Kiến thức đời sống kiến thức nâng cao (theo bài học)

LIÊN KẾT CỘNG HÓA TRỊ1.. Trong nị ắ ước bi n cũngể có không ít magiê clorua... Khi hoà tan cloramin vào nấ ước sẽ gi i phóng ra clo... Theo phương pháp m i này thì amoniăc đớ ược cho thê

MỤC LỤC

2 T i sao ch n cacbon làm đ n v kh i l ạ ọ ơ ị ố ượ ng nguyên t ? ử

- Vì cacbon là m t trong nh ng nguyên t đ u tiên độ ữ ố ầ ược tìm th y.ấ

- Cacbon – 12 chi m g n 100% nguyên t cacbon => ít gây sai s ế ầ ử ố

§2 HẠT NHÂN NGUYÊN TỬ - NGUYÊN TỐ HÓA HỌC – ĐỒNG VỊ

1 Vì sao g i đ teri là nguyên li u c a t ọ ơ ệ ủ ươ ng lai ?

Đ teri là m t đ ng v c a hiđrô Các h t nhân c a đ teri khi k t h p v i nhau sẽ to ra m t năng lơ ộ ồ ị ủ ạ ủ ơ ế ợ ớ ả ộ ượng r tấ

l n M t kilogam đ teri khi k t h p thành nguyên t Heli sẽ cho năng lớ ộ ơ ế ợ ử ượng tương đương khi đ t 40.000 t nố ấthan

Phân t nử ước n ng do 2 nguyên t đ teri hoá h p v i m t nguyên t oxi mà thành.ặ ử ơ ợ ớ ộ ử

Trong nước bi n, trung bình c 6000 phân nể ứ ước thì có m t phân t nộ ử ước n ng Trong m t lít nặ ộ ước bi n có g nể ầ0,02 gam đ teri T ng tr lơ ổ ữ ượng c a đ teri trong nủ ơ ước bi n có đ n 25.000 t t n, tể ế ỉ ấ ương đương v i 5000 t t t nớ ỉ ỉ ấ

d u m ầ ỏ

T i sao nói đ teri là nguyên li u c a tạ ơ ệ ủ ương lai còn hi n t i l i ch a s d ng đệ ạ ạ ư ử ụ ược ? V n đ ch là hi n nayấ ề ở ỗ ệ

ch a n m đư ắ ược kĩ thu t kh ng ch ph n ng nhi t h ch t ng h p h t nhân này.ậ ố ế ả ứ ệ ạ ổ ợ ạ

d ng khí Thông qua quá trìnhạ quang h p, khí này b th c v t h p th t o thành tinh b t, xenluloz Sauợ ị ự ậ ấ ụ ạ ộ ơ khi đ ngộ

v t ăn th c v t, l i chuy n vào c th đ ng v t T l gi a ( cóậ ự ậ ạ ể ơ ể ộ ậ ỷ ệ ữ tính phóng x ) và ( m t đ ng v n đ nh) trongạ ộ ồ ị ổ ị ởkhí quy n cũng nh ể ư ở trong th c v t, đ ng v t đ u b ng nhau.Ch sau khi đ ng th c v t ch t đi,ự ậ ộ ậ ề ằ ỉ ộ ự ậ ế chúng m i đìnhớ

ch s chuy n đ i v t ch t v i th gi i bên ngoài, s cungỉ ự ể ổ ậ ấ ớ ế ớ ự ng cũng sẽ b ng ng Do đó không ng ng phát ra tia xứ ị ừ ừ ạnên hàm lượ c a sẽ gi m d n Quy lu t c a s gi m đó là: “C qua quãng th i gian 5730ng ủ ả ầ ậ ủ ự ả ứ ờ năm, thì lượng sẽ gi mả

đi m t n a” Đi u này g i là “chu kì bán rã” c aộ ử ề ọ ủ ch t đ ng v phóng x ấ ồ ị ạ

Do v y n u mu n bi t niên đ i c a mi ng g c thì ch c n đo hàm lậ ế ố ế ạ ủ ế ỗ ổ ỉ ầ ượ c a mãnh g đó là có th tính toánng ủ ỗ ểra

§4 CẤU TẠO VỎ NGUYÊN TỬ

1 Mô hình 1913 c a Rutherford và Borh có đi m gì vô lí? Gi i thích? ủ ể ả

Các electron chuy n đ ng xung quanh h t nhân trên m t quỹ đ o nh t đ nh và mãi mãi là khng h p lí Vì n uể ộ ạ ộ ạ ấ ị ợ ếchuy n đ ng nh v y sẽ b m t năng lể ộ ư ậ ị ấ ượng, m t lúc nào đó sẽ r i vào trong h t nhân => nguyên t b phá h y,ộ ơ ạ ử ị ủ

nh ng th c t nguyên t r t b n.ư ự ế ử ấ ề

§5 CẤU HÌNH ELECTRON

§7 BẢNG TUẦN HOÀN

1 Nguyên t đ t hi m là gì ? ố ấ ế

Đó là 14 nguyên t hoá h c x p phía dố ọ ế ở ư i c a b ng tu n hoàn G i là đ t hi m vì các oxit c a chúng r t gi ngớ ủ ả ầ ọ ấ ế ủ ấ ố

v i các oxit khác trong đ t, đ ng th i ch có m t s ít các nớ ấ ồ ờ ỉ ộ ố ư c có ngu n nguyên li u ch a các nguyên t này H pớ ồ ệ ứ ố ơ

ch t c a các nguyên t đ t hi m ngày càng đấ ủ ố ấ ế ượ ức ng d ng r ng rãi trong các ngành công nghi p thu tinh, g mụ ộ ệ ỷ ố

s , đi n t , v t li u quang h c, v t li u t …ứ ệ ử ậ ệ ọ ậ ệ ừ

Vi t Nam, Trung Qu c, n Đ , Mỹ, Australia… có nhi u nguyên li u đ t hi m, trong khi đó Anh, Pháp, Nh t l iệ ố ấ ộ ề ệ ấ ế ậ ạ

ch a tìm th y.ư ấ

2 Dùng hêli làm nhiên li u cho tên l a có ệ ử ưu đi m gì ? ể

Ai cũng bi t hêli r t tr v m t hoá h c; khó t o thành h p ch t v i các nguyên t khác Nh ng, các nhà khoaế ấ ơ ề ặ ọ ạ ợ ấ ớ ố ư

h c Mỹ t i Trung tâm hàng không và du hành vũ tr đã đi u ch đọ ạ ụ ề ế ược hêli phân t , không b n và r t d b phânử ề ấ ễ ị

hu dỷ ưới tác d ng c a nhi t Khi phân hu thành nguyên t , hêli sẽ t o ra m t nhi t lụ ủ ệ ỷ ử ạ ộ ệ ượng r t l n, t i 200 kcal/g,ấ ớ ớnghĩa là l n h n sinh nhi t c a ph n ng m nh nh t là Hớ ơ ệ ủ ả ứ ạ ấ 2và F2 đ n 40 l n Các nhà bác h c đ ngh dùng heliế ầ ọ ề ịphân t làm nhiên li u cho tên l a Nó có s c đ y l n h n các lo i nhiên li u khác, tr nhiên li u h t nhân, l i cóử ệ ử ứ ẩ ớ ơ ạ ệ ừ ệ ạ ạ

u đi m là không cho s n ph m cháy đ c h i, làm ô nhi m mà ch t o ra khí tr heli

ư ể ả ẩ ộ ạ ễ ỉ ạ ơ

§8 SỰ BIẾN ĐỔI TUẦN HOÀN

§12 LIÊN KẾT ION

1 Vì sao các công viên, khách s n l n th ở ạ ớ ườ ng xây d ng các gi ng phun n ự ế ướ c nhân t o ? ạ

Có lẽ ai cũng bi t r ng xây d ng các gi ng phun nế ằ ự ế ước đ làm đ p c nh quan và mát m Nh ng xét v phể ẹ ả ẻ ư ề ương

di n hóa h c thì vi c xây d ng các gi ng phun nệ ọ ệ ự ế ước nhân t o nh m m c đích là sinh ra ion âm.ạ ằ ụ

Người ta đã ch ng minh, các ion âm sau khi đứ ược ngườ ấi h p th có th đi u ti t công năng h th n kinh trungụ ể ề ế ệ ầ

ng, tăng s c mi n d ch, c m giác d ch u, tinh l c sung mãn Các thí nghi m lâm sàng cũng đã ch ng minh n ng

đ ion âm trong không khí có hi u qu ch a b nh viêm ph qu n, hen, đau đ u, m t ng , suy nhộ ệ ả ử ệ ế ả ầ ấ ủ ược th n kinh,…ầ

Vì sao ion âm trong không khí có l i cho s c kh e? Theo các chuyên gia y h c thì các t bào gây b nh thợ ứ ỏ ọ ế ệ ườngtích đi n âm, n u t bào trong c th tích đi n âm, thì do ion âm cùng tên đ y nhau nên vi trùng gây b nh khó cóệ ế ế ơ ể ệ ẩ ệ

th t n công t bào Ngoài ra ion âm thông qua con để ấ ế ường hô h p và ph i có th xuyên qua ph nang nên có tácấ ổ ể ế

d ng t ng h p đ i v i c năng sinh lí b o v s c kh e.ụ ổ ợ ố ớ ơ ả ệ ứ ỏ

Trong phòng có đi u hòa không khí, phòng s d ng máy tính thì n ng đ ion âm trong không khí thì r t th p,ề ử ụ ồ ộ ấ ấ

th m chí g n b ng không S ng và làm vi c trong đi u ki n này trong m t th i gian dài sẽ c m th y t c th , tâmậ ầ ằ ố ệ ề ệ ộ ờ ả ấ ứ ở

th n b t an, d sinh b nh t t.ầ ấ ễ ệ ậ

§13 LIÊN KẾT CỘNG HÓA TRỊ

1 Gi i thích hi n t ả ệ ượ ng: “Khi các c u th đá banh b đau n m lăn l n trên đ t thì nhân viên y t ch c n ầ ủ ị ằ ộ ấ ế ỉ ầ dùng bình thu c phun vào ch b th ố ỗ ị ươ ng, sau đó c u th b th ầ ủ ị ươ ng đ ng lên ti p t c thi đ u” ứ ế ụ ấ

Khi c u th b thầ ủ ị ương, ch b thỗ ị ương sẽ r t đau đ n Ngấ ớ ười cán b y t dùng phộ ế ương pháp làm l nh c c bạ ụ ộ

b ng cách phun ch t làm l nh t c th i trên ch b thằ ấ ạ ứ ờ ỗ ị ương Ch t làm l nh đây là etyl clorua Cấ ạ ở 2H5Cl hay g i làọcloetan

C2H5Cl là h p ch t h u c có tợ ấ ữ ơ o

s là 12,3oC nhi t đ thỞ ệ ộ ường khi tăng áp su t sẽ bi n thành ch t l ng Khi phunấ ế ấ ỏ

C2H5Cl lên ch b thỗ ị ương, các gi t etyl clorua ti p xúc v i da, nhi t đ c th sẽ làm etyl clorua sôi lên và b c h iọ ế ớ ệ ộ ơ ể ố ơ

r t nhanh Quá trình này thu nhi t m nh làm cho da b l nh đông c c b và tê c ng Vì v y th n kinh c m giácấ ệ ạ ị ạ ụ ộ ứ ậ ầ ảkhông truy n đề ược đau lên đ i não Nh đó c u th không có c m giác đau Do s đông c c b nên v t thạ ờ ầ ủ ả ự ụ ộ ế ươngkhông b ch y máu.ị ả

Chú ý là cloetan ch t m th i không làm cho c u th c m giác đau mà không có tác d ng ch a tr v t thỉ ạ ờ ầ ủ ả ụ ữ ị ế ương

§17 PHẢN ỨNG OXI HÓA – KHỬ

§21 KHÁI QUÁT NHÓM HALOGEN

§22 CLO

1 T i sao n ạ ướ c máy th ườ ng dùng các thành ph l i có mùi khí clo? ở ố ạ

Trong h th ng nệ ố ước máy thành ph , ngở ố ười ta cho vào m t lộ ượng nh khí clo vào đ có tác d ng di t khu n.ỏ ể ụ ệ ẩ

M t ph n khí clo gây mùi và m t ph n tác d ng v i nộ ầ ộ ầ ụ ớ ước: Axit hipoclor HClO sinh ra có tính oxi hóa r t m nhơ ấ ạnên có tác d ng kh trùng, sát khu n nụ ử ẩ ước

