Năm 2020, Việt Nam vinh dự đảm nhiệm những trọng trách lớn ở cả tầm khu vực và quốc tế, trong đó nổi bật là vai trò Chủ tịch ASEAN, đây là cơ hội để Việt Nam đóng góp thực chất và nhiều hơn nữa vào phát triển Cộng đồng ASEAN hài hòa, tự cường, sáng tạo, gắn kết, bản sắc, trách nhiệm và có khả năng thích ứng cao. Tuy nhiên, với sự xuất hiện của đại dịch Covid 19, chỉ sau hơn 3 tháng dịch bệnh đã tàn phá gây thiệt hại nặng nề không chỉ tới sức khỏe, tính mạng con người mà còn cả kinh tế, xã hội, dự đoán các tác động tiêu cực của Covid 19 sẽ vượt xa mức độ của cuộc khủng hoảng tài chính Châu Á năm 1997, hay khủng hoảng tài chính toàn cầu giai đoạn 2008 – 2009, những thách thức như vậy đòi hỏi Việt Nam phải nỗ lực vượt khó, dẫn dắt ASEAN vượt qua khó khăn của dịch bệnh. Để tìm hiểu về vấn đề này, em xin trình bày về vấn đề số 05: “Bình luận cơ hội và thách thức đối với Việt Nam với vai trò Chủ tịch ASEAN 2020 trong bối cảnh đại dịch Covid19”.
Trang 1MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 1
I Cơ hội đối với Việt Nam với vai trò Chủ tịch ASEAN 2020 trong bối cảnh đại dịch Covid-19 1
1 Nâng cao vị thế, uy tín, cũng như năng lực ASEAN trên trường quốc tế 1
2 Tăng cường mối quan hệ hợp tác song phương giữa ASEAN với các nước lớn 3
II Thách thức đối với Việt Nam với vai trò Chủ tịch ASEAN 2020 trong bối cảnh đại dịch Covid-19 4
1 Nhiều hoạt động của ASEAN bị trì hoãn hoặc bị hủy do tác động của dịch bệnh 4
2 Cần đề ra những phương án phục hồi kinh tế - xã hội sau đại dịch 4
3 Nguồn lực hạn hẹp và bị chi phối do phải đồng thời ứng phó với dịch bệnh 5
4 Những yếu tố khác ảnh hưởng đến sự hợp tác giữa các nước ASEAN
và sự hợp tác giữa ASEAN các nước khác trong khu vực 6
KẾT LUẬN 6 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Trang 2PHỤ LỤC
Trang 3MỞ ĐẦU
Năm 2020, Việt Nam vinh dự đảm nhiệm những trọng trách lớn ở
cả tầm khu vực và quốc tế, trong đó nổi bật là vai trò Chủ tịch ASEAN, đây là cơ hội để Việt Nam đóng góp thực chất và nhiều hơn nữa vào phát triển Cộng đồng ASEAN hài hòa, tự cường, sáng tạo, gắn kết, bản sắc, trách nhiệm và có khả năng thích ứng cao Tuy nhiên, với sự xuất hiện của đại dịch Covid 19, chỉ sau hơn 3 tháng dịch bệnh đã tàn phá gây thiệt hại nặng nề không chỉ tới sức khỏe, tính mạng con người mà còn cả kinh tế, xã hội, dự đoán các tác động tiêu cực của Covid 19 sẽ vượt xa mức độ của cuộc khủng hoảng tài chính Châu Á năm 1997, hay khủng hoảng tài chính toàn cầu giai đoạn 2008 – 2009, những thách thức như vậy đòi hỏi Việt Nam phải nỗ lực vượt khó, dẫn dắt ASEAN vượt qua khó khăn của dịch bệnh Để tìm hiểu về vấn đề này, em xin trình
bày về vấn đề số 05: “Bình luận cơ hội và thách thức đối với Việt Nam với vai trò Chủ tịch ASEAN 2020 trong bối cảnh đại dịch Covid-19”.
