Phương pháp dạy học giáo trình hàn điện cơ bản theo hướng tiếp cận môđun

Do đó đào tạo nghề theo môđun là một phương pháp mới cần được áp dụng phổ biến một cách rộng rãi, đặc biệt là trong lĩnh vực dạy nghề, các môn học kỹ thuật, lý thuyết thực nghiệm v.v...

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

*

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC GIÁO TRÌNH HÀN ĐIỆN CƠ BẢN THEO HƯÓNG TIẾP CẬN MÔĐUN

NGÀNH SƯ PHẠM KỸ THUẬT

MÃ SỐ;

Nguyễn Văn Hùng

Người hướng dẫn khoa học: PGS Lương Duyên Bình

HÀ NỘI - 2006

MỤC LỤC

Trang

Đâù đề 1

Mục lục 2

Lời cảm ơn 4

Mở đầu 5

Chương I: Tầm quan trọng của sư phạm dạy nghề 8

I.1: Thực trạng 8

I.2: Cấp thiết phải đổi mới phương pháp sư phạm dạy nghề 9

Chương II: Dạy học theo cách tiếp cận môđun 10

II.1.: Khái niệm về môđun 10

II.1.1: Định nghĩa và đặc điểm của môđun 10

II.1.2: Ví dụ về môđun: 10

II.2: Môđun dạy học 11

II.2.1 Đặt vấn đề 11

II.2.2 Khái niệm đặc trưng của môđun dạy học 12

II.2.3 Cấu trúc môđun dạy học 13

II.2.4: Ưu nhược điểm 15

II.3: Tình hình thực tế 17

II.3.1: Trên thế giới 17

II.3.2: Ở nước ta 18

Chương III: Sư phạm dạy nghề theo cách tiếp cận môđun 21

III.1: Đặt vấn đề 22

III.2: Hoạt động dạy học trong đào tạo theo môđun 22

III.2.1: Lập kế hoạch bài dạy 22

III.2.2: Lập kế hoạch cho bài dạy thực hành 25

III.2.3: Phương pháp dạy học giáo trình hàn điện cơ bản 31

III.3: Lý thuyết về mục tiêu 35

III.3.1: Khái niệm 35

III.3.2: Cách viết mục tiêu 37

III.4: Kiểm tra đánh giá trong đào tạo theo môđun 40

III.4.1: Mục đích 40

III.4.2: Kiểm tra đánh giá trong đào tạo theo môđun 40

Chương IV: Biên soạn giáo trình hàn điện cơ bản theo phương pháp tiếp cận môđun 44

IV.1: Giới thiệu chương trình hàn điện cơ bản 44

IV.2: Xây dựng giáo trình hàn điện cơ bản thành các môđun 49

IV.2.1: Xây dựng môđun hàn điện cơ bản 49

IV.2.2: Chia môđun hàn điện cơ bản thành các môđun con 49

IV.2.3 Thực hiện chia 51

IV.2.3: Mục tiêu thực hiện, nội dung và thời lượng của các môđun 57

IV.3: Xây dựng giáo trình cụ thể của các môđun 74

IV.3.1: Môđun1- Những kiến thức cơ bảnvề hàn điện hồ quang tay 74 IV.3.2: Vận hành sử dụng thiết bị- dụng cụ hàn điện hồ quang tay 93

IV.3.3: Hàn đường thẳng trên mặt phẳng bằng 106

V : Kết luận và kiến nghị 116

MỞ ĐẦU

Nâng cao chất lượng đào tạo nghề là một vấn đề có tầm quan trọng lớn đối với mỗi quốc gia đang mong muốn phát triển Nó càng quan trọng với Việt Nam một nước vốn nghèo Về truyền thống và kinh nghiệm trong công tác đào tạo nghề Một yếu tố liên quan đến chất lượng đào tạo nghề là vấn đề xây dựng và phát triển phương pháp đào tạo sư phạm dạy nghề Để thích ứng với một thị trường ngày càng thông thương và cởi mở Trong đào tạo nghề không những phải có một nội dung đáp ứng các yêu cầu phong phú của sản xuất Mà còn có cấu trúc linh hoạt giúp thoả mạn nhu cầu đào tạo của nhà nước, đặc biệt là người học Tuy nhiên qua nhiều lần nghiên cứu khảo sát đã thấy đào tạo nghề theo phương pháp truyền thống, không còn đáp ứng các yêu cầu đào tạo phong phú và phức tạp đang đặt ra Trong sư phạm dạy nghề chủ yếu cấu trúc từ các môn học lý thuyết, thực hành mà các môn học thực chất là sự mô

tả lại lịch sử phát triển khoa học

Trải qua năm tháng, bên cạnh những ưu điểm, trước sự thay đổi của nền sản xuât về cơ khí hoá của người học và những thành tựu trong nghiên cứu về phương pháp dạy học Phương pháp dạy nghề theo truyền thống (theo môn học), đã bộc lộ những nhược điểm của mình Nhược điểm cơ bản là cố hựu các bài dạy truyền thống là sự thiếu hụt tính hiệu quả cuối cùng do không được định hướng vấn đề tích hợp về nội dung, do gặp khó khăn trong việc hình thành và kiểm tra kỹ năng thực hiện Những nhược điểm này càng lộ rõ trước nhu cầu việc làm trong đào tạo, đào tạo lại, do mở mang nghành nghề,

do kết hợp nghành nghề, do chuyển giao kỹ thuật và công nghệ tiên tién Mặt khác đào tạo nghề theo truyền thống thể hiện ở chỗ chúng kém linh hoạt trước các đối tượng người học, vốn rất khác biệt về mục đích Bởi đào tạo nghề theo truyền thống còn khó khăn, hoặc bất lực biểu hiện với những người thất

nghiệp, khi tìm việc làm Người thanh niên kia cần học “ một phần về điện”

“một phần về hàn” và “phải thành công ngay” để họ có một việc làm trong một doanh nghiệp nhỏ nhu cầu về người lao động Nói cách khác vấn đề đào tạo nghề theo truyền thống đã gặp khó khăn trong việc giải quyết các vấn đề học tập của người học Vì vậy trong đào tạo về sư pham dạy nghề đóng một vai trò hết sức quan trọng Cần phải đổi mới phương pháp dạy học để không ngừng nâng cao hiệu quả và phù hợp với sự phát triển nền công nghiệp hoá hiện đại hoá nước nhà

Thực tế vấn đề trên đặt ra: chúng tôi là những giáo viên dạy nghề với sự tâm huyết của nghề nghiệp để phát triển cho luận văn của mình Trong đào tạo nghề chúng tôi thiết nghĩ rằng: Phương pháp đào tạo nghề cần phải có tính hiệu quả được thể hiện chất lượng “đầu ra” của người học Người học phải có khả năng giải quyết được nhanh chóng những nhiệm vụ do yêu cầu sản xuất, dịch vụ đặt ra Vì vậy sư phạm dạy nghề hàn phải giúp người học có được các

kỹ năng thực hiện Nó phải thích hợp cho chuyển đổi và khi chuyển nghề, mặt khác thích hợp cho việc kiểm tra đánh giá Nó phải giúp ngừơi học thành công ngay, không rủi ro và có thể học tập theo hoàn cảnh của mình Để có được một giáo trình hàn điện như vậy Hẳn có nhiều cách tiếp cận trong xây dựng và phát triển sư phạm dạy nghề hàn Một trong cách tiếp cận đó chính là đổi mới xây dựng phương pháp dạy học theo hướng tiếp cận môđun

I MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Nhằm nâng cao hiệu quả dạy học trong đào tạo công nhân, kỹ thuật viên, sinh viên nghề hàn trong các trường dạy nghề, cao đẳng, đại học kỹ thuật ngành cơ khí

II CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN

Phương pháp dạy học trong lĩnh vực dạy nghề rất phù hợp với phương pháp dạy học theo môđun Thực tiễn việc dạy nghề ở các nước đã chứng minh

điều đó Ở nước ta cũng đang bắt đầu áp dụng để đáp ứng với sự thay đổi ngành nghề theo cơ chế thị trường của xã hội

III ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Đối tượng nghiên cứu của luận văn này là thiết kế phương pháp dạy học giáo trình hàn điện cơ bản theo hướng tiếp cận môđun

IV : NHIỆM VỤ VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

IV.1: Nhiệm vụ

- Nghiên cứu tổng quan cơ sở lý luận và phương pháp dạy học theo cách tiếp cận môđun

- Nghiên cứu để áp dụng phương pháp đó cho giáo trình đã lựa chọn

IV.2 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

Do điều kiện về mặt thời gian nên chúng tôi thực hiện lộ trình sau:

- Nghiên cứu giáo trình để xây dựng nội dung của môđun lớn

- Nghiên cứu để phân chia môđun lớn thành các môđun

- Soạn chi tiết một số môđun điển hình

- Nghiên cứu thiết kế phương pháp dạy học theo môđun

V PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1 Nghiên cứu lý luận: khái niệm về môđun, cấu trúc môđun, phương pháp dạy học môđun

2 Nghiên cứu phân tích hệ thống: cơ sở nào, để phân chia thành các môđun ? Cấu trúc của một môđun, hoạt động dạy học trong đào tạo theo môđun,