2 Khí clo đã đ ượ c dùng làm vũ khí đâu và khi nào ? ở

Đó là x chi u ngày 24 - 4 - 1915 (th chi n th nh t 1914 - 1918) gi a 2 ngôi làng có tên là Steenstraat vàế ề ế ế ứ ấ ữPoel Kappelle (nước B ) xu t hi n m t đám khói màu vàng l c xu t phát t phòng tuy n c a quân Đ c bay là làỉ ấ ệ ộ ụ ấ ừ ế ủ ứcách m t đ t 1 mét theo chi u gió ti n d n đ n phòng tuy n quân Pháp Đó là khói c a 150 t n clo ch a trongặ ấ ề ế ầ ế ế ủ ấ ứ

5830 thùng đi u áp v a đề ừ ược các binh sĩ c a trung đoàn quân tiên phong 35 và 36 Đ c th vào không khí Mủ ứ ả ườilăm phút sau, b binh Đ c độ ứ ược trang b đ c bi t bám theo đám khói clo đó t n công th ng vào c đi m Pháp Sị ặ ệ ấ ẳ ứ ể ựtác đ ng c a khí đ c th t vô cùng ghê g m Hàng trăm binh sĩ Pháp h n lo n ch y ngộ ủ ộ ậ ớ ỗ ạ ạ ược v phía sau tìm khôngềkhí đ th Khi quân Đ c t i n i h trông th y nhi u xác ch t v i gể ở ứ ớ ớ ọ ấ ề ế ớ ương m t xanh nh t n m la li t bên nh ngặ ợ ằ ệ ữ

ngườ ấi h p h i, c th co gi t d d i, mi ng a ra m t ch t d ch màu vàng nh t K t qu là tuy n phòng th c aố ơ ể ậ ữ ộ ệ ứ ộ ấ ị ạ ế ả ế ủ ủquân Pháp b phá v và khí clo đã gi t ch t 3000 ngị ỡ ế ế ười và làm 7000 ngườ ị ươi b th ng

§23 HIĐRO CLORUA – AXIT CLOHIĐRIC – MUỐI CLORUA

1 Vì sao tr ướ c khi lu c rau mu ng c n cho thêm m t ít mu i ăn NaCl? ộ ố ầ ộ ố

Dưới áp su t khí quy n 1atm thì nấ ể ước sôi 100ở oC N u cho thêm m t ít mu i ăn vào nế ộ ố ước thì nhi t đ sôi caoệ ộ

h n 100ơ oC Khi đó lu c rau sẽ mau m m, xanh và chín nhanh h n là lu c b ng nộ ề ơ ộ ằ ước không Th i gian rau chínờnhanh nên ít b m t vitamin.ị ấ

2 Thành ph n các mu i trong n ầ ố ướ c bi n nh th nào? ể ư ế

3 Vì sao mu i thô d b ch y n ố ễ ị ả ướ c?

Mu i ăn có thành ph n chính là natri clorua, ngoài ra còn có m t ít các mu i khác trong đó có magiê clorua.ố ầ ộ ốMagiê clorua r t a nấ ư ước, nó h p th nấ ụ ước trong không khí và cũng r t d tan trong nấ ễ ước

Magiê clorua có v đ ng Nị ắ ướ ở ộ ốc m t s khe núi có v đ ng là do có hoà tan magiê clorua Trong nị ắ ước bi n cũngể

có không ít magiê clorua Nước còn l i sau khi mu i k t tinh các ru ng mu i g i là nạ ố ế ở ộ ố ọ ước ót thì có đ n h n m tế ơ ộ

n a là magiê clorua Ngử ười ra dùng nước ót đ s n xu t xi măng magiê oxit, v y li u ch u l a và c kim lo iể ả ấ ậ ệ ị ử ả ạmagiê

4 Ở đâu có cung đi n b ng mu i? ệ ằ ố

Sâu h n 100 m dơ ưới lòng đ t trong núi, m mu i Ba Lan có m t cung đi n làm b ng mu i Công trình nàyấ ỏ ố ở ộ ệ ằ ố

đượ ạc t o d ng t th k 17 Các ch nh th điêu kh c, giá đèn chùm treo tr n và c đ n các gian phòng đ u đự ừ ế ỷ ỉ ể ắ ầ ả ế ề ượclàm b ng mu i.ằ ố

5 Vì sao n ướ c bi n có mu i? ể ố

Bi n c là "quê hể ả ương" c a mu i Mu i ăn (NaCl) chi m 85% các lo i mu i hoà tan trong nủ ố ố ế ạ ố ước bi n Gi sể ả ử

n u chúng ta tách đế ượ ấ ảc t t c mu i kh i nố ỏ ước bi n r i r i đ u trên l c đ a thì l p mu i sẽ cao t i 153 m Còn làmể ờ ả ề ụ ị ớ ố ớbay h i toàn b nơ ộ ước bi n thì đáy bi n sẽ có l p mu i dày t i 60 m.ể ể ớ ố ớ

Đ tìm hi u ngu n g c c a mu i trong nể ề ồ ố ủ ố ước bi n các nhà khoa h c đã t n nhi u công s c t vi c phân tích, soể ọ ố ề ứ ừ ệsánh nước bi n và nể ước sông, cho đ n nghiên c u đ t đá sau c n m a, th m chí còn nghiên c u hàng lo t núi l aế ứ ấ ơ ư ậ ứ ạ ử

n a Cu i cùng h đã phát hi n ra bí m t c a mu i bi n Hoá ra, đ i dữ ố ọ ệ ậ ủ ố ể ạ ương trong quá trình lâu dài hình thành lúcban đ u đã hoà tan t t c các lo i mu i khoáng Đ ng th i nham th ch thông qua quá trình phong hoá (nhamầ ấ ả ạ ố ồ ờ ạ

th ch b tác đ ng lâu ngày c a m a, n ng, gió bão và vi sinh v t) đã không ng ng b phân gi i và s n sinh ra cácạ ị ộ ủ ư ắ ậ ừ ị ả ả

lo i mu i, sau đó theo các dòng sông đ ra đ i dạ ố ể ạ ương V y sông ngòi, nham th ch và các núi l a dậ ạ ử ưới đáy bi nểchính là ngu n g c cung c p ch y u các lo i mu i cho bi n c ồ ố ấ ủ ế ạ ố ể ả

6 Axit clohiđric có vai trò nh th nào đ i v i c th ? ư ế ố ớ ơ ể

Axit clohiđric có vai trò r t quan tr ng đ i v i quá trình trao đ i ch t c a c th Trong d ch v d dày c aấ ọ ố ớ ổ ấ ủ ơ ể ị ị ạ ủ

người có axit clohiđric v i n ng đ kho ng t 0,0001 đ n 0,001 mol/l (có đ pH tớ ồ ọ ả ừ ế ộ ương ng là 4 và 3) Ngoài vi cứ ệ

hoà tan các mu i khó tan, axit clohiđric còn là ch t xúc tác cho các ph n ng thu phân các ch t gluxit (ch tố ấ ả ứ ỷ ấ ấ

đường, b t) và ch t protein (ch t đ m) thành các ch t đ n gi n h n đ c th có th h p th độ ấ ấ ạ ấ ơ ả ơ ể ơ ể ể ấ ụ ược

Lượng axit clohiđric trong d ch v d dày nh h n ho c l n h n m c bình thị ị ạ ỏ ơ ặ ớ ơ ứ ường đ u m c b nh Khi trongề ắ ệ

d ch v d dày, axit clohiđric có n ng đ nh h n 0,0001 mol/l (pH > 4,5) ta m c b nh khó tiêu, ngị ị ạ ồ ộ ỏ ơ ắ ệ ượ ạc l i, n ngồ

đ l n h n 0,001 mol/l (pH < 3,5) ta m c b nh chua M t s thu c ch a đau d dày có ch a mu i natriộ ớ ơ ắ ệ ợ ộ ố ố ữ ạ ứ ốhiđrocacbonat NaHCO3(còn g i là thu c mu i) có tác d ng trung hoà b t axit trong d dày.ọ ố ố ụ ớ ạ

NaHCO3 + HCl  →

NaCl + CO2 + H2OTrong công nghi p, m t lệ ộ ượng l n axit clohiđric dùng đ s n xu t các mu i clorua và t ng h p các ch t h uớ ể ả ấ ố ổ ợ ấ ữ

c ơ

Hàng năm trên toàn th gi i s n xu t hàng tri u t n axit clohiđricế ớ ả ấ ệ ấ

7 Bi n Ch t n m đâu? ể ế ằ ở

"Bi n Ch t" n m biên gi i Palestin và Jordan, g i là "bi n" nh-ng th c ra "Bi n Ch t" ch là cái h khá l n ể ế ằ ở ớ ọ ể ự ể ế ỉ ồ ớ

M t b c c a "Bi n Ch t" có sông Jordan ch y vào, còn m t Nam là c a sông Hasa Bi n ch t không h cóặ ắ ủ ể ế ả ặ ử ể ế ề

đường nước thông v i b t kỳ đ i dớ ấ ạ ương nào T bao đ i nay nừ ờ ước h ch a bao gi ch y ngồ ư ờ ả ược v hai con sôngềtrên Nước trong h có n ng đ mu i ngày càng cao, do n m trong khu v c có khí h u c c nóng, nên nồ ồ ộ ố ằ ự ậ ự ước h b cồ ố

h i r t nhi u mà lơ ấ ề ượng mu i l i không h gi m đi Hi n nay hàm lố ạ ề ả ệ ượng mu i c a Bi n Ch t đã đ t đ n 23 -ố ủ ể ế ạ ế25%, t c c 10 kg nứ ứ ước h thì có 2 kg mu i Đây cũng là nồ ố ước h có hàm lồ ượng mu i cao nh t th gi i Do hàmố ấ ế ớ

lượng mu i cao nên s c đ y c a nố ứ ẩ ủ ước khá l n đ n m c có th n m v a ph i n ng v a đ c báo trên m t bi n Vìớ ế ứ ể ằ ừ ơ ắ ừ ọ ặ ểhàm lượng mu i quá cao nên tr vài loài rong t o ra ch ng có sinh v t nào có th t n t i đố ừ ả ẳ ậ ể ồ ạ ược Cây c trên b hỏ ờ ồcũng ch l th , th a th t còn quanh h hi m khi ch ng có bóng ngỉ ơ ơ ư ớ ồ ế ẳ ười Vì v y ch ng có cái tên nào thích h p h nậ ẳ ợ ơcái tên "Bi n Ch t".ể ế

§24 HỢP CHẤT CÓ OXI CỦA CLO

1 Cloramin là ch t gì mà sát trùng đ ấ ượ c ngu n n ồ ướ c ?

Là ch t NH2Cl và NHCl2 Khi hoà tan cloramin vào nấ ước sẽ gi i phóng ra clo Clo tác d ng v i nả ụ ớ ướ ạc t o ra HOCl

Cl2 + H2O

 →

¬  

HOCl + HClHOCl có ph n t r t nh , d h p th trên màng sinh h c c a vi sinh v t, phá hu protein c a màng, c n trầ ử ấ ỏ ễ ấ ụ ọ ủ ậ ỷ ủ ả ởtính bán thâm c a màng, thay đ i áp su t th m th u c a t bào và làm ch t vi khu n, n m.ủ ổ ấ ẩ ấ ủ ế ế ẩ ấ

HOCl có tính oxi hoá r t m nh nên phá ho i ho t tính m t s enzim trong vi sinh v t, gây ch t cho vi sinh v t ấ ạ ạ ạ ộ ố ậ ế ậCloramin không gây đ c h i cho ngộ ạ ười dùng nước đã được kh trùng b ng ch t này.ử ằ ấ

2 B t t y là ch t gì ? ộ ẩ ấ

Là clorua vôi Ca(OCl)2.CaCl2.8H2O, ho c bi u di n thành ph n chính là CaOClặ ể ễ ầ 2 Ch t b t tr ng, mùi clo, phânấ ộ ắ

hu trong nỷ ước và trong axit, đi u ch b ng cách cho clo tác d ng v i vôi tôi.ề ế ằ ụ ớ

2Ca(OH)2 + 2Cl2

 →

Ca(OCl)2 + CaCl2 + 2H2O

§25 FLO – BROM – IOT

1 Vì sao “ch o không dính” khi chiên ráng th c ăn l i không b dính ch o? ả ứ ạ ị ả

N u dùng ch o b ng gang, nhôm thế ả ằ ường đ chiên cá, tr ng không khéo sẽ b dính ch o Nh ng n u dùng ch oể ứ ị ả ư ế ảkhông dính thì th c ăn sẽ không dính ch o.ứ ả

