PHÁP LUẬT AN TOÀN THỰC PHẨM TRONG THƯƠNG MẠI PHÁP LUẬT VIỆT NAM

Mục đích nghiên cứu Làm rõ vấn đề lý luận về pháp luật an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại, phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về an toàn

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐẶNG CÔNG HIẾN

PHÁP LUẬT AN TOÀN THỰC PHẨM TRONG HOẠT ĐỘNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI – 2019

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐẶNG CÔNG HIẾN

PHÁP LUẬT AN TOÀN THỰC PHẨM TRONG HOẠT ĐỘNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM

Ngành: Luật Kinh tế

Mã số: 9.38.01.07

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Bùi Nguyên Khánh

HÀ NỘI - 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riên tôi Các số liệu, kết quả nghiên cứu nêu trong luận án là trung thực, có xuất xứ rõ ràng Kết quả của luận án chưa từng công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào

NGHIÊN CỨU SINH

Đặng Công Hiến

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 8

1.1 Tổng quan về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 8

1.1.1 Các nghiên cứu lý luận về pháp luật an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại 8

1.1.2 Các nghiên cứu thực tiễn về pháp luật an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại 14

1.1.3 Các kiến nghị và giải pháp 23

1.1.4 Đánh giá tình hình nghiên cứu 29

1.1.5 Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án 32

1.2 Cơ sở lý thuyết nghiên cứu 33

1.2.1 Các lý thuyết nghiên cứu 33

1.2.2 Giả thuyết nghiên cứu 35

1.2.3 Câu hỏi nghiên cứu 35

1.2.4 Hướng tiếp cận nghiên cứu 36

Chương 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM VÀ PHÁP LUẬT VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM TRONG HOẠT ĐỘNG THƯƠNG MẠI 38

2.1 Khái quát về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại 38

2.1.1 Khái niệm về an toàn thực phẩm 38

2.1.2 An toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại 41

2.2 Pháp luật an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại 45

2.2.1 Khái niệm pháp luật an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại 45

2.2.2 Nội dung pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại 46

2.2.3 Vai trò pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại 55

Chương 3: PHÁP LUẬT VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM TRONG HOẠT ĐỘNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN 62

3.1 Thực trạng pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam 62

3.1.1 Về điều kiện kinh doanh thực phẩm 62

3.1.2 Về điều kiện đảm bảo an toàn thực phẩm 64

3.1.3 Về quảng cáo, ghi nhãn hàng hóa thực phẩm 75

3.1.4 Về trách nhiệm quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm 78

3.1.5 Về trách nhiệm pháp lý đối với các tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm 79

3.1.6 Đánh giá thực trạng pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam 83

3.2 Thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam 93

3.2.1 Tình hình an toàn thực phẩm ở Việt Nam 93

3.2.2 Thực trạng thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam 97

3.2.3 Đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam 109

Chương 4: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM TRONG HOẠT ĐỘNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM 122

4.1 Những yêu cầu đặt ra cho việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam 122

4.2 Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam 127

4.2.1 Rà soát pháp luật hiện hành có liên quan đến an toàn thực phẩm

trong hoạt động thương mại 127

4.2.2 Hoàn thiện các quy định về điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm 129

4.2.3 Hoàn thiện các quy định về quảng cáo, ghi nhãn hàng hóa thực phẩm 132

4.2.4 Hoàn thiện các quy định về trách nhiệm quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại 133

4.2.5 Hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ quốc gia về an toàn thực phẩm đầy đủ và đáp ứng yêu cầu của quốc tế 134

4.3 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam 136

4.3.1 Kiện toàn và nâng cao năng lực bộ máy quản lý an toàn thực phẩm 136

4.3.2 Nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý an toàn thực phẩm 137

4.3.3 Tăng cường năng lực hệ thống kiểm nghiệm an toàn thực phẩm 139

4.3.4 Đẩy mạnh công tác giáo dục, tuyên truyên, phổ biến kiến thức, pháp luật về an toàn thực phẩm trong xã hội 140

4.3.5 Giải pháp về kiểm tra, kiểm soát và xử lý vi phạm về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại 142

KẾT LUẬN 144

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ 146

TÀI LIỆU THAM KHẢO 147

2 Danh mục cụm từ viết tắt Tiếng Anh

Viết tắt III Tiếng Anh Tiếng Việt

ASEAN Association of South East

EU European Union Liên minh châu Âu

FAO V Food and Agriculture

Organization of the United Nations

Tổ chức lương thực và nông nghiệp của Liên hợp quốc GMP Good Manufacturing Pratice Quy phạm sản xuất tốt

HACCP Hazard Analysis and Critical

Organization

Tổ chức tiêu chuẩn quốc tế

ISPM International Standard for

Phytosanitary Measures

Tiêu chuẩn quốc tế về biện pháp kiểm dịch thực vật OIE World Organisation for

Animal Health

Tổ chức sức khoẻ động vật thế giới

SPS Sanitary and Phytosanitary

Measures

Biện pháp kiểm dịch động thực vật

TBT Technical Barriers to Trade Hàng rào kỹ thuật đối với

thương mại WHO VI World Health

Organization

Tổ chức y tế thế giới

WTO World Trade Organization Tổ chức thương mại thế giới

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Bảo đảm an toàn thực phẩm (ATTP) là vấn đề liên quan trực tiếp đến sức khoẻ và tính mạng con người, duy trì và phát triển nòi giống cũng như quá trình phát triển và hội nhập kinh tế quốc tế Chính vì vậy, vấn đề an toàn thực phẩm đang được quan tâm cả trên phạm vi quốc gia và quốc tế

Trên phạm vi toàn cầu, vấn đề an toàn thực phẩm được cộng đồng thế giới quan tâm và kiểm soát Nhiều Hiệp định, Công ước quốc tế quy định về việc bảo đảm các yêu cầu về vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP) đã được

ký kết như: Công ước Bảo vệ thực vật quốc tế (IPPC), Hiệp định về áp dụng các biện pháp kiểm dịch động thực vật (SPS),… và hàng loạt các quy định, tiêu chuẩn quốc tế liên quan đến chất lượng, vệ sinh, an toàn thực phẩm được ban hành như: các tiêu chuẩn về dinh dưỡng CODEX, hệ thống phân tích mối nguy và kiểm soát điểm tới hạn HACCP, các chương trình vệ sinh tiên quyết PRP, Các tổ chức quốc tế giám sát vấn đề an toàn thực phẩm được thành lập như: Uỷ ban tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế CODEX, …

Việt Nam đang trong quá trình đẩy mạnh phát triển kinh tế và hội nhập vào nền kinh tế thế giới Quá trình này sẽ làm nảy sinh nhiều vấn đề kinh tế -

xã hội phức tạp cần được xử lý, trong đó an toàn thực phẩm là một trong những vấn đề hết sức cấp bách, được toàn xã hội rất quan tâm Hàng loạt các yêu cầu đang được đặt ra và cần phải thực hiện một cách nghiêm túc, khẩn trương nhằm kiểm soát và bảo đảm an toàn thực phẩm trong cộng đồng Việc kiểm soát nhập khẩu thực phẩm không bảo đảm yêu cầu vệ sinh và an toàn, các chất phụ gia thực phẩm độc hại, các loại hoá chất bảo vệ thực vật, các giống cây trồng vật nuôi, di nhập các loài sinh vật lạ, nhập khẩu các sản phẩm biến đổi gen… đang là thách thức đối với Việt Nam trong quá trình hội nhập Bên cạnh đó, hoạt động quản lý lưu thông thực phẩm, các cơ sở giết mổ, hệ

thống kinh doanh dịch vụ ăn uống, quy trình trồng trọt, chăn nuôi, phòng chống và triệt tiêu dịch bệnh… đang gặp nhiều khó khăn Những bất cập trong quản lý an toàn thực phẩm cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến các vụ ngộ độc thực phẩm và lây lan dịch bệnh từ thực phẩm Chất lượng thực phẩm không bảo đảm các yêu cầu về an toàn còn làm giảm khả năng thâm nhập thị trường và cạnh tranh hàng thực phẩm của nước ta trên thị trường thế giới

An toàn thực phẩm không chỉ có tầm quan trọng đối với sức khỏe con người, mà còn ảnh hưởng tới sự phát triển kinh tế - xã hội của một đất nước Đáp ứng các yêu cầu về an toàn thực phẩm sẽ hạn chế được tình trạng ngộ độc thực phẩm, bệnh truyền qua thực phẩm, bảo đảm tính mạng và sức khoẻ con người, duy trì và phát triển nòi giống, giảm thiểu ô nhiễm môi trường, tăng sức cạnh tranh cho hàng thực phẩm của Việt Nam và ngăn chặn thực phẩm độc hại có thể tràn vào nước ta Tuân thủ các điều kiện an toàn thực phẩm cũng giúp Việt Nam thực hiện tốt những cam kết quốc tế về thương mại