3 Phương pháp thực nghiệm: Sử dụng phương pháp so sánh:

- Phiếu thăm dò giáo viên và học sinh đã giảng dạy và học tập theo hai phương pháp: phương pháp truyền thống và phương pháp tiếp cận môđun

- Nhận xét, đánh giá bài kiểm tra của học sinh khi học theo các phương pháp trên

CHƯƠNG I: TẦM QUAN TRỌNG CỦA SƯ PHẠM

DẠY NGHỀ

I.1.THỰC TRẠNG

Hiện nay,chúng ta đang sống trong nền kinh tế nhiều thành phần với cơ chế thị trường theo định hướng XHCN Để thích ứng với sự biến đổi nền kinh tế trong giai đoạn mới, công tác đào tạo nghề cần được mềm hóa, đa dạng hóa nhằm phù hợp với thị trường lao động và nhu cầu của người học

Mặt khác ngày nay khoa học kỹ thuật phát triển như vũ bão, hàng ngày, hàng giờ làm thay đổi bộ mặt của nhà sản xuất, cơ cấu nghề luôn biến động, nhiều nghề mới xuất hiện, nhiều nghề cũ mất đi, nhiều nghề còn lại cũng thường xuyên phát triển Quan niệm học một nghề "hoàn chỉnh" Để phục vụ suốt đời đã không còn phù hợp nữa "Học suốt đời" đã trở thành nhu cầu cần thiết cho mọi người và cho sự phát triển của xã hội Thực hiện "cần gì học nấy"- học để hành nghề; học để chuyển đổi vị trí làm việc; học và học nâng cao trình độ, sản sinh ra những "bàn tay vàng" đáp ứng nhu cầu luôn luôn biến đổi và đòi hỏi khắt khe của thị trường lao động trong và ngoài nước Như vậy, quá trình đào tạo theo niên chế với một kế hoạch cứng nhắc đã trở nên lỗi thời và kém hiệu quả "Học suốt đời" để phù hợp với sự phát triển của xã hội đã trở thành nhu cầu tất yếu

Đặc biệt trong điều kiện nước ta hiện nay, việc phổ biến nghề rộng rãi cho thanh thiếu niên và nhân dân lao động với những nội dung đào tạo nghề tối thiểu để giúp họ nâng cao năng suất lao động hoặc tạo giúp họ tự tìm kiếm công ăn việc làm đang là nhu cầu bức bách của xã hội

I.2 CẤP THIẾT PHẢI ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP SƯ PHẠM DẠY NGHỀ

Để đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động, góp phần giải quyết những khó khăn trước mắt và lâu dài về "cung, cầu" mất cân đối trong tìm kiếm công

ăn việc làm và tuyển dụng người lao động Trong đào tạo nghề phải mạnh dạn đàu tư "tài lực, trí lực" để thực sự thay đổi cả nội dung và hình thức đào tạo Trong thời gian qua nhiều cấp, ngành, nghề đã vào cuộc Nhiều dự án ra đời

đã và đang từng bước tìm cách thay đổi hình thức đào tạo nghề hiện nay Nhưng vẫn còn đó phương thức đào tạo truyền thống với những bất cập cần phải tháo gỡ Đó là một vấn đề khó đòi hỏi tốn kém và phải có thời gian nhưng chắc chắn làm được Cũng như mở nhiều đợt tập huấn đào tạo bồi dưỡng hạt nhân để phủ rộng trong ngành, trong toàn xã hội Theo chúng một trong những nội dung cơ bản đó là:

- Đổi mới biên soạn giáo trình

- Đổi mới phương pháp dạy học

- Đổi mới tổ chức dạy học

Để góp một phần nhỏ trong những biến đổi đó chúng tôi tiến hành nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy học giáo trình hàn điện cơ bản theo phương pháp tiếp cận môđun

Nhưng do điều kiện về mặt thời gian nên trong luận văn này chúng tôi chỉ nghiên cứu biên soạn giáo trình và trong phương pháp dạy học có tính chất thiết kế với một số phần việc có thực nghiệm sư phạm Hy vọng trong tương lai gần sẽ còn phát triển luận văn ở mức độ cao hơn

CHƯƠNG II: DẠY HỌC THEO HƯỚNG TIẾP CẬN MÔĐUN

II.1: KHÁI NIỆM VỀ MÔĐUN

II.1.1: Định nghĩa và đặc tính của môđun

Thuật ngữ môđun (module) được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực

kỹ thuật khác nhau: xây dựng, kiến trúc, kỹ thuật vũ khí, kỹ thuật du hành vũ trụ, kỹ thuật điện tử, trong các kỹ thuật khác nhau, thuật ngữ môđun có nội hàm khác nhau

Đặc tính của môđun trong kỹ thuật:

- Môđun là một đơn vi, một khâu, một bộ phận có tính độc lập tương đối của một hệ thống phức tạp có cấu trúc tổng thể

- Môđun được thiết kế, xây dựng theo thể thức tiêu chuẩn hóa, thống nhất hóa với hệ thống các thông số xác định

- Do đó, trong công nghệ, môđun được thiết kế, xây dựng hàng loạt để dùng chung, lắp lẫn trong các tổ hợp kỹ thuật khác nhau, đây chính là ưu thế nổi trội của môđun Do có thể thiết kế hàng loạt các môđun với chất lượng cao để dùng chung, lắp lẫn trong nhiều hệ thống kỹ thuật khác nhau nên công nghệ môđun đẵ tạo ra được bước phát triển nhảy vọt về năng suât, chất lượng, hiệu quả trong nền sản suất vật chất xã hội

Ví dụ về môđun:

Trong nghề cắt gọt kim loại có các gói môđun: tiện, phay, bào, Trong gói môđun tiện có các môđun: Tiện căn bản 1, tiện căn bản 2, Một học sinh sau khi học gói môđun hoặc môđun nào thì có thể làm công việc ứng với môđun đó như chỉ tiện kim loại, chỉ phay kim loại, chỉ bào kim loại,

Trong nghề may tùy theo tính chất và quy mô sản xuất mà người thợ may có thể phải biết thiết kế, biết cắt, biết may, quần, áo, Nhưng cũng có thể một nhóm công nhân chỉ thực hiện một công đoạn trong dây chuyền sản

xuất ví dụ: chuyên cắt, chuyên may cổ áo, chuyên may cổ tay, ráp thân áo, Do mỗi dây chuyền sẽ đảm nhận một công đoạn Nên khi nhà máy cần tuyển công nhân mới thì chỉ cần tập trung đào tạo theo từng khâu và sau khi được đào tạo người công nhân có thể đảm nhận tốt công việc trong dây chuyền của mình mặc dù có thể không biết may hoàn chỉnh cả cái áo

Trong nghành hàn có các môđun: Hàn điện hồ quang tay, hàn dưới lớp thuốc bảo vệ, hàn dưới lớp khí bảo vệ, hàn hơi,…Trong môđun hàn dưới lớp khí bảo vệ lại có tiểu môđun: Hàn MAG, MIG,…

Trong nghành xây dựng có các môđun: Thiết kế, xây, trát, lát nền, quét vôi,….Trong môđun xây lại có tiểu môđun: Xây móng, xây tường,…Vì thế một học sinh sau khi học xong một môđun nào đó thì có thể ra làm công việc ứng với môđun đó như chỉ chuyên xây, chuyên trát tường hoặc chuyên lát nền,…

II.2 MÔ ĐUN DẠY HỌC

II.2.1 Đặt vấn đề

Trong thời đại ngày nay, khoa học kỹ thuật phát triển như vũ bão, đang hàng ngày hàng giờ thay đổi bộ mặt của nhà sản xuất Sản xuất đòi hỏi chất lượng cao đi đôi với việc chuyên môn hóa từng công đoạn sản xuất đòi hỏi một lượng lớn nhân công được đào tạo có trình độ cao trong thời gian ngắn nhằm đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp Điều này chỉ có thể đáp ứng được khi áp dụng phương pháp đào tạo nghề theo môđun, qua đó mỗi người công nhân chỉ phải học một số môđun nhất định để có thể nhanh chóng đạt được tay nghề Do đó đào tạo nghề theo môđun là một phương pháp mới cần được

áp dụng phổ biến một cách rộng rãi, đặc biệt là trong lĩnh vực dạy nghề, các môn học kỹ thuật, lý thuyết thực nghiệm v.v

II.2.2 Khái niệm và đặc trưng của môđun dạy học

1 Khái niệm

Khái niệm về môđun dạy học đươc chuyển hóa từ khái niệm môđun trong

kỹ thuật vào các lĩnh vực giáo dục (giáo dục đại học, dạy nghề, giáo dục thường xuyên) Trong các lĩnh vực giáo dục kể trên, môđun cũng được định nghĩa khác nhau Trong trường hợp tổng quát, người ta coi môđun dạy học là một đơn vị, một bộ phận của nội dung, chương trình dạy học được tổ chức theo một nhiệm vụ hoặc một chủ đề học tập nhất định Trong dạy nghề, môđun đào tạo nghề là " một bộ phận công việc được phân chia hợp lý trong toàn bộ kiến thức và kỹ năng của một nghề " Nó có tính độc lập tương đối về nôi dung đào tạo

