Một số mô hình trồng trọt trong mùa lũ tại thành phố long xuyên năm 2004

TÓM LƯỢCĐề tài nghiên cứu về một số mô hình canh tác trong mùa lũ năm 2004 trên địa bàn thành phố Long Xuyên được thực hiện bằng cách thu thập số liệu về tình hình sản xuất và đời sống c

ĐỖ THỊ THANH THẢO MSSV: DPN010659

MỘT SỐ MÔ HÌNH TRỒNG TRỌT TRONG MÙA LŨ TẠI THÀNH PHỐ LONG XUYÊN NĂM 2004

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP KỸ SƯ NGÀNH PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN ThS Nguyễn Thanh Triều

TRƯỜNG ĐẠI HỌC AN GIANG KHOA NÔNG NGHIỆP – TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN

MỘT SỐ MÔ HÌNH TRỒNG TRỌT TRONG MÙA LŨ TẠI THÀNH PHỐ LONG XUYÊN NĂM 2004

Do sinh viên: Đỗ Thị Thanh Thảo thực hiện và đệ nạp

Kính trình Hội đồng chấm luận văn tốt nghiệp xét duyệt

Long Xuyên, ngày … tháng … năm 2005

GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN

ThS Nguyễn Thanh Triều TRƯỜNG ĐẠI HỌC AN GIANG

KHOA NÔNG NGHIỆP – TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC AN GIANG KHOA NÔNG NGHIỆP – TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN

Hội đồng chấm luận văn tốt nghiệp đã chấp thuận luận văn đính kèm với tên đề tài: MỘT SỐ MÔ HÌNH TRỒNG TRỌT TRONG MÙA LŨ TẠI THÀNH PHỐ LONG XUYÊN NĂM 2004

Do sinh viên: Đỗ Thị Thanh Thảo

Thực hiện và bảo vệ trước Hội đồng ngày:

Luận văn đã được Hội đồng đánh giá ở mức:

Ý kiến của Hội đồng:

Long Xuyên, ngày … tháng … năm 2005 DUYỆT Chủ Tịch Hội Đồng BAN CHỦ NHIỆM KHOA NN – TNTN

TIỂU SỬ CÁ NHÂN

Họ và tên: Đỗ Thị Thanh Thảo

Ngày tháng năm sinh: 17/12/1982

Nơi sinh: Mỹ Phước – Long Xuyên – An Giang

Con Ông: Đỗ Thanh Tùng

Và Bà: Huỳnh Thị Kiệm

Địa chỉ: 115/5A, Đông Thịnh 2 – Phường Mỹ Phước – TP Long Xuyên – An Giang

Đã tốt nghiệp phổ thông năm 2000 tại trường PTTH Long Xuyên

Vào Trường Đại học An Giang năm 2001, học lớp ĐH2PN1 khóa 2 thuộc khoa Nông Nghiệp và Tài Nguyên Thiên Nhiên và đã tốt nghiệp kỹ sư ngành Phát Triển Nông Thôn năm 2005

Hình 4 x 6

CẢM TẠ

Luôn nhớ ơn cha mẹ đã suốt đời vì sự nghiệp và tương lai của con

- Chân thành biết ơn

Qúi Thầy – Cô trường Đại Học An Giang, đặc biệt quí Thầy Cô trong khoa Nông Nghiệp – Tài Nguyên Thiên Nhiên, đã tận tình giảng dạy, truyền đạt kiến thức cho tôi trong thời gian học tập tại trường và đã tận tình giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Thầy Nguyễn Thanh Triều đã tận tình hướng dẫn tôi trong quá trình thực hiện Luận Văn Tốt Nghiệp

Thầy Dương Ngọc Thành đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi tiến hành đề tài này

- Xin chân thành cảm ơn

Trạm khuyến nông, trạm bảo vệ thực vật; phòng kinh tế của thành phố Long Xuyên đã tận tình giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi thực hiện Luận Văn Tốt Nghiệp

Bà con nông dân đã cung cấp thông tin và nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập số liệu cho đề tài

Các bạn cùng khóa học đã giúp đỡ tôi trong thời gian học tập tại trường

Đỗ Thị Thanh Thảo

TÓM LƯỢC

Đề tài nghiên cứu về một số mô hình canh tác trong mùa lũ năm 2004 trên địa bàn thành phố Long Xuyên được thực hiện bằng cách thu thập số liệu về tình hình sản xuất và đời sống của các hộ nông dân trong mùa lũ năm 2004 nhằm tổng kết và đánh giá hiệu quả kinh tế của mô hình canh tác lúa vụ 3, rau màu, rau nhút và nấm rơm sản xuất trong mùa lũ

Đối với mô hình canh tác lúa vụ 3 thì tuổi trung bình của chủ hộ khá lớn (51 tuổi), chủ hộ có trình độ văn hóa cấp 2 là chủ yếu (chiếm 40%) và kinh nghiệm sản xuất tương đối lâu năm Diện tích canh tác lúa vụ 3 trung bình là 1,09 ha Qua điều tra thì năng suất trung bình mà các hộ trồng lúa đạt được là 5,28 tấn/ha với tổng chi phí bỏ ra trong sản xuất lúa là 5,3 triệu đồng, nông dân thu được 12,81 triệu đồng và lợi nhuận đạt được là 7,51 triệu đồng/ha/vụ Hiệu quả đồng vốn trong canh tác lúa vụ 3 là 1,58 Ở mô hình này người dân chủ yếu nhận thông tin phục vụ cho sản xuất nông nghiệp như các chương trình khuyến nông và hướng dẫn kỹ thuật từ ti vi và kỹ thuật viên ở phường, xã Các chương trình tập huấn và hội thảo được tổ chức thường xuyên đã giúp nông dân trồng lúa sản xuất đạt hiệu quả

Với mô hình canh tác rau màu, tuổi trung bình của chủ hộ ở mức 46 tuổi, chủ hộ

có trình độ văn hóa cấp 1 là chủ yếu (chiếm 46,7%) và kinh nghiệm sản xuất không cao (trong khoảng từ 6 – 10 năm chiếm đa số) Diện tích canh tác rau màu trung bình là 0,08

ha, nếu tính trên đơn vị diện tích là 1000 m2 thì tổng chi phí nông dân chi ra trong sản xuất rau màu là 1,71 triệu đồng/vụ, họ thu được 3,23 triệu đồng/vụ và lợi nhuận đạt được

là 1,52 triệu đồng/vụ Ở mô hình này người dân chủ yếu nhận thông tin phục vụ cho sản xuất nông nghiệp từ ti vi và kỹ thuật canh tác của họ phần lớn là dựa vào kinh nghiệm bản thân

Với mô hình canh tác rau nhút, tuổi trung bình của chủ hộ tương đối cao (52 tuổi), số chủ hộ lớn hơn 55 tuổi chiếm đa số (40%), chủ hộ có trình độ văn hóa cấp 2 là chủ yếu (chiếm 40%) và kinh nghiệm sản xuất còn thấp Diện tích canh tác rau nhút trung bình là 0,37 ha, qua điều tra thì tổng chi phí nông dân bỏ ra để trồng rau nhút trong

mùa lũ là 13,19 triệu đồng/ha, nông dân thu được 28,34 triệu đồng/ha và lợi nhuận đạt được là 15,15 triệu đồng/ha Ở mô hình này người dân chủ yếu nhận thông tin phục vụ cho sản xuất từ ti vi và bà con xung quanh.

