H Chí Minh và TP.
Trang 1w w
co
K HO CH THÍCH NG V I BI N I KHÍ H U
TRONG L NH V C NÔNG NGHI P VÀ PHÁT TRI N NÔNG THÔN
(Bài trình bày t i H i th o Vi t Nam thích ng v i Bi n đ i khí h u,
ngày 31/7/2009 t i H i An - Qu ng Nam)
GS.TS ào Xuân H c
Th tr ng B Nông nghi p và PTNT
Tóm t t:
Bi n đ i khí h u (B KH) trên
ph m vi toàn c u đã làm cho thiên tai
Vi t Nam ngày càng gia t ng v s
l ng, c ng đ và m c đ nh h ng,
nh h ng r t l n đ n các ho t đ ng s n
xu t, phát tri n kinh t xã h i L nh v c
ch u tác đ ng m nh m nh t do B KH là nông nghi p, thu l i, thu s n, diêm nghi p, lâm nghi p, an ninh l ng th c; các vùng đ ng b ng và d i ven bi n do
m c n c bi n dâng, ng i nghèo vùng nông thôn, đòi h i chúng ta ph i có ch ng trình,
k ho ch hành đ ng c th nh m ng phó k p th i
Nh n th c rõ đ c t m quan tr ng, B Nông nghi p và PTNT đã s m tri n khai các
ch ng trình, d án nghiên c u tác đ ng c a B KH, l ng ghép y u t B KH vào chi n l c
và quy ho ch và phát tri n c a ngành v.v đ ng th i đã t ch c xây d ng và tri n khai
“Khung ch ng trình trình hành đ ng thích ng v i bi n đ i khí h u c a ngành nông nghi p
và phát tri n nông thôn giai đo n 2008-2020”, b c đ u đ t k t qu t t
Bài vi t này nêu tóm t t m t s tác đ ng c a B KH đ n nông nghi p và PTNT m t s vùng d b t n th ng, gi i thi u khung ch ng trình hành đ ng thích ng v i B KH c a ngành, tri n khai t ch c th c hi n và m t s đ xu t, ki n ngh
I M U
B KH đang đ c xem là v n đ nóng b ng nh t - y u t quan tr ng, có tác đ ng toàn
di n đ n s phát tri n b n v ng trên toàn th gi i Do nh h ng c a B KH, thiên tai trên
ph m vi toàn c u đã, đang và s x y ra v i t n su t nhi u h n, ph c t p h n, c ng đ t ng
m nh h n làm tr m tr ng thêm m c đ nh h ng c a thiên tai c tính hàng tri u hecta đ t
b ng p, hàng ch c tri u ng i Vi t Nam có th b m t nhà c a n u n c bi n dâng cao S n
l ng l ng th c có nguy c gi m sút l n, đe do t i an ninh l ng th c c a n c nhà B Nông nghi p và PTNT qu n lý 6 l nh v c chính là: nông nghi p, lâm nghi p, diêm nghi p, thu s n, thu l i và h t ng nông thôn có liên quan t i cu c s ng c a 73% s dân c a c
n c, trong đó t p trung ph n l n ng i nghèo - là đ i t ng ch u nh h ng c a B KH nhi u nh t Nhi m v đ m b o an ninh l ng th c qu c gia, phòng ch ng và gi m nh thiên tai là nh ng công vi c vô cùng quan tr ng đ i v i an sinh xã h i và phát tri n b n v ng, vì
v y c n ph i có nh ng hành đ ng ng phó k p th i
Nh n th c rõ nh h ng c a B KH, đ nâng cao kh n ng gi m thi u và thích ng
v i B KH đ m b o phát tri n b n v ng l nh v c nông nghi p và nông thôn, B tr ng B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn đã ký Quy t đ nh s 2730/Q -BNN-KHCN ngày
05/9/2008, ban hành “Khung ch ng trình trình hành đ ng thích ng v i bi n đ i khí h u c a ngành nông nghi p và phát tri n nông thôn giai đo n 2008-2020” Trên c s đó, các đ n v
tr c thu c B và các đ a ph ng t ch c tri n khai các ch ng trình, d án và các ho t đ ng
Trang 2w w
co
nh m chi ti t và c th hoá nh ng tác đ ng c a B KH và gi i pháp ng phó, l ng ghép
ch ng trình v i m c tiêu phát tri n kinh t xã h i c a ngành và đ a ph ng
II THIÊN TAI VÀ NH NG TÁC NG TIÊU C C DO BI N I KHÍ H U
2.1 Thiên tai và tác đ ng đ n phát tri n kinh t xã h i
Vi t Nam n m trong vùng nhi t đ i gió mùa, m t trong n m bão c a khu v c Châu
Á - Thái Bình D ng, th ng xuyên ph i đ i m t v i các lo i hình thiên tai, h ng n m n c
ta ch u nhi u tác đ ng b t l i c a thiên tai, làm thi t h i v ng i và c a vô cùng to l n c
bi t trong nh ng n m qua, thiên tai x y ra kh p các khu v c trên c n c, gây ra nhi u t n