Th c ra m t trong c a ch o không dính ngự ặ ủ ả ười ta có tr i m t l p h p ch t cao phân t Đó là politetra floetylenả ộ ớ ợ ấ ử(-CF2-CF2-)n được tôn vinh là “vua ch t d o” thấ ẻ ường g i là “teflon” Politetra floetilen ch ch a 2 nguyên t C và Fọ ỉ ứ ốnên liên k t v i nhau r t b n ch c Khi cho teflon vào axit vô c hay axit Hế ớ ấ ề ắ ơ 2SO4 đ m đ c, nậ ặ ướ ườc c ng th y( h nủ ỗ

h p HCl và HNOợ 3 đ c), vào dung d ch ki m đun sôi thì teflon không h bi n ch t Dùng teflon tráng lên đáy ch oặ ị ề ề ế ấ ảkhi đun v i nớ ước sôi không h x y ra b t kì tác d ng nào Các lo i d u ăn, mu i, d mề ả ấ ụ ạ ầ ố ấ ,… cũng x y ra hi n tả ệ ượng gì.Cho dù không cho d u m mà tr c ti p rán cá, tr ng trong ch o thì cũng không x y ra hi n tầ ở ự ế ứ ả ả ệ ượng gì

M t đi u chú ý là không nên đ t nóng ch o không trên b p l a vì teflon nhi t đ trên 250ộ ề ố ả ế ử ở ệ ộ oC là b t đ u phânắ ầ

h y và thoát ra ch t đ c Khi r a ch o không nên chà xát b ng các đ v t c ng vì có th gây t n h i cho l pủ ấ ộ ử ả ằ ồ ậ ứ ể ổ ạ ớ

ch ng dính.ố

2 T i sao không dùng bình th y tinh đ ng dung d ch HF? ạ ủ ự ị

Tuy dung d ch axit HF là m t axit y u nh ng nó có kh năng đ c bi t là ăn mòn th y tinh Do thành ph n chị ộ ế ư ả ặ ệ ủ ầ ủ

y u c a th y tinh là silic đioxit SiOế ủ ủ 2 nên khi cho dung d ch HF và thì có ph n ng x y ra:ị ả ứ ả

SiO2 + 4HF  →

SiF4↑ + 2H2O

3 Làm th nào có th kh c đ ế ể ắ ượ c th y tinh? ủ

Mu n kh c th y tinh ngố ắ ủ ười ta nhúng th y tinh vào sáp nóng ch y, nh c ra cho ngu i, dùng v t nh n kh c hìnhủ ả ấ ộ ậ ọ ắ

nh c n kh c nh l p sáp m t đi, r i nh dung d ch HF vào thì th y tinh sẽ b ăn mòn nh ng ch l p sáp b cào

ả ầ ắ ờ ớ ấ ồ ỏ ị ủ ị ở ữ ổ ớ ịđi:

SiO2 + 4HF  →

SiF4 + 2H2O

4 T i sao ph i ăn mu i iot? ạ ả ố

Trong c th con ngơ ể ười có t n t i m t lồ ạ ộ ượng iot t p trung tuy n giáp tr ng ngậ ở ế ạ Ở ười trưởng thành lượng iotnày kho ng 20-50mg.ả

Hàng ngày ta ph i b sung lả ổ ượng iot c n thi t cho c th b ng cách ăn mu i iot Iôt có trong mu i ăn d ng KIầ ế ơ ể ằ ố ố ạ

và KIO3 N u lế ượng iot không cung c p đ thì sẽ d n đ n tuy n giáp tr ng s ng to thành bấ ủ ẫ ế ế ạ ư ướu c , n ng h n làổ ặ ơ

xu t hi n lu ng khí màu tím b c ra t ng nghi m, b n sẽ th y trên ph n gi y tr ng( bình thấ ệ ồ ố ừ ố ệ ạ ấ ầ ấ ắ ường không nh n raậ

d u v t gì) d n d n hi n lên d u vân tay màu nâu, rõ đ n t ng nét N u b n n đ u ngón tay lên m t trang gi yấ ế ầ ầ ệ ấ ế ừ ế ạ ấ ầ ộ ấ

tr ng r i c t đi, m y tháng sau m i đem th c nghi m nh trên thì d u vân tay v n hi n ra rõ ràng.ắ ồ ấ ấ ớ ự ệ ư ấ ẫ ệ

Trên đ u ngón tay chúng ta có d u béo, d u khoáng và m hôi Khi n ngón tay lên m t gi y thì nh ng th đóầ ầ ầ ồ ấ ặ ấ ữ ứ

sẽ l u l i trên m t gi y, tuy m t thư ạ ặ ấ ắ ường r t khó nh n ra.ấ ậ

Khi đem t gi y có vân tay đ t đ i di n v i m t mi ng ng nghi m ch a c n iôt thì do b đun nóng iôt “thăngờ ấ ặ ố ệ ớ ặ ệ ố ệ ứ ồ ịhoa” b c lên thành khí màu tím ( chú ý là khí iôt r t đ c), mà d u béo, d u khoáng và m hôi là các dung môi h uố ấ ộ ầ ầ ồ ữ

c mà khí iôt d tan vào chúng, t o thành màu nâu trên các vân tay l u l i Th là vân tay hi n ra.ơ ễ ạ ư ạ ế ệ

6 Vì sao ch t Florua l i b o v đ ấ ạ ả ệ ượ c răng? Vì sao ăn th c ăn có tính axit l i b tê răng? ứ ạ ị

Răng được b o v b i l p men c ng, dày kho ng 2mm L p men này là h p ch t Caả ệ ở ớ ứ ả ớ ợ ấ 5(PO4)3OH và đượ ạc t othành b ng ph n ng:ằ ả ứ

5Ca2+ + 3PO43- + OH

- →

¬  

Ca5(PO4)3OH (1)Quá trình t o l p men này là s b o v t nhiên c a con ngạ ớ ự ả ệ ự ủ ười ch ng l i b nh sâu răng.ố ạ ệ

Sau các b a ăn, vi khu n trong mi ng t n công các th c ăn còn l u l i trên răng t o thành các axit h u c nhử ẩ ệ ấ ứ ư ạ ạ ữ ơ ưaxit axetic và axit lactic Th c ăn v i hàm lứ ớ ượng đường cao t o đi u ki n t t cho vi c s n sinh ra các axit đó.ạ ề ệ ố ệ ả

Lượng axit trong mi ng tăng làm cho pH gi m, làm cho ph n ng sau x y ra:ệ ả ả ứ ả

H+ + OH-  →

H2OKhi n ng đ OHồ ộ - gi m, theo nguyên lí L -Sa-t -li-ê, cân b ng (1) chuy n d ch theo chi u ngh ch và men răng bả ơ ơ ằ ể ị ề ị ịmòn, t o đi u ki n cho sâu răng phát tri n.ạ ề ệ ể

Bi n pháp t t nh t phòng sâu răng là ăn th c ăn ít chua, ít đệ ố ấ ứ ường và đánh răng sau khi ăn

Người ta thường tr n vào thu c đánh răng NaF hay SnFộ ố 2, vì ion F- t o đi u ki n cho ph n ng sau x y ra:ạ ề ệ ả ứ ả

5Ca2+ + 3PO43- + F

- →

¬  

Ca5(PO4)3F

H p ch t Caợ ấ 5(PO4)3F là men răng thay th m t ph n Caế ộ ầ 5(PO4)3OH nỞ ước ta, m t s ngộ ố ười có thói quen ăn

tr u, vi c này r t t t cho vi c t o men răng theo ph n ng (1), vì trong tr u có vôi tôi Ca(OH)ầ ệ ấ ố ệ ạ ả ứ ầ 2, ch a các ion Caứ 2+

và OH- làm cho cân b ng (1) chuy n d ch theo chi u thu n.ằ ể ị ề ậ

7 Đ i v i c th mu i iot có vai trò nh th nào? ố ớ ơ ể ố ư ế

Đ c th kho m nh, con ngể ơ ể ẻ ạ ườ ầi c n được cung c p đ y đ các nguyên t hoá h c c n thi t Có nh ngấ ầ ủ ố ọ ầ ế ữnguyên t c n đố ầ ược cung c p v i kh i lấ ớ ố ượng l n và có nh ng nguyên t c n đớ ữ ố ầ ược cung c p v i kh i lấ ớ ố -ợng nh (viỏ

lượng) Iot là m t nguyên t vi lộ ố ượng h t s c c n thi t đ i v i con ngế ứ ầ ế ố ớ ười Theo các nhà khoa h c, m i ngày c thọ ỗ ơ ểcon ngườ ầi c n đ- c cung c p t 1.10-4 đ n 2.10-4 gam nguyên t iot.ợ ấ ừ ế ố

C th ti p nh n đơ ể ế ậ ược ph n iot c n thi t dầ ầ ế ướ ại d ng h p ch t c a iot có s n trong mu i ăn và m t s lo iợ ấ ủ ẵ ố ộ ố ạ

th c ph m Nh ng vi c thi u h t iot v n thự ẩ ơ ệ ế ụ ẫ ường x y ra Hi n nay, tính trên toàn Th Gi i m t ph n ba s dân bả ệ ế ớ ộ ầ ố ịthi u iot trong c th Vi t Nam , theo đi u tra m i nh t, 94% s dân thi u h t iot nh ng m c đ khác nhau.ế ơ ể ở ệ ề ớ ấ ố ế ụ ở ữ ứ ộThi u h t iot trong c th d n đ n h u qu r t tai h i Thi u iot làm não b h h i nên ngế ụ ơ ể ẫ ế ậ ả ấ ạ ế ị ơ ạ ười ta tr nên đ nở ầ

đ n, ch m ch p, có th đi c, câm, li t chi, lùn Thi u iot còn gây ra b nh bộ ậ ạ ể ế ệ ế ệ ướu c và hàng lo t r i lo n khác, đ cổ ạ ố ạ ặ

bi t nguy hi m đ i v i bà m và tr em.ệ ể ố ớ ẹ ẻ

Đ kh c ph c s thi u iot, ngể ắ ụ ự ế ười ta ph i cho thêm h p ch t c a iot vào th c ph m nh : mu i ăn, s a, k o…ả ợ ấ ủ ự ẩ ư ố ữ ẹ

Vi c dùng mu i ăn làm phệ ố ương ti n chuy n t i iot vào c th ngệ ể ả ơ ể -ờ ượi đ c nhi u nề ước áp d ng.ụ

Mu i iot là mu i ăn có tr n thêm m t lố ố ộ ộ ượng nh h p ch t c a iot (thỏ ợ ấ ủ ường là KI ho c KIOặ 3 ) Thí d : Tr n 25 kgụ ộ

KI vào m t t n mu i ăn.ộ ấ ố

Người ta cũng cho thêm h p ch t iot vào b t canh, nợ ấ ộ ước m m…ắ

Vi c dùng mu i iot th t d dàng và đ n gi n V mùi v , màu s c, mu i iot không khác gì mu i ăn thệ ố ậ ễ ơ ả ề ị ắ ố ố ường Tuynhiên h p ch t iot có th b phân hu nhi t đ cao Vì v y ph i thêm mu i iot sau khi th c ph m đã đợ ấ ể ị ỷ ở ệ ộ ậ ả ố ự ẩ ược n uấchín

8 Làm mưa nhân t o nh th nào? ạ ư ế

Nướ ồc t n t i trong mây dạ ưới d ng h i, d ng l ng và d ng tinh th Thông thạ ơ ạ ỏ ạ ể ường 00C nở ước đóng băng,

nh ng trong nh ng đám mây, dù -200C, các h t nơ ữ ở ạ ước nh li ti v n th l ng Ch khi nhi t đ h xu ng - 400C,ỏ ẫ ở ể ỏ ỉ ệ ộ ạ ố

nước trong đám mây m i k t tinh hoàn toàn S lớ ế ố ượng tinh th nể ước trong mây ph thu c vào các "h t nhân k tụ ộ ạ ếtinh" là các h t băng ch a trong đó, còn g i là "m m k t tinh" ạ ứ ọ ầ ế