Với mô hình canh tác nấm rơm trong mùa lũ thì tuổi trung bình của chủ hộ là 44 tuổi Họ có trình độ văn hóa cấp 1 là chủ yếu (chiếm 56,7%) và kinh nghiệm sản xuất cũng thấp như ở mô hình trồng rau màu và rau nhút do các mô hình này chỉ mới phát triển trong những năm gần đây Diện tích canh tác nấm trung bình là 0,08 ha Qua điều tra, năng suất trung bình mà các hộ trồng nấm rơm đạt được là 1,24 kg/m mô, với tổng chi phí bỏ ra là 294.149 đồng/100 m mô, nông dân thu được 843.213 đồng/100 m mô và lợi nhuận đạt được là 549.064 đồng/100 m mô

2.3 Tình hình sản xuất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Long Xuyên 4

4.1 Phân bố mẫu điều tra ở các phường, xã của Thành Phố 10

4.2.5 Nhân khẩu và giới tính các thành viên trong nông hộ 17

4.2.7 Diện tích đất sử dụng trong canh tác của các mô hình điều tra

4.3 Thu nhận thông tin phục vụ cho sản xuất nông nghiệp 214.3.1 Nguồn thông tin phục vụ cho sản xuất nông nghiệp 21

4.4 Kỹ thuật và hiệu quả kinh tế trong canh tác lúa vụ 3 của các hộ nông

4.4.2 Hiệu quả kinh tế 284.5 Kỹ thuật và hiệu quả kinh tế trong canh tác rau màu tại thành phố

Long Xuyên năm 2004

4.6 Kỹ thuật và hiệu quả kinh tế trong canh tác rau nhút tại thành phố

4.9 Yếu tố ảnh hưởng đến sản xuất nông hộ ở 3 mô hình lúa, rau màu và

DANH SÁCH BẢNG

1 Hiệu quả sản xuất lúa vụ Đông Xuân và Hè Thu trong năm

2 Diện tích gieo trồng cây màu năm 2004 tại thành phố Long

3 Phân bố các phiếu điều tra của 4 mô hình canh tác tại thành

4 Tuổi của chủ hộ ở các mức phân chia khác nhau trong 4 mô

hình canh tác tại thành phố Long Xuyên năm 2004 12

5 Trình độ văn hóa chủ hộ trong 4 mô hình canh tác tại thành

6 Tuổi các thành viên khác trong nông hộ điều tra ở 4 mô hình

7 Số nhân khẩu trong nông hộ điều tra ở 4 mô hình tại thành

8 Diện tích đất của nông hộ ở các mức độ phân chia khác nhau

trong 4 mô hình canh tác tại thành phố Long Xuyên năm

9 Diện tích đất sử dụng cho 4 mô hình canh tác trong mùa lũ

của nông hộ ở thành phố Long Xuyên năm 2004 19

10 Các loại phương tiện nghe nhìn và phương tiện đi lại của

nông hộ trong 3 mô hình canh tác tại thành phố Long Xuyên

11 Các loại phương tiện phục vụ cho sản xuất nông nghiệp của

nông hộ trong 3 mô hình canh tác tại thành phố Long Xuyên

12 Tỷ lệ (%) chủ hộ có thu nhận các nguồn thông tin phục vụ

trong sản xuất nông nghiệp ở 3 mô hình tại thành phố Long

13 Thu nhận thông tin sản xuất nông nghiệp và tập huấn kỹ

thuật của nông hộ ở 3 mô hình canh tác tại thành phố Long

14 Tỷ lệ (%) chủ hộ đồng ý chọn các yếu tố để sản xuất và

15 Các giống lúa được sử dụng trong canh tác lúa vụ 3 tại thành

16 Các hoạt động trong canh tác lúa vụ 3 của nông dân tại thành

17 Các loại phân bón sử dụng trong canh tác lúa vụ 3 của nông

18 Hiệu quả kinh tế trong canh tác lúa vụ 3 tại thành phố Long

19 Các hoạt động trong canh tác rau màu của nông dân tại thành

20 Lượng phân bón sử dụng trong canh tác rau màu của nông

21 Hiệu quả kinh tế trong canh tác rau màu tại thành phố Long

22 Các hoạt động trong canh tác rau nhút của nông dân tại thành

23 Hiệu quả kinh tế trong canh tác rau nhút tại thành phố Long

24 Hiệu quả kinh tế trong mô hình canh tác nấm rơm 38

25 Thu nhập trong năm của nông hộ ở 4 mô hình canh tác tại

26 Tình hình vay vốn của nông hộ trong 3 mô hình canh tác tại

27 Yếu tố quyết định thành công cho 3 mô hình canh tác tại

28 Chi tiêu gia đình của nông hộ trong 3 mô hình canh tác tại

1 Kinh nghiệm sản xuất của chủ hộ ở 4 mô hình canh tác trong

2 Hiệu quả kinh tế của 4 mô hình canh tác trong mùa lũ tại

DANH SÁCH HÌNH

1 Địa bàn điều tra trên 5 phường, xã của thành phố Long

2 Tỷ lệ (%) các mức độ khác nhau về kinh nghiệm sản xuất

của chủ hộ ở 4 mô hình canh tác tại thành phố Long Xuyên

Chương 1 GIỚI THIỆU

1.1 Đặt vấn đề

An Giang là một tỉnh đầu nguồn lưu vực sông Cửu Long Với nguồn nước ngọt phong phú, khí hậu ôn hòa, đất đai màu mỡ được phù sa bồi đắp hàng năm đã tạo điều kiện thuận lợi cho tỉnh phát triển nông nghiệp, đa dạng hóa cây trồng, vật nuôi Nhưng lại phải thường xuyên đối phó với thiên tai, lũ lụt hàng năm, nhất là những năm lũ lớn đã gây thiệt hại đáng kể đến tính mạng và tài sản của nhân dân, đặc biệt là gây nhiều trở ngại cho hoạt động sản xuất nông nghiệp của tỉnh

Là một phần của tỉnh An Giang nên thành phố Long Xuyên cũng chịu ảnh hưởng của nước lũ hàng năm đổ về từ tháng 7 đến tháng 11 dương lịch Có tổng diện tích đất nông nghiệp là 6.449 ha, nước lũ đã làm phần lớn đất đai của thành phố bị ngập

Nó ảnh hưởng phần nào đến đời sống và sản xuất của nông dân trên địa bàn Nhưng ngày nay, lũ lụt đã không còn là trở ngại lớn đối với đại bộ phận người dân sống ở vùng nông thôn bởi họ đã biết tận dụng những lợi thế do lũ mang lại Bên cạnh các ngành nghề đánh bắt, nuôi trồng thủy sản gắn liền với mùa nước lũ, song song đó họ cũng tiến hành các hoạt động trồng trọt, tạo nên sự đa dạng các loại cây trồng ngay trong mùa nước nổi

Để biết được những thuận lợi, khó khăn cũng như hiệu quả kinh tế của một số

mô hình canh tác trong mùa lũ nên tôi tiến hành đề tài “Một số mô hình trồng trọt trong mùa lũ tại thành phố Long Xuyên năm 2004” Qua đó, có thể đề xuất những mô hình canh tác có hiệu quả, giúp nông dân có thêm cơ hội lựa chọn cho mình phương án sản xuất phù hợp, tạo ra sản phẩm đem lại lợi nhuận cao và tăng nguồn thu nhập trong mùa nước nổi

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

- Tổng kết một số mô hình canh tác trong mùa lũ năm 2004

- Đánh giá hiệu quả kinh tế của các mô hình này

Chương 2 LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU

2.1 Đặc điểm tự nhiên của thành phố Long Xuyên

Thành phố Long Xuyên có diện tích tự nhiên là 106,87 km2, phía Tây Bắc giáp với huyện Châu Thành; Đông Bắc giáp huyện Chợ Mới; Đông Nam giáp huyện Lấp Vò (tỉnh Đồng Tháp); Nam giáp huyện Thốt Nốt (tỉnh Cần Thơ); Tây giáp huyện Thoại Sơn Gồm 9 phường là Bình Đức, Bình Khánh, Mỹ Bình, Mỹ Long, Mỹ Xuyên, Mỹ Phước,