Theo chúng tôi, định nghĩa đầy đủ, cụ thể về môđun dạy học là dịnh nghĩa

do L.D Hainaut và Nguyễn Ngọc Quang đưa ra: " Môđun dạy học là một đơn

vị chương trình dạy học tương đối độc lập, được cấu trúc một cách đặc biệt nhằm phục vụ cho người học Nó chứa đựng cả mục tiêu dạy học, nội dung dạy học, phương pháp dạy học và hệ thống công cụ đánh giá kết quả lĩnh hội, gắn bó chặt chẽ với nhau thành một thể hoàn chỉnh "

2 Đặc trưng của môđun dạy học

Ngoài một số đặc trưng của môđun trong kỹ thuật, môđun dạy học còn có một số đặc trưng khác.Theo L.D' Hainaut, môđun dạy học có nhưng đặc trưng

- Có một hệ thống những test điều khiển quá trình dạy học nhằm đảm bảo thống nhất hoạt động dạy, hoạt động học và kiểm tra, đánh giá để phân hóa con đường lĩnh hội tiếp theo

- Chứa đựng nhiều con đường lĩnh hội, theo những cách thức khác nhau

để chiếm lĩnh cùng một nội dung, đảm bảo cho người học tiến lên theo những nhịp độ riêng để đi tới mục tiêu

- Có tính độc lập tương đối xét về nội dung dạy học vì vậy, để học một môdun, người ta phải có những điều kiện tiên quyết về kiến thức, kỹ năng,thái

độ Học xong môđun, người học có khả năng ứng dụng những điều đã học vào môi trường hoạt động

- Môđun dạy học có nhiều cấp độ: môđun lớn (môđun kỹ năng hành nghề), môđun thứ cấp, môđun nhỏ (tiểu môđun) Một môđun lớn chứa đựng một số lượng môđun nhỏ

II.2.3 Cấu trúc một môđun dạy học

Theo L.D' Hainaut, một môđun dạy học bao gồm ba bộ phận chủ yếu:

- Hệ vào (Entrance system )

- Thân môđun (Core of the module)

- Hệ ra (Exit system)

Ba bộ phận này là một chỉnh thể thống nhất đó là sự văn bản hóa nội dung

và phương pháp dạy học

Thân môđun

Hệ ra

Hệ vào

1 Hệ vào gồm:

- Tên gọi hay tiêu đề của môđun

- Giới thiệu vị trí, tầm quan trọng và lợi ích của việc học theo môđun

- Nêu rõ các kiến thức, kỹ năng cần có trước

- Hệ thống mục tiêu của môđun

- Đề cương nội dung của môđun

- Test vào môđun

2 Thân môđun: Là bộ phận chủ yếu của môđun Nó chứa đầy đủ nội

dung dạy học được trình bày theo một cấu trúc rất rõ ràng Thân môđun gồm một loạt tiểu môđun ( lý thuyết và thực hành ) kế tiếp nhau

Mỗi thân môđun gồm:

- Phần mở đầu: giới thiệu về môđun

- Nội dung và phương pháp học tập

- Phần tổng hợp

- Kiểm tra trung gian

Khi cần thiết, thân môđun còn được bổ sung các môđun phụ đạo giúp người học bổ sung kiến thức còn thiếu, sửa chữa sai sót, củng cố kỹ năng nghề

Thông thường, để dạy học theo môđun được thuận lợi, cần phải có một

số công cụ để tạo thành một loại "gói hàng trí dục" (Instructional package hoặc Self- Leaning Package) Gói hàng trí dục gồm:

- Những bản hướng dẫn :

+ Cho giáo viên :hướng dẫn giảng dạy

+ Cho học sinh : hướng dẫn học tập

+ Hoặc kết hợp cả hai bản hướng dẫn trên thành một bản hướng dẫn dạy học cho cả giáo viên và học sinh

- Giáo trình: Đó là những tài liệu chứa đựng những thông tin cần thiết ứng với các dạng hoạt đông học tập khác nhau

- Hệ thống test: Để điều chỉnh quá trình dạy học, đảm bảo mối quan hệ ngược bên trong và bên ngoài

II.2.4 Ưu nhược điểm của phương pháp dạy học theo cách tiếp cận

môđun

1 Ưu điểm:

- Nhanh chóng và kịp thời bổ sung được những kiến thức và kỹ năng nghề phù hợp với sự biến đổi nhanh chóng của sự tiến bộ kỹ thuật và công nghệ, có điều kiện để đào tạo bám sát được yêu cầu của sản xuất Vì đây là hệ thống mở nên có thể bổ sung hoặc thay đổi các đơn nguyên học tập một cách

dễ dàng

- Mục tiêu đào tạo và cấu trúc nội dung đa dạng, thời gian đào tạo ngắn, phù hợp với nhu cầu của người học cũng như nhu cầu của người sử dụng lao động

- Nội dung đào tạo tích hợp giữa lý thuyết và thực hành, thực hiện tốt nguyên lý "học đi đôi với hành" để nâng cao chất lượng và hệ quả đào tạo

- Đào tạo ban đầu và nâng cao trình độ là một qui trình được thực hiện kế tục và thường xuyên, tạo diều kiện cho người lao động có thể nhanh chóng đi vào nghề nghiệp, cũng như có thể nâng cao trình độ nghề nghiệp tới đỉnh cao khi có điều kiện

- Nâng cao tính mềm dẻo, linh hoạt của quá trình đào tạo nghề, tạo điều

kiện liên thông giữa các nghề, đặc biệt đối với những nghề cùng lĩnh vực kỹ

thuật nhờ việc sử dụng chung một số môđun đơn vị

- Học sinh có thể tự học, tự đánh giá nhờ có các hướng dẫn, các bài tập

kiểm tra, trắc nghiệm sau khi học xong mỗi môđun

- Tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên trong quá trình hướng dẫn giảng

dạy nhờ những quy định và hướng dẫn cụ thể đối với giáo viên

- Đào tạo có tính kinh tế và hiệu quả cao vì hầu hết các kiến thức và kỹ

năng đều có thể sử dụng ngay sau khi học xong mỗi môđun nghề

- Có điều kiện thực hiện" cá nhân hóa cao trong đào tạo" nhờ việc đánh

giá khả năng, trình độ của từng học viên trước khi vào học và việc hướng dẫn

lựa chọn các môđun thích hợp để đạt được yêu cầu học tập của người học

cũng như mục tiêu đào tạo của nhà trường

2 Nhược điểm

- Cấu trúc nội dung đào tạo hoàn chỉnh theo toàn khóa của một nghề kém

phần logic

- Thiếu tính hệ thống, chặt chẽ của từng bộ môn khoa học kỹ thuật

- Đào tạo theo môđun có thể kém hiệu quả đối với những nghề, những

môn học mà phần thực hành chiếm quá ít, hoặc khi các chuẩn đánh giá

không được qui định rõ ràng

- Việc trang bị kiến thức kỹ thuật cơ bản cho một nghề diện rộng để tạo

khả năng phát triển lâu dài cũng như đào tạo nên tính thích ứng cao của người

học với sự biến đổi của khoa học và công nghệ bị hạn chế bởi thời gian đào

tạo và cấu trúc logic của quá trình đào tạo Mặt khác, những kiến thức này

thường được coi là "chưa cần thiết" đối với đào tạo ngắn hạn

- Giáo viên cần có trình độ cao và phải được bồi dưỡng phương pháp

giảng dạy theo môđun

- Đào tạo theo môđun chi phí ban đầu hơi tốn kém vì biên soạn tài liệu giảng dạy thực nghiệm, phức tạp; thiết bị, phương tiện giảng dạy cần phù hợp, hoàn chỉnh theo quy định

II.3 TÌNH HÌNH THỰC TẾ

II.3.1.Trên thế giới

- Công nghệ môđun hóa nội dung và tổ chức đào tạo theo học phần đã được đã được áp dụng rộng rãi ở nhiều nước trong đào tạo Đại học, đào tạo nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên mấy thập kỷ qua Ở các nước phương tây, tiêu biểu là Mỹ, Úc người ta tổ chức đào tạo đại học trên cơ sở tính tự lực cao của sinh viên Điều này thể hiện rất rõ trong "niên giám" các trường đại học của họ Các trường đại học này thực hiện phân hóa, cá thể hóa trong quá trình đào tạo; lấy tự học, tự học có hướng dẫn của người sinh viên là chính Dạy học theo môđun là phương pháp dạy học quan trọng Ở đây nhiệm vụ của sinh viên là: Xác định mục tiêu học tập, xây dựng kế hoạch học tập, đáp ứng các yêu cầu kiểm tra, thi và đánh giá lý thuyết về môđun hóa nội dung dạy học đã được xây dựng; nhiều sách giáo khoa và tài liệu đã được biên soạn theo môđun

- Các nước trong khu vực Đông Nam Á như Thái Lan, Singapo, Inđônixia cũng tiếp thu và vận dụng kỹ thuật môđun hóa nội dung nội dung dạy học và tổ chức đào tạo theo học phần điều này thể hiện trong các chương trình đào tạo của họ

- Các tổ chức quốc tế như UNESCO, WHO cũng có nhiều đóng góp và khuyến khích về việc nghiên cứu và ứng dụng môđun trong đào tạo:

+ Tại hội nghi quốc tế về "Triển khai áp dụng môđun trong đào tạo" tổ chức tại Băng Cốc (Thái Lan) tháng 12/1977 và tại Paris (Pháp) tháng 1/1985

đã khuyến nghị "Sử dụng các môđun là thích hợp và cần thiết cho mọi đối tượng đào tạo Các nước không có nền kinh tế phát triển, đầu tư tổng thể

cho giáo dục bị hạn chế nên quan tâm đến đào tạo theo môđun không nên sa

đà vào tranh cãi, duy danh thuật ngữ mà nên triển khai áp dụng và từ đó rút kinh nghiệm "

+ Nhiều tài liệu biên soạn theo môđun dã được các tổ chức này công bố như: " Khái niệm về môđun đào tạo về kỹ năng lao động cần thiết" của ban đào tạo nghề thuộc văn phòng lao động quốc tế; "Cẩm nang cho giáo viên về quản lý giáo dục" của tổ chức UNESCO khu vưc châu Á Thái Bình Dương, một số sách giáo khoa về vật lý đại cương ở Mỹ cũng đã biên soạn theo môđun

- Trong quân sự chương trình đào tạo sĩ quan của nhiều nước trong khu vực cũng được xây dựng theo học phần và nội dung dạy học cũng được môđun hóa (Niên giám năm 1991 của học viện quân sự Hoàng gia Thái Lan Chulachon Klao)

số nước

- Từ năm 1988, viện nghiên cứu đại học và giáo dục chuyên nghiệp, đã bắt đầu nghiên cứu khả năng và điều kiện để áp dụng môđun dạy học, trong đào tạo và tổ chức đào tạo theo học phần Năm 1989, công bố kết quả nghiên cứu

đề tài "Thí sinh tự học" Đề tài này mới chỉ phác thảo được khả năng tổ chức

để sinh viên đại học học tập một cách tự lực đạt tới mục tiêu đào tạo, đồng thời kiến nghị một số hình thức đào tạo trên cơ sở sinh viên tự học Một vài tài liệu học tập trong lĩnh vực dạy nghề được biên soạn theo môđun cũng

được công bố (môđun đào tạo bảo vệ thực vật và thú y cơ sở) Năm 1993, trong khuôn khổ chương trình khoa học cấp nhà nước KX- 07, Viện đã công

bố tài liệu "Môđun kỹ năng hành nghề" đề cập tới phương pháp tiếp cận, hướng dẫn biên soạn và áp dụng môđun trong lĩnh vực dạy nghề

- Năm 1990, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức cuộc hội thảo với sự tài trợ của ILO nhằm tìm hiểu khả năng ứnh dụng phương thức đào tạo nghề theo môđun ở Viêt Nam

- Tháng 5 năm 1992, Trung tâm phương tiện kỹ thuật dạy nghề đã tổ chức cuộc hội thảo về phương pháp tiếp cận đào tạo nghề theo môđun với sự tài trợ của UNDP

- Trong ngành y tế, có một vài tài liệu đề cập sơ bộ lý luận về dạy học theo môđun và thiết kế nội dung dạy học theo môđun ("Sư phạm y học"

1990, "Học theo môđun"-NXB Y học 1992, "Bệnh học đại cương" - NXB

- Năm 1998, Sở giáo dục và đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh kết hợp với SWISSCONTACT thưc hiện dự án "Tăng cường các trung tâm dạy nghề" cho

ra đời bộ hướng dẫn chương trình đào tạo nghề theo môđun mà cụ thể là nghề Tiện

- Năm 2001, tổng cục dạy nghề phối hơp với tổ chức SWISSCONTACT tại Thành phố Hồ Chí Minh thực hiên xây dựng"Tài liệu giới thiệu bộ chương trình đào tạo nghề theo môđun " Tài liệu được biên soạn bởi nhóm chuyên

viên xây dựng chương trình Thành phố Hô Chí Minh thuộc dự án " Tăng

cường các trung tâm Dạy nghề" Tài liệu này là công trình lao động của nhiều

cá nhân và tập thể.Các thành viên gồm:

* Các công nhân lành nghề: Xây dựng biểu đồ phân tích nghề

* Nhóm cố vấn kỹ thuật: Đại diện các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh,

dịch vụ, cung cấp những thông tin về nhu cầu và tiêu chuẩn tuyển dụng lao

động, khả năng phát triển của nghề ngiệp trong tương lai

* Chuyên viên xây dựng chương trình: Chịu trách nhiệm về phương pháp

xây dựng chương trình

* Chuyên gia chuyên đề: Là những giảng viên nhiều năm kinh nghiệm trong

giảng dạy, chịu trách nhiệm về phương pháp xây dựng chương trình

* Đại diện của cơ quan quản lý nghành dạy nghề trực thuộc Tổng cục dạy

nghề: Chịu trách nhiệm pháp lý cho toàn bộ hoạt động xây dựng chương

trình

* Các giáo viên của các trung tâm dạy nghề đang trực tiếp giảng dạy:

Cung cấp thêm thông tin về thực tiễn đào tạo nghề ngắn hạn tại các trung tâm

dạy nghề

Tóm lại, phương pháp dạy học theo cách tiếp cận môđun mới chỉ được áp

dụng trong lĩnh vực dạy nghề Cho đến nay, chúng ta chưa có những tài liệu

được biên soạn theo phương pháp tiếp cận môđun áp dụng cho các lĩnh

vực giáo dục khác(giáo dục đại học, giáo dục từ xa, giáo dục thường xuyên )

CHƯƠNGIII: SƯ PHẠM DẠY NGHỀ THEO CÁCH TIẾP

CẬN MÔĐUN

III.1 Đặt vấn đề:

Để đáp ứng nhu cầu của xã hội và sự phát triển như vũ bão về khoa học và công nghệ Trong đào tạo nghề phải thực sự đổi mới cả nội dung lẫn hình thức đào tạo Thực hiện dạy nghề ngắn hạn để thay đổi việc làm một cách linh hoạt, đào tạo mở rộng diện nghề, nâng cao trình độ nghề, liên thông giữa các nghề, Để xóa bỏ những bất cập như hiện nay trong đào tạo và tuyển dụng lao động, đào tạo nghề phải mềm hóa, linh hoạt, nhanh nhạy Dạy học theo

"năng lực thực hiện" bằng môđun hóa là một trong những vấn đề cần được coi trọng Người học Chỉ cần học qua một vài môđun với thời gian đào tạo ngắn

và kinh phí ít là có thể hành nghề được Nhờ có ngân hàng các môđun hoặc đơn nguyên đã được thiết kế sẵn của các ngành, nghề mà người ta có thể

"mềm hóa" trong đào tạo bằng cách "tháo gỡ" và "lắp rắp" các môđun hoặc đơn nguyên để tạo ra một chương trình dạy học đa dạng , phong phú , đáp ứng yêu cầu dạy- học theo kiểu phân hóa, cá thể hóa - theo nhịp độ cá nhân Nhờ khả năng "lắp nghép" các môđun, dưới sự hướng dẫn của giáo viên, người học có thể thiết kế chương trình học tập riêng và học tập theo nhịp độ cá nhân để đạt tới mục tiêu Khi cần chuyển sang lĩnh vực công việc hoặc nghề nghiệp khác, họ lại "tháo gỡ" những môđun đã tích lũy được, sử dụng những môđun phù hợp và "lắp ghép" những môđun mới để đạt tới mục tiêu dạy học mới (có thể là một chứng chỉ mới) mà không phải học lại từ đầu như theo kiểu dạy học truyền thống Các môđun dạy học có tính chất "tháo gỡ" và "lắp ráp"sẽ tránh được tình trạng bỏ trống hoặc trùng lặp nội dung dạy học như trong tổ chức dạy học theo kiểu truyền thống

Do các môđun được biên soạn theo một chuẩn mực nên có thể dùng chung, lắp lẫn trong nhiều ngành học Đây là thuận lợi rất cơ bản trong việc tổ

chức đào tạo; cải cách nội dung, phương pháp dạy học; tổ chức biên soạn và cung cấp sách giáo khoa, tài liệu học tập, các phương tiên kỹ thuật dạy học các dụng cụ, vật tư, thiết bị cho người học

Do các môđun có thể dùng chung, lắp lẫn nên người ta có thể tổ chức các nhóm chuyên gia giỏi để biên soạn tài liệu dạy học với chất lượng cao, đảm bảo tính kinh tế của việc sản xuất và cung cấp tài liệu dạy và học

Hơn nữa mỗi môđun dạy học là một phương tiện tự học hiệu nghiệm vì nó tương ứng với một chủ đề dạy học xác định, lại được phân chia thành từng phần nhỏ (tiểu môđun) với hệ thống mục tiêu chuyên biệt và các test đánh giá kiến thức và kiểm tra kỹ năng tương ứng Sau khi học xong tiểu môđun này, người học tiến tới tiểu môđun tiếp theo và cứ thế mà hoàn thành được nhiệm

vụ học tập Tâm lý dạy học đã chứng minh rằng: nếu phân nhiệm vụ học tập thành các phần nhỏ, hướng dẫn cho người học từng bước làm việc độc lập, tiến hành kiểm tra, đánh giá, củng cố ngay sau mỗi phần nhỏ sẽ giúp cho người học nâng cao được chất lượng học tập