Các nhà khoa h c t lâu đã phát hi n tinh th b c iotua (AgI) có c u t o r t gi ng c u t o c a các h t băngọ ừ ệ ể ạ ấ ạ ấ ố ấ ạ ủ ạnên có th dùng làm "m m k t tinh" Ch v i 1g AgI đã t o ra để ầ ế ỉ ớ ạ ượ ừc t 1012  1016 trung tâm k t tinh, làm ng ngế ơ

t m t lụ ộ ượng nướ ớ ở ạc l n d ng khí t o ra m a ho c tuy t.ạ ư ặ ế

B c Iotua là m t hoá ch t r t đ t, vì v y các nhà hoá h c đã nghiên c u tìm các ch t thay th r ti n h n đó làạ ộ ấ ấ ắ ậ ọ ứ ấ ế ẻ ề ơchì Iotua (PbI2); 1,5 - đioxinaftalen; nước đá khô (CO2 r n) và nhi u ch t h u c khác.ắ ề ấ ữ ơ

Dùng các ch t trên làm m a v i đi u ki n là trên tr i đã có s n nh ng đám mây Ngấ ư ớ ề ệ ờ ẵ ữ ười ta dùng máy bay đ r cể ắcác ch t trên vào mây.ấ

Nh phờ ương pháp này người ta đã c u m t v gieo tr ng b h n khi s p thu ho ch, tăng đ m khi mùa màngứ ộ ụ ồ ị ạ ắ ạ ộ ẩ

b lâm nguy ho c b t m t c n m a s m đ có b u tr i quang đãng trị ặ ắ ộ ơ ư ớ ể ầ ờ ước ngày h i l n.ộ ớ

Có nh ng kì olympic mùa đông, ngữ ười ta đã dùng phương pháp này đ làm tăng lể ượng tuy t lên t 10 ế ừ đ nế15% N u tính đế ược hướng gió và xác đ nh đúng đ a đi m r c hoá ch t, có th làm m a nh ng đi m cháy r ng,ị ị ể ắ ấ ể ư ở ữ ể ừkhi ng n l a m i bùng lên B lâm nghi p nọ ử ớ ộ ệ ước CHLB Nga đã nhi u l n c u hàng nghìn hecta r ng Xiberi kh iề ầ ứ ừ ỏ

th n l a.ầ ử

§29 OXI – OZON

1.Vì sao sau nh ng c n giông, không khí tr nên trong lành, mát m h n ? ữ ơ ở ẻ ơ

Sau nh ng c n m a, n u d o bữ ơ ư ế ạ ước trên đường ph , đ ng ru ng, ngố ồ ộ ười ta c m th y không khí trong lành, s chả ấ ạ

sẽ S dĩ nh v y là có hai nguyên nhân:ở ư ậ

 Nước m a đã g t s ch b i b n làm b u không khí đư ộ ạ ụ ẩ ầ ược trong s ch.ạ

 Trong c n giông đã x y ra ph n ng t o thành ozon t oxi:ơ ả ả ứ ạ ừ

Ozon sinh ra là ch t khí màu xanh nh t, mùi n ng, có tính oxi hóa m nh Ozon có tác d ng t y tr ng và di tấ ạ ồ ạ ụ ẩ ắ ệkhu n m nh Khi n ng đ ozon nh , ngẩ ạ ồ ộ ỏ ười ta c m giác trong s ch, tả ạ ươi mát Do v y sau c n m a giông trongậ ơ ưkhông khí có l n ít ozon làm cho không khí trong s ch, tẫ ạ ươi mát

2.Vì sao khi s d ng máy photocopy ph i chú ý đ n vi c thông gió ? ử ụ ả ế ệ

Chúng ta đ u bi t khi máy photocopy làm vi c thề ế ệ ường x y ra hi n tả ệ ượng phóng đi n cao áp do đó có th sinh raệ ểkhí ozon theo ph n ng:ả ứ

?

V i m t lớ ộ ượng ít ozon trong không khí thì có tác d ng di t khu n, di t vi trùng Nh ng n u lụ ệ ẩ ệ ư ế ượng ozon l iạ

vượt qua gi i h n cho phép sẽ gây t n h i cho đ i não, phá ho i kh năng mi n d ch b nh, gây m t trí nh , bi nớ ạ ổ ạ ạ ạ ả ễ ị ệ ấ ớ ế

đ i nhi m s c th , gây quái thai ph n mang thai, v.v Th m chí ozon còn là ch t gây ung th nên tác h i c aổ ễ ắ ể ở ụ ữ ậ ấ ư ạ ủozon không th k h t để ể ế ược

Hi n nhiên là lể ượng ozon do máy photocopy sinh ra r t bé nên n u ng u nhiên mà ti p xúc v i nó cũng ch aấ ế ẫ ế ớ ư

có th gây nguy h i cho c th Nh ng n u ti p xúc v i ozon trong th i gian dài và n u không chú ý làm thông gióể ạ ơ ể ư ế ế ớ ờ ếcăn phòng thì do ozon t p h p nhi u trong phòng đ n m c vậ ợ ề ế ứ ượt tiêu chu n an toàn thì sẽ có nh hẩ ả ưởng đ n s cế ứ

kh e con ngỏ ười Cho nên khi s d ng máy photocopy c n chú ý đ n vi c thông gió cho phòng máy.ử ụ ầ ế ệ

3 Vì sao ta hay dùng b c đ “đánh gió” khi b b nh c m? ạ ể ị ệ ả

Khi b b nh c m, trong c th con ngị ệ ả ơ ể ười sẽ tích t m t lụ ộ ượng khí H2S tương đ i cao Chính lố ượng H2S sẽ làmcho c th m t m i Khi ta dùng Ag đ đánh gió thì Ag sẽ tác d ng v i khí Hơ ể ệ ỏ ể ụ ớ 2S Do đó, lượng H2S trong c th gi mơ ể ả

và d n sẽ h t b nh Mi ng Ag sau khi đánh gió sẽ có màu đen xám:ầ ế ệ ế

4Ag + 2H2S + O2

 →

2Ag2S↓ + 2H2O

4 Cu c s ng đ cao và quá trình s n sinh hemoglobin liên quan v i nhau nh th nào ? ộ ố ở ộ ả ớ ư ế

Quá trình sinh lí b nh hị ả ưởng b i đi u ki n môi trở ề ệ ường S thay đ i đ t ng t v đ cao có th gây ra đau đ u,ự ổ ộ ộ ề ộ ể ầ

bu n nôn, m t m i và khó ch u Đây là tri u ch ng c a s thi u oxi trong các mô.ồ ệ ỏ ị ệ ứ ủ ự ế

S ng đ cao vài tu n ho c vài tháng sẽ d n d n vố ở ộ ầ ặ ầ ầ ượt qua được ch ng say đ cao và thích nghi d n v i n ngứ ộ ầ ớ ồ

S k t h p oxi v i hemoglobin (Hb) trong máu đự ế ợ ớ ược bi u di n m t cách đ n gi n nh sau:ể ễ ộ ơ ả ư

 →

(Hemoglobin) (Oxi hemoglobin)

HbO2 đ a oxi đ n các mô Bi u th c c a h ng s cân b ng là : ư ế ể ứ ủ ằ ố ằ

x y ra t t Đ đ t đả ừ ừ ể ạ ược công su t ban đ u ph i c n t i vài năm Các nghiên c u ch r ng, các c dân s ng lâu ấ ầ ả ầ ớ ứ ỉ ằ ơ ố ởvùng cao có m c hemoglobin trong máu cao, đôi khi cao h n 50% so v i nh ng ngứ ơ ớ ữ ườ ối s ng ngang m c nự ước bi n.ể

5 T ng ozon đang b suy gi m nh th nào ? ầ ị ả ư ế

Trên t ng cao c a khí quy n, các m t đ t g n 25 km có m t l p ozon d y, g i là t ng ozon Nó có tác d ngầ ủ ể ặ ấ ầ ộ ớ ầ ọ ầ ụngăn không cho tia c c tím chi u tr c ti p xu ng Trái Đ t.ự ế ự ế ố ấ

T ng ozon b th ng sẽ không còn tác d ng ngăn tia c c tím - nghĩa là tia c c tím sẽ chi u tr c ti p xu ng Tráiầ ị ủ ụ ự ự ế ự ế ố

Đ t gây ra nhi u b nh ngoài da cho con ngấ ề ệ ười và đ ng v t (ví d nh ung th daộ ậ ụ ư ư ,…)

Nguy n nhân do m t s khí nh : freon (CFC), các oxit nit Các freon, là các h p ch t Clorofloro cacbon, ví dễ ộ ố ơ ơ ợ ấ ụ

nh CFClư 3, CF2Cl2, được dùng r ng rãi làm ch t đ y trong bình phun, ch y gây l nh trong t l nh và máy đi u hoàộ ấ ẩ ấ ạ ủ ạ ềnhi t đ và ch t gây x p cho ch t d o Dệ ộ ấ ố ấ ẻ ưới tác d ng c a các b c x m t tr i ( : 190 – 225 nm) chúng thúc đ yụ ủ ứ ạ ặ ờ ẩquá trình bi n đ i Oế ổ 3

 →

O2

6 Oxi có vai trò nh th nào đ i v i s hô h p ? ư ế ố ớ ự ấ

Không khí là h n h p g m 72,9% nit ; 20,94% oxi và m t lỗ ợ ồ ơ ộ ượng nh kho ng 0,16% g m các khí cacbonic,ỏ ả ồagon, xenon, heli

Khi hô h p, ta hít không khí vào và th ra khí COấ ở 2, N2, và m t lộ ượng nh Oỏ 2 ch a s d ng h t, ngoài ra còn cóư ử ụ ếthêm m t lộ ượng nh các ch t là s n ph m c a nh ng ph n ng sinh hóa ph c t p di n ra trong c th nh cácỏ ấ ả ẩ ủ ữ ả ứ ứ ạ ễ ơ ể ư

lo i hiđrocacbon, rạ ượu, amoniac, axit fomic, axit axetic, anđehitfomic và th m chí c xeton n a.ậ ả ữ

C th c n đơ ể ầ ược b sung oxi thổ ường xuyên Dưới áp su t thấ ường, n u hàm lế ượng oxi th p dấ ưới 16% là b tắ

đ u hi n tầ ệ ượng thi u oxi, gây ra b t t nh đ t ng t Tuy v y, chúng ta không th th b ng oxit tinh khi t mà ph iế ấ ỉ ộ ộ ậ ể ở ằ ế ả

th b ng oxi đở ằ ược pha loãng b ng khí nit N u th b ng khí oxi tinh khi t thì ngay c ngằ ơ ế ở ằ ế ả ười kho m nh cũng chẻ ạ ỉsau 2 - 3 ngày đêm là b t đ u b phù ph i.ắ ầ ị ổ

7 Hàn b ng n ằ ướ ấ c c t nh th nào ? ư ế

Các kỹ s Đ c đã tìm ra m t phơ ứ ộ ương pháp hàn r t đ c đáo Đ hàn nh ng t m thép, h ch dùng nấ ộ ể ữ ấ ọ ỉ ướ ấc c t vàhai đi n c c có đi n áp cao T i n i c n hàn, dệ ự ệ ạ ơ ầ ưới tác d ng c a dòng đi n, lúc đ u nụ ủ ệ ầ ướ ấ ịc c t b phân hu thànhỷoxy và hyđrô, sau đó, các khí này trong vùng h quang đi n sẽ l i tham gia vào ph n ng k t h p Nhi t đ cháy sẽồ ệ ạ ả ứ ế ợ ệ ộ

l n, bu c ph i hi n đ i hóa và m r ng các c s cung c p nớ ộ ả ệ ạ ở ộ ơ ở ấ ước Riêng đ x lý nể ử ước phía tây thành ph , tr m đãố ạ

ph i cung c p 200 kg ôzôn trong 1 gi ả ấ ờ

9 Ph ơươ ng pháp nào s n xu t oxi r nh t ? ả ấ ẻ ấ

Các nhà khoa h c m t trọ ở ộ ường Đ i h c c a Đ c đã ch t o m t lo i thi t b m i s n xu t oxi nh rây phânạ ọ ủ ứ ế ạ ộ ạ ế ị ớ ả ấ ờ

t , đ gi l i khí này t không khí K t qu thu đử ể ữ ạ ừ ế ả ược h n h p khí ch a 80% oxi Cho đ n nay, phỗ ợ ứ ế ương pháp này là

phương pháp đ n gi n nh t và cho khí oxi r nh t trong công nghi p.ơ ả ấ ẻ ấ ệ

§30 LƯU HUỲNH

1 Diêm có t khi nào ? ừ

Ra đ i năm 1831, diêm đờ ược k th a k t qu c a s phát tri n c a ngành công nghi p hoá ch t Nh ng queế ừ ế ả ủ ự ể ủ ệ ấ ữdiêm đ u tiên đầ ược nhúng vào h n h p ch a photpho Lo i diêm này r t d b t cháy và khá nguy hi m.ỗ ợ ứ ạ ấ ễ ắ ể