NỘI DUNG
I Cơ hội đối với Việt Nam với vai trò Chủ tịch ASEAN 2020 trong bối cảnh đại dịch Covid-19
Trang 41 Nâng cao vị thế, uy tín, cũng như năng lực ASEAN trên trường quốc tế
Trọng trách kép Chủ tịch ASEAN 2020 và Ủy viên không thường trực HĐBA/LHQ nhiệm kỳ 2020 - 2021 là những hoạt động ngoại giao quan trọng để Việt Nam thể hiện và nâng cao vị thế, uy tín, cũng như năng lực trên trường quốc tế Lựa chọn chủ đề cho Năm ASEAN 2020 là
“Gắn kết và chủ động thích ứng”, Việt Nam mong muốn khẳng định
đoàn kết có ý nghĩa quyết định với sự vững bền của ASEAN Một Cộng đồng ASEAN gắn kết và phát triển mới có thể thích ứng hiệu quả với các yếu tố tác động bên ngoài và ngược lại, chủ động thích ứng sẽ giúp ASEAN gắn kết chặt chẽ, nhờ đó tăng cường sức mạnh tổng thể Chủ đề này có tính tiếp nối từ các chủ đề của ASEAN năm 2019 là “Tăng cường đối tác vì sự bền vững” và năm 2018 là “Tự cường và Sáng tạo” Chủ đề cũng đã nhận được sự hưởng ứng cao của các nước thành viên ASEAN
và sự đồng tình, ủng hộ của các nước đối tác của ASEAN Để thực hiện hóa chủ đề gắn kết và chủ động thích ứng, Việt Nam xác định 5 ưu tiên lớn sẽ thúc đẩy trong nhiệm kỳ chủ tịch ASEAN năm 2020: Phát huy vai trò và đóng góp tích cực của ASEAN vào công cuộc duy trì môi trường hòa bình an ninh và ổn định ở khu vực; Thúc đẩy liên kết và kết nối khu vực, nâng cao khả năng thích ứng và tận dung các cơ hội của cách mạng công nghiệp 4.0; Thúc đẩy ý thức cộng đồng và bản sắc ASEAN; Đẩy
Trang 5mạnh quan hệ đối tác vì hòa bình và phát triển bền vững; Nâng cao năng lực thích ứng và hiệu quả hoạt động của bộ máy ASEAN.1
Với vai trò Chủ tịch luân phiên, Việt Nam thể hiện rõ vai trò ngoại giao tích cực để nâng cao vị thế của ASEAN Việt Nam cũng sẽ nỗ lực vận động tất cả các quốc gia thành viên cùng tham gia bảo vệ và duy trì lợi ích tại khu vực; đưa ra các ý tưởng, xây dựng kế hoạch và mang lại động lực cho các nước ASEAN trong việc đối phó với những thách thức
và tình huống khó khăn mà họ gặp phải Đồng thời, Việt Nam sẽ có cơ hội thuận lợi để thể hiện vai trò lãnh đạo của mình trên phạm vi toàn cầu, giúp mở rộng và khẳng định vai trò trung tâm của ASEAN trên trường quốc tế Điển hình, với sự xuất hiện cả đại dịch Covid-19 vào đầu năm 2020, Việt Nam đã kịp thời chuyển trọng tâm của ASEAN sang: tập trung hợp tác phòng, chống dịch bệnh Covid-19, điều chỉnh chương trình, hoạt động cả năm; chủ động thay đổi hình thức các cuộc họp từ trực tiếp sang trực tuyến; phối hợp tổ chức và tham dự nhiều cuộc họp quan trọng trong nội khối ASEAN cũng như với các đối tác Mỹ, Trung Quốc, EU…; hỗ trợ trang thiết bị y tế, kit xét nghiệm cho tất cả các nước ASEAN cũng như các đối tác lớn đạt được nhiều kết quả quan trọng, đặc biệt là từng bước xây dựng một kế hoạch tổng thể để phục hồi ASEAN thời hậu Covid-19
https://dangcongsan.vn/doi-ngoai/nam-chu-tich-asean-2020-vi-mot-asean-gan-ket-va-chu-dong-thich-ung-546776.html.