Như vậy, trong dạy nghề phương pháp tiếp cận theo môđun là thích hợp nhất

III.2 HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TRONG ĐÀO TẠO THEO MÔĐUN III.2.1 Lập kế hoạch bài dạy

Bản kế hoạch bao gồm đầy đủ các yêu tố để giáo viên căn cứ vào đó thực thi quá trình dạy học Hướng dẫn người học đạt được các mục tiêu học tập và đánh giá mức độ đạt được mục tiêu đó

Khi bắt đầu lập kế hoạch bài dạy giáo viên cần suy nghĩ và trả lời các câu

hỏi: vì sao? Ai? Cái gì? Như thế nào? Ở đâu? Khi nào? có như vậy kế hoạch

bài dạy(soạn giáo án) mới sát thực, trọng tâm, hướng vào người học Trình tự các bước lập kế hoạch được tiến hành như sau:

* Ghi những thông tin chung về bài dạy

- Tên môn học

- Tên bài dạy lý thuyết/ môđun thực hành

- Đối tượng người học

* Viết nội dung học tập

- Liệt kê các nội dung cần thiết: Nội dung phải bám sát mục tiêu, đảm bảo phù hợp các mục tiêu học tập, không "lạc" xa mục tiêu, cần loại bỏ những nội dung quá chi tiết hoặc không phù hợp với bài dạy Cần tránh: viết thừa, viết thiếu và viết vừa thừa vừa thiếu nội dung

- Sắp xếp các nội dung lại cho hợp lý: Sắp xếp hợp lý về mặt lôgic nhận thức của người học Sắp xếp hợp lý trong việc thực hiện giáo án, nhất là trong dạy thực hành

- Phân bố thời gian: Thời gian được phân bố hợp lý không chỉ phụ thuộc vào lượng nội dung mà còn tùy thuộc vào mức độ cần thiết phải dạy và học Không nhất thiết phải trình bày tất cả các mục vì có những mục có thể yêu cầu người học tự đọc sách nghiên cứu

* Dự kiến cách bắt đầu bài dạy

- Có nhiều cách bắt đầu bài dạy: ôn bài cũ; kiểm tra bài cũ; nêu tầm quan trọng của bài mới; bắt đầu từ một sự kiện, hiện tượng có thực liên quan chặt

chẽ đến bài dạy.Cách bắt đầu bài dạy có thể khác nhau cho nhiều đối tượng với một bài dạy, nhưng đều nhằm mục đích chuẩn bị về mặt tâm lý, tạo động

cơ, thu hút người học hoặc tạo hưng phấn định hướng vào bài mới

* Chọn phương pháp hoạt động dạy học-Theo hướng tiếp cận môđun

- Đây là bước hết sức quan trọng đối với tiến trình dạy học Để chọn được các phương pháp dạy học phù hợp, giáo viên cần căn cứ vào những yếu tố chủ yếu sau:

- Mục tiêu học tập (kiến thức, kỹ năng, thái độ)

- Đặc điểm của đối tượng người học (số lượng người học, độ tuổi trình độ đã có, kinh nghiệm thực tế, phong cách học tập )

- Tài liệu và phương tiện dạy học (học liệu; giáo cụ trực quan, phương tiện nghe nhìn, phần mềm dạy học, )

- Năng lực sở trường của chính giáo viên

- Quỹ thời gian dành cho toàn bài và cho từng đơn vị nội dung của bài

- Tính khả thi xét trên nhiều phương diện

* Xác định và liệt kê các tài liệu dạy-học

Tài liệu dạy-học phải được xác định và liệt kê đầy đủ và phù hợp với bài dạy Một số học liệu có phương tiện dạy học có thể có sẵn sách giáo khoa, giáo trình, một số khác do giáo viên soạn thảo và chuẩn bị như: tình huống học tập, phiếu giao bài tập, hoặc phiếu các bước công nghệ, bảng kiểm(check list) dùng trong dạy-học thực hành

Xác định số phim trong, nội dung cần chiếu bằng máy chiếu qua đầu, thời lượng và nội dung video cần trình chiếu, các vật liệu cho thí nghiệm, thực hành, khi sử dụng chúng trong bài dạy

* Xác định phương tiện dạy học

Xác định và liệt kê những phương tiện dạy-học cần thiết và phù hợp với phương pháp dạy học có sẵn hoặc giáo viên tự tạo

* Xác định phương pháp kiểm tra, đánh giá thích hợp

Nội dung và hình thức kiểm tra, đánh giá phải phù hợp với mục tiêu học

tập của bài dạy Cần chú ý xác định số lượng câu hỏi phải đảm bảo đánh giá được tất cả các mục tiêu học tập, nhất là khi dùng trắc nghiệm khách quan

- Kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy-học: Theo các quan niệm mới, khi

tổ chức dạy-học cần tích cực hóa hoạt đông nhận thức của ngưòi học, giáo viên phải thực hiện việc kiểm tra đánh giá thường xuyên liên tục bằng nhiều hình thức khác nhau trong quá trình dạy- học, kể cả thông qua các hình thức

tổ chức và phương pháp dạy học phong phú, đa dạng Điều cốt yếu là làm sao

để có thông tin ngược, phục vụ cho việc "điều khiển hở" quá trình dạy-học theo hướng "đảm bảo chất lượng " Không nhất thiết phải kiểm tra toàn bộ học viên dưới hình thức một bài kiểm tra

- Kiểm tra, đánh giá cuối bài: Tiến hành ngay sau khi kết thúc bài dạy hoặc sau khi người học ôn tập củng cố, thường kiểm tra, đánh giá nhanh và chọn những nội dung cơ bản nhất tuy nhiên, kiểm tra đánh giá cuối bài các câu hỏi phải bao trùm được mục tiêu của bài dạy

* Dư kiến phần kết thúc bài dạy

Khi kết thúc bài dạy, giáo viên có thể tóm tắt bài, nhấn mạnh những điểm cần thiết hoặc yêu cầu học viên tự tổng kết Giao bài tập cho học viên làm ở nhà; giới thiệu các học liệu và các tài liệu tham khảo chính để học viên có thể

tự tìm đọc

* Mô tả cách tổ chức dạy học

Cách tổ chức dạy học cần phải đề cập đến trong giáo án, nhất là giáo án bài dạy thực hành, vì ở đó phải dự liệu trước việc chia học viên làm mấy nhóm, cần mấy người trợ giảng, nhiệm vụ của từng người, sắp xếp bố trí nguồn lực cho ca hay buổi thực hành ra sao

III.2.2 Lập kế hoạch cho bài dạy thực hành theo hướng tiếp cận môđun

* Các giai đoạn hình thành kỹ năng

Giáo viên cần nắm vững các quy luật hình thành kỹ năng để đưa ra các quyết

định chính xác về số lần luyện tập cần thiết, ở thời điểm nào cần động viên khích lệ để người học không nản chí, khi nào cần hỗ trợ để người học tránh được các sai sót khi thực hiện kỹ năng Dựa trên quy luật này các nhà giáo dục đã đưa ra các giai đoạn dạy hình thành kỹ năng gồm các bước sau:

- Thu nhận thông tin: Trong giai đoạn này người học tìm hiểu các thông

tin có liên quan đến kỹ năng

+ Học cái gì?

+ Để làm gì?

+ Thái độ ra sao?

+ Kiến thức có liên quan đến kỹ năng?

+ Kiến thức cần thiết để thực hiện kỹ năng?

+ Mối liên hệ với các kiến thức và kỹ năng khác?

- Quan sát người khác thực hiện kỹ năng:

+ Làm cái gì?

+ Làm như thế nào?

+ Tiêu chuẩn nào cần đạt được ở mỗi bước và với toàn bộ kỹ năng? + Cần kiến thức nào để thực hiện được các bước và toàn bộ kỹ năng? + Cần chú ý vấn đề an toàn gì để đảm bảo an toàn kỹ thuật và an toàn người?

+ Các tín hiệu nào cho ta biết đã thực hiện tốt được ở mỗi bước và với toàn bộ kỹ năng?

+ Các lỗi nào thường mắc phải và làm thế nào để khắc phục?