Hai mươi năm sau, anh em Lundstrom người Thu Đi n làm ra lo i diêm m i, đ u tiên đỵ ể ạ ớ ầ ược nhúng vào m t thộ ứ

h có ch a l u huỳnh Diêm b t cháy khi đồ ứ ư ắ ược xi t vào b m t ph t pho đ : Lo i diêm này có đ an toàn cao nênế ề ặ ố ỏ ạ ộ

g i là diêm an toàn.ọ

§31 HIĐRO SUNFUA – LƯU HUỲNH ĐIOXIT – LƯU HUỲNH TRIOXIT

1 “Hi n t ệ ượ ng m a axit” là gì? Tác h i nh th nào? ư ạ ư ế

Khí th i công nghi p và khí th i c a các đ ng c đ t trong ( ô tô, xe máy) có ch a các khí SOả ệ ả ủ ộ ơ ố ứ 2, NO, NO2,…Các khínày tác d ng v i oxi Oụ ớ 2 và h i nơ ước trong không khí nh xúc tác oxit kim lo i ( có trong khói, b i nhà máy) ho cờ ạ ụ ặozon t o ra axit sunfuric Hạ 2SO4 và axit nitric HNO3

Hi n nay m a axit là ngu n ô nhi m chính m t s n i trên th gi i M a axit làm mùa màng th t thu và pháệ ư ồ ễ ở ộ ố ơ ế ớ ư ấ

h y các công trình xây d ng, các tủ ự ượng đài làm t đá c m th ch, đá vôi, đá phi n ( các lo i đá này thành ph nừ ẩ ạ ế ạ ầchính là CaCO3):

Áp d ng: Ngày nay hi n tụ ệ ượng m a axit và nh ng tác h i c a nó đã gây nên nh ng h u qu nghiêm tr ng, đ cư ữ ạ ủ ữ ậ ả ọ ặ

bi t là nh ng nệ ở ữ ước công nghi p phát tri n V n đ ô nhi m môi trệ ể ấ ề ễ ường luôn đượ ảc c th gi i quan tâm Vi tế ớ ệNam chúng ta đang r t chú tr ng đ n v n đ này Do v y mà giáo viên ph i cung c p cho h c sinh nh ng hi uấ ọ ế ấ ề ậ ả ấ ọ ữ ể

bi t v hi n tế ề ệ ượng m a axit cũng nh tác h i c a nó nh m nâng cao ý th c b o v môi trư ư ạ ủ ằ ứ ả ệ ường

2.Th n sa là ch t gì ? ầ ấ

Là khoáng v t thu ngân sunfua HgS, nguyên li u ch y u đ s n xu t thu ngân.ậ ỷ ệ ủ ế ể ả ấ ỷ

3 Vì sao các đ v t b ng b c đ lâu ngày th ồ ậ ằ ạ ể ườ ng b xám đen ? ị

Do b c tác d ng v i khí Oạ ụ ớ 2 và khí H2S có trong không khí t o ra b c sunfua có màu đen.ạ ạ

4Ag + O2+ 2H2S  →

2Ag2S + 2H2O

4.Có đi u bí n gì h Komek ? ề ẩ ở ồ

H Komek, vùng xa m c phía Tây nồ ở ạ ước Tuôc -mê-ni (Nga) mang trong lòng nó m t đi u bí n Vì sao nhi t độ ề ẩ ệ ộ

nước h g n đáy lên t i 50ồ ầ ớ 0C, còn m t nặ ước ch có 9ỉ 0C ?

Trước kia người ta cho r ng, có nh ng m ch nằ ữ ạ ước nóng ng m Nh ng ngầ ư ười ta đã phát hi n: nệ ước h g m 2ồ ồ

l p không tr n l n nhau, do kh i lớ ộ ẫ ố ượng riêng khác nhau L p trên m t là nớ ặ ước m a còn l p dư ớ ưới thì m n, đáy hặ ồ

l i có bùn đen nên h p thu nhi u nhi t lạ ấ ề ệ ượng c a ánh n ng m t tr i h n l p nủ ắ ặ ờ ơ ớ ước trên m t h Hi n tặ ồ ệ ượng nàygiúp t o ra lo i bùn hydrô sunfua có th dùng đ ch a b nh, kh i lạ ạ ể ể ữ ệ ố ượng ước tính lên t i hàng nghìn mét kh i.ớ ố

5 Màn khói gi t ng ế ườ i đã x y ra đâu ? ả ở

Ngày 5 tháng 12 năm 1952, nước Anh (nước được m nh danh là x s c a sệ ứ ở ủ ương mù) t i Luân Đôn đã x y raạ ẩ

s ki n “màn khói gi t ngự ệ ế ười” làm ch n đ ng th gi i Vi c giám sát môi trấ ộ ế ớ ệ ường cho th y hàm lấ ượng khí SO2 cao

t i 3,8mg/mớ 3, g p 6 l n và n ng đ b i khói lên t i 4,5mg/mấ ầ ồ ộ ụ ớ 3 g p 10 l n so v i ngày thấ ầ ớ ường Dân trong thành

ph th y t c ng c, khó th và ho liên t c Ch trong vòng 4, 5 ngày đã có h n 4000 ngố ấ ứ ự ở ụ ỉ ơ ười ch t trong đó ph n l nế ầ ớ

là tr em và ngẻ ười già, hai tháng sau l i có trên 8000 ngạ ườ ữi n a ch t.ế

Nguyên nhân c a “màn khói gi t ngủ ế ườ ởi” thành ph Luân Đôn là do khói than c a các nhà máy quy n vào v iố ủ ệ ớ

sương mù bu i s m mùa đông gây ra.ổ ớ

6 Có th dùng khói nhà máy nhi t đi n đ làm phân bón không ? ể ệ ệ ể

M t nhà máy công su t 1500 - 2000 mêga-oát, ch y b ng than m i ngày th i vào không khí 50 t n đioxit l uộ ấ ạ ằ ỗ ả ấ ưhuỳnh (SO2) r t đ c Các nhà Bác h c Ba-lan đã tìm cách trung hoà nó, d a vào hi n tấ ộ ọ ự ệ ượng thường x y ra trongảthiên nhiên là đioxit l u huỳnh tham gia vào ph n ng v i amoniăc trong không khí.ư ả ứ ớ

Theo phương pháp m i này thì amoniăc đớ ược cho thêm vào khói sẽ t o ra amonisunfat trong không khí Gió sẽạ

r i phân bón này trong m t vùng r ng l n Phả ộ ộ ớ ương pháp m i này l n đ u tiên đớ ầ ầ ược s d ng t i nhà máy đi nử ụ ạ ệthành ph Turôvô.ố

7 Dùng axit xitric đ kh các h p ch t c a l u huỳnh nh th nào? ể ử ợ ấ ủ ư ư ế

Khói các nhà máy đi n có ch a oxit l u huỳnh, làm ch t cây c i và có h i đ i v i s c kho con ngở ệ ứ ư ế ố ạ ố ớ ứ ẻ ườ ởi Mỹ

g n đây đã th nghi m phầ ử ệ ương pháp kh các h p ch t l u huỳnh này, b ng cách t o ra trong ng khói m t c nử ợ ấ ư ằ ạ ố ộ ơ

m a đ c bi t: tư ặ ệ ưới xu ng đ u đ n m t dung d ch mu i natri xitrat và axit xitric Các ho t ch t này h p th l uố ề ặ ộ ị ố ạ ấ ấ ụ ưhuỳnh và bi n nó thành k t t a d ng b i, là nguyên li u hoá ch t r t có giá tr ế ế ủ ạ ụ ệ ấ ấ ị

§33 AXIT SUNFURIC – MUỐI SUNFAT

1 Vì sao không nên đ n ổ ướ c vào axit sunfuric đ m đ c mà ch có th đ axit sunfuric đ m đ c vào n ậ ặ ỉ ể ổ ậ ặ ướ c ?

Trong b t kì quuy n sách hóa h c nào cũng ghi câu sau đ c nh t nh b n đ c: “ Trong b t kì tình hu ng nàoấ ể ọ ể ả ỉ ạ ọ ấ ốcũng không được đ nổ ước vào axit sunfuric đ m đ c, mà ch đậ ặ ỉ ược đ t t axit sunfuric đ c vào nổ ừ ừ ặ ước” Vì sao

v y ?ậ

Khi axit sunfuric g p nặ ước thì l p t c sẽ có ph n ng hóa h c x y ra, đ ng th i sẽ t a ra m t nhi t lậ ứ ả ứ ọ ả ồ ờ ỏ ộ ệ ượng l n.ớAxit sunfuric đ c gi ng nh d u và n ng h n trong nặ ố ư ầ ặ ơ ước N u b n cho nế ạ ước vào axit, nước sẽ n i trên b m tổ ề ặaxit

Khi x y ra ph n ng hóa h c, nả ả ứ ọ ước sôi mãnh li t và b n tung tóe gây nguy hi m Trái l i khi b n cho axitệ ắ ể ạ ạsunfuric vào nước thì tình hình sẽ khác: axit sunfuric đ c n ng h n nặ ặ ơ ước, n u cho t t axit vào nế ừ ừ ước, nó sẽ chìm

xu ng đáy nố ước, sau đó phân b đ u trong toàn b dung d ch Nh v y khi có ph n ng x y ra, nhi t lố ề ộ ị ư ậ ả ứ ả ệ ượng sinh

ra được phân b đ u trong dung d ch, nhi t đ sẽ tăng t t không làm cho nố ề ị ệ ộ ừ ừ ước sôi lên m t cách quá nhanh.ộ

M t chú ý thêm là khi pha loãng axit sunfuric b n luôn luôn nh là “ph i đ t t ” axit vào nộ ạ ớ ả ổ ừ ừ ước và không nênpha trong các bình th y tinh B i vì th y tinh sẽ d v khi tăng nhi t đ khi pha.ủ ở ủ ễ ở ệ ộ

2 Lo i đá có th … ăn ạ ể

Khi b n b b nh đau d dày c n ph i ch p X quang Trạ ị ệ ạ ầ ả ụ ước khi ch p phim thì bác sỹ thụ ường cho b n ăn m tạ ộ

th th c ăn d ng h tr ng Thành ph n ch y u c a th c ăn là m t lo i đá BaSOứ ứ ở ạ ồ ắ ầ ủ ế ủ ứ ộ ạ 4

Nguyên do là th y thu c ch n đoán b nh đau d dày cho ngầ ố ẩ ệ ạ ười b nh thệ ường ph i ch p X quang Ch p Xả ụ ụquang đ i v i d dày không d nh v i các b ph n xố ớ ạ ễ ư ớ ộ ậ ương c t, b i vì t tr ng c a xố ở ỷ ọ ủ ương l n, tia X khó xuyênớqua, trên phim ch p có th l u l i nh ng hình nh đ m còn t tr ng c a d dày và các t ch c xung quanh tụ ể ư ạ ữ ả ậ ỷ ọ ủ ạ ổ ứ ương

đ i m m nên nh ch p không rõ nét.ố ề ả ụ

Khi b nh nhân ăn xong, BaSOệ 4 đã vào t i d dày thì ti n hành ch p X quang b i vì BaSOớ ạ ế ụ ở 4 ngăn c n tia X r t t t.ả ấ ố

T đó Th y thu c có th ch n đoán chính xác tình tr ng d dày.ừ ầ ố ể ẩ ạ ạ

3 Phèn chua là ch t gì ? ấ

Phèn chua là mu i sunfat kép c a nhôm và kali d ng tinh th ng m 24 phân t Hố ủ ở ạ ể ậ ử 2O nên có công th c hoáứ

h c là Kọ 2SO4.Al2(SO4)3.24H2O

Phèn chua còn đượ ọc g i là phèn nhôm, người ta bi t phèn nhôm còn trế ướ ảc c kim lo i nhôm.ạ

Phèn nhôm được đi u ch t các nguyên li u là đ t sét (có thành ph n chính là Alề ế ừ ệ ấ ầ 2O3), axit sunfuric và K2SO4

Phèn chua không đ c, có v chát chua, ít tan trong nộ ị ướ ạc l nh nh ng tan r t nhi u trong nư ấ ề ước nóng nên r t dấ ễtinh ch b ng k t tinh l i trong nế ằ ế ạ ước.

