NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HẠCH TOÁN KẾ TOÁN

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HẠCH TOÁN KẾ TOÁN 1.1 Khái niệm về hạch toán kế toán Ta xét trên hai phương diện sau đây: - Trên phương diện khoa học HTKT là một hệ thống thông tin thực h

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HẠCH TOÁN KẾ TOÁN

1.1 Khái niệm về hạch toán kế toán

Ta xét trên hai phương diện sau đây:

- Trên phương diện khoa học

HTKT là một hệ thống thông tin thực hiện việc phản ánh, giám đốc các hoạt động thực tiễn sản xuất kinh doanh liên quan chặt chẽ tới lĩnh vực kinh tế, tài chính của một đơn vị bằng hệ thống phương pháp của mình và thông qua các thước đo: hiện vật, thời gian lao động và thước đo gía trị

- Trên phương diện nghề nghiệp

Là một nghệ thuật ghi chép, tính toán và phản ánh bằng con số mọi hiện tượng kinh tế, tài chính phát sinh trong đơn vị, cung cấp các thông tin toàn diện về tình hình sản xuất kinh doanh, tình hình huy động vốn và sử dụng vốn trong đơn vị

htkt với công tác quản lý.

HTKT có vai trò vô cùng quan trọng trong công tác quản lý của doanh nghiệp.Trong hệ thống thông tin quản trị, thông tin do kế toán cung cấp giữ một vai trò quan trọng giúp các nhà quan lý kịp thời ra các quyết định và nó được sử dụng trong 3 khâu lập kế hoạch ,thực hiện kế hoạch , đánh giá tình hình thực hiện

kế hoạch

Thông tin kế toán giúp cho người sử dụng những kiến thức để đưa ra những quyết định quan trọng nhất trong quản lý kinh tế Nó là công cụ được sử dụng trong phân tích, lập kế hoạch, kiểm tra giám đốc các hoạt động kinh tế xảy ra trong đơn vị

Nó được sử dụng để lập kế hoạch, kiểm tra thực hiện kế hoạch và đánh giá thực hiện Trong giai đoạn lập kế hoạch, kế toán phải lập dự phòng tài chính, lập kế

hoạch tiền mặt, nhu cầu về vốn và lập kế hoạch về lợi nhuận, qua đó có thể chỉ ra phương án khả thi và hiệu quả nhất

Những thông tin kế toán được thu thập sẽ phản ánh về số lợi nhuận và giá thành thực tế so với kế hoạch , xem xét sự phù hợp của kế hoạch đặt ra và kịp thời điều chỉnh kế hoạch hợp lý Ngoài ra thông tin kế toán còn cho phép đánh giá quá trình thực hiện và cho phép nhận định xem mục tiêu có đạt được thông qua việc thực hiện kế hoạch hay không

Đối tượng sử dụng các thông tin kế toán:

Nhóm các nhà quản trị điều hành doanh nghiệp:Là những người cần thông tin

kế toán cung cấp kịp thời đưa ra quyết định quản lý phản ánh kinh doanh ,mặt hàng kinh doanh ,đối tác kinh doanh

Nhóm người bên ngoài doanh nghiệp nhưng có lợi ích trực tiếp như: chủ nợ , nhà đầu tư , các ngân hàng…

Nhóm người bên ngoài doanh nghiệp có lợi ích gián tiếp như: các cơ quan quản lý nhà nước ,cục thuế ,cục thông kê ,sở đang ký kinh doanh…

Những nguyên tắc chung được thừa nhận

- Nguyên tắc giá phí: Là nguyên tắc cơ bản của hạch toán kế toán, theo đó để xác định giá trị các loại tài sản doanh nghiệp phải căn cứ vào giá thực tế để có được tài sản đó chứ không phải theo giá thị trường

- Nguyên tắc thận trọng: Nguyên tắc này đặt ra hai yêu cầu Việc ghi tăng vốn chủ sở hữu chỉ được thực hiện khi có chứng cứ chắc chắn, còn việc ghi giảm vốn chủ sở hữu được ghi nhận ngay từ khi có chứng cứ cụ thể

- Nguyên tắc phù hợp: Việc ghi nhận doanh thu và chi phí phải phù hợp với nhau Khi ghi nhận một khoản doanh thu thì phải ghi nhận một khoản chi phí tương ứng với doanh thu gồm chi phí của kỳ tạo ra doanh thu và chi phí của các kỳ trước hoặc chi phí phải trả nhưng liên quan đến doanh thu của kỳ đó