để nhanh chóng hội nhập với thế giới

Thực tiễn cho thấy, vai trò của các quy định pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại là hết sức quan trọng bởi thương mại là hoạt động trung gian với chức năng đưa hàng thực phẩm đến với người tiêu dùng Trong thời gian qua, nhà nước đã ban hành nhiều văn bản pháp luật điều chỉnh vấn đề này Tuy nhiên, cần có những phân tích, đánh giá lại các quy định pháp luật hiện hành liên quan đến vấn đề an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại để thấy được những ưu điểm, hạn chế cũng như đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống các quy định pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam

Bên cạnh đó, tình trạng vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại thời gian qua diễn ra khá phức tạp, năng lực xử lý vi

phạm của các cơ quan chức năng còn hạn chế do nhiều lý do khác nhau Vì vậy, hơn lúc nào hết cần có những đánh giá khách quan và sâu sắc về tình hình thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại hiện nay, qua đó chỉ ra nguyên nhân của những tồn tại và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở nước ta

Từ những lý do nêu trên, việc nghiên cứu đề tài “Pháp luật về an toàn

thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam” là hết sức cần thiết

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Làm rõ vấn đề lý luận về pháp luật an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại, phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam, đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và thực hiện hiệu quả pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện mục đích nghiên cứu trên, nhiệm vụ nghiên cứu được xác định như sau:

- Nghiên cứu hệ thống nhằm làm rõ cơ sở lý luận về pháp luật an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại;

- Nghiên cứu, phân tích, đánh giá thực trạng các quy định pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam;

- Xây dựng những yêu cầu đặt ra và giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật

và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án bao gồm:

- Các quan điểm, lý luận khoa học về pháp luật nói chung và pháp luật

về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại nói riêng;

- Các quy định pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại của Việt Nam;

- Thực tiễn thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại tại Việt Nam

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Luận án chủ yếu nghiên cứu những vấn đề liên quan đến

pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam

- Về thời gian nghiên cứu: Luận án tập trung nghiên cứu trong giai đoạn

2011-2016

4 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu luận án, nghiên cứu sinh sử dụng phương pháp luận và các phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp luận: Luận án sử dụng phương pháp luận của Chủ nghĩa

Mác-Lê Nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, phương pháp duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử được vận dụng nghiên cứu trong toàn bộ các chương của luận án Đây là phương pháp khoa học được vận dụng nghiên cứu trong toàn bộ luận án để đánh giá khách quan sự hoàn thiện của pháp luật và thực tiễn thực

hiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam

- Phương pháp nghiên cứu cụ thể: phương pháp hệ thống, phương pháp

phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp quy nạp, phương pháp so sánh, đối chiếu, phương pháp thống kê được luận án sử dụng nghiên cứu làm

rõ nội dung đề tài luận án Để hoàn thành mục đích nghiên cứu, luận án có sự

kết hợp giữa các phương pháp trong từng phần của luận án; trong đó, phương pháp phân tích và tổng hợp, là những phương pháp được sử dụng nhiều nhất trong luận án Cụ thể:

Phương pháp hệ thống, phương pháp lịch sử, phương pháp phân tích, tổng hợp được sử dụng khi nghiên cứu Chương 1 để nghiên cứu tổng quan

các công trình nghiên cứu về pháp luật an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại, xác định những kết quả đã nghiên cứu liên quan được luận án kế thừa, xác định những vấn đề liên quan đến đề tài mà các công trình nghiên cứu trước đó còn bỏ ngỏ cần nghiên cứu bổ sung, phát triển

Phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp luật học

so sánh, đối chiếu được sử dụng trong Chương 2 khi nghiên cứu một số vấn

đề lý luận về pháp luật an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại

Phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp lịch sử, phương pháp so sánh… được sử dụng trong Chương 3 để làm rõ thực trạng

pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam

Phương pháp quy nạp, phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp

được sử dụng trong Chương 4 khi trình bày các yêu cầu đặt ra và đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm ở Việt Nam

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

Đây được coi là công trình chuyên khảo đầu tiên, nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại Nôi dung của luận án là những đánh giá, phân tích và đề xuất có tính thực tiễn và ứng dụng nhằm góp phần hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại Một số đóng góp về mặt khoa học của luận án là:

Một là, giải quyết thỏa đáng những vấn đề mang tính lý luận của pháp

luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại bằng việc phân tích một cách có hệ thống các khái niệm: “an toàn thực phẩm”; “hoạt động thương mại”; “an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại”; “pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại”, Bên cạnh đó, luận án còn phân tích và làm rõ vai trò của pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại đối với đời sống xã hội, phân tích, chỉ rõ nội dung cơ bản của pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại

Hai là, trên cơ sở phân tích thực trạng và thực tiễn thực hiện pháp luật về

an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại Việt Nam, luận án đã rút ra những ưu điểm, hạn chế, thành công và bất cập của pháp luật cũng như thực trạng thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam Đồng thời, chỉ ra được nguyên nhân của những bất cập, hạn chế đó

Ba là, luận giải và đề xuất cụ thể các giải pháp nhằm đáp ứng được yêu

cầu về bảo đảm an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại Luận án đưa

ra được các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và thực hiện hiệu quả pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam Những giải pháp này được xây dựng trên cơ sở những luận cứ khoa học được luận giải một cách sâu sắc về lý luận và thực tiễn của pháp luật về an toàn thực

phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án

6.1 Ý nghĩa khoa học

Kết quả nghiên cứu của luận án đã làm rõ những vấn đề lý luận quan trọng có liên quan đến vấn đề an toàn thực phẩm và pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại, vấn đề cần có sự nghiên cứu một cách toàn diện và hệ thống

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Thực trạng và thực tiễn pháp luật an toàn thực phẩm trong hoạt động

thương mại ở Việt Nam trong thời gian qua, ngoài những kết quả đạt được

cũng đã bộc lộ nhiều bất cập, hạn chế Điều này xuất phát từ lý do là hệ thống

các quy định pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại hiện

tại chưa thực sự động bộ, thống nhất và khả thi, thực tế thực hiện pháp luật

của Việt Nam chưa thực sự hiệu quả Vì vậy những kết quả nghiên cứu, đặc

biệt là những giải pháp mà luận án đưa ra có ý nghĩa quan trọng trong việc

sửa đổi, bổ sung để hoàn thiện pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt

động thương mại của Việt Nam Ngoài ra, kết quả nghiên cứu còn đóng góp

vào việc thực hiện có hiệu quả pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt

động thương mại trên thực tiễn ở nước ta hiện nay, góp phần vào công cuộc

bảo đảm an toàn thực phẩm

7 Nội dung nghiên cứu

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, kết cấu của

luận án gồm những nội dung chính như sau:

Chương1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý thuyết và phương

pháp nghiên cứu;

Chương 2: Một số vấn đề lý luận về an toàn thực phẩm và pháp luật về

an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại;

Chương 3: Pháp luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại

Việt Nam và thực tiễn thực hiện;

Chương 4: Hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp

luật về an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU,

CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1.1 Tổng quan về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Vấn đề bảo đảm ATTP là vấn đề hết sức nhức nhối trong xã hội Do vậy,

thời gian gần đây vấn đề này cũng được một số học giả trong và ngoài nước

quan tâm nghiên cứu trên những bình diện khác nhau Trên cơ sở nghiên cứu,

tiếp cận các kết quả nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước liên quan

đến đề tài luận án, nghiên cứu sinh tổng quan tài liệu theo các vấn đề về lý

luận, thực tiễn và giải pháp, kiến nghị

1.1.1 Các nghiên cứu lý luận về pháp luật an toàn thực phẩm trong

hoạt động thương mại

- Các nghiên cứu về an toàn thực phẩm:

Liên quan đến vấn đề an toàn thực phẩm, một số công trình đã đề cập

đến các khái niệm như: thực phẩm, vệ sinh thực phẩm, ngộ độc thực phẩm, ô

nhiễm thực phẩm, chất lượng thực phẩm, Ngoài ra, các nghiên cứu này còn

đề cập đến các yếu tố và nguyên nhân gây mất an toàn thực phẩm, đặc biệt

nhấn mạnh vai trò của bảo đảm an toàn thực phẩm đối với sự phát triển của

kinh tế - xã hội, các công trình có thể kể đến là: Giáo Trình “Vệ sinh và an

toàn thực phẩm” của TS Phạm Đức Lượng - TS Phạm Minh Tâm (2004),

Nhà xuất bản Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh; “An toàn thực

phẩm” của PGS.TS Trần Đáng (2008), nhà xuất bản Hà Nội; Giáo trình

“Dinh dưỡng và an toàn thực phẩm”, Nhà xuất bản Giáo dục (2009); Giáo

trình “Vệ sinh an toàn thực phẩm” của tác giả Lê Thị Hồng Ánh (2017), Nhà

xuất bản Đại học quốc gia thành phố Hồ Chí Minh Cuốn sách “An toàn thực

phẩm nông sản, một số hiểu biết về sản phẩm, hệ thống sản suất, phân phối

và chính sách của nhà nước”, của PGS.TS Phạm Vũ Hải - TS Đào Thế Anh

(2016) Các công trình này đã đề cập đến những vấn đề lý luận về an toàn

thực phẩm dưới góc độ thực phẩm học Các khái niệm về thực phẩm, về an toàn thực phẩm và vệ sinh thực phẩm được các tác giả phân tích và đề cập Đặc biệt cuốn giáo trình “Vệ sinh an toàn thực phẩm” của tác giả Lê Thị

