SỰ BỀN VỮNG VỀ MÔI TRƯỜNG

Một số khái niệm

- Sức khỏe là trạng thái thoải mái về thể chất, tinh thần

và xã hội, nó không chỉ bó hẹp trong nghĩa là không có bệnh tật hay thương tật (WHO).

- Y học là khoa học có nhiệm vụ nghiên cứu dự phòng,

chữa khỏi và giảm bớt tác động của các biểu hiện rối loạn, bệnh tật ảnh hưởng đến sức khỏe.

- Tû lÖ tiÕt kiÖm vµ ®Çu t

- Sö dông vèn con ng êi

- ChÊt l îng m«i tr êng

1.1 Kh¸i niÖm vÒ ph¸t triÓn kinh tÕ (Ti p ếp

theo)

Thu nhập được đo như thế nào?

- GNP (Tổng sản phẩm quốc dân): tổng số hàng hóa và dịch vụ cuối cùng cho sử dụng được tạo ra bởi dân số của quốc gia đó mà họ đang sống kể cả trong và ngoài lãnh thổ nước đó

Tỷ số dân số trong độ tuổi phụ thuộc:

= (P0-14+ P65+ ) / P15-64 x 100

Dân số Hoạt động kinh tế (HĐKT): tất cả

những người có thể cung cấp sức lao động cho các hoạt động sản xuất ra các hàng hóa kinh tế hoặc các dịch vụ trong khoảng thời gian lựa

chọn đối với cuộc điều tra kể cả đối với những người làm trong lĩnh vực dân sự và trong lực

lượng vũ trang

Dân số không HĐKT bao gồm:

- Người làm việc nhà

- Học sinh, sinh viên

- Người hưởng lợi tức, thu nhập mà không phải làm việc (do đầu tư, tài sản cho thuê, tiền bản quyền phát minh sáng chế, quyền tác giả hay huởng thụ

do các năm làm việc trước đó)

- Những người khác: nhận được trợ cấp, các hỗ trợ

có tính chất tư nhân khác và những người không thuộc một lớp nào trong các lớp người kể trên, ví

dụ trẻ em

1.2.2 Một số thước đo cơ bản

Tỷ lệ tham gia lực lượng lao động thô: Là tỷ số giữa dân số HĐKT và tổng dân số (%)

Tỷ lệ tham gia lực lượng lao động chung: là tỷ số giữa số người tham gia hoạt động kinh tế và số người ở trên một độ tuổi nào đó

Tỷ lệ tham gia lực lượng lao động đặc trưng theo giới và tuổi: tử số là số người tham gia HĐKT ở 1

độ tuổi của 1 giới, mẫu số là số dân tương ứng ở

độ tuổi/nhóm tuổi của giới đó

Cả 3 chỉ tiêu trên đều có thể tính cho thành thị,

nông thôn, cho

các vùng trong nước và cho các nhóm dân số khác nhau.

1.3 Gia tăng dân số và tăng trưởng kinh tế

1.3.1 Ảnh hưởng của gia tăng dân số đến

tăng trưởng kinh tế

- Các nước chậm phát triển: mức bình quân

GNP/đầu người rất thấp thì tỷ lệ gia tăng dân

số rất cao Ngược lại, các nước phát triển, mức GNP/đầu người rất cao, song tỷ lệ gia tăng dân

số lại rất thấp, đặc biệt tỷ lệ sinh

Nước GNP/đầu người

(US$) Tỷ lệ gia tăng dân số (%)

0,3 0,9 1,8 3,4

- Tỷ lệ gia tăng GNP, tỷ lệ gia tăng dân số và tỷ lệ gia tăng GNP/ đầu người có mối liên hệ như sau:

Tỷ lệ gia tăng GNP/bình quân đầu người =̃̃

= Tỷ lệ gia tăng GNP – Tỷ lệ gia tăng dân số.