th t to l n v ng i, tài s n, các c s h t ng v kinh t , v n hoá, xã h i, tác đ ng x u đ n môi tr ng Trong 12 n m g n đây (1996 - 2008), các lo i thiên tai nh : bão, l , l quét, s t
l đ t, úng ng p h n hán và các thiên tai khác đã làm thi t h i đáng k v ng i và tài s n, đã làm ch t và m t tích h n 9.600 ng i (xem hình v ), giá tr thi t h i v tài s n c tính chi m kho ng 1,5% GDP/n m M c đ thiên tai Vi t Nam ngày càng gia t ng c v quy mô c ng
nh chu k l p l i kèm theo nh ng đ t bi n khó l ng Vi t Nam có t i h n 80% dân s có nguy c ch u nh h ng tr c ti p c a thiên tai
Ch tính riêng n m 2007, thiên tai đã làm 435 ng i ch t và m t tích, 7800 ngôi nhà b
s p đ , 113.800 ha lúa b h h i, phá hu và h h ng n ng 1300 công trình đ p, c u, c ng, làm s t l 1500 km đê, thi t h i c tính 11.600 t đ ng, t ng đ ng trên 1% GDP Trong
nh ng n m g n đây, m a l n đã gây ng p dài ngày thành ph l n TP Hà N i, m a l n và tri u ng p l t th ng xuyên thành ph nh TP H Chí Minh và TP C n Th làm ách t c giao thông tr m tr ng, nh h ng l n đ n sinh ho t c a ng i dân u tháng 8/2008, đ u tháng 7/2009 m a l và s t l các t nh mi n núi phía B c đã gây thi t h i l n v ng i và
c a c i
u n m 2008, tr n rét l ch s kéo dài 40 ngày đã làm h n 150 nghìn héc-ta lúa, 9.600 héc-ta m b ch t Ch tính riêng v gi ng, thi t h i đã lên t i kho ng 180 t đ ng; gia súc b
ch t do rét là 62.603 con, thi t h i kho ng 200 t đ ng, t i các t nh mi n núi Phí B c Thiên tai x y ra và đã làm m t đi nhi u thành qu c a quá trình phát tri n kinh t - xã h i trong c n c Trong 5 n m (2004 - 2008) thiên tai đã làm h n 2.000 ng i thi t m ng, thi t
h i tài s n c tính kho ng 75.000 t đ ng
Thiên tai làm gia t ng s phân hoá m c s ng dân c , làm c n tr và làm ch m quá trình xoá đói gi m nghèo, đ c bi t nh ng vùng th ng xuyên ph i đ i m t v i thiên tai Trung bình m i n m có hàng tri u l t ng i c n c u tr do b thiên tai Nhi u ng i trong s
h v a m i thoát kh i nghèo đói thì l i b tái nghèo b i thiên tai
Thiên tai nh h ng đ n phát tri n giáo d c, phá ho i c s h t ng giáo d c, gián
đo n th i gian đ n tr ng c a h c sinh, đ c bi t là nh ng khu v c mi n núi và đ ng b ng sông C u Long; nh h ng đ n môi tr ng s c kho c a c ng đ ng vùng b l l t
Thiên tai còn gây nhi u nh h ng b t l i đ i v i các nhóm dân c d b t n th ng
nh : ng i già, y u, ng i tàn t t, ph n và tr em
Trang 3w w
co
Bi u đ : Thi t h i v ng i do thiên tai
2.2 Tác đ ng c a bi n đ i khí h u đ i v i nông nghi p và phát tri n nông thôn
2.1.1 S n xu t nông nghi p, lâm, ng và diêm nghi p
i) Nông nghi p: Theo nghiên c u c a ngân hàng th gi i (WB), n c ta v i b bi n dài và hai vùng đ ng b ng l n, khi m c n c bi n dâng cao t (0,2 - 0,6)m, s có t (100.000 - 200.000) ha đ t b ng p và làm thu h p di n tích s n xu t nông nghi p N u n c bi n dâng lên 1m s làm ng p kho ng t 0,3 đ n 0,5 tri u ha t i ng b ng s ng H ng ( BSH) và
nh ng n m l l n kho ng trên 90% di n tích c a BSCL b ng p t 4-5 tháng, vào mùa khô kho ng trên 70% di n tích b xâm nh p m n v i n ng đ l n h n 4g/l c tính Vi t Nam s
m t đi kho ng 2 tri u ha đ t tr ng lúa trong t ng s h n 4 tri u ha hi n nay, đe d a nghiêm
tr ng đ n an ninh l ng th c qu c gia và nh h ng đ n hàng ch c tri u ng i dân
B KH làm thay đ i đi u ki n sinh s ng c a các loài sinh v t, d n đ n tình tr ng bi n
m t c a m t s loài và ng c l i xu t hi n nguy c gia t ng các lo i “thiên đ ch” Trong th i gian 2 n m tr l i đây, d ch r y nâu, vàng lùn, lùn xo n lá BSCL di n bi n ngày càng
ph c t p, nh h ng đ n kh n ng thâm canh, t ng v và làm gi m s n l ng lúa mi n B c trong v ông Xuân v a qua, sâu qu n lá nh c ng đã phát sinh thành d ch, th i cao đi m