Cũng do t o ra k t t a Al(OH)ạ ế ủ 3 khi khu y phèn vào nấ ước đã dính k t các h t đ t nh l l ng trong nế ạ ấ ỏ ơ ử ước đ cụthành h t đ t to h n, n ng và chìm xu ng làm trong nạ ấ ơ ặ ố ước

Anh đ ng b c b c làm cao ừ ắ ậ Phèn chua em đánh n ướ c nào cũng trong

Phèn chua r t c n cho vi c x lí nấ ầ ệ ử ước đ c các vùng lũ đ có nụ ở ể ước trong dùng cho t m, gi t.ắ ặ

Vì c c phèn chua trong và sáng cho nên đông y còn g i là minh phàn (minh là trong sáng, phàn là phèn).ụ ọ

Theo y h c c truy n thì:ọ ổ ề

Phèn chua, chua chát, l nh lùng ạ

Gi i đ c, táo th p, sát trùng ngoài da ả ộ ấ

D dày, viêm ru t, th p tà ạ ộ ấ Dùng li u th t ít, thu c đà r t hay ề ậ ố ấ

Phèn chua làm h t ng a, sát trùng vì v y sau khi c o m t xong, th c t tóc thế ứ ậ ạ ặ ợ ắ ường l y m t mi ng phèn chua toấ ộ ếxoa vào da m t cho khách.ặ

Phèn chua dùng đ bào ch ra các thu c ch a đau răng, đau m t, c m máu, ho ra máu (các lo i xu t huy t).ể ế ố ữ ắ ầ ạ ấ ế

4 N ướ c nào có chi c tàu và là nhà mày s n xu t axit H ế ả ấ 2 SO 4 ?

T i thành ph Sêxin (Ba Lan), ngạ ố ười ta đã đóng m t lo i tàu đ c đáo: tàu nhà máy Hàng hoá đ a xu ng tàu làộ ạ ộ ư ố

l u hùynh l ng, m t nguyên li u n i ti ng và r t phong phú c a Ba Lan Trên đư ỏ ộ ệ ổ ế ấ ủ ường đi, nguyên li u này đệ ược chế

bi n và khi tàu c p b n (thế ậ ế ường là t i nạ ước ngoài, hàng hoá b c r lên đã là axit sunfuric Th t ti n l i: nh ngố ỡ ậ ệ ợ ữkhí th i trong quá trình s n xu t thoát ra ngoài bi n kh i, nên không gây ô nhi m môi trả ả ấ ể ơ ễ ường nh trên đ t li n.ư ấ ềNhi t d t các ph n ng đệ ơ ừ ả ứ ược dùng đ c t nể ấ ước bi n thành nể ước ng t dùng cho các thu th kiêm công nhânọ ỷ ủ

s n xu t hoá ch t trên tàu, đ pha vào axit và dùng cho tuyêcbin h i nả ấ ấ ể ơ ướ ủc c a tàu

§36 TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG

§38 CÂN BẰNG HÓA HỌC

1 Vì sao ch t Florua l i b o v đ ấ ạ ả ệ ượ c răng? Vì sao ăn th c ăn có tính axit l i b tê răng? ứ ạ ị

Răng được b o v b i l p men c ng, dày kho ng 2mm L p men này là h p ch t Caả ệ ở ớ ứ ả ớ ợ ấ 5(PO4)3OH và đượ ạc t othành b ng ph n ng:ằ ả ứ

5Ca2+ + 3PO43- + OH

- →

¬  

Ca5(PO4)3OH (1)Quá trình t o l p men này là s b o v t nhiên c a con ngạ ớ ự ả ệ ự ủ ười ch ng l i b nh sâu răng.ố ạ ệ

Sau các b a ăn, vi khu n trong mi ng t n công các th c ăn còn l u l i trên răng t o thành các axit h u c nhử ẩ ệ ấ ứ ư ạ ạ ữ ơ ưaxit axetic và axit lactic Th c ăn v i hàm lứ ớ ượng đường cao t o đi u ki n t t cho vi c s n sinh ra các axit đó.ạ ề ệ ố ệ ả

Lượng axit trong mi ng tăng làm cho pH gi m, làm cho ph n ng sau x y ra:ệ ả ả ứ ả

H+ + OH-  →

H2O

Khi n ng đ OHồ ộ - gi m, theo nguyên lí L -Sa-t -li-ê, cân b ng (1) chuy n d ch theo chi u ngh ch và men răng bả ơ ơ ằ ể ị ề ị ịmòn, t o đi u ki n cho sâu răng phát tri n.ạ ề ệ ể

Bi n pháp t t nh t phòng sâu răng là ăn th c ăn ít chua, ít đệ ố ấ ứ ường và đánh răng sau khi ăn

Người ta thường tr n vào thu c đánh răng NaF hay SnFộ ố 2, vì ion F- t o đi u ki n cho ph n ng sau x y ra:ạ ề ệ ả ứ ả

5Ca2+ + 3PO43- + F

- →

¬  

Ca5(PO4)3F

H p ch t Caợ ấ 5(PO4)3F là men răng thay th m t ph n Caế ộ ầ 5(PO4)3OH nỞ ước ta, m t s ngộ ố ười có thói quen ăn

tr u, vi c này r t t t cho vi c t o men răng theo ph n ng (1), vì trong tr u có vôi tôi Ca(OH)ầ ệ ấ ố ệ ạ ả ứ ầ 2, ch a các ion Caứ 2+

và OH- làm cho cân b ng (1) chuy n d ch theo chi u thu n.ằ ể ị ề ậ

2 Cu c s ng đ cao và quá trình s n sinh hemoglobin liên quan v i nhau nh th nào ? ộ ố ở ộ ả ớ ư ế

Quá trình sinh lí b nh hị ả ưởng b i đi u ki n môi trở ề ệ ường S thay đ i đ t ng t v đ cao có th gây ra đau đ u,ự ổ ộ ộ ề ộ ể ầ

bu n nôn, m t m i và khó ch u Đây là tri u ch ng c a s thi u oxi trong các mô.ồ ệ ỏ ị ệ ứ ủ ự ế

S ng đ cao vài tu n ho c vài tháng sẽ d n d n vố ở ộ ầ ặ ầ ầ ượt qua được ch ng say đ cao và thích nghi d n v i n ngứ ộ ầ ớ ồ

đ oxi th p trong không khí.ộ ấ

S k t h p oxi v i hemoglobin (Hb) trong máu đự ế ợ ớ ược bi u di n m t cách đ n gi n nh sau:ể ễ ộ ơ ả ư

→

Hb + O HbO (Hemoglobin) (Oxi hemoglobin)HbO2 đ a oxi đ n các mô Bi u th c c a h ng s cân b ng là : ư ế ể ứ ủ ằ ố ằ

x y ra t t Đ đ t đả ừ ừ ể ạ ược công su t ban đ u ph i c n t i vài năm Các nghiên c u ch r ng, các c dân s ng lâu ấ ầ ả ầ ớ ứ ỉ ằ ơ ố ởvùng cao có m c hemoglobin trong máu cao, đôi khi cao h n 50% so v i nh ng ngứ ơ ớ ữ ườ ối s ng ngang m c nự ước bi n.ể

HÓA HỌC 11

§1 SỰ ĐIỆN LI

1 Vì sao mu i NaHCO ố 3 đ ượ c dùng đ ch thu c đau d dày? ể ế ố ạ

Lượng axit clohiđric trong d ch v d dày nh h n ho c l n h n m c bình thị ị ạ ỏ ơ ặ ớ ơ ứ ường đ u m c b nh Khi trongề ắ ệ

d ch v d dày, axit clohiđric có n ng đ nh h n 0,0001 mol/l (pH > 4,5) ta m c b nh khó tiêu, ngị ị ạ ồ ộ ỏ ơ ắ ệ ượ ạc l i, n ngồ

đ l n h n 0,001 mol/l (pH < 3,5) ta m c b nh chua M t s thu c ch a đau d dày có ch a mu i natriộ ớ ơ ắ ệ ợ ộ ố ố ữ ạ ứ ốhiđrocacbonat NaHCO3(còn g i là thu c mu i) có tác d ng trung hoà b t axit trong d dày.ọ ố ố ụ ớ ạ

NaHCO3 + HCl  →

NaCl + CO2 + H2O

2 Vì sao n ướ c rau mu ng đang xanh khi v t chanh vào thì chuy n sang màu đ ? ố ắ ể ỏ

Có m t s h p ch t hoá h c g i là ch t ch th màu, chúng làm cho dung d ch thay đ i màu khi đ axit thay đ i ộ ố ợ ấ ọ ọ ấ ỉ ị ị ổ ộ ổTrong rau mu ng (và vài lo i rau khác) có ch t ch th màu này Trong chanh có ch a 7% axit xitric V t chanhố ạ ấ ỉ ị ứ ắvào nước rau làm thay đ i đ axit, do đó làm thay đ i màu nổ ộ ổ ước rau Khi ch a v t chanh, nư ắ ước rau mu ng có màuốxanh lét là ch a ch t ki m canxi.ứ ấ ề

§2 AXIT – BAZƠ – MUỐI

§3 SỰ ĐIỆN LI CỦA NƯỚC pH CHẤT CHỈ THỊ AXIT -BAZƠ

§4 PHẢN ỨNG TRAO ĐỔI ION

1 Vì sao ch t Florua l i b o v đ ấ ạ ả ệ ượ c răng? Vì sao ăn th c ăn có tính axit l i b tê răng? ứ ạ ị

Răng được b o v b i l p men c ng, dày kho ng 2mm L p men này là h p ch t Caả ệ ở ớ ứ ả ớ ợ ấ 5(PO4)3OH và đượ ạc t othành b ng ph n ng:ằ ả ứ

5Ca2+ + 3PO43- + OH

- →

¬  

Ca5(PO4)3OH (1)Quá trình t o l p men này là s b o v t nhiên c a con ngạ ớ ự ả ệ ự ủ ười ch ng l i b nh sâu răng.ố ạ ệ

Sau các b a ăn, vi khu n trong mi ng t n công các th c ăn còn l u l i trên răng t o thành các axit h u c nhử ẩ ệ ấ ứ ư ạ ạ ữ ơ ưaxit axetic và axit lactic Th c ăn v i hàm lứ ớ ượng đường cao t o đi u ki n t t cho vi c s n sinh ra các axit đó.ạ ề ệ ố ệ ả

Lượng axit trong mi ng tăng làm cho pH gi m, làm cho ph n ng sau x y ra:ệ ả ả ứ ả

H+ + OH-  →

H2OKhi n ng đ OHồ ộ - gi m, theo nguyên lí L -Sa-t -li-ê, cân b ng (1) chuy n d ch theo chi u ngh ch và men răng bả ơ ơ ằ ể ị ề ị ịmòn, t o đi u ki n cho sâu răng phát tri n.ạ ề ệ ể

Bi n pháp t t nh t phòng sâu răng là ăn th c ăn ít chua, ít đệ ố ấ ứ ường và đánh răng sau khi ăn

Người ta thường tr n vào thu c đánh răng NaF hay SnFộ ố 2, vì ion F- t o đi u ki n cho ph n ng sau x y ra:ạ ề ệ ả ứ ả

5Ca2+ + 3PO43- + F

- →

¬  

Ca5(PO4)3F

H p ch t Caợ ấ 5(PO4)3F là men răng thay th m t ph n Caế ộ ầ 5(PO4)3OH nỞ ước ta, m t s ngộ ố ười có thói quen ăn

tr u, vi c này r t t t cho vi c t o men răng theo ph n ng (1), vì trong tr u có vôi tôi Ca(OH)ầ ệ ấ ố ệ ạ ả ứ ầ 2, ch a các ion Caứ 2+

và OH- làm cho cân b ng (1) chuy n d ch theo chi u thu n.ằ ể ị ề ậ

§7 NITƠ

1 Vì sao khi tên l a b n trúng máy bay ta th y xu t hi n khói màu nâu ? ử ắ ấ ấ ệ

Nit (IV) oxit NOơ 2 được dùng làm ch t oxit hoá trong nhiên li u phóng tên l a.ấ ệ ử