Mức tăng trưởng kinh tế và gia tăng dân số ở Việt nam

Tăng trưởng kinh tế (%) Gia tăng dân số (%)

- Giai đoạn 1986-1990

- Giai đoạn 1991-1995

3,9 8,3

2,3 2,0

1.3.2 Ảnh hưởng của nền kinh tế đến gia tăng dân số

Kinh tế phát triển tạo điều kiện vật chất để đẩy mạnh công tác giáo dục, y tế Khi GD & YT được đẩy mạnh thì sẽ nâng cao nhận thức của người

dân cũng như hiểu biết về kĩ thuật hạn chế sinh

đẻ, nhờ vậy giảm tỷ lệ sinh

Nền kinh tế phát triển áp dụng KHKT hiện đại,

buộc người lao động phải có trình độ Chú ý đến nâng cao trình độ hay ‘’mặt chất’’ của con cái hơn

là mặt lượng

Ở các nước có nền kinh tế phát triển thì chế độ

BHXH và phúc lợi khá tốt nên cha mẹ không phải

lo thiếu chỗ dựa khi về già Do vậy, nhu cầu nhiều con, đặc biệt là con trai giảm thấp

Các chính sách kinh tế có tác động mạnh mẽ đối với thái độ, hành vi dân số.

1.4 Dân số và đói nghèo

1.4.1.Một số khái niệm

Mức sống: là trình độ thoả mãn những nhu cầu

về vật chất và tinh thần của mọi thành viên trong

xã hội

Nhu cầu: Là sự cần thiết được đảm bảo bằng các điều kiện vật chất & tinh thần nhằm thoả mãn

những đòi hỏi của con người để họ tồn tại và

phát triển trong những điều kiện kinh tế, XH

nhất định

Thông qua quá trình phân phối tổng sản phẩm

quốc nội cho tích luỹ và tiêu dùng, mỗi thành viên trong XH có 1 phần của cải vật chất bằng thu

nhập

Thu nhập được hình thành từ nhiều nguồn khác

nhau và dưới nhiều hình thức khác nhau, bao gồm:

- Thù lao lao động

- Thu nhập từ kinh tế gia đình và thu nhập của

những người làm ăn cá thể (bằng tiền hoặc hiện

vật)

- Các thu nhập khác (quà biếu, tặng phẩm)

Tiêu dùng: có 2 loại: tiêu dùng cá nhân và tiêu

dùng cho sản xuất XH Tiêu dùng là một chỉ tiêu phản ánh rất rõ nét mức sống của dân cư Là yếu

tố thúc đẩy sản xuất phát triển, mở rộng thị

trường…

Cả thu nhập, tiêu dùng và tích luỹ của XH đều

phụ thuộc vào tổng số dân, cơ cấu tuổi và các mức tích luỹ riêng của từng người

1.4.2 Mối quan hệ dân số - đói nghèo

- Theo Liên hợp quốc, có 2 loại đói nghèo:

Đói nghèo tuyệt đối: là tình trạng 1 bộ phận dân cư không được hưởng những nhu cầu cơ bản tối thiểu nhằm duy trì cuộc sống

Đói nghèo tương đối: là tình trạng 1 bộ phận dân

cư có mức sống dưới mức trung bình của cộng

GDP có tương quan nghịch với tỷ suất chết trẻ em dưới 1 tuổi.

Những nước có kinh tế phát triển, đầu tư ngân

sách cho y tế sẽ cao hơn, tiến bộ KHKT đáp ứng được nhu cầu về CSSK, điều trị bệnh tật cũng như hạn chế sinh đẻ hoặc sinh đẻ với số con mong

muốn, đúng thời gian và khoảng cách Các hệ

thống dịch vụ và điều kiện khác như giao thông

vận tải, giáo dục, nhà ở, vui chơi giải trí cũng góp phần đáng kể nâng cao chất lượng dân số

Tỷ trọng chết trẻ em, tỷ suất chết trẻ em dưới 1 tuổi và triển vọng sống trung bình lúc sinh theo điều kiện sống của hộ gia đình ở Việt nam, năm 1999

Tỷ trọng chết TE (%)

Tỷ suất chết

TE < 1 tuổi

(%o)

Triển vọng sống TB lúc

36 23 20

67,9 72,8 74,0

Bệnh

tật, đau

ốm

Năng suất lao động

gi m ảm

Chi phí cho điều trị bệnh

* Thu nhập

gi m ảm

*Không tiết kiệm đ ợc

• Mối liên hệ giữa dõn số, sức khỏe kém và đói nghèo

Dõn số tăng,

CL DS giảm

2 Dân số và môi trường

2.1 Dân số tăng lên, tài nguyên cạn kiệt

Có thể chia nguồn tài nguyên này thành 3 loại:

 Không tái tạo đ ợc: các khoáng sản có ích mà hiện nay, mỗi năm loài ng ời khai thác hàng tỷ tấn Than và dầu mỏ, mỗi năm thế giới tiêu dùng 7 tỷ tấn do vậy khoảng 200 năm nữa trái đất sẽ hết nguồn than, 100 năm sau sẽ cạn dầu.