Trang 6Tuy rằng Covid-19 gây nhiều khó khăn, thách thức cho năm Chủ tịch ASEAN của Việt Nam nhưng trong bối cảnh đó, Việt Nam vẫn phát huy tốt vai trò Chủ tịch và có những bước đi đúng hướng, dựa trên chủ
đề “Gắn kết và Chủ động thích ứng”, giúp đẩy mạnh đoàn kết và thống nhất khối, duy trì môi trường hoà bình, an ninh khu vực
2 Tăng cường mối quan hệ hợp tác song phương giữa ASEAN với các nước lớn
Vị trí Chủ tịch ASEAN cũng là cơ hội để Việt Nam tăng cường quan hệ song phương với nước lớn; huy động nguồn lực phát triển đất nước ASEAN đã thiết lập Quan hệ Đối thoại với 9 nước, 1 tổ chức khu vực (EU) và 1 tổ chức quốc tế (LHQ) Ngoài ra, ASEAN còn lập nhiều quan hệ đối tác ở các mức độ thấp hơn nhưng thực chất, như Đối tác theo lĩnh vực với Pakistan, Na Uy, Thổ Nhĩ Kỳ, Thuỵ Điển; Đối tác phát triển với Đức; hợp tác với các tổ chức như Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), Hiệp hội Hợp tác khu vực Nam Á (SAARC), Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC), MERCOSUR, Tổ chức Hợp tác Kinh tế (ECO) ; và đang xem xét gần 30 đề nghị thiết lập quan hệ của các nước và tổ chức trong và ngoài khu vực
Đến nay, ASEAN đã hình thành các khuôn khổ đối tác chiến lược với Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Úc, New Zealand và Nga; đối tác toàn diện với EU; đối tác tăng cường với Canada kèm theo các chương trình, Kế hoạch hành động cụ thể Trong các cơ chế hợp tác
do ASEAN chủ trì, ASEAN+1 là khuôn khổ chính để Hiệp hội tranh thủ
Trang 7sự ủng hộ chính trị, sự hỗ trợ về nguồn lực và kinh nghiệm của các đối tác cho mục tiêu an ninh và phát triển của ASEAN, trước hết là phát triển Cộng đồng và hội nhập khu vực Đây sẽ là dịp quan trọng để Việt Nam thể hiện vai trò Chủ tịch, điều phối quan hệ đối thoại của ASEAN, cũng như tranh thủ thúc đẩy tiếp xúc, hợp tác song phương với các đối tác cả trong và ngoài ASEAN, trong đó có tất cả các nước lớn Đây là cơ hội lớn để đưa quan hệ song phương đi vào chiều sâu, huy động nguồn lực phát triển và tăng cường hợp tác xây dựng năng lực, hỗ trợ kỹ thuật, khoa học - công nghệ phục vụ phát triển đất nước
Bên cạnh những sự hợp tác về kinh tế, chính trị, văn hóa – xã hội, ngay từ khi dịch bệnh mới bùng phát, các cơ chế ứng phó dịch bệnh khẩn cấp của khu vực ASEAN và với các Đối tác Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc (ASEAN+3) đã được khởi động Các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN và Trung Quốc đã ra Tuyên bố của Hội nghị về Covid-19 ngày 20/02/2020 Hai Hội nghị Cấp cao đặc biệt ASEAN và ASEAN+3(Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc) được tổ chức dưới hình thức trực tuyến để thích ứng với tình hình dịch bệnh và là biện pháp cần thiết, được xem là cơ hội để ASEAN thể hiện những nỗ lực vượt ra ngoài dịch Covid-19 Qua đó, ASEAN khẳng định cam kết và quyết tâm mạnh mẽ của ASEAN và các nước ASEAN+3 trong ngăn ngừa và loại
bỏ các nguy cơ
Trang 8của dịch bệnh đối với cuộc sống người dân, ổn định tình hình kinh tế-xã hội các quốc gia thành viên.2
II Thách thức đối với Việt Nam với vai trò Chủ tịch ASEAN 2020 trong bối cảnh đại dịch Covid-19
1 Nhiều hoạt động của ASEAN bị trì hoãn hoặc bị hủy do tác động của dịch bệnh
Do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19, Việt Nam đã gặp rất nhiều thách thức khi thực hiện vai trò Chủ tịch ASEAN Cụ thể, hoạt động của ASEAN bị ảnh hưởng rất nhiều khi 299 hoạt động bị hoãn, huỷ hoặc phải chuyển đổi cách làm Để ngăn ngừa sự lây lan của dịch bệnh, đảm bảo sự an toàn, nhiều chuyến bay bị hủy bỏ, không thể tập trung đông người, do đó rất nhiều Hội nghị đã không được tổ chức hay phải đổi sang hình thức họp trực tuyến Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến việc thực hiện kế hoạch đã đề ra cho năm 2020