di n tích lúa b h i đã lên đ n 400.000 ha, gây thi t h i đáng k đ n n ng su t và làm t ng chi phí s n xu t
B KH có th tác đ ng đ n th i v , làm thay đ i c u trúc mùa, quy ho ch vùng, k thu t t i tiêu, sâu b nh, n ng su t, s n l ng; làm suy thoái tài nguyên đ t, đa d ng sinh h c
b đe d a, suy gi m v s l ng và ch t l ng do ng p n c và do khô h n, t ng thêm nguy
c di t ch ng c a đ ng, th c v t, làm bi n m t các ngu n gen quí hi m
M t s loài v t nuôi có th b tác đ ng làm gi m s c đ kháng do biên đ dao đ ng
c a nhi t đ , đ m và các y u t ngo i c nh khác t ng lên S thay đ i các y u t khí h u và
th i ti t có th làm n y sinh m t s b nh m i đ i v i ch n nuôi gia súc, gia c m, thu c m và phát tri n thành d ch hay đ i d ch
ii) Lâm nghi p
Vi t Nam có đa d ng sinh h c ( DSH) cao, có các h sinh thái (HST) phong phú Tuy nhiên trong th i gian qua, do nh ng nguyên nhân khác nhau, DSH, các HST, đ c bi t là các HST r ng - HST có DSH cao nh t b suy thoái tr m tr ng
N c bi n dâng lên làm gi m di n tích r ng ng p m n ven bi n tác đ ng x u đ n h sinh thái r ng tràm và r ng tr ng trên đ t b nhi m phèn BSCL Trong nh ng n m g n đây, r ng tuy có t ng lên v di n tích, nh ng t l r ng nguyên sinh c ng v n ch kho ng 8% (so v i 50% c a các n c trong khu v c)
Trang 4w w
co
Nhi t đ và l ng b c h i t ng cùng v i h n hán kéo dài s làm thay đ i s phân b
và kh n ng sinh tr ng c a các loài th c v t và đ ng v t r ng Nhi u loài cây nhi t đ i a sáng s di c lên các v đ cao h n và các loài cây á nhi t đ i s m t d n S l ng qu n th các loài đ ng th c v t r ng quý hi m s ngày càng suy ki t và nguy c tuy t ch ng t ng Nhi t đ t ng và h n hán kéo dài s làm t ng nguy c cháy r ng, nh t là các r ng trên đ t than bùn, v a gây thi t h i tài nguyên sinh v t, v a t ng l ng phát th i khí nhà kính, làm gia
t ng B KH và t o đi u ki n cho m t s loài sâu b nh h i r ng phát tri n
B KH làm thay đ i s l ng và ch t l ng h sinh thái r ng, đa d ng sinh h c Ch c
n ng và d ch v môi tr ng (đi u ti t ngu n n c, đi u hoà khí h u, ch ng xói mòn v.v…) và kinh t c a c a r ng b suy gi m
N c bi n dâng và h n hán làm gi m n ng su t và di n tích cây tr ng d n t i nhu c u chuy n đ i r ng sang đ t s n xu t nông nghi p và khai thác thu s n t ng c ng nh nhu c u
di c lên nh ng vùng cao, làm gia t ng n n phá r ng
iii) Thu s n: hi n t ng n c bi n dâng và ng p m n gia t ng d n đ n các h u qu sau:
N c m n l n sâu vào n i đ a, làm m t n i sinh s ng thích h p c a m t s loài th y
s n n c ng t; R ng ng p m n hi n có b thu h p, nh h ng đ n n i c trú c a m t s loài
th y s n; Kh n ng c đ nh ch t h u c c a h sinh thái rong bi n gi m, d n đ n gi m ngu n cung c p s n ph m quang h p và ch t dinh d ng cho sinh v t đáy Do v y, ch t l ng môi
tr ng s ng c a nhi u lo i th y s n x u đi
Nhi t đ t ng gây ra hi n t ng phân t ng nhi t đ rõ r t trong th y v c, nh h ng
đ n quá trình sinh s ng c a sinh v t; M t s loài di chuy n lên phía B c gi m ho c xu ng sâu
h n làm thay đ i c c u phân b th y sinh v t theo chi u sâu; Quá trình quang hóa và phân
hu các ch t h u c nhanh h n, nh h ng đ n ngu n th c n c a sinh v t Các sinh v t tiêu
t n nhi u n ng l ng h n cho quá trình hô h p c ng nh các ho t đ ng s ng khác làm gi m
n ng su t và ch t l ng th y s n; Suy thoái và phá hu các r n san hô, thay đ i các quá trình sinh lý, sinh hóa di n ra trong m i quan h c ng sinh gi a san hô và t o; C ng đ và l ng
m a l n làm cho n ng đ mu i gi m đi trong m t th i gian d n đ n sinh v t n c l và ven