- Nguyên tắc nhất quán: Nguyên tắc này đòi hỏi các chính sách và phương pháp kế toán mà doanh nghiệp đã chọn phải được áp dụng thống nhất ít nhất trong một kỳ kế toán năm Trường hợp có thay đổi chính sách và phương pháp kế toán

đã chọn thì phải giải trình lý do và sự ảnh hưởng của thời kỳ đó trong phần thuyết minh báo cáo tài chính Thực hiện nguyên tắc này đảm bảo thông tin kế toán trung thực, khách quan, thống nhất giữa các niên độ kế toán, đảm bảo yêu cầu có thể so sánh được của kế toán

- Nguyên tắc khách quan: Các số liệu kế toán phải có đủ cơ sở để thẩm tra khi cần thiết, nó phải phản ánh đúng với thực tế phát sinh của các nghiệp vụ kinh tế

- Nguyên tắc trọng yếu: Theo nguyên tắc này, người ta sẽ chú ý tới những vấn

đề, đối tượng quan trọng, còn với những vấn đề nhỏ, không quan trọng thì có thể giải quyết theo chiều hướng đơn giản hoá

- Nguyên tắc công khai: Báo cáo tài chính phải phản ánh đầy đủ các thông tin quan trọng đã liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và được công khai theo đúng quy định Các thông tin trong báo cáo phải rõ ràng, dễ hiểu và thuận lợi khi đọc phân tích chúng

- Nguyên tắc rạch ròi giữa hai kỳ kế toán: Yêu cầu các nghiệp vụ kinh tế phát sinh ở kỳ nào thì phải phản ánh vào kỳ kế toán đó, không được hạch toán lẫn lộn giữa các kỳ này với kỳ sau và ngược lại

- Nguyên tắc nghi nhận doanh thu: Nguyên tắc này quy định chỉ ghi nhận doanh thu được hưởng vào thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hoá, sản phẩm

1.4 Nhiệm vụ và yêu cầu của hạch toán kế toán

1 Nhiệm vụ của HTKT:

- Ghi chép phản ánh số liệu hiện có, tình hình luân chuyển và sử dụng tài sản, vật tư, tiền vốn, quá trình và kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh, tình hình sử dụng kinh phí (nếu có) của đơn vị

- Kiểm tra tình hình thực hiện kế hoạch sản xuất - kinh doanh, kế hoạch thu chi tài chính, tình hình thu nộp ngân sách nhà nước, kiểm tra và bảo vệ giữ gìn tài sản vật tư, tiền vốn của doanh nghiệp, phát hiện ngăn ngừa các hành vi tham ô, lãng phí, vi phạm chế độ, thể lệ, chính sách tài chính…

- Cung cấp các số liệu, tài liệu cho việc điều hành sản xuất kinh doanh, kiểm tra và phân tích hoạt động sản xuất kinh doanh, hoạt động kinh tế, tài chính… nhằm cung cấp cơ sở dữ liệu cho việc lập, theo dõi thực hiện kế hoạch đề ra

2 Yêu cầu của HTKT:

- Kế toán phải chính xác: Chính xác là yêu cầu cơ bản của công tác kế toán, mỗi số liệu của kế toán cung cấp đều gắn liền với quyền lợi, trách nhiệm và nghĩa

vụ của nhiều người, nhiều tổ chức nên bên cạnh ý nghĩa phục vụ hiệu quả cho công tác quản lý, sự chính xác còn giữ vai trò quan trọng trong việc bảo vệ tài sản của đơn vị

- Kế toán phải kịp thời: Thông tin kế toán có kịp thời hay không đều quyết định đến các công tác quản lý Từ các thông tin kịp thời người quản lý sẽ có những quyết định sớm, đúng đắn về phương hướng kinh doanh cho doanh nghiệp

- Kế toán phải rõ ràng, dễ hiều, dễ so sánh, dễ đối chiếu: Vì được rất nhiều đối tượng sử dụng và có tính chất thông tin nên các chỉ tiêu do kế toán cung cấp cần được trình bày rõ ràng, dễ hiều, phù hợp… để người đọc dễ đối chiếu so sánh