Mỹ Quý, Mỹ Thới, Mỹ Thạnh và 3 xã là các xã Mỹ Khánh, Mỹ Hòa Hưng, Mỹ Hòa (Ủy Ban Nhân Dân Tỉnh An Giang, 2003)

Có khí hậu nhiệt đới gió mùa (một mùa mưa và một mùa nắng) với nền nhiệt cao

và ổn định Nhiệt độ trung bình năm của thành phố Long Xuyên là 28,70C, nhiệt độ cao nhất xuất hiện vào tháng 4 lên đến 30,40C và nhiệt độ thấp nhất là 21,70C xuất hiện vào tháng 1 Số giờ nắng trong ngày cao (bình quân từ 7 đến 10 giờ/ngày) là điều kiện thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp và đáp ứng đầy đủ nhu cầu ánh sáng cho nhiều vụ sản xuất trong năm của thành phố (Ủy Ban Nhân Dân Tỉnh An Giang, 2003)

Mùa mưa ở Long Xuyên bắt đầu vào tháng 5 và kết thúc vào tháng 11, tổng lượng mưa trong mùa mưa đạt đến 1.306 mm, nhưng trong mùa khô thì tổng lượng mưa chỉ có 94,3 mm (từ tháng 12 đến tháng 4) Cả số ngày mưa và tổng số lượng mưa đều tập trung nhiều vào mùa mưa với tỷ trọng khoảng 93,27% Sự phân bố lượng mưa trung bình giữa các tháng ở thành phố Long Xuyên khá điều hòa nên cường độ mưa không lớn lắm Do lượng mưa trong mùa mưa lớn, lại tập trung vào mùa nước lũ của sông MêKông dồn về hạ lưu đã tạo ra tình trạng ngập lụt Nó chi phối đến nhiều hoạt động sản xuất và đời sống người dân, nhất là đối với khu vực nông thôn có đời sống phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp là chủ yếu (Ủy Ban Nhân Dân Tỉnh An Giang, 2003)

Đối với tình hình thủy văn thì trên địa bàn thành phố Long Xuyên do có chế độ bán nhật triều, với hai lần triều lên và hai lần triều xuống trong ngày chiếm ưu thế hơn so với chế độ nhật triều nên rất có lợi cho việc tưới tiêu trong sản xuất nông nghiệp Nhưng lại bất lợi cho việc tiêu nước trong mùa lũ, đặc biệt lúc lũ lớn gặp triều cường (Ủy Ban Nhân Dân Tỉnh An Giang, 2003)

2.2 Hiện trạng sử dụng đất

Toàn thành phố có tổng diện tích 10.687 ha, trong đó đất nông nghiệp là 6.449 ha; chiếm 60,34% tổng diện tích đất của thành phố; đất chuyên dùng 1.162 ha, chiếm 10,87%; đất ở có 1.905 ha, chiếm 17,83% và đất khác có 1.171 ha, chiếm 10,96% Diện tích đất sử dụng trong nông nghiệp ở các phường, xã được phân bố như sau: nhiều nhất

là phường Mỹ Thới có 1.523 ha (trong tổng số 2.000 ha đất của phường) và ít nhất là phường Mỹ Phước có 189 ha Còn lại là các xã Mỹ Hoà Hưng có 765 ha, Mỹ Khánh có

641 ha và phường Mỹ Quý có 201 ha diện tích đất sử dụng trong nông nghiệp (Phòng thống kê thành phố Long Xuyên, 2004)

2.3 Tình hình sản xuất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Long Xuyên

Theo Phòng kinh tế thành phố Long Xuyên (2004), lũ năm 2003 nhỏ, rút sớm nên thuận lợi cho xuống giống vụ Đông Xuân 2003 – 2004; lũ năm 2004 tuy lớn so với năm 2003 nhưng chỉ ở mức trung bình Do lũ về muộn, mực nước biến động nhỏ, nên không ảnh hưởng nhiều cho sản xuất nông nghiệp; lúa được giá và các chính sách ưu đãi

đã được triển khai hỗ trợ tích cực cho hoạt động sản xuất của nông dân Bên cạnh đó, nhờ sự phối hợp đồng bộ giữa các ngành, các cấp, sự nổ lực của đội ngũ cán bộ kỹ thuật ngành nông nghiệp và nông dân trong việc đẩy mạnh sản xuất và ứng dụng những tiến

bộ khoa học kỹ thuật Hoạt động đó đã góp phần hạ giá thành sản phẩm, nâng cao năng suất, chất lượng cây trồng vật nuôi, tăng thu nhập trên một hecta diện tích đất sản xuất cho nông dân

Trong lĩnh vực trồng trọt, có tổng diện tích gieo trồng các loại cây cả năm 2004 trên địa bàn thành phố Long Xuyên là 13.103,94 ha, trong đó diện tích trồng lúa là 11.759,54 ha và diện tích trồng các loại cây màu là 1.344,4 ha (Phòng kinh tế thành phố Long Xuyên, 2004)

Trong vụ Đông Xuân, nông dân đã tập trung tổ chức gia cố đê bao, bơm nước nên thời gian xuống giống sớm, với diện tích là 5.747,17 ha; năng suất đạt 6,94 tấn/ha

Trong vụ Hè Thu, do vụ lúa Đông Xuân thu hoạch sớm, nông dân có thời gian

tiết, thời vụ, nông dân sử dụng các giống lúa chất lượng cao và áp dụng tiến bộ khoa học

kỹ thuật vào sản xuất nên năng suất lúa đạt được 5,17 tấn/ha

Bảng 1: Hiệu quả sản xuất lúa vụ Đông Xuân và Hè Thu trong năm 2004 tại thành phố

Long Xuyên, An Giang

(Nguồn: Phòng kinh tế thành phố Long Xuyên, 2004)

Kết quả sản xuất lúa vụ Đông Xuân – Hè Thu năm 2003 – 2004, nông dân đã sử dụng lúa chất lượng cao để sản xuất đạt 99% diện tích, bao gồm các giống lúa như: OM1490, OM2517, OMCS2000, OM3536, VD20, Jasmine, lúa Nhật,…

Đối với các loại rau thì cây rau dưa các loại chiếm diện tích khá lớn (301 ha ở vụ Đông Xuân và 428,20 ha ở vụ Hè Thu)

Đặc biệt trong mùa nước nổi năm 2004, do tác động của các lớp đào tạo nghề ở các phường xã đã phát triển mạnh nghề trồng nấm rơm; tận dụng 42,3 ha diện tích đất bờ

và sân phơi

Với những loại cây trồng trên mặt nước, một số hộ nông dân tận dụng được 23,1

ha diện tích mặt nước ở những vùng lung, trũng, bãi bồi đã trồng các loại ấu, rau nhút, sen,…(trong đó ấu: 4,5 ha; rau nhút: 14,3 ha và sen: 4,1 ha)

Bảng 2: Diện tích gieo trồng cây màu năm 2004 tại thành phố Long Xuyên, An Giang

Đơn vị tính: Ha

(Nguồn: Phòng kinh tế thành phố Long Xuyên, 2004)

2.4 Một số mô hình canh tác trong mùa lũ

Theo kết quả khảo sát ở An Giang và Đồng Tháp của Nguyễn Tấn Khuyên (2004) cho thấy, hoạt động trồng trọt trong mùa nước và trong địa bàn ngập sâu chỉ mới bắt đầu và bước đầu đã đem lại lợi nhuận bổ sung cho bộ phận nông dân, song đây chỉ mới dừng lại ở dạng mô hình nhỏ và sản xuất còn bấp bênh Trong mùa nước lũ năm