Hồng Ánh đã đề phân tích một cách căn bản về tầm quan trọng của vệ sinh an

toàn thực phẩm đối với con người Công trình “An toàn thực phẩm nông sản, một số hiểu biết về sản phẩm, hệ thống sản suất, phân phối và chính sách của nhà nước” của PGS.TS Phạm Vũ Hải - TS Đào Thế Anh đã phân tích khái niệm “an toàn thực phẩm” một cách sâu sắc khi đi từ các khái niệm về thực

phẩm bẩn và thực phẩm không an toàn

Ngoài các nghiên cứu của các tác giả trong nước, ở nước ngoài có các

nghiên cứu liên quan như: Food Safety: Theory and Practice (an toàn thực phẩm: lý thuyết và thực tiễn) của Jones & Bartlett (2011) Công trình này tập

trung phân tích nguy cơ của các tác nhân gây mất an toàn thực phẩm đối với hàng hóa thực phẩm khác nhau cũng như những tiến bộ của khoa học và công

nghệ trong việc kiểm soát nguy cơ đó; Food safety: The Science of Keeping Food Safe (An toàn thực phẩm: Khoa học về giữ an toàn thực phẩm), của

giáo sư Ian C.Shaw (2013) Nghiên cứu này tiếp cận vấn đề an toàn thực phẩm từ nguồn gốc của các yếu tố gây mất an toàn thực phẩm, một số khái niệm liên quan đến vấn đề an toàn thực phẩm,

Vấn đề an toàn thực phẩm được các nghiên cứu trên đề cập dưới góc độ thực phẩm học, đó là cơ sở để nghiên cứu sinh tiếp thu và vận dụng để xây dựng khái niệm an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại dưới góc độ khoa học pháp lý

- Các nghiên cứu về pháp luật ATTP nói chung, trong đó có nội dung

về pháp luật ATTP trong hoạt động thương mại:

Pháp luật là công cụ quan trọng để nhà nước quản lý các vấn đề phát sinh trong đời sống xã hội ATTP là một thực tế xã hội, khi đặt nó lên lăng kính nghiên cứu có nhiều cách tiếp cận có thể được sử dụng để đi sâu vào vấn

đề Dưới góc lăng kính khoa học pháp lý và góc độ lý luận pháp luật, vấn đề ATTP được một số nhà nghiên cứu đề cập và phân tích, có thể kể đến các công trình nghiên cứu trong nước sau:

+ Tham luận“Các điều kiện cần và đủ nhằm bảo đảm an toàn thực phẩm trong xu thế hội nhập vào nền kinh tế thế giới, của tác giả Lê Doãn

Diện, tại Hội thảo về Dự án Luật ATTP do Ủy Ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường và Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc tổ chức ngày 07/09/2009 tại Hà Nội Trong tham luận của mình, tác giả nghiên cứu việc xây dựng thế chế quản lý ATTP ở một số nước trên thế giới như Mỹ, Canada, Nhật Bản, Úc,

và tổng kết một số kinh nghiệm trong hoạt động này Bên cạnh đó, tác giả còn nêu lên những điều kiện cần và đủ trong việc quản lý ATTP ở Việt Nam như: quản lý ATTP phải theo phương châm phòng ngừa và có hệ thống, quản lý ATTP phải được thực hiện từ nguồn và trong suốt quá trình, việc quản lý ATTP phải được phân chia bốn công đoạn với bốn đối tượng là: công đoạn sản xuất nguyên liệu, công đoạn chế biến thực phẩm, công đoạn dịch vụ thương mại, công đoạn tiêu dùng thực phẩm Vấn đề an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại đã được tác giả đề cập đến tuy nhiên chỉ dừng lại ở khía cạnh quản

lý nhà nước Những vấn đề liên quan đến pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại chưa được tác giả đề cập và phân tích một cách rõ nét

+ Luận văn thạc sỹ luật học “Trách nhiệm pháp lý đối với hành vi vi phạm pháp luật về ATTP”, của học viên Nguyễn Ngân Giang (2012), Khoa

Luật, Đại Học Quốc gia Hà Nội Luận văn này đã nêu lên những vấn đề pháp

lý chung về ATTP như: Khái niệm pháp luật về ATTP, các khái niệm về thực phẩm, về ATTP, ngộ độc thực phẩm, điều kiện bảo đảm ATTP, các hành vi vi phạm pháp luật về ATTP, ; Vai trò và ý nghĩa của các quy định pháp luật nhằm bảo đảm ATTP; Vai trò và trách nhiệm của nhà nước, người tiêu dùng, chủ thể kinh doanh, sản xuất, chế biến thực phẩm trong việc bảo đảm ATTP;

Mô tả một số hành vi bị cấm và sẽ bị cấm được quy định trong pháp luật về ATTP Trong luận văn, tác giả đã đề cập đến một số vấn đề lý luận về pháp luật ATTP nói chung, đặc biệt là các khái niệm liên quan đến pháp luật về ATTP Tuy nhiên, công trình mới chỉ dừng lại ở những vấn đề lý luận về pháp luật ATTP, những vấn đề liên quan đến ATTP trong hoạt động thương mại chưa được nêu lên và giải quyết

+ Luận văn thạc sĩ luật học “Thực hiện pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm ở Việt Nam hiện nay”, của học viên Nhâm Thúy Lan (2012), Đại học

Luật Hà Nội Luận văn đã đề cập đến một số vấn đề lý luận liên quan đến thực hiện pháp luật về ATTP như: khái niệm về thực hiện pháp luật ATTP, các hình thức thực hiện pháp luật về ATTP, Vấn đề lý luận về thực hiện pháp luật ATTP nói chung đã được tác giả đề cập, phân tích, tuy nhiên, trong luận văn chưa đề cập đến vấn đề thực hiện pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại

+ Luận văn thạc sỹ luật học “Pháp luật về kiểm soát vệ sinh an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam”, của học viên Đặng Công

Hiến (2012), Khoa luật, Đại học Quốc gia Hà Nội Luận văn đã đề cập và phân tích một số khái niệm liên quan như: thực phẩm và vệ sinh an toàn thực phẩm, kiểm soát VSATTP nói chung và kiểm soát VSATTP trong hoạt động thương mại nói riêng, khái niệm pháp luật về kiểm soát VSATTP trong hoạt động thương mại, Những vấn đề lý luận mà luận văn này đặt ra mới chỉ dừng lại ở góc độ kiểm soát ATTP trong hoạt động thương mại, đi sâu vào vấn đề quản lý nhà nước về ATTP trong hoạt động thương mại Những vấn đề

lý luận khác của pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại chưa được giải quyết

Một số công trình nghiên cứu dưới góc độ lý luận về pháp luật ATTP nói chung và pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại nói riêng ở nước

ngoài cũng được ấn hành Trong các công trình này, các tác giả chủ yếu đánh giá về tầm quan trọng của các quy định pháp luật về ATTP đối với sức khỏe

và tính mạng con người, đi sâu phân tích, lý giải mối quan hệ giữa thuận lợi hóa thương mại và các yêu cầu về bảo đảm ATTP trong thương mại hàng thực phẩm, trách nhiệm của nhà sản suất kinh doanh thực phẩm đối với người tiêu dùng, Đó là những luận điểm có giá trị tham khảo đối với đề tài luận án này Một số công trình ở nước ngoài liên quan đến vấn đề này có thể kể đến:

+ “Food Regulation and Trade: Toward a Safe and Open Global Food SystemPaperback” (Quy định đối với thực phẩm và thương mại: Hướng tới

hệ thống thực phẩm toàn cầu mở và an toàn), của Donna Roberts, David

Orden, Tim Josling (2004) Các tác giả đã chỉ rõ việc bảo vệ sự an toàn cho nguồn cung cấp thực phẩm của một quốc gia, bảo đảm chất lượng và cung cấp thông tin cho người tiêu dùng để họ có thể đưa ra các lựa chọn khi mua thực phẩm được chấp nhận rộng rãi như là nghĩa vụ chung của các chính phủ Tuy nhiên, sự khác biệt trong cách thức các chính phủ thực hiện các nghĩa vụ này

có thể dẫn đến xung đột thương mại Các chính phủ cần xử lý những xung đột thương mại hàng thực phẩm theo cách duy trì các tiêu chuẩn ATTP và niềm tin của công chúng vào đó, trong khi vẫn phải bảo đảm cho sự phát triển của thương mại tự do Công trình xem xét các quy định về ATTP trong bối cảnh toàn cầu hóa và tự do hóa thương mại hiện nay Từ việc phân tích các nguyên nhân cơ bản của những cuộc xung đột thương mại và chỉ ra các bước có thể thực hiện để bảo đảm rằng ATTP và thương mại trở nên tương thích nhất và cùng hỗ trợ nhau hiệu quả nhất