b , đ c bi t là nhuy n th hai v (nghêu, ngao, sò v.v ) b ch t hàng lo t do không ch u n i
v i n ng đ mu i thay đ i
i v i ngu n l i h i s n và ngh cá, n c bi n dâng làm cho ch đ th y lý, th y hóa
và th y sinh x u đi K t qu là các qu n xã hi n h u thay đ i c u trúc và thành ph n, tr
l ng gi m sút Nhi t đ t ng làm cho ngu n th y, h i s n b phân tán Các loài cá c n nhi t
đ i có giá tr kinh t cao b gi m đi ho c m t h n Cá các r n san hô đa ph n b tiêu di t Các loài th c v t n i, m t xích đ u tiên c a chu i th c n cho đ ng v t n i b hu di t, làm
gi m m nh đ ng v t n i, do đó làm gi m ngu n th c n ch y u c a các đ ng v t t ng gi a
và t ng trên
iv) Diêm nghi p: m c n c bi n gia t ng làm cho di n tích và c s h t ng s n xu t mu i b
nh h ng, đ ng th i v i nh ng tr n m a l n h n có c ng đ cao h n c ng nh h ng đ n
n ng su t mu i
2.2.2 Thu l i, c p thoát n c thành th và nông thôn
An toàn c a các h ch a b đe do do có s phân b l i l ng n c m a theo không gian và th i gian đã có nhi u thay đ i so v i thi t k ban đ u, đó là xu t hi n vùng m a r t
l n, vùng ít m a; th i gian m a t p trung trong th i gian ng n, h n hán kéo dài; t n su t xu t
hi n nhi u h n, ph c t p h n, c ng đ manh h n
M c n c bi n dâng làm h th ng đê bi n hi n t i có nguy c tràn và v đê ngay c khi không có các tr n bão l n Ngoài ra, do m c n c bi n dâng cao làm ch đ dòng ch y ven b thay đ i gây xói l b
Trang 5w w
co
i v i h th ng đê sông, đê bao và b bao, m c n c bi n dâng cao làm cho kh
n ng tiêu thoát n c ra bi n gi m, kéo theo m c n c các con sông dâng lên, k t h p v i s gia t ng dòng ch y l t th ng ngu n s làm cho đ nh l t ng thêm, uy hi p s an toàn c a các tuy n đê sông các t nh phía B c, đê bao và b bao các t nh phía Nam
Các công trình tiêu n c vùng ven bi n hi n nay h u h t đ u là các h th ng tiêu t
ch y; khi m c n c bi n dâng lên, vi c tiêu t ch y s h t s c khó kh n, di n tích và th i gian ng p úng t ng lên t i nhi u khu v c
N c bi n dâng làm m n xâm nh p sâu vào n i đ a, các c ng h l u ven sông s không có kh n ng l y n c ng t vào đ ng ru ng Các thành ph ven bi n b ng p úng do tri u nh : TP H Chí Minh, C n Th , Cà Mau, H i Phòng, Trà Vinh Khu v c th p ven bi n
b ng p tri u gây m n n ng nh : B n tre, Cà Mau Ch đ dòng ch y sông su i thay đ i theo
h ng b t l i, các công trình thu l i s ho t đ ng trong đi u ki n khác v i thi t k , làm cho
n ng l c ph c v c a công trình gi m
Cùng v i s gia t ng các hi n t ng th i ti t c c đoan, dòng ch y l đ n các công trình s t ng lên đ t bi n, nhi u khi v t quá thông s thi t k làm nh h ng nghiêm tr ng
t i an toàn c a các h đ p, s nh h ng l n đ n tài nguyên n c, dòng ch y n m bi n đ ng
t +4% đ n -19%; l u l ng đ nh l , đ b c thoát h i đ u t ng, l l t và h n hán s t ng lên
và m c đ ngày càng tr m tr ng h n L quýet và s t l đ t s x y ra nhi u h n và b t th ng
h n
Do ch đ m a thay đ i cùng v i qúa trình đô th hoá và công nghi p hoá d n đ n nhu
c u tiêu n c gia t ng đ t bi n, nhi u h th ng thu l i không đáp ng đ c yêu c u tiêu, yêu
c u c p n c
2.2.3 M t s vùng nh y c m
(1) ng b ng sông C u Long
Là vùng đ ng b ng đ c bi t quan tr ng Trong phát tri n nông nghi p, n đ nh an ninh l ng th c các th p niên g n đây đã và đang gánh ch u nh ng tác đ ng khá m nh m do
B KH gây nên, trong đó l có nh ng bi n đ ng ngày càng l n gi a n m l l n và l nh , bão nhi u và m nh h n, h n hán nghiêm tr ng h n, cháy r ng, s t l b sông, t l c xu t hi n ngày càng nguy hi m h n Ch tính trong 10 n m qua, BSCL đã có:
- Liên ti p các n m 2000, 2001, 2002 có l l n, trong đó n m 2000 là l l n l ch s