Tuy nhiên, trước khi dịch Covid-19 ảnh hưởng nặng nề đến toàn thế giới, những tháng đầu năm 2020, Việt Nam vẫn kịp thời tổ chức một loạt sự kiện, cuộc họp quan trọng như Hội nghị hẹp Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN (AMM Retreat), Hội nghị hẹp Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN (ADMM), Hội nghị hẹp Bộ trưởng Kinh tế (AEM)… tạo nền móng cho cả năm 2020
https://baoquocte.vn/chu-tich-asean-2020-thoi-co-thach-thuc-moi-trong-boi-canh-moi-107312.html
Trang 92 Cần đề ra những phương án phục hồi kinh tế - xã hội sau đại dịch
Thực tế, dù phải tập trung khá nhiều nguồn lực cho việc ứng phó với dịch bệnh, nhưng ASEAN dưới sự điều phối của Việt Nam vẫn tiếp tục triển khai những kế hoạch, sáng kiến đề ra ngay từ đầu năm để thực hiện mục tiêu xây dựng Cộng đồng ASEAN thịnh vượng cũng như đẩy mạnh quan hệ hợp tác với các nước Vì vậy, ngoài việc xử lý vấn đề cấp bách nhất của ASEAN hiện nay là kiểm soát dịch Covid-19 và phục hồi kinh tế - xã hội sau đại dịch
Đại dịch Covid-19 đã tác động tiêu cực tới nền kinh tế và sự ổn định tài chính khu vực ASEAN, là yếu tố dẫn tới tăng trưởng âm của ASEAN trong năm 2020 Những gián đoạn do đại dịch gây ra đã cho thấy tầm quan trọng của việc đảm bảo khả năng chống chịu của nền kinh
tế khu vực của chúng ta trước các cú sốc Các chuyên gia đánh giá các nền kinh tế trong khu vực đểu chịu ảnh hưởng tiêu cực bởi dịch Covid-19: kinh tế Trung Quốc có thể tăng trưởng âm trong Quý 1/2020 do các thị trường đầu ra của ngành sản xuất Trung Quốc như Mỹ, EU đang chịu ảnh hưởng của dịch bệnh, theo đó, OECD nhận định các đối tác có quan
hệ thương mại chặt chẽ với Trung Quốc như Hàn Quốc, Australia và Nhật Bản sẽ bị ảnh hưởng đáng kể CNBC cho rằng suy giảm sản xuất tại Trung Quốc sẽ ảnh hưởng các nền kinh tế châu Á - Thái Bình Dương, trong đó có Việt Nam, Xinh-ga-po và Hàn Quốc
ASEAN chịu tác động lớn khi hoạt động giao thương, du lịch với Trung Quốc, Mỹ, EU bị gián đoạn Điển hình, ngành du lịch Việt Nam
Trang 10có khả năng sẽ thiệt hại nặng do lượng du khách quốc tế giảm đột ngột Hoạt động sản xuất công nghiệp, bán lẻ và xuất khẩu cũng sẽ chậm lại Dòng vốn đầu tư nước ngoài vào khu vực sẽ giảm đáng kể do nhu cầu rút vốn của các quỹ đầu tư nước ngoài trong bối cảnh lo ngại về dịch bệnh và suy thoái toàn cầu vẫn tiếp diễn 3
3 Nguồn lực hạn hẹp và bị chi phối do phải đồng thời ứng phó với dịch bệnh
Việt Nam đảm nhận vai trò Chủ tịch ASEAN trong bối cảnh cũng phải đối mặt với nhiều khó khăn Trước hết là nguồn lực của đất nước còn hạn hẹp, nhất là việc đồng thời đảm nhiệm vai trò Ủy viên không thường trực HĐBA/LHQ Bên cạnh đó, còn bị chi phối sự xuất hiện của dịch bệnh xuất hiện trong nhiều tháng liền Do đó, vấn đề đặt ra là cần phải tối ưu hóa các nguồn lực, đồng thời cần huy động nguồn lực toàn dân, trong đó nhấn mạnh vai trò và trách nhiệm của các doanh nghiệp tư nhân tham gia hỗ trợ triển khai nhiệm vụ đối ngoại quốc gia
4 Những yếu tố khác ảnh hưởng đến sự hợp tác giữa các nước
ASEAN và sự hợp tác giữa ASEAN các nước khác trong khu vực
Thực tế, ASEAN còn nhiều chia rẽ, còn nhiều bất cập, vấn đề nội
bộ Lâu nay, thách thức lớn nhất đối với tất cả các chủ tịch ASEAN luôn
là làm sao tập hợp được đoàn kết, nhất trí, ủng hộ các ưu tiên, trọng tâm
mà nước Chủ tịch thúc đẩy; đồng thời làm sao các tác động của tình hình
http://www.ninhthuan.gov.vn/chinhquyen/prtc/Pages/Covid -19 -Nhung-tac-dong,-he-luy-va-giai-phap-ung-ph1.aspx