+ “Nutraceutical and Functional Food Regulations in the United States and Around the World (Quy Định về Thực phẩm dinh dưỡng và thực phẩm chức năng của Hoa Kỳ và Trên thế giới), Debasis Bagchi (2008) Công trình

nghiên cứu sự khác biệt giữa các quy định của các quốc gia khác nhau về thực

phẩm dinh dưỡng và thực phẩm chức năng trên thế giới và Hoa Kỳ Từ các thông tin chi tiết về quy mô, tầm quan trọng và cơ hội phát triển của ngành thực phẩm, công trình thể hiện bối cảnh toàn cầu về việc tiếp nhận và nhu cầu đối với thực phẩm dinh dưỡng và chức năng, đề cập đến các rào cản pháp lý

về thực phẩm và thực phẩm chức năng cũng như những khía cạnh phức tạp của quy trình sản xuất Tác giả đã chỉ rõ các điểm cần lưu ý về khắc phục rào cản pháp lý về thương mại thực phẩm giữa các quốc gia, khu vực; Tác giả nêu lên tầm quan trọng của sở hữu trí tuệ, thương hiệu và xây dựng thương hiệu thực phẩm trên thị trường, …

+ “Food Law and Regulation for Non-Lawyers: A US Perspective (Quy Định về Luật Thực phẩm dành cho những người không hành nghề luật sư: Một góc nhìn của Hoa Kỳ), Marc Sanchez (2014) Tác giả đã cung cấp tổng

quan về các chủ đề chính và khái niệm cốt lõi về quy định thực phẩm và thực phẩm bổ sung ở Hoa Kỳ Tác giả đã nêu tóm tắt về lịch sử lập pháp và bối cảnh ra đời của luật thực phẩm Mỹ, tập trung vào các vấn đề lớn và mới mà các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm thường gặp phải Ngoài ra, công trình còn dẫn chiếu những quy định pháp luật để đương đương đề thực thi Cuốn sách đã nêu lên các khái niệm cốt lõi và các ứng dụng pháp luật thực phẩm vào thực tiễn

+ “Food Regulation-Food Safety, Recalls, Claims, Additives, Allergens and Biotechnology” (Quy chế về Thực phẩm- ATTP , Thu hồi, Công bố, Phụ gia, Chất gây dị ứng và Công nghệ sinh học), Roseann B Termini Esq Tác

giả đã chỉ ra tầm quan trọng của việc giải thích các quy định của hệ thống phân tích mối nguy và điểm kiểm soát đến hạn (HACCP Công trình đã chỉ ra mối quan hệ giữa thực phẩm và sức khỏe trên nhãn thực phẩm được nêu chi tiết Mức dung sai được giải thích và các chủ đề đặc biệt như béo phì, bệnh viêm não thể bọt biển ở bò (bệnh bò điên) (BSE), axit béo chuyển hóa và

công nghệ sinh học được xem xét Công trình bàn luận sâu về các nghĩa vụ cụ thể của một nhà sản xuất thực phẩm

+ “Food and Drug Regulation in an Era of Globalized Markets Paperback” (Quy Định về Thực Phẩm và Dược Phẩm trong kỷ nguyên toàn cầu hóa), Sam F Halabi (2015) Công trình đã cung cấp một cái

nhìn tổng hợp về những sức ép đối với thị trường hiện nay, bao gồm tự do hóa thương mại, các sáng kiến hài hòa giữa các chính phủ,… Tác giả đã cung cấp cái nhìn đa ngành, mang tính quốc tế trong các quy định luôn thay đổi và thông tin chi tiết về các yêu cầu để thực hiện thành công Phương pháp tiếp cận liên ngành cho phép người đọc hiểu rõ các quan điểm khác nhau liên quan đến việc xây dựng các quy định về ATTP Cung cấp và đánh giá chi tiết về chuỗi cung ứng, những khoảng cách tiềm ẩn cũng như phương tiện dự đoán

và giải quyết vấn đề ATTP Trình bày bức tranh toàn diện về những thay đổi trong luật ATTP ở Hoa Kỳ và theo tiêu chuẩn quốc tế, bao gồm cả quan điểm

về học thuật và pháp lý Giải quyết xung đột và hợp tác giữa các cơ quan có liên quan của về quản lý ATTP của Hoa Kỳ

Nhìn chung, những công trình nước ngoài kể trên có những đề cập đến một số vấn đề lý luận về pháp luật ATTP nói chung, ATTP trong hoạt động thương mại nói riêng Tuy nhiên, trong các công trình đó, những vấn đề lý luận về pháp luật ATTP trong hoạt động thương mại chưa được đề cập và luận giải một cách toàn diện, đồng bộ và hệ thống

1.1.2 Các nghiên cứu thực tiễn về pháp luật an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại

- Các nghiên cứu về thực trạng pháp luật về ATTP trong đó có đề cập đến thực trạng ATTP trong hoạt động thương mại trong nước

Thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật về ATTP nói chung

và ATTP trong hoạt động thương mại nói riêng là vấn đề được xã hội hết sức

quan tâm trong trong thời gian qua bởi vai trò và tầm quan trọng của nó trong việc bảo đảm ATTP Các công trình nghiên cứu đã phân tích, đánh giá thực trạng các quy định pháp luật về ATTP, chỉ ra nguyên nhân của những hạn chế bất cập trong hệ thống các quy định pháp luật hiện hành của pháp luật ATTP Ngoài ra một số công trình tập trung phân tích thực tiễn thi hành pháp luật về

ATTP nói chung Một số công trình có thể kể đến đó là: “Những vấn đề cơ bản về vệ sinh an toàn thực phẩm đối với sức khỏe của con người - hệ thống quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về phụ gia thực phẩm và vệ sinh an toàn thực phẩm”, của Quý Long - Kim Thư (2010), Nhà xuất bản Lao động - xã hội;

“Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về quản lý vệ sinh an toàn thực phẩm”, của tác giả Hằng Nga (2008) đăng trên Tạp Chí Dân chủ và Pháp luật

- Bộ Tư pháp, Số chuyên đề 01/2008; “Thực trạng tổ chức và hoạt động của

bộ máy quản lý nhà nước về vệ sinh an toàn vệ sinh thực phẩm”, của tác giả

Trương Thị Thúy Thu (2008), đăng trên Tạp Chí Dân chủ và Pháp luật, Số

chuyên đề 01/2008; “Quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm - thực trạng và giải pháp”, của tác giả Trương Thị Thúy Thu (2010), đăng trên Tạp chí Quản

lý nhà nước Số 172 (tháng 5 năm 2010); “Chất lượng công tác quản lý an toàn thực phẩm - nhiệm vụ trọng tâm và cấp thiết”, của tác giả Nguyễn Thị Thu Hằng (2014), đăng trên Tạp chí Quản lý Nhà nước Số 9/2014; “Vai trò của các tiêu chuẩn quốc tế khi ban hành các quy định bảo đảm an toàn thực phẩm nhập khẩu”, của tác giả Nguyễn Thị Thu Thảo (2014), đăng trên Tạp

chí Khoa học pháp lý - Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh, Số 05/2014;

“Chính sách quản lý nhà nước đối với hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu; các rào cản kỹ thuật đối với hoạt động xuất khẩu; phân công quản lý nhà nước về

an toàn thực phẩm”, Cục An toàn vệ sinh thực phẩm, Bộ Y tế (2009), Tham

luận Hội thảo về Dự án Luật ATTP, Ủy Ban Khoa học, Công nghệ và Môi

trường - Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc tại Việt Nam, ngày 07/09/2009; “Thực

trạng kiểm soát nguy cơ ô nhiễm thực phẩm và khắc phục sự cố về an toàn thực phẩm”, của Hà Thị Anh Đào (2009), Tham luận Hội thảo về Dự án Luật

ATTP, Ủy Ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường - Quỹ Nhi đồng Liên

hợp quốc tại Việt Nam, ngày 7/9/2009; “Thực hiện pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm ở Việt Nam hiện nay”, của Nhâm Thúy Lan (2012), Luận văn thạc sĩ luật học, Đại học Luật Hà Nội; “Pháp luật về kiểm soát vệ sinh an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam”, của Đặng Công Hiến (2012), Luận văn thạc sỹ luật học, Khoa luật - Đại học Quốc gia Hà Nội;