- 05 n m liên ti p có l d i trung bình, trong đó có n m 2006 có m c n c 4,00 m t i Tân Châu 04 n m li n BSCL g p h n, đ c bi t h n k t h p dòng ch y ki t trên sông Mekong vào n m 2004
- 02 l n có bão l n đ b và nh h ng đ n BSCL (bão Linda n m 1997 và bão Durian n m 2006)
- T l c xu t hi n nhi u và gây h u qu nghiêm tr ng
- Cháy r ng x y ra nhi u n i, đ c bi t đ t cháy r ng V n Qu c gia U Minh
Th ng vào n m 2002
- S t l b sông x y ra v i s l n, s v trí và c ng đ cao
Qua k t qu tính toán mô hình thu l c cho k t qu v m c n c, đ m n t ng ng
v i các mùa t ng ng v i các k ch b n v m c n c bi n dâng nh sau:
Xâm nh p m n
B ng 1.1 Di n tích nh h ng m n max mùa ki t 2004 - đi u ki n NBD, ( v : 1000ha)
Trang 6w w
co
m n
(g/l)
Di n tích Di n Tích So v i HT Di n tích So v i HT
Ng p l t trong mùa l
B ng 1.2 ng p và di n tích ng p l 2000 BSCL-đi u ki n NBD ( v : 1.000ha)
K ch b n B KH
Hi n tr ng
ng p
(m)
Di n tích Di n tích So v i HT Di n tích So v i HT
T ng ng p
> 0,5 m (c
l và tri u)
2.813
3.660 (T ng 30%)
3.815 (T ng 36%)
Nh v y:
- BSCL ph n l n có đ a hình cao đ d i 1,5 m N u m c NBD lên 0,69 m và 1,00
m, c ng v i đ nh tri u nh hi n nay cao h n m c n c trung bình t 1,0 m đ n 1,5 m, ngh a
là s có đ nh tri u t ng ng t 1,7 m đ n 2,2 m v i k ch b n 0,69 m; đ n (2,0 - 2,5) m v i
k ch b n 1,00 m, đ a hình BSCL s th p h n m c n c đ nh tri u t 0,2 m đ n 0,7m v i
k ch b n 0,69 m và (0,5 - 1,0)m v i k ch b n 1,00 m Nh v y, d i ven bi n s có nguy c b
ng p b i NBD Tuy nhiên, đây m i ch là tính toán s b , ch a xét đ n nh ng bi n đ i t ng thích c a đ a hình
- Vào mùa l , đ c bi t nh ng n m l l n và đ c bi t l n, nh l n m 2000, do tác đ ng
c a m c NBD và thu tri u, tình hình ng p l s nghiêm tr ng h n nhi u do l khó thoát ra
bi n h n M c n c l trong vùng ng p l t ng (t 0,2 m đ n 0,5 m) ng v i NBD 0,69m và (0,3 -0,7) m ng v i m c NBD 1,00 m
- Do tác đ ng c a NBD đ n ng p c do đ nh tri u và do l BSCL r t l n, nên ng
v i 2 k ch b n, nhi u vùng ng p tri u và ng p l liên k t v i nhau, khó có th tách riêng đâu
là ranh gi i ng p do tri u và ng p do l Vì th , di n tích ng p đ c tính chung cho c 2 nguyên nhân
- Di n tích b m n trên 4g/l hi n nay là 1.303 nghì ha, s t ng lên 1.493 nghìn ha ng
v i k ch b n m c NBD 0,69m và 1.637 nghìn ha ng v i k ch b n m c NBD 1,00 m
ii) ng b ng sông H ng
T ng di n tích t nhiên vùng đ ng b ng B c B kho ng 1,3 tri u ha, trong đó di n tích trong đê kho ng 1,15 tri u ha đ c b o v b i h th ng đê sông và h th ng đê bi n
i v i tr ng h p có tính đ n nh h ng c a bi n đ i khí h u, tuy đã s d ng các h
ch a đi u ti t đ cung c p n c cho h du nh ng xâm nh p m n v n l n sâu vào n i đ a (ranh
gi i m n 4‰ vào cách c a sông kho ng 25-40km)
Trang 7w w
co
nh h ng c a n c bi n dâng k t h p l ng m a l n nh t t ng thêm 25% do
B KH, di n tích úng c a đ ng b ng B c B có th s là 550.000ha v i tr ng h p t ng
0,69m (g n 1/4 di n tích th p h n m c n c Bi n) và 650.000ha đ i v i tr ng h p t ng
1,0m (g n 1/3 di n tích th p h n m c n c Bi n); M c n c trong các con sông s t ng cao
so v i bình th ng kho ng (0,5 - 1,0)m và h u h t v t quá báo đ ng 3 m c n c dâng x p
x cao trình đ nh đê
Trên k t qu tính toán s b t đ a hình toàn vùng đ ng b ng sông H ng-Thái Bình,
thì nh h ng c a m c n c bi n dâng nh sau:
B ng 1.3 Tác đ ng c a B KH đ n tình hình ng p vùng BSH
ng b ng B c B
(m) Di n tích ngoài đê (ha) Di n tích trong đê (ha)
Hi n t i
M c n c bi n dâng lên thêm 0,69 m
M c n c bi n dâng lên thêm 1,0 m
iii) ng b ng duyên h i Trung B
B c Trung b
- Tác đ ng đ i v i c p n c và xâm nh p m n