2003, nông dân tổ chức trồng các loại hoa màu ở nơi đất cao, kiểm soát nước tốt với mức đầu tư 1,5 – 2 triệu đồng/công thu lãi 1 – 1,2 triệu đồng/vụ, cách thức này thích hợp cho các hộ nghèo ít đất Sản suất lúa vụ 3 ở An Giang với năng suất bình quân đạt 4,7 tấn/ha, sản lượng đạt 297 ngàn tấn chiếm 12,64% sản lượng của cả năm Hoạt động tuy mang lại thu nhập bổ sung khá lớn cho nông dân, nhưng lại đòi hỏi sự đầu tư lớn của xã hội (đê bao khép kín, kiểm soát lũ triệt để) nên đã tăng chi phí cho nông dân Đối với các loại cây thủy sinh như: sen, ấu, rau muống ruộng,… được bố trí trên các mặt nước ao, lòng

hồ đất trũng, với mức đầu tư thấp khoảng 1 triệu đồng cho một công, đem lại thu nhập

Tại huyện Tân Châu thuộc tỉnh An Giang, phần lớn nông dân chủ yếu tập trung vào trồng bắp lai, ngoài ra, một vài hộ trồng cải và đậu Đối với bắp lai do giá cả thường

ổn định và dễ trồng nên có thể trồng được trên diện tích lớn (đôi khi có thể trồng đến 1 ha/hộ), nhưng lợi nhuận không cao và thời gian trồng kéo dài khoảng 90 ngày/vụ Do đó, chỉ có thể trồng 3 vụ/năm, lợi nhuận giữa các vụ không chênh lệch nhau nhiều, đạt 873,55 ngàn đồng/công (vụ 1), 976,25 ngàn đồng/công (vụ 2) và 658,93 ngàn đồng/công

ở vụ 3 Tổng lợi nhuận 3 vụ đạt 2,51 triệu đồng/công Trước khi đê bao vùng này chỉ trồng 2 vụ/năm Như vậy, bao đê đã nâng số vụ canh tác lên cũng là tăng nguồn thu nhập của các hộ nông dân (Dương Văn Nhã, 2004)

Tại xã Kiến Thành thuộc huyện Chợ Mới, mô hình sản xuất chủ yếu trong mùa

lũ là trồng lúa vụ 3 Trong đó, diện tích sản xuất bình quân là 1,39 ha/hộ, giống lúa được

sử dụng chủ yếu là OM1490, OM2031, OMCS2000 đạt hiệu quả kinh tế cao, bình quân lợi nhuận thu được từ 600 – 700 ngàn đồng/công (năng suất đạt 4 – 5 tấn/ha, giá lúa 1.800 – 1.900 đồng/kg) Trong khi đó tại xã Khánh Hòa thuộc huyện Châu Phú, sản xuất lúa trong vụ 3 với diện tích bình quân là 0,65 ha/hộ, các giống lúa được nông dân huyện Châu Phú sử dụng chủ yếu là OMCS2000, OM1490 và AS996 Năng suất bình quân đạt đến 5,17 tấn/ha, giá bán 1.953 đồng/kg (cao hơn so với giá lúa tại xã Kiến Thành) nhưng lãi thu được chỉ có 600.000 đồng/công (Phan Văn Ninh, 2004)

Đối với mô hình canh tác màu như hành, hẹ, dưa leo, ngò,… được nông dân huyện Châu Phú trồng với giá bán được là 2.750 đồng/kg, mức đầu tư cho một công khoảng 1,2 triệu đồng, nông dân bán 3,6 triệu đồng/công và thu được 2,7 triệu đồng/công (Phan Văn Ninh, 2004)

Tại xã Kiến An thuộc huyện Chợ Mới tỉnh An Giang, phần lớn nông dân trồng 4 vụ/năm, tùy theo từng loại cây (đôi khi có thể trồng 5 vụ/năm nhưng năng suất thấp do không có thời gian phơi đất), các loại màu vùng này chủ yếu là hành, hẹ, khổ qua, sà lách, mồng tơi, ớt,… Lợi nhuận biến động từ 1,81 – 2,72 triệu đồng/công ở vụ 1, vụ 2 và

vụ 3; riêng ở vụ 4 hiệu quả kinh tế cao hơn và lợi nhuận đạt 4,28 triệu đồng/công Tổng lợi nhuận đạt 11,42 triệu đồng/công, hiệu quả sử dụng đồng vốn là 1,53; cao hơn rất nhiều so với huyện Tân Châu Tuy lợi nhuận cao nhưng cũng rất dễ bị lỗ nếu giá xuống

thấp và có thể không bán được đồng nào do mướn nhân công cao hơn là giá bán, ngược lại lợi nhuận cũng có thể cao gấp 10 lần bình thường (Dương Văn Nhã, 2004).

Theo Ủy Ban Nhân Dân huyện Thoại Sơn (2003), thì mô hình trồng nấm rơm cũng tạo ra nguồn thu nhập lớn cho nông dân trong mùa nước nổi, bình quân mỗi công rơm chất nấm khoảng 15 đến 20 ngày cho thu hoạch từ 45 – 50 kg nấm, thu nhập khoảng 250.000 đồng/công rơm Tuy nhiên, số hộ nông dân trồng nấm rơm tại huyện này còn rất

ít vì sợ không nơi tiêu thụ nên đa số nông dân đã bỏ phí rơm rạ ngoài đồng hay dọc trên các tuyến lộ, phun xuống lòng sông, kênh rạch gây ô nhiễm môi trường, ô nhiễm nguồn nước

Chương 3 PHƯƠNG TIỆN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Phương tiện nghiên cứu

- Địa bàn nghiên cứu: Thành Phố Long Xuyên – Tỉnh An Giang

- Bảng câu hỏi

- Các dụng cụ: bút mực, bút chì, sơ mi đựng phiếu điều tra,…

- Xe đi lại

- Máy vi tính

3.2 Phương pháp nghiên cứu

- Thu thập thông tin tổng quan ở Thành Phố gồm các số liệu thứ cấp về điều kiện

tự nhiên, điều kiện kinh tế – xã hội của vùng, số liệu về tình hình sản xuất trong năm và trong mùa nước nổi năm 2004 trên địa bàn Thành Phố Long Xuyên

- Phỏng vấn người am hiểu trên địa bàn các phường, xã để xác định một số mô hình có triển vọng trong mùa lũ năm 2004 tại Thành Phố Long Xuyên để tiến hành điều tra và các mô hình được chọn là:

 Mô hình trồng nấm rơm

 Mô hình trồng lúa vụ 3

 Mô hình trồng rau màu

 Mô hình trồng rau nhút

- Phỏng vấn trực tiếp nông hộ bằng Bảng câu hỏi (phụ chương 2)

- Nhập số liệu, xử lý và phân tích số liệu đã thu thập

- Tổng hợp, viết báo cáo

3.3 Phân tích thống kê

- Nhập số liệu bằng phần mềm Excel

- Xử lý và phân tích số liệu bằng chương trình SPSS

Chương 4 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

4.1 Phân bố mẫu điều tra ở các phường, xã của Thành Phố

Có 4 mô hình được chọn để điều tra và các phiếu phỏng vấn nông hộ được phân

bố trên 5 phường, xã (Bảng 3)

Bảng 3: Phân bố các phiếu điều tra của 4 mô hình canh tác tại thành phố Long Xuyên

năm 2004

Đơn vị: PhiếuPhường (xã) Lúa vụ 3 Rau màu Rau nhút Nấm rơm Tổng cộng

Qua Bảng 3, các mô hình đã chọn để điều tra phân bố như sau:

- Đối với mô hình trồng lúa có 15 phiếu được điều tra ở phường Mỹ Quý 3 phiếu, phường Mỹ Khánh 2 phiếu, phường Mỹ Phước 2 phiếu và phường Mỹ Thới 8 phiếu