 Tái tạo đ ợc: đất, rừng, sinh vật, trên thực tế đang cạn kiệt dần,

ở n ớc ta, 1943 – 1981: dân số tăng lên bao nhiêu lần thì diện tích rừng giảm đi bấy nhiêu lần

 Tài nguyên vô tận: không khí & n ớc, chất l ợng bị suy giảm do bị

ô nhiễm, số l ợng cũng suy giảm.

Q = P.a.T

- Q: khối l ợng sử dụng tài nguyên,

- P: là số dân,

- a: là mức sử dụng tài nguyên bình quân/ng ời/năm,

- T: là khoảng thời gian

Khi cả P, a, T đều tăng lên, dẫn đến Q tăng nhanh chóng làm cạn kiệt tài nguyên.

2.2 Ô nhiễm môi tr ờng:

Ô nhiễm môi tr ờng là sự thay đổi của các yếu tố, các

thành phần và các bộ phận trong môi tr ờng ảnh h ởng

không có lợi cho lao động, sản xuất và sức khoẻ con ng ời

a Nhiễm bẩn đất:

Sử dụng ngày càng nhiều phân hoá học và thuốc trừ sâu,

có độc hại rất cao

Chất thải công nghiệp độc hại

Rác thải: dân số càng tăng, l ợng rác thải càng nhiều

Các chất độc hại trong SX & rác thải trong tiêu dùng đ ợc

đổ ra mặt đất, hoặc chôn xuống đất làm nhiễm bẩn đất

Đất bị nhiễm bẩn có thể không trồng trọt đ ợc Có thể ô

nhiễm l ơng thực, thực phẩm làm hại sức khoẻ con ng ời

b Nhiễm bẩn không khí:

Bụi và hơi khí độc làm thay đổi cơ cấu bầu khí quyển

có hại cho sức khoẻ con ng ời và gây ra những hiểm

người dân.

3 Dõn số và Giỏo dục

Giáo dục nâng cao và mở rộng tri thức của con ng ời, do

vậy nó có tác động rất lớn đến sự hiểu biết, thái độ và

hành vi dân số của họ.

a.Tác động của giáo dục đối với mức

sinh

- Kế hoạch hoá gia đình (KHHGĐ) không phải là một

kiến thức bản năng Kiến thức đó có đ ợc nhờ tuyên truyền giáo dục, truyền thông

- Trình độ học vấn càng cao thì tỷ lệ các cặp vợ

chồng sử dụng các biện pháp tránh thai càng lớn và kết quả tất yếu là số con càng ít

Mức sinh tỷ lệ nghịch với trình độ học vấn

ở châu á, trình độ học vấn của phụ nữ có ảnh h ởng

rõ rệt tới mức sinh từ khi phụ nữ học hết cấp I &

chuyển sang cấp II,

b Giáo dục ảnh h ởng đến mức chết:

- Giáo dục có ảnh h ởng tích cực đến tỷ lệ tử vong của trẻ

em, nhất là tử vong của trẻ sơ sinh

- Bà mẹ có trình độ học vấn cao luôn sử dụng có hiệu quả các biện pháp tránh thai nên tránh đ ợc đẻ dày; đẻ dày

làm bà mẹ yếu, nguy cơ tử vong cao

- Trình độ văn hoá của mẹ ảnh h ởng tới lựa chọn cơ sở y

tế, quyết định đúng đắn khi đi KCB, nhập viện

c ảnh h ởng của giáo dục đến di

c :

Giáo dục thúc đẩy sự di c từ nông thôn ra thành thị Những ng ời có học vấn cao th ờng có xu h ớng di c từ nông thôn ra thành thị

Giáo dục cũng có tác động đối với sự di chuyển dân

c từ miền xuôi lên miền núi

4 D©n sè vµ Y tÕ

4.1 Tác động của dân số đối với hệ

thống y tế

Sự phát triển của hệ thống y tế quốc gia phụ

thuộc vào các yếu tố sau:

 Trình độ phát triển kinh tế - xã hội

 Điều kiện vệ sinh môi trường

 Tình hình phát triển dân số: qui mô, tốc độ gia tăng, cơ cấu, phân bố dân số

 Chính sách nhà nước đối với y tế và các điều kiện CSSK nhân dân

a Quy mô và tỷ lệ gia tăng dân số ảnh h ởng đến

hệ thống y tế.