N c bi n dâng cao s kéo theo xâm ng p m n l n sâu vào n i đ a t i các vùng c a
sông ven bi n n u không có các công trình ng n m n thích h p Khi n c bi n dâng cao thêm
0,69 m và 1,0 m, v mùa ki t biên m n 4‰ s xâm nh p sâu vào các c a sông kho ng 30 – 40
km Nh v y nhi u vùng s b thi u n c t i do các c ng không th l y n c vì m n
- Tác đ ng ng p l t do n c bi n dâng
B ng 1.4 Di n tích ng p các vùng ven bi n ng v i hai k ch b n n c bi n dâng
T ng 0,69 m T ng 1,0 m
TT Vùng đ ng b ng Di n tích
(ha) Bán ng p Ng p Bán ng p Ng p
T ng c ng 330.937 115.094 33.178 197.206 51.096
Trung Trung b
- Tác đ ng đ i v i c p n c và xâm nh p m n
Khi n c bi n dâng cao thêm 0,69 m và 1,0 m, v mùa ki t biên m n 4‰ s xâm nh p
sâu vào các c a sông kho ng (30 – 40) km Nh v y nhi u vùng s b thi u n c t i do m n,
đ c bi t vùng h du đ t b nhi m m n chi m kho ng 24-28% di n tích
- Tác đ ng đ i v i phòng ch ng l và an toàn h th ng công trình th y l i
M c n c bi n dâng cao làm dâng cao m c n c l khu v c g n c a sông (trung
bình 35 - 40 km tính t c a sông) Các sông Mi n Trung h th ng đê bao h u h t ch a có,
Trang 8w w
co
ho c n u có c ng ch t ng đ ng cao trình đ nh l Do v y c n có bi n pháp nâng cao trình
và c ng c đê
- Tác đ ng ng p l t do n c bi n dâng
B ng 1.5 Di n tích ng p các vùng ven bi n ng v i hai k ch b n n c bi n dâng
T ng 0,69 m T ng 1,0 m
TT Vùng đ ng b ng Di n tích
(ha) Bán ng p Ng p Bán ng p Ng p
1 à N ng - Qu ng Nam 50.000 14.000 6.000 18.000 10.000
(4) M t s thành ph l n ven bi n
M t s thành ph l n nh H Chí Minh, H i Phòng, Hu , C n Th , Cà Mau và các
thành ph khác c a BSCL đ u b ngâp tri u do tác đ ng c a n c bi n dâng và tác đ ng do
B KH
Tr ng h p m c n c bi n dâng lên 0,69m s làm cho toàn b h th ng công trình
tiêu vùng ven bi n b h n ch kh n ng tiêu thoát, khi đó, kh n ng gia t ng m c đ ng p l t
trong thanh ph là r t l n Khi m c n c bi n dâng cao c ng làm cho m n xâm nh p sâu nh
h ng đ n sinh ho t và s n xu t H th ng công trình tiêu và các công trình ch ng l c n ph i
đ c nâng c p s a ch a cho phù h p v i đi u ki n m i
III CH NG TRÌNH HÀNH NG NH M GI M THI U VÀ THÍCH NG V I
BI N I KHÍ H U C A NGÀNH NÔNG NGHI P VÀ PHÁT TRI N NÔNG THÔN
3.1 M c tiêu
(1) M c tiêu chung
Nâng cao kh n ng gi m thi u và thích ng v i bi n đ i khí h u (B KH) nh m gi m
thi u m c đ thi t h i, đ m b o phát tri n b n v ng l nh v c nông nghi p và nông thôn trong
b i c nh b tác đ ng b i bi n đ i khí h u, trong đó chú tr ng đ n:
- m b o n đ nh, an toàn dân c cho các thành ph , các vùng, mi n, đ c bi t là vùng
đ ng b ng sông C u Long, đ ng b ng B c b , Mi n trung, Mi n núi;
- m b o s n xu t nông nghi p n đ nh, an ninh l ng th c; đ m b o 3,8 tri u ha
canh tác lúa hai v ;
- m b o an toàn h th ng đê đi u, các công trình dân sinh, h t ng kinh t k thu t,
đáp ng yêu c u phòng tránh và gi m nh thiên tai
(2) M c tiêu c th
1 Xây d ng đ c h th ng chính sách, l ng ghép v i ch ng trình c a ngành và các
nhi m v c th , xác đ nh trách nhi m c a các c quan ban ngành liên quan và ngu n v n, c
ch qu n lý các nhi m v c a ch ng trình hành đ ng gi m thi u và thích ng v i bi n đ i
khí h u c a ngành;
2 Xây d ng k ho ch hành đ ng và đ xu t chính sách h tr các vùng ch u nh
h ng b t l i c a bi n đ i khí h u đ s n xu t b n v ng đ i v i các l nh v c trong ngành
nông nghi p;
3 T ng c ng n ng l c trong các ho t đ ng nghiên c u, d báo nh h ng c a bi n
đ i khí h u đ i v i các l nh v c nông nghi p, th y l i, lâm nghi p, diêm nghi p, th y s n và
phát tri n nông thôn làm c s khoa h c đ xây d ng các chính sách, chi n l c và gi i pháp