- Ở mô hình trồng rau màu gồm 15 phiếu được phân bố trên 3 phường xã trong

đó phường Mỹ Thới có 3 phiếu, xã Mỹ Hòa Hưng 6 phiếu và xã Mỹ Khánh 6 phiếu

- Ở mô hình trồng rau nhút do các hộ canh tác chủ yếu tập trung ở xã Mỹ Hòa Hưng nên có 10 phiếu điều tra tại xã này và 5 phiếu còn lại tập trung ở xã Mỹ Khánh

- Mô hình trồng nấm rơm điều tra tại xã Mỹ Khánh gồm 30 phiếu

- Như vậy, các phiếu phỏng vấn tập trung ở xã Mỹ Hòa Hưng có 16 phiếu, xã

Mỹ Khánh có 43 phiếu, phường Mỹ Thới có 11 phiếu, phường Mỹ Quý có 3 phiếu và phường Mỹ Phước có 2 phiếu

Hình 1: Địa bàn điều tra trên 5 phường, xã của thành phố Long Xuyên

: Điểm có mẫu điều tra

4.2 Đặc điểm chung của nông hộ điều tra

4.2.1 Tuổi của chủ hộ

Qua số liệu điều tra được thể hiện trong bảng 4 cho thấy tuổi của chủ hộ ở 4 mô hình canh tác đều ở mức từ 26 tuổi trở lên

Bảng 4: Tuổi của chủ hộ ở các mức phân chia khác nhau trong 4 mô hình canh tác tại

thành phố Long Xuyên năm 2004

độ tuổi từ 26 – 35 tuổi chiếm 6,7%, còn chủ hộ có độ tuổi từ 36 – 45 và 46 – 55 tuổi đều chiếm tỷ lệ như nhau ở mức 26,7% (Bảng 4)

Qua kết quả điều tra được thể hiện trong Bảng 4 thì tuổi trung bình của chủ hộ trong mô hình trồng rau màu là 46 tuổi Trong đó, chiếm tỷ lệ cao nhất ở mức 33,3% là chủ hộ có độ tuổi từ 46 – 55 tuổi, chiếm tỷ lệ thấp nhất là chủ hộ từ 36 – 45 và lớn hơn

Trong mô hình trồng nấm rơm, tuổi trung bình của chủ hộ là 44 tuổi, thấp nhất trong 4 mô hình canh tác đã điều tra Ở độ tuổi này, người nông dân rất năng động trong công việc và có năng lực sản xuất tốt, đồng thời cũng đã tích lũy được một số kinh nghiệm trong quá trình sản xuất Trong mô hình này không có sự chênh lệch lớn giữa các mức độ phân chia độ tuổi của chủ hộ, trong đó chủ hộ có độ tuổi từ 26 – 35 tuổi chiếm tỷ

lệ cao nhất (30,0%) và thấp nhất là độ tuổi từ 46 – 55 tuổi chiếm 20,0%

4.2.2 Trình độ văn hóa của chủ hộ

Theo Võ Tòng Anh (2004) thì trình độ văn hóa càng cao, chủ hộ càng có cơ hội tiếp cận thông tin và lựa chọn phương án sản xuất kinh doanh thích hợp cho mình, từ đó mức độ đầu tư và khả năng tham gia thị trường mạnh dạn hơn Qua kết quả điều tra, trình

độ văn hóa của chủ hộ trong cả 4 mô hình tương đối thấp (Bảng 5)

Bảng 5: Trình độ văn hóa chủ hộ trong 4 mô hình canh tác tại thành phố Long Xuyên

năm 2004

Đơn vị tính: %Trình độ văn hóa Lúa vụ 3 Rau màu Rau nhút Nấm rơm

Ở mô hình trồng lúa, trình độ văn hóa trung bình của chủ hộ là lớp 8 và không

có chủ hộ nào không biết chữ Chủ hộ có trình độ cấp 2 chiếm đa số trong mô hình này (40,0%), cấp 3 là 33,3% và chủ hộ có trình độ cấp 1 chiếm 26,7% (Bảng 5)

Ở mô hình trồng rau màu, chủ hộ có trình độ văn hóa trung bình là lớp 4, thấp nhất trong 4 mô hình điều tra Phần đông các hộ này canh tác dựa vào kinh nghiệm là chủ yếu, trong đó tỷ lệ chủ hộ không biết chữ là 26,7%, chiếm tỷ lệ cao nhất 46,7% là chủ hộ có trình độ văn hóa cấp 1, tỷ lệ chủ hộ có trình độ cấp 2 và cấp 3 đều ở mức 13,3% (Bảng 5)

Ở mô hình trồng rau nhút, tỷ lệ chủ hộ có trình độ cấp 1 chiếm đa số (53,3%), cấp 2 chiếm 26,7% và cấp 3 là 13,3%, số chủ hộ không biết chữ trong mô hình này có tỷ

lệ 6,7% Trình độ văn hóa trung bình của chủ hộ là lớp 5, tương đương với trình độ văn hóa của chủ hộ trong mô hình trồng nấm (Bảng 5)

Đối với mô hình trồng nấm rơm, chiếm tỷ lệ cao nhất là số chủ hộ có trình độ văn hóa cấp 1 (56,7%) và thấp nhất là chủ hộ có trình độ văn hóa cấp 3 (6,7%) (Bảng 5) Cũng như mô hình trồng lúa, trong mô hình này không có chủ hộ nào mù chữ, nhờ thế

mà thuận lợi cho nông dân trong việc việc ghi chép và đọc tài liệu tuyên truyền, tập huấn của cán bộ giảng dạy Nhưng lại hạn chế trong việc tiếp thu những kiến thức mới phục

vụ cho sản xuất nông nghiệp thông qua báo chí hay các lớp tập huấn kỹ thuật

4.2.3 Kinh nghiệm sản xuất của chủ hộ

Kinh nghiệm sản xuất của chủ hộ là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến năng suất và hiệu quả của mô hình canh tác, giúp nông dân có thể hạn chế mặt hại và phát huy những mặt lợi trong quá trình sản xuất

Do canh tác cây lúa đã có từ lâu đời ở nước ta cũng như ở Long Xuyên, nên chủ

hộ có kinh nghiệm sản xuất trung bình là 21,4 năm (Bảng 1 trong pc), phần lớn chủ hộ

có kinh nghiệm sản xuất lớn hơn 20 năm Trong đó, chủ hộ có kinh nghiệm lớn hơn 30 năm chiếm 26,7%, chủ hộ có mức kinh nghiệm từ 21 - 30 năm chiếm 26,7%, số chủ hộ

có kinh nghiệm 5 năm trở xuống chiếm tỷ lệ 20,0% (hình 2)

13,3

26,7 26,7 26,7

50,0

26,7

6,7 0 0

>30 năm

Hình 2: Tỷ lệ (%) các mức độ khác nhau về kinh nghiệm sản xuất của chủ hộ ở 4 mô

hình canh tác tại thành phố Long Xuyên năm 2004

Trong mô hình trồng rau màu, kinh nghiệm sản xuất của chủ hộ còn thấp Trong

đó, có tỷ lệ cao nhất là chủ hộ có kinh nghiệm từ 6 – 10 năm chiếm 53,3%, kế đến là chủ

hộ có kinh nghiệm nhỏ hơn hoặc bằng 5 năm chiếm 26,7% và từ 11 – 20 năm chiếm 20,0% (hình 2) Chủ hộ có kinh nghiệm sản xuất trung bình trong mô hình này là 9,5 năm, tương đương với các hộ trồng rau nhút cũng có kinh nghiệm trung bình là 9 năm