Khi tên l a b n trúng máy bay thì v trí tên l a trúng đích xu t hi n đám khói màu nâu Đó là do trong tên l aử ắ ở ị ử ấ ệ ửcòn d nhiên li u là NOư ệ 2 Khi đ u đ n ch m n , đ ng th i nhiên li u d cũng b c h i N u tên l a không b nầ ạ ạ ổ ồ ờ ệ ư ố ơ ế ử ắtrúng m c tiêu sẽ bay h t đà và t hu , khi đó nghe ti ng n và quan sát ta ch th y kh i tr ng vì lúc này trong tênụ ế ự ỷ ế ổ ỉ ấ ố ắ

l a đã h t nhiên li u.ử ế ệ

2 Ô tô ch y b ng nit đ ạ ằ ơ ượ c phát minh đâu? ở

Anh, m t s ki u đ ng c m i đã đ c đăng ký sáng ch , đ ng c này ch y nh năng l ng đ c gi i phóng

Ở ộ ố ể ộ ơ ớ ượ ế ộ ơ ạ ờ ượ ượ ả

ra khi nit l ng bay h i Theo công b c a nhà sáng ch thì lơ ỏ ơ ố ủ ế ượng nit tiêu t n cho 100km là 5,5lít M c dù giá bánơ ố ặ

c a xăng và nit b ng nhau, đi m u vi t đ c bi t c a đ ng c là không làm ô nhi m môi trủ ơ ằ ể ư ệ ặ ệ ủ ộ ơ ễ ường xung quanh vìcác ch t đ c không b đ ng l i trong ng x ấ ộ ị ọ ạ ố ả

§8 AMONIAC – MUỐI AMONI

1 Vì sao “bánh bao” th ườ ng r t x p và có mùi khai? ấ ố

Khi làm bánh bao người ta thường cho ít b t n NHộ ở 4HCO3 vào b t mì Khi nộ ướng bánh, NH4HCO3 phân h yủthành các ch t khí và h i thoát ra nên làm cho bánh x p và n ấ ơ ố ở

NH4HCO3(r)

 →

NH3↑ + CO2↑ + H2O↑

Do khí NH3 sinh ra nên làm cho bánh bao có mùi khai

2 T i sao khi đi g n các sông, h b n vào ngày n ng nóng, ng ạ ầ ồ ẩ ắ ườ i ta ng i th y mùi khai? ử ấ

Khi nước sông, h b ô nhi m n ng b i các ch t h u c giàu đ m nh nồ ị ễ ặ ở ấ ữ ơ ạ ư ước ti u, phân h u c , rác th i h uể ữ ơ ả ữ

c … thì lơ ượng urê trong các ch t h u c này sinh ra nhi u Dấ ữ ơ ề ưới tác d ng c a men ureaza c a các vi sinh v t, urêụ ủ ủ ậ

b phân h y ti p thành COị ủ ế 2 và amoniac NH3 theo ph n ng:ả ứ

3 Có th dùng khói nhà máy nhi t đi n đ làm phân bón không ? ể ệ ệ ể

M t nhà máy công su t 1500 - 2000 mêga-oát, ch y b ng than m i ngày th i vào không khí 50 t n đioxit l uộ ấ ạ ằ ỗ ả ấ ưhuỳnh (SO2) r t đ c Các nhà Bác h c Ba-lan đã tìm cách trung hoà nó, d a vào hi n tấ ộ ọ ự ệ ượng thường x y ra trongảthiên nhiên là đioxit l u huỳnh tham gia vào ph n ng v i amoniăc trong không khí.ư ả ứ ớ

Theo phương pháp m i này thì amoniăc đớ ược cho thêm vào khói sẽ t o ra amonisunfat trong không khí Gió sẽạ

r i phân bón này trong m t vùng r ng l n Phả ộ ộ ớ ương pháp m i này l n đ u tiên đớ ầ ầ ược s d ng t i nhà máy đi nử ụ ạ ệthành ph Turôvô.ố

§9 AXIT NITRIC – MUỐI NITRAT

1.“Hi n t ệ ượ ng m a axit” là gì ? Tác h i nh th nào ? ư ạ ư ế

Khí th i công nghi p và khí th i c a các đ ng c đ t trong ( ô tô, xe máy) có ch a các khí SOả ệ ả ủ ộ ơ ố ứ 2, NO, NO2,…Các khínày tác d ng v i oxi Oụ ớ 2 và h i nơ ước trong không khí nh xúc tác oxit kim lo i ( có trong khói, b i nhà máy) ho cờ ạ ụ ặozon t o ra axit sunfuric Hạ 2SO4 và axit nitric HNO3

Hi n nay m a axit là ngu n ô nhi m chính m t s n i trên th gi i M a axit làm mùa màng th t thu và pháệ ư ồ ễ ở ộ ố ơ ế ớ ư ấ

h y các công trình xây d ng, các tủ ự ượng đài làm t đá c m th ch, đá vôi, đá phi n ( các lo i đá này thành ph nừ ẩ ạ ế ạ ầchính là CaCO3):

Áp d ng: Ngày nay hi n tụ ệ ượng m a axit và nh ng tác h i c a nó đã gây nên nh ng h u qu nghiêm tr ng, đ cư ữ ạ ủ ữ ậ ả ọ ặ

bi t là nh ng nệ ở ữ ước công nghi p phát tri n V n đ ô nhi m môi trệ ể ấ ề ễ ường luôn đượ ảc c th gi i quan tâm Vi tế ớ ệNam chúng ta đang r t chú tr ng đ n v n đ này Do v y mà giáo viên ph i cung c p cho h c sinh nh ng hi uấ ọ ế ấ ề ậ ả ấ ọ ữ ể

bi t v hi n tế ề ệ ượng m a axit cũng nh tác h i c a nó nh m nâng cao ý th c b o v môi trư ư ạ ủ ằ ứ ả ệ ường

2 Vì sao axit nitric HNO 3 đ c l i phá th ng qu n áo? ặ ạ ủ ầ

Khi làm thí nghi m hóa h c, n u qu n áo b n dính ph i axit nitric HNOệ ọ ế ầ ạ ả 3 đ c thặ ường sẽ b th ng m t l ; khiị ủ ộ ỗdùng axit không đ c, nhìn bên ngoài thì không th y gì, nh ng sau khi ph i khô b n sẽ th y ngay l th ng.ặ ấ ư ơ ạ ấ ỗ ủ

Qu n áo chúng ta m c thầ ặ ường ngày thường d t b ng s i bông, thành ph n hóa h c c a s i bông là xenluloz ệ ằ ợ ầ ọ ủ ợ ơXenluloz không tan trong nơ ước và đa s các dung môi khác nh ng d tan trong axit HNOố ư ễ 3 đ c nên làm th ngặ ủ

qu n áo.ầ

Khi b axit HNOị 3 loãng dính vào qu n áo, tuy qu n áo không b th ng ngay, nh ng khi qu n áo khô, n ng đ axitầ ầ ị ủ ư ầ ồ ộHNO3 càng ngày càng đ c, cu i cùng sẽ làm th ng qu n áo Ngoài ra, axit HNOặ ố ủ ầ 3 loãng có th có tác d ng hóa h cể ụ ọ

v i xenluloz ớ ơ

3 N ướ ườ c c ng toan là gì ?

Là h n h p g m m t th tích dung d ch axit nitric đ c và 3 th tích dung d ch axit clohidric đ c Có tính oxi hoáỗ ợ ồ ộ ể ị ặ ể ị ặ

m nh, hoà tan đạ ược vàng, b ch kim và h p kim không tan trong các dung d ch axit vô c thông thạ ợ ị ơ ường

4 Ca dao Vi t Nam có câu: “Lúa chim l p ló ngoài b / H nghe ti ng s m ph t c mà lên” mang ý nghĩa ệ ấ ờ ễ ế ấ ấ ờ hóa h c gì ? ọ

Câu ca dao có nghĩa là: Khi v lúa chiêm đang tr đ ng mà có tr n m a rào kèm theo s m ch p thì r t t t vàụ ổ ồ ậ ư ấ ớ ấ ốcho năng su t cao Vì sao v y ?ấ ậ

Do trong không khí có kho ng 80% Nit và 20 % oxi Khi có s m ch p( tia l a đi n) thì:ả ơ ấ ớ ử ệ

2N2 + O2

 →

2NOSau đó:

Nh có s m ch p các c n m a giông, m i năm trung bình m i m u đ t đờ ấ ớ ở ơ ư ỗ ỗ ẫ ấ ược cung c p kho ng 6-7 kg nit ấ ả ơ

5 C n chú ý gì khi ăn rau c i tr ng ? ầ ả ắ

C i tr ng là lo i rau r t giàu vitamin và ch t dinh dả ắ ạ ấ ấ ơỡng nh ng nó cũng đ ng th i ch a m t lơ ồ ờ ứ ộ ượng khá l nớ

mu i c a axit nitric (HNOố ủ 3) N u sau khi đã n u chín r i đ trong th i gian quá dài do tác d ng c a vi khu n,ế ấ ồ ể ờ ụ ủ ẩ

mu i c a axit nitric sẽ bi n thành mu i c a axit nitr (HNOố ủ ế ố ủ ơ 2) là ch t d gây ra ung th Vì th không nên ăn rauấ ễ ơ ế

c i tr ng đã n u chín đ qua đêm Sau khi đã n u chín nên cho thêm vào rau m t ít gi m ăn đ tăng tác d ng dả ắ ấ ể ấ ộ ấ ể ụ ựphòng

§10 PHOTPHO

1 “Thu c chu t” là ch t gì mà có th làm chu t ch t? ố ộ ấ ể ộ ế

T i sao nh ng con chu t sau khi ăn thu c chu t l i đi tìm nạ ữ ộ ố ộ ạ ước u ng V y thu c chu t là gì? Cái gì đã làm choố ậ ố ộchu t ch t? N u sau khi ăn thu c mà không có nộ ế ế ố ước u ng thì chu t ch t mau hay lâu h n?ố ộ ế ơ

Thành ph n thu c chu t là kẽm photphua Znầ ố ộ 3P2 Sau khi ăn, Zn3P2 b th y phân r t m nh, hàm lị ủ ấ ạ ượng nướctrong c th chu t gi m, nó khát và đi tìm nơ ể ộ ả ước:

 →

Chính PH3 (photphin) đã gi t ch t chu t Càng nhi u nế ế ộ ề ước đ a vào c th chu t → PHư ơ ể ộ 3 thoát ra nhi u → chu tề ộcàng nhanh ch t N u không có nế ế ước chu t sẽ ch t lâu h n.ộ ế ơ

2 “Ma tr i” là gì? Ma tr i th ơ ơ ườ ng xu t hi n đâu? ấ ệ ở

Trong xương c a đ ng v t luôn có ch a m t hàm lủ ộ ậ ứ ộ ượng photpho Khi c th đ ng v t ch t đi, nó sẽ phân h yơ ể ộ ậ ế ủ

m t ph n thành photphin PHộ ầ 3 và l n m t ít điphotphin Pẩ ộ 2H4

Photphin không t b c cháy nhi t đ thự ố ở ệ ộ ường Khi đun nóng đ n 150ế oC thì nó m i cháy đớ ược Còn điphotphin

P2H4 thì t b c cháy trong không khí và t a nhi t Chính lự ố ỏ ệ ượng nhi t t a ra trong quá trình này làm cho photphinệ ỏ

b c cháy:ố

2PH3 + 4O2

 →

P2O5 + 3H2OQuá trình trên x y ra c ngày l n đêm nh ng do ban ngày có các tia sáng c a m t tr i nên ta không quan sát rõả ả ẫ ư ủ ặ ờ

nh vào ban đêm Hi n tư ệ ượng ma tr i ch là m t quá trình hóa h c x y ra trong t nhiên Thơ ỉ ộ ọ ả ự ường g p ma tr i ặ ơ ởcác nghĩa đ a vào ban đêm.ị

Chính PH3 đã gi t ch t chu t.ế ế ộ Càng nhi u nề ước đ a vàoư → PH3 thoát ra càng nhi u → chu t càng nhanh ch t.ề ộ ế

N u không có nế ước chu t ch t lâu h n.ộ ế ơ

§11 AXIT PHOTPHORIC – MUỐI PHOTPHAT

1 Apatit là ch t gì ? ấ

Apatit là khoáng ch t ch a photpho có công th c chung là Caấ ứ ứ 5X (PO4)3 (X là F, Cl hay OH) ph bi n nh t làổ ế ấfloapatit t nh Lào Cai nở ỉ ước ta tr lữ ượng apatit lên t i hàng t t n, Apatit là nguyên li u chính đ s n xu t phânớ ỉ ấ ệ ể ả ấlân, phot pho (dùng trong qu c phòng, làm diêm, thu c tr sâu), axit photphoric.ố ố ừ