gi m thi u và thích ng v i bi n đ i khí h u c a ngành;
4 T ng c ng h p tác qu c t , k t n i v i các ch ng trình qu c t và khu v c, ti p
nh n s tr giúp qu c t v kinh nghi m và công ngh trong vi c gi m thi u và thích ng v i
bi n đ i khí h u c a ngành;
Trang 9w w
co
5 Phát tri n ngu n nhân l c trong các ho t đ ng c a ngành v gi m thi u và thích ng
v i bi n đ i khí h u;
6 Nâng cao đ c nh n th c c a cán b , công ch c, viên ch c trong ngành và c ng
đ ng trong vi c gi m thi u và thích ng v i bi n đ i khí h u ngành nông nghi p và phát tri n nông thôn;
7 m b o cho c ng đ ng dân c nông thôn đ c h ng l i bình đ ng t các ho t
đ ng thích ng và gi m nh bi n đ i khí h u
3.2 Các nhi m v ch y u
(1) Công tác tuyên truy n, ph bi n ki n th c, thông tin, nâng cao nh n th c v tác đ ng c a
bi n đ i khí h u phòng tránh gi m nh thiên tai và hành đ ng gi m thi u, thích ng c a ngành
- Ph bi n, tuyên truy n và quán tri t các ch tr ng, quan đi m c a Chính ph và c a ngành cho cán b , công ch c, viên ch c trong ngành và c ng đ ng v ho t đ ng nh m gi m thi u và thích ng v i bi n đ i khí h u;
- Xây d ng k ho ch ph bi n các cam k t c a Chính ph , c a ngành đ i v i qu c t
v ho t đ ng nh m gi m thi u và thích ng liên quan đ n bi n đ i khí h u;
- Thi t l p h th ng thông tin, trang Web c a Ban ch đ o bi n đ i khí h u c a ngành
t B đ n các đ a ph ng, doanh nghi p nh m cung c p thông tin, d báo, gi i đáp các v n đ
v bi n đ i khí h u và đ nh h ng th c hi n các gi i pháp gi m nh và thích ng;
- T ch c các h i ngh , h i th o chuyên đ , các l p đào t o, b i d ng, t p hu n ki n
th c v bi n đ i khí h u, tác đ ng và các gi i pháp gi m thi u và thích ng v i bi n đ i khí
h u cho cán b , công ch c, viên ch c c a ngành t Trung ng đ n đ a ph ng
(2) ào t o ngu n nhân l c, t ng c ng công tác nghiên c u làm c s khoa h c đ xu t các
gi i pháp gi m nh và thích ng v i bi n đ i khí h u
- ng d ng công ngh thông tin trong thu th p l u tr , x lý thông tin; Xây d ng h
th ng l u tr và c s d li u ph c v vi c xây d ng và th c hi n các bi n pháp gi m thi u
và thích ng v i bi n đ i khí h u;
- Xây d ng và th c hi n ch ng trình nghiên c u v tác đ ng c a bi n đ i khí h u đ n ngành nông nghi p và phát tri n nông thôn và đ xu t các gi i pháp gi m thi u và thích ng
v i bi n đ i khí h u;
- ào t o ngu n nhân l c, nâng cao nh n th c, t ng c ng công tác nghiên c u khoa
h c, đ xu t các gi i pháp gi m nh và thích ng v i bi n đ i khí h u;
(3) Xây d ng h th ng chính sách, l ng ghép bi n đ i khí h u v i ch ng trình c a ngành
- Xây d ng t m nhìn chi n l c thích ng v i bi n đ i khí h u c a ngành;
- Xây d ng c ch chính sách l ng ghép bi n đ i khí h u trong quy ho ch và các
ch ng trình phát tri n ngành;
- Rà soát, đ i chi u h th ng các v n b n quy ph m pháp lu t, các chính sách c a ngành, ki n ngh s a đ i, b sung và ban hành m i các v n b n còn thi u v v n đ gi m thi u và thích ng v i bi n đ i khí h u;
- Xây d ng c ch ph i k t h p gi a các B , ngành, gi a Trung ng và đ a ph ng
và c ch qu n lý các ch ng trình, d án trong th c hi n ch ng trình hành đ ng thích ng
v i bi n đ i khí h u;
(4) H p tác qu c t trong công tác gi m thi u và thích ng v i bi n đ i khí h u c a ngành
- Xây d ng và đ xu t các đ tài, d án, tìm ngu n tài tr c a c ng đ ng qu c t cho
ho t đ ng gi m thi u và thích ng v i bi n đ i khí h u c a ngành;
- T ng c ng h p tác, k t n i v i các ch ng trình qu c t và khu v c, trao đ i thông tin, thi t l p m ng l i đ i tác song ph ng và đa ph ng v bi n đ i khí h u liên quan đ n ngành;