CSSK thì quy mô của nó phải t ơng xứng với dân

số, nhu cầu đối với các loại dịch vụ y tế.

Để đảm bảo trình độ y tế không bị giảm sút thì quy mô

b ảnh h ởng của cơ cấu dân số đến HTYT

DS Việt nam trẻ (39% DS ở lứa tuổi 0-14 tuổi) Tỷ trọng trẻ em trong DS và tỷ lệ mắc từng loại bệnh là cơ sở xác

định nhu cầu về thầy thuốc chuyên khoa, các ph ơng tiện thuốc men cho trẻ em Nó cũng là cơ sở để xây dựng kế hoạch đào tạo, kế hoạch sản xuất nhập khẩu, thuốc men

Những ng ời trong độ tuổi lao động (54%), xây dựng các cơ sở y tế và có kế hoạch khám chữa định kỳ các bệnh nghề nghiệp Nhu cầu KHHGĐ cao

Ng ời già có nhu cầu sử dụng dịch vụ y tế ngày càng cao

Cơ cấu DS theo giới cũng ảnh h ởng đến nhu cầu đối với ngành y tế

c Phân bố địa lý dân số ảnh h ởng đến HTYT

ở các khu vực địa lý khác nhau nh đồng bằng, miền

núi, thành thị, nông thôn… do có sự khác nhau về điều do có sự khác nhau về điều kiện tự nhiên, kinh tế, XH nên có cơ cấu bệnh tật khác nhau, có các Bệnh viện chuyên khoa, trung tâm y tế

vùng

Mật độ dân số quá thấp, quá cao đều là trở ngại cho công tác dự phòng của y tế

ở nơi mật độ dân số cao, mức độ ô nhiễm môi tr ờng

cao, đòi hỏi chi phí lớn để giảm tác hại của môi tr ờng

d KHHGĐ tác động đến HTYT

Mức sinh cao, mức chết thấp, DS phát triển mạnh dẫn tới việc xuất hiện công tác KHHGĐ

Cán bộ y tế cũng phải tham gia tuyên truyền về DS,

KHHGĐ góp phần nâng cao hiểu biết và chấp nhận quy

mô gia đình ít con… do có sự khác nhau về điều

Chỉ có dự đoán đ ợc xu h ớng của số cầu, cơ cấu của nó

đối với HTYT mới có thể xây dựng đ ợc một HTYT đáp

ứng đ ợc nhu cầu & hoạt động hiệu quả

4.2 Tác động của y tế đối với dân

số

Những thành tựu to lớn của KH, Y học & kỹ thuật, đã

có ph ơng pháp và ph ơng tiện điều chỉnh hành vi sinh

đẻ, đấu tranh chống lại bệnh tật, giảm bớt mức chết, kéo dài tuổi thọ KH-KT đặc biệt là y tế đang can

thiệp trực tiếp vào toàn bộ quá trình tái SX dân số, giúp cho quá trình này chuyển nhanh tới giai đoạn cân bằng

a Y tế tác động tới mức sinh

Thành tựu của ngành y tế đã cho phép loài ng ời chủ

động lựa chọn số con và khoảng cách giữa các lần sinh

Y tế đóng vai trò trực tiếp và quyết định trong việc hạn chế mức sinh Vì mọi giải pháp kinh tế - xã hội, tuyên

truyền, giáo dục, hành chính, pháp luật mới tác động tới

ý thức Chỉ có y tế mới giúp trực tiếp đến hành động hạn chế sinh đẻ

Ngành y tế đã tạo ra ph ơng tiện, ph ơng pháp hạn chế sinh và tổ chức dịch vụ tránh thai, tránh đẻ

b Y tế tác động tới mức chết

Trẻ em: đ ợc tiêm chủng phòng các bệnh nh bạch hầu, ho

gà, uốn ván, lao, sởi, bại liệt, viêm gan B tỷ lệ mắc bệnh giảm nhiều

Ng ời lớn: y tế đã chữa đ ợc nhiều loại bệnh gây tử vong

cao: lao, sốt rét, uốn ván, tim mạch, viêm não siêu vi