- Bắt chước từng bước thực hiện:

+ Bắt chước từng bước theo đúng trình tự (quy trình) với những kỹ năng khó

+ Chú ý phát hiện đúng các tín hiệu cho biết đã làm đúng ở mỗi bước + Tuân thủ các quy tắc an toàn kỹ thuật, an toàn người

- Bắt chước thực hiện toàn bộ kỹ năng

+ Thực hiện đúng trình tự (quy trình) tới khi hoàn thành kỹ năng

+ Chú ý phát hiện đúng các tín hiệu cho biết đã làm đúng toàn bộ kỹ năng + Tuân thủ các quy tắc an toàn kỹ thuật và an toàn về người

- Thực hiện kỹ năng nhiều lần

+ Làm đi làm lại kỹ năng theo đúng quy trình cho tới khi đạt tốc độ và tiêu chuẩn chất lượng

+ Số lần luyện tập tùy thuộc vào độ phức tạp của kỹ năng

- Thực hiện kỹ năng trong các tình huống và điều kiện khác nhau

+ Phát hiện đúng kỹ năng đã học trong các tình huống khác nhau

+ Thực hiện kỹ năng đạt các tiêu chuẩn qui định

- Vận dụng kỹ năng trong hoat động nghề nghiệp

+ Thực hiện phối hợp các kỹ năng đã học khác để giải quyết vấn đề trong thực tiễn hoạt động nghề nghiệp

+ Phối hợp với các đồng nghiệp trong sự phân công và hợp tác khi thực hiện các dự án nghề nghiệp

* Hoạt đông dạy thực hành của giáo viên

- Cung cấp thông tin và các kiến thức cần thiết về kỹ năng: Giáo viên cung

cấp những thông tin có liên quan để người học hiểu rõ về vị trí, vai trò và sự cần thiết phải học kỹ năng Dạy cho học sinh những kiến thức cần thiết để họ hiểu tai sao và kỹ năng được thực hiện như thế nào

Nếu lượng kiến thức cần thiết để thực hiện kỹ năng không nhiều, thì giáo viên có thể thực hiện giai đoạn này ngay trong giai đoạn tiếp theo là "trình diện mẫu"

- "trình diễn mẫu" Phương pháp không thể thiếu trong dạy thực hành:

Trình diễn mẫu là cầu nối giữa lý thuyết và thực hành

+ Mục đích của trình diễn mẫu là:

Chỉ rõ kỹ năng được thực hiện như thế nào

Nhấn mạnh những bước quan trọng và những vấn đề an toàn

Tạo điều kiện cho học viên đặt câu hỏi để hiểu các bước thực hiện kỹ năng trước khi bước vào thực hành

Trình diện mẫu là một trong những phương pháp dạy thực hành công hiệu

Vì ở đây giáo viên thực sự biểu diễn hay trình diễn cách thực hiện kỹ năng để các học viên quan sát với các giai đoạn:

• Giới thiệu tổng quan về kỹ năng

• Trình diễn hoặc chứng minh theo tốc độ bình thường

• Trình diễn hoặc chứng minh một lần nữa với tốc độ chậm có miêu

tả từng bước

+ Thực hiện việc trình diễn mẫu:

Lập kế hoạch tốt mới chỉ là một nửa cuộc trình diễn tốt Cuộc trình diễn chỉ có hiệu quả nếu giáo viên thực hiện tốt nó Khi trình diễn một kỹ năng giáo viên cần nhớ một số gợi ý sau đây:

• Nói thật chính xác với học viên bạn sẽ trình diễn cái gì Nên khái quát toàn bộ cuộc trình diễn ngay từ đầu

• Liên hệ kỹ năng đang học với những kỹ năng đã học trước và sẽ học sau đó

• Phát bản quy trình thực hiện kỹ năng và giải thích rõ cho học sinh

• Sắp xếp chỗ ngồi hợp lý sao cho mỗi người đều nhìn thấy và nghe rõ

• Thao tác các bước một cách chậm rãi và chuẩn xác

• Một lần chỉ trình diễn theo một qui trình (nếu có hơn một qui trình thực hiên kỹ năng) Đó phải là qui trình tốt nhất hoặc là phổ biến nhất

Để thực hiện đúng kỹ năng Không nên để học sinh bị nhầm lẫn khi sử dụng nhiều qui trình khác nhau

• Nhấn mạnh các bước thiết yếu và những điểm kiểm tra an toàn

• Tạm dừng ở những điểm chủ chốt và đặt câu hỏi để tin chắc học viên theo dõi kịp

Bạn có thể trình diễn hai hoặc ba lần tùy thuộc vào mức độ phức tạp của

kỹ năng Thông thường lần đầu giáo viên làm đúng với tốc độ thực, lần thứ hai với tốc độ chậm, có giải thích từng bước thực hiện

- Hướng dẫn thường xuyên

Việc hướng dẫn thường xuyên được diễn ra liên tục qua các giai đoạn dạy thực hành:

Tuy nhiên việc dạy kỹ năng này vẫn chưa kết thúc học viên sẽ gặp lại kỹ năng này trong nhiều tình huống thực tập khác nhau và trong các bài tập tổng hợp của chương trình đào tạo Đây chính là giai đoạn thực hành định kỳ, nhằm giúp học viên hình thành kỹ năng một cách vững chắc hơn, có thể trở thành thới quen trong công việc nghề nghiệp

- Tổ chức hoạt động thực hành định kỳ

Giáo viên cần thiết kế các hoạt động thực hành định kỳ cho học viên (hàng tuần hoặc hàng tháng ), sau khi học xong một kỹ năng,giáo viên cần cho học

viên thực hiện kỹ năng đó trong các điều kiện và tình huống khác nhau Thực hành định kỳ giúp cho học viên hình thành kỹ năng như một thói quen

- Tổ chức thực hiện các dự án hoặc giải quyết các vấn đề

Sau khi học xong một nhóm các kỹ năng, giáo viên cần thiét kế các dự án hoặc vấn đề nghề nghiệp để học viên thực hiện Những hoạt động này đòi hỏi học viên phải lựa chọn những kỹ năng cần thiết , sau đó điều chỉnh hoặc áp dụng chúng theo yêu cầu Đôi khi cần yêu cầu học viên thực hiện các kỹ năng trong điều kiện khó khăn bất thường Những hoạt động này càng sát với công việc thực tế càng tốt Chúng đem lại cho học sinh lòng tự tin, say mê nghề nghiệp

* Lập kế hoạch cho bài dạy thực hành

- Để lập kế hoạch bài dạy thực hành cần cắn cứ:

+ Chương trình đã được phê duyệt

+ Vị trí bài dạy và mối quan hệ với các bài khác

+ Đặc điểm của học sinh

+ Môi trường và nguồn lực của lớp học

- Lập kế hoạch cho các hoạt động trong các bài dạy thực hành:

Việc lập kế hoạch cho bài dạy thực hành được tiến hành theo tình tự ngược với trình tự thực hiện việc dạy kỹ năng đó Hãy bắt đầu từ việc xác định chính xác tên bài dạy (tên kỹ năng); Tiếp đến việc xây dựng "bản hướng đẫn thực hiện" cho kỹ năng; Xác định cách thức và công cụ đánh giá kết quả học tập của học viên; Thiết kế các hoạt động thực hành độc lập, thực hành có hướng dẫn; Nếu thấy cần thiết thì thiết kế hoạt động thực hành từng bước; Cuối cùng là thiết kế hoạt động trình diễn mẫu và mở đầu bài dạy sao cho có hiệu quả nhất Với chú ý bố trí thời gian cho các hoạt động một cách hợp lý

để đảm bảo được yêu cầu của mỗi giai đoạn

- Lập hồ sơ cho bài dạy thực hành:

+ Thiết kế bài dạy được thể hiện trên giáo án

+ Bản hướng dẫn thực hiện

+ Các tài liệu kỹ thuật kèm theo

III.2.3 Phương pháp dạy học GIÁO TRÌNH HÀN ĐIỆN CƠ BẢN

Trong những năm gần đây, khoa học sư phạm dạy nghề phát triển một cách nhanh chóng, các nhà giáo dục và chuyên gia phương pháp không ngùng ngiên cứu, đề xuất và phát triển các phương pháp và kỹ thuật dạy học trong các trường chuyên nghiệp Nhằm giúp cho giáo viên có được các công cụ tốt nhất để thực hiện bài giảng của mình Có những phương pháp kỹ thuật dạy học được sử dụng cho nhiều loại bài giảng và nhiều mục tiêu dạy học Nhưng cũng có rất nhiều phương pháp và kỹ thuật chuyên biệt, hướng tới một vài loại nội dung và mục tiêu dạy học cụ thể hoặc rất chuyên biệt Vậy giáo trình hàn điện cơ bản được tích hợp thành 11 môđun đơn vị sẽ có những phương pháp và kỹ thuật dạy học như thế nào để đạt được mục tiêu đã hoạch định Qua nghiên cứu giáo trình ta thấy: Môđun thứ nhất- Những kiến thức cơ bản

về hàn điện hồ quang tay Gồm 7 tiểu môđun hợp thành Nội dung trong từng tiểu môđun gồm có phần kỹ năng( làm cái gì) như: Vẽ các ký hiệu mối hàn trên bản vẽ, nhận biết các loại que hàn thường dùng, xác định các loại máy hàn một chiều, xoay chiều, sử dụng các loại đồ gá hàn, dụng cụ hàn… về phần kiến thức chủ yếu nắm được các ký hiệu mối hàn khi ghi trên bản vẽ, biết các thành phần hoá học và tính năng, ứng dụng của một số que hàn, hiểu

về nguyên lý của quá trình hàn hồ quang, ứng dụng các loại mối hàn trong kết cấu hàn Đồng thời phần kiến thức được trang bị chủ yếu là rèn luyện kỹ năng

đó kiến thức chủ yếu cho việc hiểu để rèn luyện hình thành kỹ năng đó Các môđun khác phần kiến thức tương đối đơn giản vừa đủ để học sinh có cơ sở,

có phương pháp luyện tập kỹ năng Với đối tượng học sinh đã học qua các môn lý thuyết cơ sở cần thiết và đã luyện tập xong các kỹ năng tạo phôi hàn