“Thi hành pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm ở cấp phường trên địa bàn thành phố Hà Nội”, của Trần Mai Vân (2013),, Luận văn thạc sỹ Luật học, Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội; “Trách nhiệm pháp lý đối với hành vi

vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm”, của Nguyễn Ngân Giang (2012), Luận văn thạc sỹ luật học, Khoa Luật - Đại Học Quốc gia Hà Nội; “Cẩm nang

an toàn thực phẩm trong kinh doanh”, do Vụ Thị trường trong nước - Bộ Công Thương biên soạn (2014), Nhà xuất bản Hồng Đức; “An toàn thực phẩm nông sản, một số hiểu biết về sản phẩm, hệ thống sản suất, phân phối và chính sách của nhà nước” của PGS.TS Phạm Vũ Hải - TS Đào Thế Anh (2016), Nhà xuất bản Nông nghiệp; “Quản lý nguy cơ an toàn thực phẩm ở Việt Nam, những thách thức và cơ hội, nghiên cứu của Ngân hàng thế giới (2017) Báo cáo tổng hợp kết quản Dự án điều tra cơ bản về “Thực trạng thi hành pháp luật an toàn thực phẩm và vai trò của các cơ quan bảo vệ pháp luật trong việc bảo đảm thi hành” của Viện Nghiên cứu lập pháp - Bộ Tư pháp (2016); “Báo cáo tình hình thực thi chính sách, pháp luật về quản lý an toàn thực phẩm giai đoạn 2011- 2016”, Báo cáo số 211/BC-CP ngày 18/05/2017, của Chính phủ Nước Cộng hòa

xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2017); “Báo cáo kết quả giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật an toàn thực phẩm giai đoạn 2011-2016”, của Quốc hội

Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Trong số các công trình trên, một số công trình đã tập trung nghiên cứu thực trạng pháp luật và thi hành pháp luật về ATTP nói chung và ATTP trong trong hoạt động thương mại ở Việt Nam nói riêng đó là:

+ Tham luận “Chính sách quản lý nhà nước đối với hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu; các rào cản kỹ thuật đối với hoạt động xuất khẩu; phân công quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm”, Cục An toàn vệ sinh thực phẩm, Bộ

Y tế (2009), Hội thảo về Dự án Luật ATTP, Ủy Ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường - Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc tại Việt Nam, ngày 07/09/2009 Tham luận đã tổng quan về chính sách, pháp luật của nhà nước về quản lý thực phẩm xuất khẩu, nhập khẩu và rào cản kỹ thuật đối với thực phẩm xuất khẩu của thế giới Tham luận cũng đánh giá thực trạng của công tác thanh tra chuyên ngành về ATTP ở Việt Nam Một trong những vấn đề về thực trạng pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại đã được tham luận đề cập và phân tích, đó là những quy định pháp luật về xuất, nhập khẩu thực phẩm của Việt Nam Tuy nhiên trong tham luận chưa phân tích, đánh giá cụ thể về những điều kiện đảm bảo ATTP trong hoạt động xuất nhập khẩu thực phẩm

+ “Chất lượng công tác quản lý an toàn thực phẩm - nhiệm vụ trọng tâm và cấp thiết”, của tác giả Nguyễn Thị Thu Hằng (2014), đăng trên Tạp chí Quản lý

Nhà nước số 9/2014 Tác giả đã đánh giá về công tác thực thị pháp luật về ATTP

ở Việt Nam thông qua phân tích về chất lượng công tác quản lý an toàn thực phẩm của các cơ quan quản lý nhà nước, nêu lên thực trạng công tác quản lý an toàn thực phẩm hiện nay, đồng thời phân tích đánh giá thực trạng công tác quản

lý an toàn thực phẩm, chỉ ra những điểm tồn tại và hạn chế trong công tác quản

lý nhà nước về ATTP nói chung Tuy nhiên, công trình mới chỉ dừng lại việc đánh giá thực trạng công tác thực hiện pháp luật ATTP của các cơ quan quản lý nhà nước, những vấn đề khác liên quan đến thực tiễn thực hiện pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại như: thực trạng thực tuân thủ pháp luật của

các chủ thể kinh doanh thực phẩm, thực trạng thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại của các cơ quan quản lý nhà nước, chưa được tác giả đề cập và phân tích

+ Luận văn thạc sĩ luật học “Thực hiện pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm ở Việt Nam hiện nay” của tác giả Nhâm Thúy Lan (2012), Đại học Luật

Hà Nội Luận văn đã tổng quan tình hình thực hiện pháp luật ATTP ở Việt Nam đến năm 2011 bằng các thống kê về tình hình vi phạm pháp luật ATTP,

xử lý vi phạm pháp luật về ATTP của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, đưa ra những đánh giá về thực trạng công tác thi hành pháp luật ATTP ở Việt Nam Tuy nhiên luận văn chỉ dừng lại ở việc đề cập đến vấn đề thực hiện pháp luật về ATTP nói chung của Việt Nam, chưa đi sâu phân tích tình hình thực hiện pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại

+ Luận văn thạc sỹ luật học “Pháp luật về kiểm soát vệ sinh an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam” của Đặng Công Hiến (2012),

Khoa luật - Đại học Quốc gia Hà Nội Luận văn đã phác họa bức tranh toàn cảnh về sự hình thành và phát triển của các quy định pháp luật về kiểm soát

vệ sinh an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại Việt Nam, qua đó đánh giá những thành tựu đạt được và những tồn tại yếu kém của pháp luật về kiểm soát vệ sinh ATTP trong hoạt động thương mại của Việt Nam đồng thời chỉ ra nguyên nhân của những tồn tại đó Tuy nhiên, những đánh giá của luận văn về pháp luật ATTP trong hoạt động thương mại chỉ dừng lại ở bình diện chung, những khía cạnh cụ thể của thực trạng pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại như: các quy định về điều kiện kinh doanh thực phẩm, quy định về điều kiện bảo đảm ATTP, quy định về ghi nhãn, quảng cáo thực phẩm, chưa được phân tích, đánh giá một cách chi tiết và thấu đáo

+ Luận văn thạc sỹ Luật học “Thi hành pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm ở cấp phường trên địa bàn thành phố Hà Nội” của Trần Mai Vân

(2013), Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội Luận văn phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật Việt Nam trong việc bảo vệ sức khỏe nhân dân; nêu lên thực tiễn thi hành pháp luật về vệ sinh ATTP ở cấp phường trên địa bàn thành phố Hà Nội Góc độ thực tiễn thực hiện pháp luật về ATTP nói chung đã được luận văn đề cập, tuy nhiên chỉ dừng lại ở cấp trên địa bàn thành phố Hà Nội Bên cạnh đó, luận văn chưa đề cập cụ thể đến thực tiễn thi hành pháp luật về ATTP trong lĩnh vực thương mại ở cấp phường trên địa bàn thành phố Hà Nội

+ Luận văn thạc sỹ luật học “Trách nhiệm pháp lý đối với hành vi vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm”, của Nguyễn Ngân Giang (2012)

Luận văn đã nêu và đánh giá thực trạng pháp luật về ATTP ở Việt Nam, trong

đó đặc biệt chú trọng đánh giá tình trạng vi phạm pháp luật cũng như xử lý vi phạm pháp luật về ATTP ở Việt Nam, đánh giá công tác tổ chức thực hiện pháp luật về ATTP ở Việt Nam Tuy nhiên, những đánh giá về thực trạng pháp luật và tình hình vi phạm pháp luật trong luận văn là những đánh giá trên bình diện chung Những quy định pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại chưa được luận văn phân tích đánh giá một cách cụ thể

+ “An toàn thực phẩm nông sản, một số hiểu biết về sản phẩm, hệ thống sản suất, phân phối và chính sách của nhà nước” của PGS.TS Phạm Vũ Hải -

TS Đào Thế Anh (2016), Nhà xuất bản Nông nghiệp Công trình chỉ ra những hạn chế chính của hệ thống thể chế chính sách ATTP của Việt Nam hiện tại, đồng thời cũng nêu lên những bất cập trong việc thực thi pháp luật về ATTP của các cơ quan quản lý nhà nước về ATTP ở Việt Nam, chủ yếu tập trung phân tích những yếu kém trong năng lực thực thi của các cơ quan này Những đánh giá, phân tích của các tác giả về những hạn chế, bất cập của pháp luật về ATTP cũng như hoạt động thực thi pháp luật của các cơ quan quản lý nhà nước về ATTP là sắc đáng Tuy nhiên, những vấn đề liên quan đến các quy định pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại ít được các tác giả đề cập

+ Báo cáo tổng hợp kết quản Dự án điều tra cơ bản về “Thực trạng thi hành pháp luật an toàn thực phẩm và vai trò của các cơ quan bảo vệ pháp luật trong việc bảo đảm thi hành” của Viện khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp

(2016) Dựa trên kết quả của hoạt động điều tra, khảo sát về thực trạng tuân thủ và thi hành pháp luật về ATTP, báo cáo đã đưa ra những đánh giá tin cậy

về thực trạng tuân thủ pháp luật về ATTP của các cơ sở sản xuất, kinh doanh cũng như thực trạng thi hành pháp luật về ATTP của các cơ quan bảo vệ pháp luật Tuy nhiên, báo cáo mới chỉ dừng lại ở thực trạng thi hành pháp luật về ATTP nói chung

+ “Báo cáo tình hình thực thi chính sách, pháp luật về quản lý an toàn thực phẩm giai đoạn 2011-2016”, Báo cáo số 211/BC-CP ngày 18/05/2017, của Chính phủ Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2017) và “Báo cáo kết quả giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật an toàn thực phẩm giai đoạn 2011-2016”, của Quốc hội Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt

Nam Đây là hai tài liệu thể hiện rõ nét nhất về thực trạng pháp luật và thực hiện pháp luật về ATTP nói chung, trong đó có ATTP trong hoạt động thương mại Trong đó, những thành tựu, hạn chế của hệ thống pháp luật về ATTP Việt Nam được nêu rất cụ thể Ngoài ra, các báo cáo này còn đề cập đến thực trạng thực hiện pháp luật về ATTP ở Việt Nam giai đoạn 2011-2016, đồng thời đưa ra những đánh giá về thành công, tồn tại cũng như nguyên nhân của

những tồn tại của công tác thực hiện pháp luật về ATTP ở Việt Nam

- Các nghiên cứu về thực trạng pháp luật về ATTP trong đó có đề cập đến thực trạng pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại ở nước ngoài

Trên thế giới, vấn đề ATTP được các nước hết sức quan tâm, đặc biệt tại các nước phát triển Vấn đề pháp luật về ATTP nói chung và pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại nói riêng đã được các nhà nghiên cứu nước ngoài thực hiện nghiên cứu nhằm đáp ứng nhu cầu hoàn thiện pháp luật,

nâng cao hiệu quản quản lý ATTP cũng như cung cấp kiến thức về pháp luật ATTP cho các đối tượng có nhu cầu Các công trình này chủ yếu nêu và phân tích các quy định pháp luật hiện hành về ATTP tại một số nước phát triển như Hoa Kỳ, EU, Có thể kể đến các công trình sau:

+ “Food and Drug Law” (Luật Thực phẩm và Dược phẩm), Peter

Hutt, Richard Merrill (2013) Các tác giả đã tập hợp hóa các quy định trong Luật thực phẩm và dược phẩm của Mỹ, trong đó có những quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền và nghĩa vụ của Cục quản lý thực phẩm và dược phẩm

Mỹ (FDA) và các cơ quan liên quan trong việc bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng thực phẩm và dược phẩm Góc độ thực tiễn pháp luật được các tác giả đề cập qua phân tích những tình huống trong thực tiễn áp dụng Luật Thực phẩm và Dược phẩm Các tác giả đã hệ thống hóa tất cả các sửa đổi, bổ sung trong các đạo luật liên quan kể từ năm 2007 (Ví dụ: Đạo Luật Quản lý dược phẩm và thực phẩm, Đạo Luật hiện đại hóa ATTP, Đạo Luật đổi mới và an toàn quản lý dược phẩm và thực phẩm) Sự phát triển của pháp luật về thực phẩm trong sáu năm (từ năm 2007 - 2013) đã được các tác giả đề cập, từ lần sửa đổi đầu tiên đáng đến lần sửa đổi, bổ sung gần nhất

- “Food Law and Regulation for Non-Lawyers: A US Perspective” (Quy Định về Luật Thực phẩm dành cho những người không hành nghề luật sư: Một góc nhìn của Hoa Kỳ), của tác giả Marc Sanchez (2014) Tác giả đã

tóm tắt lịch sử lập pháp và bối cảnh ra đời của luật thực phẩm Hoa Kỳ, tập hợp hóa các quy định pháp luật về thực phẩm mới của Hoa Kỳ Tác giả tập trung vào các vấn đề lớn và mới trong việc thực hiện pháp luật ATTP mà các

cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm thường gặp phải Ngoài ra, tác giả còn thực hiện so sánh pháp luật nhằm giúp người đọc có thể xem xét các phương pháp quy định và thực thi thay thế

+ “Food Regulation: Law, Science, Policy, and Practice” (Quy chế thực phẩm: Luật, khoa học, chính sách và thực hành), Neal D Fortin (2007)

Bên cạnh việc cung cấp các quy định hiện hành về ATTP và dược phẩm của Hoa Kỳ, tác giả đã phân tích và bình luận các quy định về ATTP và dược phẩm của liên bang và các cơ quan quản lý liên quan Tác giả cuốn sách đã tập hợp các thảo luận chi tiết về chính sách và nghiên cứu các tình huống trong thực tiễn của việc áp dụng pháp luật ATTP ở Hoa Kỳ

+ “Food Regulation-Food Safety, Recalls, Claims, Additives, Allergens and Biotechnology” (Quy chế về Thực phẩm- ATTP , Thu hồi, Công bố, Phụ gia, Chất gây dị ứng và Công nghệ sinh học), Roseann B Termini Esq Công

trình tập trung vào nêu lên các quy định trong Luật Thực phẩm, bao gồm: thu hồi thực phẩm không an toàn, công bố về mối quan hệ giữa thực phẩm và sức khỏe và các chủ đề quan trọng khác liên quan đến các quy định về cung cấp thực phẩm ở Hoa Kỳ Bên cạnh đó, tác giả còn tập hợp các văn bản quy phạm pháp luật do FDA ban hành để thực hiện Luật Thực phẩm Ngoài ra, tác giả còn cung cấp thông tin chi tiết về cách tiếp cận hợp tác với các sáng kiến về ATTP của các cơ quan chính phủ Những kết quả của dịch vụ kiểm tra ATTP của Bộ nông nghiệp Hoa Kỳ cũng như Trung tâm ATTP và dinh dưỡng ứng dụng của FDA cũng được tác giả nêu rõ

- “EU Food Law Handbook” (Sổ tay hướng dẫn Luật Thực phẩm của Liên Minh Châu Âu), Bernd Van Der Meulen (2014) Các tác giả đã phân tích

về cấu trúc và nội dung trong Luật thực phẩm của Liên minh Châu Âu Công trình đề cập đến luật thực phẩm được lồng ghép trong luật chung của Liên minh Châu Âu (EU), đồng thời làm nổi bật lên hiệu quả của sự kết hợp này và cung cấp thông tin chuyên sâu về cả luật thực phẩm theo thủ tục và theo quyền và nghĩa vụ Coi Luật thực phẩm chung là trọng điểm, công trình phân tích và giải thích các yếu tố theo thủ tục, quyền hạn, nghĩa vụ và thể chế của luật thực phẩm EU Ngoài ra, các nguyên tắc cũng như quy định cụ thể việc

xử lý thực phẩm như một sản phẩm, các quy trình liên quan đến thực phẩm và

cung cấp thông tin về thực phẩm cho người tiêu dùng thông qua việc ghi nhãn cũng được công trình thể hiện Những quy tắc này xác định yêu cầu về các chủ đề như quyền thị trường đối với phụ gia thực phẩm, thực phẩm mới và thực phẩm biến đổi gen, vệ sinh thực phẩm, theo dõi và truy nguyên nguồn gốc, thu hồi và hủy bỏ Các quyền hạn của cơ quan công quyền để thực thi luật thực phẩm và để đối phó với các sự cố được chỉ ra Ngoài phân tích theo

hệ thống, tác giả còn đề cập đến các chủ đề được lựa chọn như dinh dưỡng và chính sách y tế, thực phẩm đặc biệt, yêu cầu nhập khẩu thực phẩm, vật liệu tiếp xúc thực phẩm, sở hữu trí tuệ và thức ăn cho động vật

Các công trình nghiên cứu có liên quan đến thực trạng, thực tiễn pháp luật về ATTP ở nước ngoài chủ yếu đề cập đến các quy định về ATTP của một số nước và vùng lãnh thổ như Hoa Kỳ, EU Trong đó có đề cập đến pháp luật thực định về ATTP trong hoạt động thương mại, đó là các quy định về nhập khẩu thực phẩm, ghi nhãn thực phẩm,… Những vấn đề về thực trạng và thực tiễn thực hiện pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại ở Việt Nam chưa được các công trình này đề cập

1.1.3 Các kiến nghị và giải pháp

Trong các công trình nghiên cứu liên quan đến pháp luật ATTP nói chung và pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại nói riêng, các tác giả đưa ra những kiến nghị, giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống các quy định pháp luật Bên cạnh đó, một số công trình cũng đã đề xuất những giải pháp để nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về ATTP, trong đó có một số công trình đáng chú ý sau:

- Các nghiên cứu trong nước

+ Bài viết “Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về quản lý vệ sinh an toàn thực phẩm”, của tác giả Hằng Nga (2008), đăng trên Tạp Chí Dân chủ

và Pháp luật - Bộ Tư pháp, Số chuyên đề 01/2008 Tác giả đã đưa ra những định hướng cho hoạt động ban hành các văn bản pháp về ATTP của các cơ quan nhà nước có liên quan Những định hướng này được xây dựng dựa trên

sự phân tích thực trạng các quy định pháp luật về quản lý vệ sinh ATTP của Việt Nam

+ Bài viết “Thực trạng tổ chức và hoạt động của bộ máy quản lý nhà nước về vệ sinh an toàn vệ sinh thực phẩm” của Trương Thị Thúy Thu (2008), đăng trên Tạp Chí Dân chủ và Pháp luật - Bộ Tư pháp, Số chuyên đề