Trồng cây rau nhút do chỉ mới phát triển trong những năm gần đây nên kinh nghiệm sản xuất của chủ hộ không cao Trong đó, có tỷ lệ cao nhất là chủ hộ có kinh nghiệm nhỏ hơn hoặc bằng 5 năm chiếm 40,0% và từ 6 – 10 năm cũng chiếm 40,0% Chủ hộ có kinh nghiệm từ 11 – 20 năm là 13,3% và từ 21 – 30 năm là 6,7% (hình 2)

Trong mô hình trồng nấm rơm, chủ hộ có kinh nghiệm sản xuất trung bình là 10 năm Với tỷ lệ lớn nhất là số chủ hộ có kinh nghiệm từ 6 đến 10 năm chiếm 50,0% và nhỏ nhất là từ 21 đến 30 năm chiếm 6,7%, không có chủ hộ nào có kinh nghiệm sản xuất lớn hơn 30 năm trong mô hình này (hình 2)

Tỷ lệ (%) chủ hộ

Mô hình

Tóm lại, chủ hộ có kinh nghiệm sản xuất trong khoảng từ 6 đến 10 năm là chủ yếu ở mô hình trồng rau màu, rau nhút và nấm rơm Trong khi đó, mô hình trồng nấm và trồng rau nhút không có chủ hộ nào có kinh nghiệm sản xuất lớn hơn 30 năm và mô hình trồng rau màu thì kinh nghiệm của chủ hộ chỉ ở mức từ 20 năm trở xuống Điều này chứng tỏ là các mô hình trồng rau màu, trồng rau nhút và trồng nấm rơm chỉ mới phát triển những năm gần đây nên kinh nghiệm sản xuất của chủ hộ ở các mô hình này không cao Ở mô hình trồng lúa, kinh nghiệm sản xuất của chủ hộ ở các mức phân chia là tương đối ngang bằng nhau, không có sự chênh lệch lớn về tỷ lệ.

4.2.4 Tuổi các thành viên khác trong nông hộ

Các thành viên khác trong độ tuổi lao động cũng đã đóng góp một phần cho kinh

tế của nông hộ thông qua nguồn thu nhập từ các hoạt động sản xuất nông nghiệp hay từ các nguồn thu nhập khác Vì vậy, họ cũng góp phần làm tăng nguồn thu nhập của nông hộ

Bảng 6: Tuổi các thành viên khác trong nông hộ điều tra ở 4 mô hình tại thành phố Long

Ở mô hình canh tác lúa vụ 3 như trong Bảng 6, có tỷ lệ cao nhất là thành viên có

độ tuổi từ 26 – 35 (chiếm 31,0%), tỷ lệ các thành viên nhỏ hơn hoặc bằng 15 tuổi chiếm 19,7% và lớn hơn 55 tuổi chiếm 7,0% Tuổi trung bình của các thành viên khác trong nông hộ ở mô hình canh tác lúa và nấm rơm cùng là 28 tuổi nhưng chiếm tỷ lệ cao nhất

Ở mô hình trồng rau màu, tuổi trung bình của các thành viên khác là 25 tuổi, chiếm tỷ lệ thấp nhất là thành viên có độ tuổi lớn hơn 55 chiếm 3,6% và cao nhất là từ 16

- 25 tuổi chiếm 30,9% Với mô hình trồng rau nhút trung bình là 32 tuổi, lớn nhất trong 3

mô hình còn lại, nhưng có tỷ lệ cao nhất là số thành viên có độ tuổi nhỏ hơn hoặc bằng

15 chiếm 28,1% và thấp nhất là từ 46 – 55 tuổi chiếm 7,0% (Bảng 6)

4.2.5 Nhân khẩu và giới tính các thành viên trong nông hộ

Cơ cấu gia đình trong các hộ đã điều tra ở 4 mô hình canh tác có sự chênh lệch không lớn, trung bình mỗi hộ có từ 5 đến 6 thành viên, trong đó mô hình trồng lúa và trồng nấm rơm có 6 người/hộ, mô hình trồng rau màu và trồng rau nhút có 5 người/hộ

Bảng 7: Số nhân khẩu trong nông hộ điều tra ở 4 mô hình tại thành phố Long Xuyên

Nhìn chung, nam giới chiếm tỷ lệ cao hơn so với nữ, riêng đối với mô hình trồng rau nhút thì tỷ lệ nam nữ bằng nhau Ở mô hình trồng lúa và trồng nấm rơm có 4 người trong độ tuổi lao động trên tổng số 6 người trong gia đình, còn mô hình trồng rau màu và rau nhút thì tỷ lệ này là 3: 5 (Bảng 7) Đây là nguồn lao động của nông hộ, đóng góp một phần cho kinh tế gia đình hoặc phục vụ trong sản xuất nông nghiệp nhất là trong canh tác rau màu đòi hỏi nhiều công lao động

4.2.6 Tổng diện tích đất của nông hộ

Đất đai là một yếu tố sản xuất không thể thiếu trong nông nghiệp Qua kết quả điều tra cho thấy tỷ lệ phần trăm diện tích đất của nông hộ ở các mức độ phân chia khác nhau được thể hiện trong Bảng 8

Bảng 8: Diện tích đất của nông hộ ở các mức độ phân chia khác nhau trong 4 mô hình

canh tác tại thành phố Long Xuyên năm 2004

Đơn vị tính: %

Qui mô đất đai bình quân trên hộ có sự chênh lệch không lớn giữa các mô hình canh tác Trong đó, thấp nhất là mô hình trồng rau màu có 1,12 ha/hộ, cao nhất là mô hình trồng lúa 1,66 ha/hộ, còn mô hình trồng rau nhút và trồng nấm rơm thì các diện tích trung bình tương đương ở mức 1,32 ha/hộ và 1,45 ha/hộ Đối với mô hình rau màu, rau nhút và nấm rơm, chiếm tỷ lệ cao nhất là số hộ nông dân có diện tích đất trong khoảng từ 0,51 – 2,0 ha, lần lượt là 46,7% ở mô hình rau màu, 53,3% ở mô hình rau nhút và 53,6%

ở mô hình nấm rơm Riêng với mô hình trồng lúa thì tỷ lệ số hộ có diện tích lớn hơn 2,0

4.2.7 Diện tích đất sử dụng trong canh tác của các mô hình điều tra trong mùa lũ năm 2004

Với diện tích đất của nông hộ phục vụ cho canh tác trong các mô hình điều tra

nhút thì có mức trung bình là 0,37 ha (Bảng 9) Phần lớn các hộ trồng rau màu, nấm rơm

và rau nhút có diện tích đất lớn chủ yếu là phục vụ cho canh tác lúa hoặc vườn cây ăn trái

Bảng 9: Diện tích đất sử dụng cho 4 mô hình canh tác trong mùa lũ của nông hộ ở thành

phố Long Xuyên năm 2004

và nhỏ nhất trong cả 2 mô hình này là 0,01 ha (Bảng 9)

Ngoài đất đai thì các loại phương tiện khác phục vụ cho đời sống như tivi, radio,

xe đạp, xe gắn máy,… cũng được điều tra Nhìn chung, số hộ có các loại phương tiện nghe nhìn và phương tiện đi lại chiếm tỷ lệ cao, nhằm để phục vụ cho nhu cầu sản xuất

và đời sống

Theo Bảng 10 thì tỷ lệ số hộ có tivi ở 3 mô hình canh tác đều ở mức 80,0% trở lên Radio từ 26,7% trở lên và đầu video từ 60,0% trở lên Đây là các phương tiện giúp nông dân có thể nghe và xem các chương trình về nông nghiệp trên truyền hình

Bảng 10: Các loại phương tiện nghe nhìn và phương tiện đi lại của nông hộ trong 3 mô

hình canh tác tại thành phố Long Xuyên năm 2004

4.2.8 Phương tiện sản xuất của nông hộ

Trong hoạt động sản xuất nông nghiệp có các loại phương tiện như bình xịt,

máy cày, xới, máy bơm nước,… luôn gắn liền với đại đa số nông dân Với những loại tương đối rẻ tiền như bình xịt và xuồng thì số hộ nông dân có loại phương tiện này chiếm

tỷ lệ khá cao Nhưng với những loại đắt tiền chỉ có ở một số ít hộ nông dân như máy cày hay máy suốt