- T ch c ho t đ ng đào t o nhân l c, chuy n giao kinh nghi m và công ngh v gi m thi u và thích ng v i bi n đ i khí h u ngành;
- Nghiên c u xây d ng c ch huy đ ng, s d ng các ngu n v n h tr hi u qu và thi t l p qu th c hi n ch ng trình thích ng v i bi n đ i khí h u c a ngành;
Trang 10w w
co
- T ng c ng ph i k t h p, l ng ghép v i các ch ng trình, k ho ch hành đ ng th c
hi n các cam k t đa ph ng v môi tr ng
(5) M t s ho t đ ng tr ng tâm trong công tác gi m thi u và thích ng v i bi n đ i khí h u
c a ngành
- T ng c ng n ng l c cho V n phòng th ng tr c Ban Ch đ o ch ng trình thích
ng v i bi n đ i khí h u c a ngành;
- Xây d ng các Tiêu chu n qu c gia (TCVN), Quy chu n k thu t qu c gia (QCVN) trong quy ho ch, thi t k , xây d ng các h th ng c s h t ng, các ngành: Thu l i, Nông nghi p, Thu s n, Lâm nghi p, Diêm nghi p và Phát tri n nông thôn phù h p v i bi n đ i khí
h u;
- Th c hi n các ch ng trình nghiên c u và công tác quy ho ch h th ng h t ng c
s nông nghi p, nông thôn; h th ng canh tác s n xu t nông, lâm, thu s n và ngh mu i, phòng ch ng gi m nh thiên tai v.v theo h ng t ng c ng thích ng v i bi n đ i khí h u, trong đó đ c bi t chú tr ng đ n v n đ nhi t đ t ng và n c bi n dâng, trong đó chú tr ng:
a) Ch ng trình nghiên c u và quy ho ch gi i pháp đ m b o dân c vùng đ ng b ng sông C u Long, Mi n trung, đ ng b ng B c b , Mi n núi phía b c s ng n đ nh, an toàn trong đi u ki n nhi t đ t ng và n c bi n dâng;
b) Ch ng trình nghiên c u và quy ho ch gi i pháp đ m b o di n tích lúa hai v là 3,8 tri u ha nh m đ m b o an ninh l ng th c qu c gia;
c) Ch ng trình nghiên c u và quy ho ch t ng th thu l i đ ng b ng sông C u Long trong đi u ki n bi n đ i khí h u và n c bi n dâng
d) Ch ng trình nghiên c u và quy ho ch phòng, ch ng l cho h th ng sông H ng, sông Thái Bình, đ ng b ng sông C u Long, các sông thu c khu v c mi n Trung t Thanh Hoá đ n Khánh Hoà, khu v c Nam Trung b và ông Nam B thích ng v i bi n đ i khí
h u;
e) Ch ng trình nghiên c u và quy ho ch b o v và phát tri n r ng phòng h đê bi n
và ven bi n;
g) Ch ng trình nghiên c u và quy ho ch h th ng h t ng c s đ ng mu i, phòng
ch ng gi m nh thiên tai v.v… theo h ng t ng c ng thích ng v i B KH, trong đó đ c
bi t chú tr ng đ n v n đ nhi t đ t ng và n c bi n dâng;
h) Ch ng trình nghiên c u và quy ho ch các vùng s n xu t cây l ng th c, cây công nghi p thích ng v i bi n đ i khí h u;
i) Ch ng trình nghiên c u và quy ho ch các vùng nuôi tr ng thu , h i s n thích ng
v i bi n đ i khí h u
IV CÔNG TÁC TRI N KHAI TH C HI N KHUNG CH NG TRÌNH HÀNH
NG VÀ NH NG XU T, KI N NGH
4.1 Công tác đã và đang tri n khai th c hi n nh m thích ng v i v i B KH
D i s ch đ o c a Chính ph , B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn đã và đang
t ch c tri n khai nhi u ch ng trình d án nh m gi m thi u và thích ng v i B KH:
- Công b Khung ch ng trình, xây d ng h ng d n tri n khai Khung hành đ ng ng phó v i bi n đ i khí h u các đ n v thu c B và đ a ph ng đ th c hi n;
- T ng b c nghiên c u, l ng ghép vào vi c xây d ng và hoàn thi n các v n b n pháp
lu t, t o hành lang pháp lý cho công tác phòng ch ng và gi m nh thiên tai, thich ng v i
B KH;
- T ng b c ki n toàn b máy t ch c và t ng c ng n ng l c, trang thi t b , c s v t
ch t cho công tác ch đ o, ch huy phòng, ch ng l t bão, gi m nh thiên tai và tìm ki m c u
n n t trung ng đ n các đ a ph ng;
- Xây d ng và tri n khai th c hi n các ch ng trình phát tri n kinh t - xã h i có liên quan đ n phòng, ch ng l t, bão gi m nh thiên tai, trong b i c nh có s B KH ng v i t ng giai đo n nh :
+ Rà soát, b sung Ch ng trình nâng c p đê bi n t Qu ng Ninh đ n Qu ng Nam;