01/2008 Trên cơ tìm hiểu thực trạng tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về ATTP từ trung ương đến địa phương ở Việt Nam, tác giả đã đưa ra nhận định

về sự tất yếu phải cải cách bộ máy này và đề xuất một số kiến nghị nhằm thực

hiện việc cải cách đó

+ Bài viết “Quản lý Nhà nước về An toàn thực phẩm - thực trạng và giải pháp”, của Nguyễn Huy Quang (2010), đăng trên Tạp chí Quản lý nhà nước số

172 (tháng 5 năm 2010) Trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về ATTP, thực trạng công tác bảo đảm ATTP, thực trạng hoạt động thanh tra, kiểm tra về ATTP, thực trạng công tác tuyên truyền giáo dục về ATTP, của Việt Nam giai đoạn 2006 – 2009, tác giả đã đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường công tác quản lý nhà nước về ATTP ở Việt Nam

+ Bài viết “Một số giải pháp tăng cường quản lý nhà nước đối với vệ sinh an toàn thực phẩm, Trần Thu Hương (2010), đăng trên Tạp chí Quản lý

Nhà nước số 177 (tháng 10/2010) Từ việc đánh giá thực tiễn công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm về vệ sinh ATTP, tác giả đã rút ra một số bài học kinh nghiêm đối với công tác này và đưa ra một số giải pháp nhằm tăng cường quản lý nhà nước đối với vệ sinh an toàn thực phẩm như: đẩy mạnh tuyên truyền giáo dục, hoàn thiện chính sách pháp luật về bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, đầu tư nâng cấp các cơ sở xét nghiệm, thí nghiệm,

+ Bài viết, “Chất lượng công tác quản lý an toàn thực phẩm - nhiệm vụ trọng tâm và cấp thiết”, của tác giả Nguyễn Thị Thu Hằng(2014), đăng trên

Tạp chí Quản lý Nhà nước số 9/2014 Tác giả đã đánh giá những tồn tại và hạn chế trong công tác quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, từ đó gợi mở một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm ở nước ta

+ Tham luận, “Các điều kiện cần và đủ nhằm bảo đảm an toàn thực phẩm trong xu thế hội nhập vào nền kinh tế thế giới”, Lê Doãn Diện (2009),

đăng trên kỷ yếu Hội thảo về Dự án Luật An toàn thực phẩm, Ủy Ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường - Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc tại Việt Nam, ngày 07/09/2009 tại Hà Nội Tác giả đã nghiên cứu việc xây dựng thế chế quản lý an toàn thực phẩm ở một số nước trên thế giới như Mỹ, Canada, Nhật Bản, Úc, và tổng kết một số kinh nghiệm trong hoạt động này Tác giả cũng chỉ ra những điều kiện cần và đủ trong việc quản lý an toàn thực phẩm ở Việt Nam hiện nay như: quản lý an toàn thực phẩm phải theo phương châm phòng ngừa và có hệ thống, quản lý an toàn thực phẩm phải được thực hiện từ nguồn

và trong suốt quá trình, việc quản lý an toàn thực phẩm phải được phân chia bốn công đoạn với bốn đối tượng là: công đoạn sản xuất nguyên liệu, công đoạn chế biến, công đoạn dịch vụ thương mại, công đoạn tiêu dùng Điểm quan trong trong tham luận là tác giả chỉ rõ nhiệm vụ quản lý của Nhà nước

giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của công tác kiểm soát nguy cơ gây ô nhiễm thực phẩm cũng như khắc phục sự cố về an toàn thực phẩm Các giải pháp này được đề xuất dựa trên những đánh giá về thực trạng công tác kiểm soát, phòng ngừa nguy cơ gây mất ATTP ở nước ta

+ Luận văn thạc sỹ “Thực hiện pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm ở Việt Nam hiện nay, của tác giả Nhâm Thúy Lan (2012), Luận văn thạc sĩ luật

học, Đại học Luật Hà Nội Luận văn đã đề xuất một số giải pháp nhằm đẩy mạnh thực hiện pháp luật về ATTP ở Việt Nam trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận về pháp luật ATTP, tổng quan tình hình thực hiện pháp luật ATTP ở Việt Nam hiện nay qua việc thống kê về tình hình vi phạm pháp luật ATTP, xử lý vi phạm pháp luật về ATTP của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền và những đánh giá về thực trạng công tác thực hiện pháp luật ATTP ở Việt Nam

+ Luận văn thạc sỹ “Pháp luật về kiểm soát vệ sinh an toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại ở Việt Nam”, của tác giả Đặng Công Hiến (2012), Khoa luật - Đại học Quốc gia Hà Nội Luận văn đề xuất một số giải

pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về kiểm soát vệ sinh ATTP trong hoạt động thương mại ở Việt Nam Đó là các giải pháp để hoàn thiện các văn bản pháp luật trong nước liên quan tới ATTP, giải pháp về xây dựng hệ thống tiêu chuẩn quốc gia về vệ sinh ATTP phù hợp với khu vực và thế giới, giải pháp hoàn thiện các quy đinh nhằm nâng cao năng lực quản lý Nhà nước về vệ sinh ATTP trong hoạt động thương mại và một số giải pháp khác có liên quan để thực hiện tốt pháp luật về kiểm soát vệ sinh ATTP trong hoạt độngt thương mại ở Việt Nam

+ Luận văn thạc sỹ, “Thi hành pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm ở cấp phường trên địa bàn thành phố Hà Nội”, của tác giả Trần Mai Vân

(2013), Luận văn thạc sỹ Luật học, Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội,

năm 2013 Luận văn đã đưa ra một số định hướng và giải pháp cơ bản nhằm thi hành tốt pháp luật về an toàn thực phẩm trong khuôn khổ các phường trên địa bàn Hà Nội

+ Luận văn thạc sỹ “Trách nhiệm pháp lý đối với hành vi vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm”, của tác giả Nguyễn Ngân Giang (2012), Luận

văn thạc sỹ luật học, năm 2012 Luận văn đã đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng thực thi pháp luật về ATTP ở Việt Nam, đó là: các giải pháp về thể chế chính sách, các giải pháp về tổ chức thực hiện, các giải pháp về nhân lực thực hiện, kiến nghị đối với một số cơ quan chức năng như Quốc hội, Chính phủ, các cơ quan tư pháp, các Bộ ngành liên quan, các

Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, mặt trận tổ quốc

+ “Quản lý nguy cơ an toàn thực phẩm ở Việt Nam, Cơ hội và thách thức”, của Ngân hàng thế giới (WB), (2017) Nghiên cứu này của WB đề xuất

khuyến nghị trong việc xây dựng năng lực ATTP ở Việt Nam Khuyến nghị chung của các tác giả là xây dựng một hệ thống kiểm soát dựa trên nguy cơ áp dụng các nguyên tắc đánh giá nguy cơ, quản lý nguy cơ và truyền thông nguy

cơ đã được WHO/ FAO xây dựng Bên cạnh đó, nghiên cứu này còn đề xuất những biện pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác đánh giá nguy cơ

+ “An toàn thực phẩm nông sản, một số hiểu biết về sản phẩm, hệ thống sản suất, phân phối và chính sách của nhà nước” của PGS.TS Phạm Vũ Hải

- TS Đào Thế Anh (2016), Nhà xuất bản Nông nghiệp Sau khi đưa ra những đánh giá về hệ thống chính sách ATTP của Việt Nam, đặc biệt là những đánh giá về pháp luật ATTP, các tác giả đã đề xuất một số giải trong đổi mới nhằm hoàn thiện thể chế và chính sách ATTP ở Việt Nam Đó là các giải pháp như: hoàn thiện hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về ATTP, tăng cường năng lực thực thi pháp luật của các cơ quan quản lý ATTP, đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động quản lý ATTP ở Việt Nam

Báo cáo tổng hợp kết quản Dự án điều tra cơ bản về “Thực trạng thi hành pháp luật an toàn thực phẩm và vai trò của các cơ quan bảo vệ pháp luật trong việc bảo đảm thi hành” của Viện Khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp

(2016) Bên cạnh những đánh giá về hệ thống pháp luật ATTP của Việt Nam, Báo cáo cũng đã đề xuất một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về ATTP như: sửa đổi bổ sung một số quy định pháp luật về ATTP nhằm bảo đảm tính thống nhất, khá thi của hệ thống pháp luật này

- Các nghiên cứu ở nước ngoài

+ “Food and Drug Regulation in an Era of Globalized Markets Paperback” (Quy Định về Thực Phẩm và Dược Phẩm trong kỷ nguyên toàn cầu hóa), của tác giả Sam F Halabi (2015) Công trình đã gởi mở

cách giải quyết xung đột giữa các cơ quan có liên quan của Hoa Kỳ trong quản lý ATTP