2 S n xu t axit phôtphoric tinh khi t theo công ngh m i nh th nào ? ả ấ ế ệ ớ ư ế

T i Pháp, ngạ ười ta đã s n xu t axit ph tphoric tinh khi t theo ả ấ ố ế phư ng pháp m i quy mô công nghi p giaiơ ớ ở ệ ở

đo n đ u, ngạ ầ ười ta chi t axit ph tphoríc b ng izôbutanol và r a ph n chi t b ng xút Tuỳ theo yêu c u v đế ố ằ ử ầ ế ằ ầ ề ộtinh khi t s n ph m, ti p t c chi t axit b ng izôbulanôl, dung d ch ki m, nế ả ẩ ế ụ ế ằ ị ề ước ho c axit phôphoric loãng,ặIzôbutanôl sau khi tham gia vào quá trình được tách kh i axit b ng cách ch ng c t.ỏ ằ ư ấ

§12 PHÂN BÓN HÓA HỌC

1 Có th dùng khói nhà máy nhi t đi n đ làm phân bón không ? ể ệ ệ ể

M t nhà máy công su t 1500 - 2000 mêga-oát, ch y b ng than m i ngày th i vào không khí 50 t n đioxit l uộ ấ ạ ằ ỗ ả ấ ưhuỳnh (SO2) r t đ c Các nhà Bác h c Ba-lan đã tìm cách trung hoà nó, d a vào hi n tấ ộ ọ ự ệ ượng thường x y ra trongảthiên nhiên là đioxit l u huỳnh tham gia vào ph n ng v i amoniăc trong không khí.ư ả ứ ớ

Theo phương pháp m i này thì amoniăc đớ ược cho thêm vào khói sẽ t o ra amonisunfat trong không khí Gió sẽạ

r i phân bón này trong m t vùng r ng l n Phả ộ ộ ớ ương pháp m i này l n đ u tiên đớ ầ ầ ược s d ng t i nhà máy đi nử ụ ạ ệthành ph Turôvô.ố

2 Có cách nào xác đ nh nhanh nit trong đ t ? ị ơ ấ

M t phộ ương pháp m i, nhanh chóng và chính xác đ đ nh lớ ể ị ượng nit trong đ t ra đ i Mỹ, rút ng n th i gianơ ấ ờ ở ắ ờphân tích được 20 l n Ch vi c tr n đ t v i m t lo i s n đ c bi t, có tính ch t h p th các ch t đ m trong đ t,ầ ỉ ệ ộ ấ ớ ộ ạ ơ ặ ệ ấ ấ ụ ấ ạ ấ

và tăng cường đ màu Mang so sánh v i m u tiêu chu n, sẽ bi t tr c ti p n ng đ các h p ch t c a Nit ộ ớ ẫ ẩ ế ự ế ồ ộ ợ ấ ủ ơ

3 Có th sát trùng b ng phân bón không ? ể ằ

Các vi khu n, n m, giun tròn s ng trong đ t, gây tác h i r t l n cho cây tr ng trong nông nghi p Đ tiêu di tẩ ấ ố ấ ạ ấ ớ ồ ệ ể ệcác lo i có h i này, ngạ ạ ười ta xông khói đ t b ng các ch t đ c hoá h c Kh năng m c b nh c a các cây th c v tấ ằ ấ ộ ọ ả ắ ệ ủ ự ậ

gi m xu ng, nh ng không sát trùng đả ố ư ược hoàn toàn

G n đây, ngầ ười ta đã khám phá ra m t phộ ương pháp t t h n nhi u, b ng cách s d ng phân đ m thôngố ơ ề ằ ử ụ ạ

thường Ví d : n u trung tâm gây b nh c a khoai tây trụ ế ở ệ ủ ước m t s tu n, ngộ ố ầ ười ta đ a vào trong đ t m t lư ấ ộ ượngurê (1,5kg/m2), thì trung tâm gây b nh b tiêu di t hoàn toàn.ệ ị ệ

Vi n B o v th c v t c a Nga đã áp d ng th phệ ả ệ ự ậ ủ ụ ử ương pháp này đ b o v cây bông kh i các b nh nguy hi mể ả ệ ỏ ệ ể

nh t - nh b nh héo lá do verticillium.ấ ư ệ

Nh ng thí nghi m tữ ệ ưới urê vào đ t (3 - 5g/1kg đ t) ch ng t có th hoàn toàn ho c g n nh hoàn toàn ngănấ ấ ứ ỏ ể ặ ầ ư

ng a đừ ược b nh cho cây bông K t qu sát trùng đó t ra có hi u qu cho c nh ng năm sau.ệ ế ả ỏ ệ ả ả ữ

4 Phân bón làm t gi y nh th nào? ừ ấ ư ế

Ở Thu Đi n, trong tr ng rau, ngỵ ể ồ ười ta s d ng ph bi n m t lo i gi y, g i là Agroprox, t m bitum, sáp, ch tử ụ ổ ế ộ ạ ấ ọ ẩ ấ

đ m và thu c di t n m đ ph nh ng lu ng rau Agroprox ch ng nh ng gi cho cây kh i b m t nhi t mà còn trạ ố ệ ấ ể ủ ữ ố ẳ ữ ữ ỏ ị ấ ệ ừcác b nh n m cho rau Đ n v tr ng tr t ti p theo, ngệ ấ ế ụ ồ ọ ế ười ta cày l n Agroprox v i đ t, và nó v n phát huy tácẫ ớ ấ ẫ

d ng phân hu thành phân bón và c i t o đ t, gi cho đ t kh i b khô h n và ch ng xói mòn.ụ ỷ ả ạ ấ ữ ấ ỏ ị ạ ố

§15 CACBON

1 Vì sao khi c m b khê ng ơ ị ườ i ta th ườ ng cho vào n i c m m t m u than c i ? ồ ơ ộ ẩ ủ

Do than c i x p có tính h p ph nên h p ph mùi khét c a c m làm cho c m đ mùi khê.ủ ố ấ ụ ấ ụ ủ ơ ơ ở

2 Vì sao than đá ch t thành đ ng l n có th t b c cháy? ấ ố ớ ể ự ố

Do than tác d ng v i Oụ ớ 2 trong không khí t o ra COạ 2, ph n ng to nhi t Nhi t to ra đả ứ ả ệ ệ ả ược tích góp d n, khiầ

đ t t i nhi t đ cháy c a than thì than sẽ t b c cháy.ạ ớ ệ ộ ủ ự ố

3 Vì sao có th bi n tro x ể ế ươ ng thành đá quý ?

Công ty TifGem t i Chicago (Mỹ) có sáng ki n bi n tro xạ ế ế ương c a ngủ ười quá c thành nh ng viên ng c vì trongố ữ ọtro xương có ch a cacbon Ngứ ười ta dùng lò s y siêu nóng đ bi n tro xấ ể ế ương thành than chì, sau đó nén chúng l iạ

đ t o ra nh ng viên kim cể ạ ữ ương xanh và vàng có giá t 2700 đô la t i 20.000 đô la.ừ ớ

Thành công c a công ty LifeGem sẽ t o s thay đ i trong v n đ tìm n i an ngh cho ngủ ạ ự ổ ấ ề ơ ỉ ười quá c ố

4 T o có th thay th than đ ả ể ế ượ c không ?

Các nhà khoa h c Califocnia đã thí nghi m thành công v m t ngu n nhi t năng m i, đ n gi n và r ti n Họ ở ệ ề ộ ồ ệ ớ ơ ả ẻ ề ọthành l p m t “trang tr i” dậ ộ ạ ưới đáy bi n đ tr ng t o nâu Micro - cystis pyrifera Lo i t o này l n nhanh phiể ể ồ ả ạ ả ớ

thường, m i ngày dài thêm đỗ ược 60 cm và có th h p th để ấ ụ ược các ch t dinh dấ ơỡng t nừ ước bi n T o là ngu nể ả ồ

ch t h u c phong phú Dấ ữ ơ ưới tác d ng c a vi khu n, nó b phân hu và tách ra khí mêtan Khi nhi t phân, nó choụ ủ ẩ ị ỷ ệ

nh ng ch t tữ ấ ương t nh thành ph n d u m ự ư ầ ầ ỏ

5 H p kim c a kim c ợ ủ ươ ng có ơư u đi m gì ? ể

Đó là tên g i c a m t lo i v t li u m i do công ty Dunlôp (Mỹ) s n xu t Tuy không ph i h p kim, nh ngọ ủ ộ ạ ậ ệ ớ ả ấ ả ợ ơthành ph n c a nó g m niken và kim cầ ủ ồ ương t ng h p d ng b t Khi hàm lổ ợ ở ạ ộ ượng kim cương trong v t li u lên t iậ ệ ớ30%, đ b n mài mòn c a nó r t cao, thu n ti n đ ph lên các chi ti t ho t đ ng c a máy móc thi t b Nóiộ ề ủ ấ ậ ệ ể ủ ế ạ ộ ủ ế ịchung, th i gian làm vi c c a các chi ti t có ph v t li u này tăng lên t i 6 l n.ờ ệ ủ ế ủ ậ ệ ớ ầ

§16 HỢP CHẤT CỦA CACBON

1.Vì sao tr ướ c khi thi đ u các VĐV th thao c n xoa b t tr ng vào lòng bàn tay? ấ ể ầ ộ ắ

Lo i b t màu tr ng có tên g i là “Magiê cacbonat”(MgCOạ ộ ắ ọ 3) mà người ta v n hay g i là “ b t magiê” MgCOẫ ọ ộ 3 là

lo i b t r n m n, nh có tác d ng hút m r t t t Khi ti n hành thi đ u, bàn tay c a các v n đ ng viên thạ ộ ắ ị ẹ ụ ẩ ấ ố ế ấ ủ ậ ộ ường cónhi u m hôi Đi u đó đ i v i các v n đ ng viên thi đ u th thao h t s c b t l i Khi có nhi u m hôi lòng bànề ồ ề ố ớ ậ ộ ấ ể ế ứ ấ ợ ề ồ ởtay sẽ làm gi m đ ma sát khi n các v n đ ng viên sẽ không n m ch c đả ộ ế ậ ộ ắ ắ ược các d ng c khi thi đ u Đi u nàyụ ụ ấ ềkhông ch nh hỉ ả ưởng x u đ n thành tích mà còn gây nguy hi m khi trình di n.ấ ế ể ễ

MgCO3 có tác d ng h p th m hôi đ ng th i tăng cụ ấ ụ ồ ồ ờ ường đ ma sát gi a bàntay và các d ng c th thao giúpộ ữ ụ ụ ể

v n đ ng viên có th n m ch c d ng c và th c hi n các đ ng tác chu n xác h n Ngoài ra v i các v n đ ng viênậ ộ ể ắ ắ ụ ụ ự ệ ộ ẩ ơ ớ ậ ộgiàu kinh nghi m, h có th l i d ng kho nh kh c “xoa b t” làm gi m b t tâm lí căng th ng; s p x p l i trình tệ ọ ể ợ ụ ả ắ ộ ả ớ ẳ ắ ế ạ ự

th c hi n thao tác, ôn t p l i các y u lĩnh, chu n b t t h n tâm lí thi đ u đ th c hi n các thao tác t t.ự ệ ậ ạ ế ẩ ị ố ơ ấ ể ự ệ ố

2 T i sao khi n u n ạ ấ ướ c gi ng m t s vùng lâu ngày th y xu t hi n l p c n đáy m? Cách t y l p c n ế ở ộ ố ấ ấ ệ ớ ặ ở ấ ẩ ớ ặ này nh th nào? ư ế

Trong t nhiên, nự ướ ở ộ ốc m t s vùng là nướ ức c ng t m th i - là nạ ờ ước có ch a Ca(HCOứ 3)2 và Mg(HCO3)2 Khi n uấ

nước lâu ngày thì x y ra phả ương trình hóa h c:ọ

3 Vì sao khi m bình n ở ướ c ng t có ga l i có nhi u b t khí thoát ra? ọ ạ ề ọ

Nước ng t không khác nọ ước đường m y ch có khác là có thêm khí cacbonic COấ ỉ 2 các nhà máy s n xu t nỞ ả ấ ước

ng t, ngọ ười ta dùng áp l c l n đ ép COự ớ ể 2 hòa tan vào nước Sau đó n p vào bình và đóng kín l i thì thu đạ ạ ược nước

ng t.ọ

Khi b n m n p bình, áp su t bên ngoài th p nên COạ ở ắ ấ ấ 2 l p t c bay vào không khí Vì v y các b t khí thoát raậ ứ ậ ọ

gi ng nh lúc ta đun nố ư ước sôi