Trang 11khu vực và thế giới không làm cho ASEAN bị suy yếu Đây cũng là một trong những thách thức lớn mà Việt Nam cần phải xem xét và đề ra những phương án, kế hoạch thúc đẩy sự hợp tác, đoàn kết giữa các nước trong khu vực
Một thách thức lớn khác là xu thế đơn phương, chính trị cường quyền đang nổi trội, có lúc lấn át xu thế đa phương Một mặt, đối thoại
và hợp tác vẫn là xu thế chung trong quan hệ giữa các nước, sự phát triển mạnh mẽ của cách mạng công nghiệp 4.0, gia tăng kết nối giữa các quốc gia và khu vực sẽ tạo tiền đề cho châu Á - Thái Bình Dương tiếp tục phát triển năng động, là động lực chính cho phát triển toàn cầu Mặt khác, những yếu tố tiêu cực như cạnh tranh nước lớn, nhất là giữa Mỹ và Trung Quốc, tình trạng coi thường luật lệ, lạm dụng sức mạnh trong quan hệ quốc tế vẫn còn phổ biến, thậm chí gia tăng Các yếu tố này tác động trực tiếp tới tâm lý của các nước trong khu vực, trong đó có các nước thành viên ASEAN
Đồng thời, nhiều vấn đề mang tính quốc tế như Biển Đông, Rakhine-Myanimar, bán đảo Triều Tiên… chưa được giải quyết triệt để,
sự khác biệt trong lợi ích của các nước sẽ tiếp tục là những vấn đề nổi lên, ảnh hưởng đến việc điều phối, chèo lái quan điểm, lập trường của ASEAN
KẾT LUẬN
Trang 12Đảm nhiệm vị trí Chủ tịch ASEAN vào thời điểm khu vực và thế giới phải đối mặt với cuộc khủng hoảng y tế chưa từng có trong nhiều thập kỷ gần đây, Việt Nam đã gặp không ít thử thách từ đầu năm 2020 đến nay Tuy nhiên, bằng nỗ lực, sự linh hoạt, tinh thần trách nhiệm và quyết tâm hoàn thành trọng trách, Việt Nam đã thể hiện được vai trò điều phối cũng như thúc đẩy các chương trình nghị sự, hoạt động chung của ASEAN để ứng phó với dịch bệnh, góp phần phát triển Cộng đồng ASEAN đoàn kết, vững mạnh, tiếp tục phát huy vị thế ở khu vực và trường quốc tế
Trang 13DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Năm Chủ tịch ASEAN 2020: Vì một ASEAN gắn kết và chủ động
thích ứng,
https://dangcongsan.vn/doi-ngoai/nam-chu-tich-asean-2020-vi-mot-asean-gan-ket-va-chu-dong-thich-ung-546776.html
2 BTG Trung ương, Covid - 19 - Những tác động, hệ luỵ và giải
http://www.ninhthuan.gov.vn/chinhquyen/prtc/Pages/Covid -19 -Nhung-tac-dong,-he-luy-va-giai-phap-ung-ph1.aspx
3 Lê Văn Toan, Chủ tịch ASEAN 2020: Thời cơ, thách thức mới
trong bối cảnh mới,
https://baoquocte.vn/chu-tich-asean-2020-thoi-co-thach-thuc-moi-trong-boi-canh-moi-107312.html
4 Quang Đào, Việt Nam phát huy tốt vai trò Chủ tịch ASEAN 2020,
mặc cho những thách thức từ Covid-19,
https://baoquocte.vn/viet- nam-phat-huy-tot-vai-tro-chu-tich-asean-2020-mac-cho-nhung-thach-thuc-tu-covid-19-116938.html
5 Nguyễn Minh Phong, Năm Chủ tịch ASEAN 2020: Dấu ấn nỗ lực
gắn kết và chủ động thích ứng,
https://nhandan.com.vn/tin-tuc-su-
kien/nam-chu-tich-asean-2020-dau-an-no-luc-gan-ket-va-chu-dong-thich-ung-624617/
Trang 14PHỤ LỤC
* Một số thành tựu mà Việt Nam đạt được khi đảm nhiệm vai trò chủ tịch ASEAN 2020
Đảm nhận Năm Chủ tịch ASEAN 2020 với chủ đề “ASEAN gắn kết và chủ động thích ứng” trong bối cảnh đó đòi hỏi những kỹ năng và sáng tạo mới chưa từng có tiền lệ của ASEAN và cả thế giới
Thực hiện tốt trách nhiệm của Chủ tịch ASEAN, Việt Nam đã tổ chức thành công dưới hình thức trực tuyến và bán trực tuyến tất cả các cuộc họp Cấp cao 36 và 37, cùng hơn 30 cuộc họp trực tuyến cấp bộ trưởng và tương đương; các cuộc họp tham vấn (SOM) ASEAN VIỆT NAM 2020 và Hội nghị đặc biệt của các quan chức cao cấp (SOM); Hội nghị Nhóm Đặc trách cấp cao về Hội nhập kinh tế ASEAN lần thứ 37; Các cuộc họp quan chức cấp cao ASEAN, Cuộc họp tham vấn và các cuộc họp liên quan; Hội nghị trực tuyến của Nhóm công tác liên ngành