Qua kết quả được thể hiện trong Bảng 11 cho thấy trong các loại phương tiện sản xuất như máy cày, xới và máy suốt chỉ có ở một số hộ trồng lúa nhưng tỷ lệ không cao (chiếm 20,0%), không có chủ hộ nào có máy sấy trong cả 3 mô hình canh tác Ở mô hình trồng lúa, số hộ có bình xịt chiếm 93,3% Do phần lớn nông dân bán lúa ngay sau khi thu hoạch nên rất ít hộ có kho trữ lúa Vì vậy, kết quả điều tra cho thấy số hộ có kho trữ lúa thấp, chiếm 26,7% Số hộ có xuồng chiếm 66,7% và số hộ có máy bơm nước chiếm 86,7%

Bảng 11: Các loại phương tiện phục vụ cho sản xuất nông nghiệp của nông hộ trong 3

mô hình canh tác tại thành phố Long Xuyên năm 2004

Đơn vị tính: %

Đối với mô hình canh tác rau màu, số hộ có bình xịt chiếm 86,7% Tỷ lệ số hộ nông dân có xuồng và máy bơm nước trong mô hình này tương đương với trong mô hình canh tác lúa (66,7% và 86,7%)

Ở mô hình trồng rau nhút, do các hộ phải thường xuyên xịt thuốc và phun phân cho cây rau này nên 100% hộ có bình xịt Đa số nông dân sử dụng xuồng để có thể chăm sóc cũng như thu hoạch rau dễ dàng và nhanh hơn, nên số hộ có phương tiện này chiếm

tỷ lệ cao, đến 93,3% và số hộ có máy bơm nước là 73,3% (Bảng 11)

4.3 Thu nhận thông tin phục vụ cho sản xuất nông nghiệp

4.3.1 Nguồn thông tin phục vụ cho sản xuất nông nghiệp

Để phục vụ cho hoạt động sản xuất nông nghiệp, đa phần bà con nông dân đều nhận thông tin từ nhiều nguồn khác nhau Theo kết quả trong Bảng 12, nông dân nhận nguồn thông tin trên ti vi chiếm đa số như mô hình trồng lúa có 73,3%; mô hình trồng rau màu có 46,7% và mô hình trồng rau nhút có 40,0% Thông qua một số chương trình như Nhịp cầu nhà nông, Gặp gở 4 nhà, chương trình Khuyến nông, hướng dẫn kỹ thuật IPM,…

Chủ hộ nhận thông tin từ một số nông dân khác về kỹ thuật trồng, cách sử dụng phân, thuốc, trao đổi ý kiến, góp ý nhau cho sản xuất đạt hiệu quả, trao đổi kinh nghiệm, thông tin cho nhau về các phương pháp mới cũng như giống cây mới qua những cuộc hội

thảo Chiếm tỷ lệ cao nhất là mô hình trồng rau nhút và trồng lúa có 60,0% và mô hình trồng rau màu chỉ có 20,0% (Bảng12) Bên cạnh đó, bà con cũng nhận thông tin từ bà con thân nhân, từ radio, dịch vụ bán vật tư nông nghiệp,…

Bảng 12: Tỷ lệ (%) chủ hộ có thu nhận các nguồn thông tin phục vụ trong sản xuất nông

nghiệp ở 3 mô hình tại thành phố Long Xuyên năm 2004

Người nghiên cứu, thí nghiệm và điều tra 6,7 0,0 0,0

Ở mô hình trồng rau màu và trồng rau nhút, qua kết quả điều tra cho thấy hầu như nông dân không nhận thông tin phục vụ cho sản xuất nông nghiệp từ những người nghiên cứu thí nghiệm và điều tra hay từ các hợp tác xã (Bảng 12) Trong khi đó, mô hình trồng lúa có 6,7% chủ hộ có nhận thông tin từ người nghiên cứu, thí nghiệm điều tra

và 20,0% chủ hộ nhận các thông tin phục vụ cho sản xuất nông nghiệp từ hợp tác xã

Trong các hộ có thu nhận thông tin phục vụ cho hoạt động sản xuất nông nghiệp thì phần lớn chủ hộ là người thu nhận với tỷ lệ 88,0% ở mô hình canh tác lúa, 82,6% ở

mô hình canh tác rau màu và 70,6% ở mô hình canh tác rau nhút Còn lại là vợ (chồng) hay người khác (là con hoặc người thân trong gia đình) thu nhận và số lần thu nhận thông tin rất thường xuyên (Bảng 13)

Các chương trình tập huấn kỹ thuật được tổ chức nhằm giúp nông dân có thể tiếp

Bảng 13: Thu nhận thông tin sản xuất nông nghiệp và tập huấn kỹ thuật của nông hộ ở 3

mô hình canh tác tại thành phố Long Xuyên năm 2004

Song vấn đề có tham gia tập huấn hay không còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tập quán của nông dân, thời gian tổ chức tập huấn, có được mời hay không được mời tham gia,… Các lớp tập huấn chủ yếu phổ biến kỹ thuật có liên quan đến canh tác lúa và màu Vì thế, ở mô hình canh tác lúa nông dân tham gia những chương trình tập huấn kỹ thuật có tỷ lệ là 93,3%, chiếm khá cao so với mô hình trồng rau màu là 53,3% Trong khi mô hình trồng rau nhút vì chưa có chương trình nào tổ chức tập huấn về kỹ thuật canh tác loại cây này nên chỉ có 20,0% chủ hộ tham gia lớp tập huấn nhưng chủ yếu chỉ là phổ biến kỹ thuật trồng màu và nuôi cá (Bảng 13)

Theo các hộ nông dân đã tham gia tập huấn thì những kỹ thuật được đưa vào giảng dạy trong nông dân là: kỹ thuật nhân giống, làm lúa giống, IPM, thâm canh lúa tổng hợp, chuyển dịch cơ cấu cây trồng, cách sử dụng phân, thuốc bảo vệ thực vật, kỹ thuật trồng rau, sản xuất rau an toàn,… Các chương trình này được thực hiện bởi một số

tổ chức như Trạm bảo vệ thực vật, Trạm khuyến nông thành phố Long Xuyên, Trung tâm hỗ trợ nông dân tỉnh, Hợp tác xã, Viện lúa Đồng Bằng Sông Cửu Long, Sở Nông Nghiệp, Trường đại học Cần Thơ,…

4.3.2 Khả năng tiếp cận thị trường của nông hộ

Quyết định của nông hộ trong việc lựa chọn loại cây trồng để sản xuất, phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau được thể hiện trong Bảng 14

Bảng 14: Tỷ lệ (%) chủ hộ đồng ý chọn các yếu tố để sản xuất và thông tin giá bán

*Thông tin giá bán

Phần đông các hộ nông dân canh tác lựa chọn loại cây trồng để sản xuất vì nó dễ bán (có đến 86,7% hộ đồng ý ở mô hình canh tác lúa và rau màu, 80,0% hộ đồng ý ở mô hình trồng rau nhút) Yếu tố điều kiện đất đai và nước tốt thích hợp cho canh tác cũng được đa số các hộ nông dân trong 3 mô hình đồng ý, mô hình trồng lúa và trồng rau màu cùng có 46,7% và mô hình trồng rau nhút là 86,7% hộ đồng ý