+ “Food Regulation and Trade: Toward a Safe and Open Global Food SystemPaperback” (Quy định đối với thực phẩm và thương mại: Hướng tới

hệ thống thực phẩm toàn cầu mở và an toàn), của các tác giả Donna

Roberts, David Orden, Tim Josling, (2004) Các tác giả đã nêu lên những khuyến nghị đối với các chính phủ trong xử lý những xung đột theo trong các quy định về bảo đảm ATTP, trong đó nêu rõ việc duy trì các tiêu chuẩn ATTP, xây dựng niềm tin của công chúng vào đó và bảo đảm cho sự phát triển của thương mại tự do Từ việc phân tích các nguyên nhân cơ bản của những cuộc xung đột thương mại (cả những nguyên nhân rõ ràng và những nguyên nhân đang chờ làm rõ) và chỉ ra các bước có thể thực hiện để bảo đảm rằng ATTP và thương mại trở nên tương thích nhất và cùng hỗ trợ nhau hiệu quả nhất

+ “Foundations of EU Food Law and Policy: Ten Years of the European Food Safety Authority” (Cơ sở của chính sách và luật thực phẩm EU: Mười

năm hoạt động của Cơ quan An toàn thực phẩm Châu Âu), Alberto

Alemanno, Simone Gabbi, (2014) Các tác giả đã nêu lên những định hướng, phương hướng và vai trò trong tương lai của Cơ quan ATTP Châu Âu (EFSA) trong việc xây dựng chính sách và pháp luật về thực phẩm trong bối cảnh mới Ngoài ra, các tác giả còn đề xuất về tổ chức và hoạt động của EFSA để quản lý tốt ATTP trong tương lai

1.1.4 Đánh giá tình hình nghiên cứu

- Những vấn đề đề mà luận án có thể kế thừa và phát triển

Qua khảo cứu các tài liệu trong và ngoài nước liên quan đến chủ đề nghiên cứu, có thể nhận thấy một số nội dung liên quan đến đề tài luận án đã được giải quyết và nghiên cứu sinh có thể kế thừa như sau:

Về mặt lý luận, trong một số công trình đã đề cập và nhận thức rõ về sự

cần thiết và vai trò của pháp luật ATTP nói chung trong đó có pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại Đặc biệt, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước mà nghiên cứu sinh đã đề cập ở trên đã thể hiện sự đồng thuận cao trong nhận thức về sự cần thiết phải ban hành các quy định pháp luật nhằm bảo đảm ATTP trong xã hội Riêng trong hoạt động thương mại, vai trò của pháp luật ATTP cũng được chỉ ra và phân tích trên góc độ là công cụ nhằm bảo đảm cho hoạt động thương mại được thuận lợi Các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài của luận án cũng đã đề cập, phân tích một số khái niệm mà luận án có thể sử dụng trong quá trình nghiên cứu

Về mặt thực tiễn, về cơ bản thực trạng pháp luật ATTP nói chung ở Việt

Nam đã được một số công trình đề cập đầy đủ, thể hiện quá trình hình thành

và phát triển của pháp luật về ATTP ở Việt Nam từ trước đến nay Riêng pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại, một số công trình đã đề cập, phân tích và đã rút ra một số đánh giá về nó Những đánh giá này là dữ liệu quan trọng mà nghiên cứu sinh có thể kế thừa và phát triển trong luận án của mình

Thực tiễn của hoạt động quản lý ATTP nói chung và quản lý, kiểm soát ATTP trong hoạt động thương mại nói riêng cũng được một số công trình nghiên cứu trong và ngoài nước đề cập đến Những công trình này đã phân tích thực trạng quản lý ATTP ở các khía cạnh như: tổ chức bộ máy quản lý, thẩm quyền quản lý, cơ chế phối hợp trong quản lý, thực tiễn quản lý, hiệu quả của hoạt động quản lý Đây là cơ sở hết sức quan trọng trong quá trình thực hiện đề tài luận án của nghiên cứu sinh, bởi những dữ liệu này sẽ giúp nghiên cứu sinh đánh giá được tính thực tiễn của pháp luật ATTP trong hoạt động thương mại

Về mặt giải pháp và kiến nghị, các công trình nghiên cứu trong và ngoài

nước liên quan đến đề tài luận án đã đưa ra được một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về ATTP nói chung trong đó có đề cập đến pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại nói riêng Các giải pháp này chủ yếu là những giải pháp nhằm nâng cao năng lực quản lý nhà nước về ATTP như: tăng cường phối hợp giữa các cơ quan nhà nước liên quan, nâng cao năng lực đội ngũ thực thi pháp luật về ATTP, giáo dục tuyên truyền pháp luật về ATTP,… Những giải pháp kiến nghị này sẽ được nghiên cứu sinh cân nhắc sử dụng

trong quá trình thực hiện luận án của mình

- Những vấn đề liên quan đến chủ đề luận án chưa được giải quyết thấu đáo hoặc chưa được đặt ra trong các nghiên cứu đã công bố

Về mặt lý luận, một số vấn đề lý luận về pháp luật ATTP trong hoạt động

thương mại chưa được đề cập, phân tích trong các nghiên cứu liên quan Các công trình nghiên cứu chưa đưa ra được một khái niệm đầy đủ về “pháp luật

về ATTP trong hoạt động thương mại”

Các công trình tuy đã đề cập đến vai trò của các quy định pháp luật về ATTP nhưng chưa có công trình nào đề cập cụ thể và làm nổi bật được vai trò của pháp luật ATTP trong hoạt động thương mại đối với đời sống xã hội

Những nội dung của các quy định pháp luật về ATTP, trong đó có các quy định về ATTP trong hoạt động thương mại đã được một số công trình liệt

kê Tuy nhiên, chưa có công trình nào tiến hành phân tích, bình luận và chỉ rõ những nội dung cơ bản của pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại

Về mặt thực tiễn, các nghiên cứu có liên quan hiện nay đã có những

đánh phân tích, đánh giá về pháp luật về ATTP ở Việt Nam, tuy nhiên chưa

có một công trình cụ thể nào thực hiện phân tích, đánh giá và bình luận về pháp luật ATTP trong hoạt động thương mại một cách có hệ thống Tình trạng này đồng nghĩa với việc chưa có những tổng kết, đánh giá riêng về thực trạng pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại của Việt Nam Sự thiếu hụt những tổng kết, đánh giá này thể hiện các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước chưa cung cấp được bức tranh toàn cảnh của pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại ở Việt Nam hiện nay

Bên cạnh đó, thực trạng thực hiện pháp luật về ATTP ở Việt Nam tuy đã được một số công trình đề cập đến nhưng ở góc độ chung Các công trình đã được công bố có liên quan chủ yếu nêu lên tình trạng vi phạm pháp luật ATTP một cách chung chung, chưa thể hiện rõ được tình hình thực hiện các quy định pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại diễn ra trên thực tế

ở mức độ nào, có những tích cực và hạn chế gì?

Về những giải pháp, kiến nghị, kết quả nghiên cứu liên quan đến chủ đề

pháp luật ATTP trong hoạt động thương mại đã đi đến một số giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật ATTP nói chung và pháp luật ATTP trong hoạt động thương mại nói riêng Tuy nhiên, bất cập lớn nhất của các nghiên cứu đó thể hiện ở tính đơn lẻ, thiếu đồng bộ giữa các giải pháp Ngoài ra, các công trình nghiên cứu cũng chưa xây dựng được giải pháp mang tính tổng thể, lâu dài cho việc hoàn thiện pháp luật và thực hiện pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại ở Việt Nam trong tương lai

Có thể thấy, hiện nay chưa có công trình khoa học ở cấp độ Tiến sĩ nào nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống những vấn đề lý luận, thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật; chỉ ra những hạn chế của pháp luật và quá trình thực thi, trên cơ sở đó đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại Do vậy, việc nghiên cứu lý luận, đánh giá thực tiễn và

đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại là không trùng lặp với các công trình đã thực hiện trước đây

1.1.5 Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án

Từ những phân tích về các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến chủ đề của luận án như trên, nghiên cứu sinh nhận thấy những vấn đề sau cần phải được nghiên cứu và giải quyết trong luận án:

Thứ nhất, nghiên cứu, bổ sung một số vấn đề lý luận về pháp luật ATTP

trong hoạt động thương mại Đó là những vấn đề sau: Xây dựng khái niệm “An toàn thực phẩm trong hoạt động thương mại” và khái niệm “pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại”, các khái niệm này phải được đưa ra dưới dạng định nghĩa với những lập luận khoa học; Phân tích và làm nổi bật vai trò của pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại đối với đời sống xã hội; Chỉ ra những nội dung chính của pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại

Thứ hai, tổng hợp, phân tích và bình luận những quy định pháp luật về

ATTP trong hoạt động thương mại ở Việt Nam theo từng mảng vấn đề Kết quả của quá trình này là những đánh giá về thực trạng pháp luật ATTP trong hoạt động thương mại hiện hành của Việt Nam

Thứ ba, nghiên cứu, đánh giá tình hình thực hiện pháp luật về ATTP trong

hoạt động thương mại ở Việt Nam thời gian qua Kết quả nghiên cứu là những tổng kết và đánh giá về tình hình thực hiện pháp luật về ATTP trong hoạt động thương mại ở Việt Nam