Căn cứ vào muc tiêu của môđun và một số điều kiện khác, chúng tôi xây dựng phương pháp dạy học giáo trình hàn điện cơ bản như sau:

- Phương pháp 1: Nửa tự học, nửa dạy

- Phương pháp 2: Tự học có hướng dẫn

* Phương pháp nửa tự học, nửa dạy

Với phương pháp này, giáo viên cung cấp tài liệu về những kiến thức trong từng môđun con, hoặc môđun đơn vị và thông tin cần thiết để học sinh thấy được vai trò của việc nắm vững kiến thức Trong quá trình hình thành

kỹ năng Phần việc này học sinh tự học, tự nghiên cứu ở nhà Trên lớp giáo viên có thể bắt đầu bài dạy bằng việc thăm dò mức độ nắm vững kiến thức của học sinh để điều chỉnh phương pháp dạy học của mình Có thể sử dụng trực quan bằng cách "trình chiếu" qua các thiết bị dạy học, giáo viên đặt vấn

đề, gợi ý về những nội dung khó hoặc học sinh chưa hiểu, chưa sâu Học sinh tham gia xây dựng bài cho đến khi đạt được mục tiêu dạy học

Ví dụ: Vận hành máy hàn điện hồ quang tay Phần cấu tạo, nguyên lý, trình tự

các bước vận hành máy, học sinh tự học ở nhà Trên lớp học giáo viên chiếu

sơ đồ cấu tạo của máy điện xoay chiều, một chiều lên màn hình tiến hành kiểm tra mức độ nắm vững kiến thức của học sinh Đặt ra những vấn đề cần giải quyết để học sinh chủ động tham gia xây dựng bài: về nguyên lý vận hành; chức năng của từng bộ phận; cách vận hành máy hàn điện hồ quang tay; Những chi tiét bộ phận cần thiết đảm bảo an toàn như: Bộ phận điều khiển dòng điện hàn, tay quay, công tắc đóng mở, đầu nối cáp hàn, kìm kep que hàn Giáo viên hướng dẫn kỹ, Tháo vỏ máy để học sinh thấy rõ các chi tiết bên trong của máy Làm rõ tác hại khôn lường khi những chi tiết này không có hoặc không làm việc Qua đó giáo dục học sinh biết sửa chữa các hư hỏng thông thường của máy và giáo dục tính cận thận, tỉ mỉ, lòng yêu nghề, yêu cuộc sống, say mê với nghề nghiệp

Như vậy sau một giờ lên lớp, học sinh đã hiểu được: Học cấu tạo, nguyên

lý làm việc để vận hành máy hàn, dụng cụ hàn hồ quang tay ( Khi gây hồ quang) chính xác, hiệu quả và đảm bảo an toàn

+ Giai đoạn luyên tập kỹ năng:

Tùy theo mức độ khó, dễ của kỹ năng mà mức độ trình diễn kỹ năng của giáo viên tỉ mỉ ( theo trình tự các bước đã hướng dẫn) hay đơn giản ( vừa trình diễn các bước vừa giải thích một lần theo tốc độ bình thường) Hoặc quan sát học sinh thực hiện kỹ năng từng bước, giáo viên bổ sung, uốn nắn những sai sót và khích lệ, động viên, khen ngợi những việc làm đúng, vv

Quá trình học sinh thực hành, giáo viên bao quát, quan sát năng lực thực hiện(các tiêu chuẩn kỹ thuật và thời gian) Đến giai đoạn cuối giáo viên cần đánh giá năng lực thực hiện của học sinh để có thể chuyển sang bài dạy kỹ năng khác

Sau khi học xong một số các kỹ năng cần thiết học sinh lại tiếp tục được luỵên tập các kỹ năng đó trong bài tập tổng hợp cuối môđun

Ví dụ: Sau một loạt các kỹ năng: vận hành máy hàn điện một chiều, xoay

chiều Nối cáp hàn, thao tác cầm mỏ hàn, kính hàn … học sinh lại được lặp lại các kỹ năng trên bằng bài tập vân hành sử dụng máy và dụng cụ hàn

Đây là bài tâp cuối mỗi môđun giáo viên cần quan sát kỹ từng học sinh và

có thể vấn đáp để nhận thấy họ hiểu biết về kiến thức, kỹ năng thao tác vận hành máy và an toàn suốt quá trình thực tập Từ đó nhận xét đánh giá chính xác: học sinh đó có hoàn thành các năng lực thực hiện của môđun đó hay không đạt Cần học lại những kỹ năng nào.vv

* Phương pháp tự học có hướng dẫn

Phương pháp này có thể ứng dụng với những học sinh khá (lựa chọn sau khi đã học các môn lý thuyết cơ sở cần thiết và học xong các kỹ năng của môđun hàn điện cơ bản) Sau khi được giáo viên hướng dẫn nội dung cần

luyện tập (các năng lực thực hiện) và mục tiêu cần đạt được trong từng môđun Tài liệu để học tập Điều kiện để thực hành: thiết bị, dụng cụ, nguyên vật liệu, học liệu vv học sinh nghiên cứu, tìm hiểu để lĩnh hội kiến thức có liên quan đến kỹ năng:

+ học cái gì?

+ Để làm gì?

+ Kiến thức có liên quan đến kỹ năng?

+ Kiến thức cần thiết đẻ thực hiện kỹ năng?

+ Mối liên hệ với các kiến thức, kỹ năng khác?

+ Thái độ đối với năng lực thực hiện?

Sau mỗi môđun con có phần nào đó chưa hiểu, chưa rõ học sinh có thể trao đổi cùng bạn học hoặc với thầy giáo

Thực hành kỹ năng: Trước khi bước sang giai đoạn này giáo viên tiến hành kiểm tra đánh giá kiến thức Nếu học sinh nào không đạt phải học lại phần kiến thức chưa đạt đó Trong giai đoạn thực hành kỹ năng, tùy theo mức độ khó, dễ của từng kỹ năng trong môđun mà giáo viên có phương pháp hoạt động dạy học cho phù hợp

- Có thể quan sát học sinh thực hành từng bước kỹ năng để giáo viên xử lý các tình huống sư phạn cho hơp lý: Đặt câu hỏi để học sinh suy nghĩ và thay đổi tâm thế, hoặc tại sao kết quả không đạt như mong muốn, hay quan sát bạn bên cạnh đang làm để Trong giai đoạn này học sinh phải nổ lực, tự giác luyện tập nhằm đạt được mục tiêu dạy học

-Trong quá trình học, gặp những kỹ năng khó như: Hàn vát mép ở vị trí bằng, vị trí đứng, giáo viên phải thưc hiện việc trình diện mẫu Tuy nhiên tùy theo trình độ, năng lực của học sinh mà việc trình diện mẫu có thể tiến hành bằng nhiều cấp độ khác nhau Đặc biệt chú ý đến khả năng, năng lực thực hiện, lòng tự tin của học sinh để động viên khích lệ kịp thời Cũng thông qua

theo dõi, quan sát học sinh luyện tập để uốn nắn thao tác, phương pháp hàn, tác phong, tư cách, bằng nghệ thuật sư phạm để cảm hóa, xây đắp cho người học có tinh thần trách nhiệm cao, tình yêu thương đồng nghiệp từng bước hình thành "lương tâm nghề nghiêp" sau này

Sau một thời gian luyện tập tối thiểu, nếu học sinh nào nhận thấy mình đã thông thạo các năng lực thực hiện thì đề xuất với giáo viên để tiến hành kiểm tra đánh giá Nếu đạt, thì được công nhận là thông thạo kỹ năng đó tiếp tục nghiên cứu, học tập, luyện tập các kỹ năng tiếp theo Phương pháp đào tạo này, người học hoàn thành chương trình học ở các thời điểm khác nhau Phụ thuộc vào năng lực, ý thức, động cơ học tập, điều kiện học tập của người học Với phương pháp dạy-học này người học có thể vào hoặc ra khỏi môđun một cách dễ dàng thuận lợi Có thể sau một thời gian đi làm do các yêu cầu của công việc họ lại trở về học tiếp với các yêu cầu khác nhau: thay đổi việc làm

và tạo thuận lợi cho người học không có điều kiện theo học một lúc

III.3 LÝ THUYẾT VÊ MỤC TIÊU

III.3.1 Khái niệm

- Mục tiêu được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau như:

1 Là đích để nhằm vào (chẳng hạn như mục tiêu ngắm bắn, phát hiện mục tiêu, )

2 Là đích cần đạt tới để thực hiện nhiệm vụ ( chẳng hạn như xây dựng mục tiêu đào tạo của nhà trường, )

- Mục tiêu giáo dục: Là kết quả giáo dục cần phải đạt được, chắc chắn đạt được trong phạm vi hoạt động nhất định Mục tiêu giáo dục do nhà nước đặt ra và chung cho cả nước (được thể hiện trong luật giáo dục, các văn bản chỉ thị của bộ giáo dục) Các mục tiêu chuyên biệt là mục tiêu của ngành, của trường, của khoa, tổ môn

- Mục tiêu đào tạo nghề: Là một hệ thống các phẩm chất và năng lực mà người học phải đạt được sau khi đào tạo Hay nói cách khác: Mục tiêu đào tạo nghề là cái đích hướng tới của chương trình đào tạo theo môđun, nó phản ánh những tiêu chí về kiến thức, kỹ năng, thái độ cần được tạo ra ở người học để hình thành được năng lực