Thông tin giá cả thị trường mà các hộ nông dân canh tác lúa biết được chủ yếu là

từ những người thương buôn chiếm 66,7% và từ hàng xóm là 53,3% Còn mô hình trồng rau màu và rau nhút, người dân thăm dò giá cả ở chợ là chủ yếu (chiếm 73,3%) (Bảng 14) Nông dân bán sản phẩm của mình chủ yếu là do được giá và quen biết trước

4.4 Kỹ thuật và hiệu quả kinh tế trong canh tác lúa vụ 3 của các hộ nông dân ở Thành phố Long Xuyên năm 2004

4.4.1 Kỹ thuật canh tác

Qua điều tra, các giống lúa được nông dân ở thành phố Long Xuyên sử dụng trong vụ 3 là OM1490 chiếm tỷ lệ 33,33%, Jasmine chiếm tỷ lệ 40,0% và một số giống khác cùng có tỷ lệ thấp (6,67%) như: 1723OM351, OM2517, OM3536, AG24 (Bảng 15)

Bảng 15: Các giống lúa sử dụng trong canh tác lúa vụ 3 tại thành phố Long Xuyên năm

Theo Mai Thành Phụng (2004) thì mật độ sạ từ 100 – 120 kg giống/ha là tốt nhất (tối đa là 140 kg/ha) Mật độ này tương đương với lượng giống sử dụng của nông dân đã điều tra trong canh tác lúa vụ 3 ở thành phố Long Xuyên (lượng giống sử dụng trung bình cho 1 ha diện tích đất canh tác là 124 kg) Với mật độ sạ hợp lý như thế sẽ cho năng suất và hiệu quả kinh tế cao hơn sạ dày, dễ chăm sóc và ít sâu bệnh Phần lớn nông dân

sử dụng giống nhà và giá giống trung bình là 3.900 đồng/kg (Bảng 16)

Chuẩn bị đất trước khi gieo trồng như cày, xới, được thực hiện bằng máy (100%), trang bằng đất có 93,3% hộ trang bằng máy và 6,7% hộ trang đất bằng bò; bờ ruộng cũng được tu sửa lại chủ yếu được thực hiện bằng tay Hiện nay máy sạ hàng đang

rất phổ biến trong nông dân, giúp giảm lượng giống sử dụng, hạn chế sâu bệnh, cỏ dại trên đồng ruộng và tăng năng suất lúa Theo kết quả điều tra có 53,3% hộ sạ lúa bằng máy sạ hàng; 46,7% hộ sạ lúa bằng tay Thời điểm nông dân bắt đầu sạ lúa hoặc kéo hàng là từ tháng 6 đến tháng 7 dương lịch Khoảng từ 18 ngày sau khi sạ nông dân tiến hành cấy dặm và tiến hành bơm nước hay xả nước vào ruộng khoảng 6 ngày sau khi sạ (Bảng 16).

Bảng 16: Các hoạt động trong canh tác lúa vụ 3 của nông dân tại thành phố Long Xuyên

Ghi chú: NSKS: Ngày sau khi sạ

Nông dân bón phân cho lúa dao động trong khoảng thời gian từ 7 – 12 ngày sau khi sạ, trung bình nông dân bón từ 3 đến 5 đợt phân/vụ Đối với phân urê, kali và DAP, được hầu hết các hộ nông dân sử dụng cho lúa, còn NPK chỉ có 33,3% hộ sử dụng loại

Ngoài ra, còn có một số nông dân sử dụng thêm các loại phân khác như KNO3, phân gà, phân lân.

Bảng 17: Các loại phân bón sử dụng trong canh tác lúa vụ 3 của nông dân ở thành phố

Long Xuyên năm 2004

Qua điều tra cho thấy nông dân cũng phun từ 1 đến 2 lần/vụ để trị bệnh trên lúa, trong đó số hộ nông dân phun 1 lần chiếm 63,33 và phun 2 lần chiếm 36,67% Một số loại thuốc bệnh được nông dân sử dụng như: Tilt super, Rabcide, Fuan, Arrin, Beam, Adavin, Flash, Tridozole, Folicur, Kasai,…

Để diệt và hạn chế các loại cỏ, nông dân cũng tiến hành phun một số thuốc như: Sofit, Vibuta, Nominee, Sirius, Lincher, Ekill,… Số hộ nông dân phun 1 lần chiếm tỷ lệ cao (93,33%) và phun 2 lần là 6,67% Đa số các hộ nông có phun thuốc diệt mầm, chiếm

tỷ lệ 82,65% (Bảng 16)

Cắt lúa bằng tay là phương pháp thu hoạch lúa chủ yếu ở các hộ nông dân điều tra; chỉ có 17,65% hộ sấy lúa sau thu hoạch, còn lại các hộ nông dân khác tiến hành phơi lúa (Bảng 16)

4.4.2 Hiệu quả kinh tế

Trong mô hình canh tác lúa vụ 3 đã điều tra, tổng chi phí mà các hộ nông dân phải bỏ ra là 5,30 triệu đồng/ha Trong đó bao gồm chi phí vật tư là 2,80 triệu đồng/ha; gồm khoản chi về phân, thuốc và giống chiếm tỷ lệ cao nhất trong các khoản chi phí khác đầu tư cho sản xuất lúa (52,83%) Tiền công chi trả cho những hoạt động thuê mướn lao động là 1,94 triệu đồng/ha/vụ chiếm 36,60%; bao gồm các chi phí như: chuẩn

bị đất, gieo sạ, cấy dặm, bơm thoát nước, làm cỏ, thu hoạch (cắt, gom, vác, vận chuyển), phơi sấy,…

Bảng 18: Hiệu quả kinh tế trong canh tác lúa vụ 3 tại thành phố Long Xuyên năm 2004

Chi phí lao động mà gia đình bỏ ra để tham gia vào sản xuất lúa được quy ra tiền

là 0,56 triệu đồng/ha/vụ Gồm các hoạt động như: chuẩn bị đất, bơm thoát nước, bón phân, xịt thuốc, phơi lúa,… chiếm tỷ lệ 10,57%, tỷ lệ này thấp nhất trong các khoản chi phí khác đầu tư trong sản xuất lúa (Bảng 18)

Năng suất trung bình của các hộ canh tác lúa đạt 5,28 tấn/ha; giá bán trung bình 2.397 đồng/kg (thời gian bán từ tháng 8 đến tháng 10 dương lịch), chủ yếu nông dân bán cho bạn hàng hoặc hàng xóm xung quanh Tổng thu mà các hộ nông dân có được sau trồng lúa vụ 3 là 12,81 triệu đồng trong khi tổng chi là 5,30 triệu đồng/ha, nên lợi nhuận trung bình có được là 7,51 triệu đồng/ha/vụ (Bảng 18) Như vậy, khi các hộ nông dân trồng lúa bỏ ra 1 đồng vốn bao gồm chi phí vật tư và chi phí lao động thuê thì thu lại được 1,58 đồng, cho thấy hiệu quả kinh tế của đồng vốn trong canh tác lúa không cao (Bảng 18)

4.5 Kỹ thuật và hiệu quả kinh tế trong canh tác rau màu tại thành phố Long

(%) nông hộ thực hiện

phun, tưới, rải 26,67

Thời gian cách ly thuốc bảo vệ thực vật trước

Ghi chú: NSKT: Ngày sau khi trồng

Gồm các loại rau màu như: sà lách, cải ngọt, cải xanh, rau muống, rau dền, cải

bẹ xanh,… Thời gian sinh trưởng của những loại rau này từ 28 đến 30 ngày và diện tích canh tác trung bình của nông hộ là 0,08 ha (Bảng 9)

Trước khi trồng rau màu đất sẽ được xử lý bằng nhiều biện pháp khác nhau nhằm tạo môi trường thuận lợi cho cây rau phát triển sau này Trong các hộ điều tra có 20,0% hộ xử lý đất bằng thuốc và 40,0% hộ xử lý đất bằng vôi và tro (Bảng 19)