- Trong soạn bài, việc xác định mục tiêu rất quan trọng và quyết định đến chất lượng bài dạy Mục tiêu xác định có được chính xác, rõ ràng thì người dạy và người học mới có thể kiểm tra mức độ hoàn thành bài dạy

- Mục tiêu cần thỏa mãn những yêu cầu sau:

+ Rõ ràng, rành mạch, có hệ thống (chỉ rõ cái cần đạt được, tránh chung chung, mơ hồ, trừu tượng )

+ Lượng hóa được để có thể đánh giá được và dễ dàng cho việc đặt kế hoạch, vạch ra tiến độ,

+ Phù hợp (hướng tới và phục vụ mục đích cần phấn đấu)

+ Khả thi ( có khả năng thực hiện được, không viển vông )

+ Có thời hạn ( thực hiên và hoàn thành trong một khoảng thời gian nhất định )

- Mục tiêu có cấu trúc ba phần được thể hiện theo sơ đồ sau:

Yêu cầu về

kiến thức

Mục tiêu môn học

Yêu cầu về thái độ Yêu cầu về

kỹ năng

+ Kiến thức: có được những kiến thức gì? (có thể đo lường được ví dụ: phát biểu, phân tích định lý, định luật, giải thích sự hình thành hồ quang

hàn )

+ Kỹ năng: việc có thể làm được sau khi học xong (làm được gì? Có thể

đo lường được.Ví đụ: Đọc được bản vẽ, vẽ được các ký hiệu về mối hàn, vẽ

sơ đồ cấu tạo của máy, thực hiện hàn nối được các chi tiết, kết cấu lại với nhau, đảm bảo yêu cầu kỹ thuật…)

+ Thái độ: Sau khi học xong, tư duy người học thay đổi như thế nào? Bài học rèn luyên cho học sinh những đức tính gì? Lòng yêu nghề ra sao?

III.3.2 Cách viết mục tiêu

Mục tiêu bài dạy bao giờ cũng được bắt đầu bằng một động từ hành động Mục tiêu dạy học nói chung đươc phân thành các mức độ khác nhau và mục tiêu của bài dạy thực hành với bày dạy lý thuyết cũng có những điểm khác nhau Cụ thể như sau:

1 Mục tiêu bài dạy thực hành

Các mức độ hình thành kỹ năng:

1 Bắt chước Quan sát và sao chép rập khuôn

2 Làm được Quan sát và thực hiện được như hướng dẫn

3 Làm chính xác Quan sát và thực hiện một cách chính xác như

Mục tiêu bài dạy thực hành có thể bao gồm nhiều mệnh đề, mỗi mệnh đề

là một tuyên bố gồm 3 phần: điều kiện, sự thực hiện và tiêu chuẩn đánh giá

Những tiêu chí quan trọng nhất sẽ được đánh giá khi thực hiện

Tiêu chuẩn

Đánh giá Trong thời gian Giới hạn thời gian thực hiện (nếu có thể

xác định được)

Ví dụ 1: Mục tiêu bài dạy "Sử dụng dụng cụ đo"

Sau khi học xong bài học này người học có khả năng:

- Sử dụng đúng chức năng và bảo quản tốt dụng cụ đo

- Nắm vững nguyên lý hoạt động của các dụng cụ đo

- Sử dụng thành thạo các dụng cụ đo và đảm bảo an toàn lao động

Ví dụ 2: Mục tiêu bài dạy " tiện trục bậc "

Sau khi học xong bài học này người học có khả năng:

- Lựa chọn dao tiên có gócφ và góc φ1 phù hợp

- Gá dao tiện bậc chắc chắn đúng vị trí

- Tiện trục bậc đạt độ chính xác theo yêu cầu kỹ thuật của bản vẽ, đúng thời gian qui định

- Thao tác máy an toàn, tổ chức nơi làm việc khoa học, vệ sinh công nghiệp sạch sẽ

2 Mục tiêu bài dạy lý thuyết

Các mức độ nắm vững kiến thức (theo B.BLoom):

1 Biết Nhắc lại các sự kiện Nhắc lại định luật Ôm

2 Hiểu Trình bày hoặc hiểu ý nghĩa

4 Phân tích Vận dụng các nguyên lý vào

các tr□ường hợp phức hợp

Thiết kế được mạch chỉnh lưu cầu khi phải tìm ra □□ợc các thông

số cần thiết

5 Tổng hợp

Vận dụng các nguyên lý vào các tr□ờng hợp phức hợp □ể trình bày một giải pháp mới

Tìm được nguyên nhân tại sao máy thu thanh không làm việc

6 đánh giá

Vận dụng các nguyên lý vào các trường hợp □ể đưa ra các giải pháp mới và so sánh nó với các giải pháp đã biết khác

Thiết kế lại mạch điện tử của máy thu thanh có chất l□ợng cao h□n

Ví dụ 1: Mục tiêu bài dạy "Các loại tín hiệu"

Sau khi học xong bài học này ng□ười học có khả n□ăng:

- Phát biểu được định nghĩa của từng loại tín hiệu

- Phân biệt được từng loại tín hiệu

- Biết được ứng dụng của mỗi loại tín hiệu trong thực tế

Ví dụ 2: Mục tiêu bài dạy "Nguyên lý cắt khi phay"

Sau khi học xong bài học này ng□ười học có khả năng:

- Trình bày được các chuyển động cắt kim loại trong khi phay

- Biết được quan hệ tốc độ cắt và bước ăn dao

- Biết được những điều kiện cần thiết để tiến hành quá trình phay

- Biết được số lượng lưỡi cắt của dao phay tiến hành cắt đồng thời trong khi phay

Ví dụ 3: Mục tiêu bài dạy " Đặc tính cơ bản của gang "

Sau khi học xong bài học này người học có khả năng:

- Xác định được thành phần hóa học của gang

- Đánh giá ảnh hưởng các nguyên tố đến tính chất của gang

- Xác định được cơ tính, tính công nghệ và công dụng của gang

Ví dụ 4: Mục tiêu bài dạy " Nguyên lý cắt plasma "

Sau khi học xong bài học này người học có khả năng:

- Xác định được sự hình thành của tia Plasma

- Biết được sự tạo bởi tia Plasma trong quá trình cắt

- Trình bày được đặc tính,, tính công nghệ và ứng dụng khi cắt

III.4 KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ TRONG ĐÀO TẠO THEO MÔĐUN III.4.1 Mục đích:

Đánh giá được năng lực thực hành nghề của người học đã đạt được để đối chiếu với chuẩn qui định hoặc mục tiêu bài học, yêu cầu của công việc trong sản xuất của nghề Qua đó biết được người học đã đạt yêu cầu hay chưa, nếu đạt người học có thể tiến tới học môđun tiếp theo, nếu không đạt người học cần dừng lại để học phần chưa đạt của môđun đó

III.4.2 Kiểm tra đánh giá kết quả học tập:

Đánh giá toàn diện về kiến thức, kỹ năng và thái độ với lưu ý nội dung nào quan trọng thì đưa ra nhiều câu hỏi hơn

- Kiến thức: Mục đính kiểm tra đánh giá kiến thức là xác định xem học viên đã biết được gì, ở mức độ nào trong các nội dung đã học căn cứ vào mục tiêu để xác định

- Kỹ năng: Kiểm tra đánh giá kỹ năng là xác định xem học viên đã làm được gì, ở mức độ nào trong các nội dung đã học Mức độ yêu cầu người học

từ bắt chước được đến làm đúng, chuẩn xác rồi đén làm nhanh và thành thạo

- Thái độ: Kiểm tra đánh giá thái độ nhằm xem xét người học đã có cách ứng xử, cách biểu lộ tình cảm, cách bộc lộ phẩm chất nhân cách như thế nào trước một sự kiện, hiện tượng, trước công việc, trước đồng nghiệp,

* Loại hình kiểm tra đánh giá:

- Kiểm tra đánh giá hoàn thành (kiểm tra đánh giá thường xuyên)

Cung cấp thông tin phản hồi nhanh để điều chỉnh quá trình dạy-học ở mỗi giai đoạn cần thiết Thúc đẩy học viên nỗ lực học tập thường xuyên trong cả khóa học Giáo viên có cơ sở để điều chỉnh PPDH và giúp đỡ học viên kịp thời Loại hình kiểm tra này được thưc hiện bám sát từng nội dung dạy học cụ thể trong từng tiểu môđun, môđun thông qua các hình thức tổ chức, phương pháp, kỹ thuật dạy học đa dạng, phong phú của giáo viên, như: vấn đáp, thảo luận nhóm, quan sát trình diễn v,v Đăc biệt thông qua quan sát thường xuyên trong quá trình dạy học, giáo viên có thể đánh giá chính xác sự chuyển biến, sự tiến bộ về thái độ của người học,

- Kiểm tra đánh giá định kỳ:

Phương pháp kiểm tra này là thành phần hết sức quan trọng của hệ thống kiểm tra đánh giá (KTĐG) trong đào tạo nghề theo NLTH (năng lực thực hiện)