- Kế toán phải đầy đủ: Có phản ánh được đầy đủ hoạt động kinh tế tài chính thì kế toán mới có thể cung cấp những thông tin tổng hợp và chính xác về tình hình kinh doanh của doanh nghiệp

1.5 Các phương pháp kế toán

Gồm 4 phương pháp sau đây:

1.5.1 Phương pháp chứng từ và kiểm kê

a Phương pháp chứng từ kế toán

- Khái niệm: Là một phương pháp được sử dụng để phản ánh các nghiệp vụ kinh tế ,tài chính phát sinh và thực sự hoàn thành theo thời gian và địa điểm phát sinh hoạt động đó vào các bản chứng từ kế toán để phục vụ cho công tác kế toán ,công tác quan lý

- Hình thức thể hiện :

Thể hiện qua các bản chứng từ và chu trình luân chuyển chứng từ kế toán + Bản chứng từ kế toán là vật mang tin về hoạt động kinh tế tài chính nó chứng minh hoạt động kinh tế tài chính đã phát sinh và thực sự hoàn thành

Chứng từ kế toán có ý nghĩa rất to lớn trong việc chỉ đạo kinh tế cũng như công tác kiểm tra, phân tích hoạt động kinh tế và bảo vệ tài sản của doanh nghiệp nên các bản chứng từ cũng phải chứa đựng nội dung và yếu tố nhằm phản ánh trung thực, khách quan các nghiệp vụ kinh tế phát sinh và hoàn thành

Các yếu tố của chứng từ kế toán có thể phân làm hai loại: Yếu tố bắt buộc và yếu tố bổ sung

Các yếu tố bắt buộc là những yếu tố nêu và gắn nghiệp vụ kinh tế phát sinh với địa điểm, thời gian và trách nhiệm của con người

Các yếu tố bổ sung nhằm làm rõ hơn các nghiệp vụ kinh tế về phương thức thanh toán, địa chỉ, số điện thoại của người lập và liên quan

Các chứng từ bắt buộc phải bao gồm đầy đủ các yếu tố sau:

Tên gọi của chứng từ (ví dụ như hoá đơn, phiếu thu, giấy xin tạm ứng ) Ngày, tháng, năm lập chứng từ

Số hiệu của chứng từ

Tên gọi, địa chỉ, cơ quan của cá nhân, đơn vị lập chứng từ

Tên gọi địa chỉ, cơ quan của cá nhân, đơn vị nhận chứng từ

Nội dung tóm tắt của nghiệp vụ phát sinh

Các chỉ tiêu về số lượng và giá trị để chỉ rõ quy mô của nghiệp vụ kinh tế

Chữ ký của người lập, người chịu trách nhiệm về tính chính xác của nghiệp

vụ kinh tế

+ Chu trình luân chuyển chứng từ kế toán là đường đi của chứng từ kế toán, được xác định trước đến các cá nhân các bộ phận có liên quan nhằm thực hiện chức năng truyền tin về hoạt động kinh tế tài chính phát sinh và hoàn thành

Trình tự xử lý chứng từ:

Bước 1:Kiểm tra chứng từ:

Công việc này nhằm đảm bảo tính hợp lệ , hợp pháp và tính chính xác của chứng từ trước khi được sử dụng ghi sổ kế toán , kiểm tra chứng từ bao gồm các mặt :

Kiểm tra tính hợp pháp về nội dung của nghiệp vụ kinh tế được phản ánh trong chứng từ

Kiểm tra các yếu tố của chứng từ

Kiểm tra việc tính toán và ghi chép trong chứng từ

Bước 2:Hoàn chỉnh chứng từ:

Sau khi kiểm tra xong chứng từ cần phải được hoàn chỉnh một số nội dung cần thiết để đảm bảo cho việc ghi sổ kế toán được thuận lợi và nhanh chóng , hoàn chỉnh chứng từ bao gồm :

Ghi giá cho những chứng từ chưa có giá tiền theo đúng nguyên tắc tính giá Phân loại chứng từ theo từng loại nghiệp vụ kinh tế , từng thời điểm phát sinh phù hợp yêu cầu ghi sổ kế toán

Lập định khoản kế toán hoặc lập chứng từ ghi sổ

Bước 3:Tổ chức luân chuyển chứng từ để ghi sổ kế toán:

Chứng từ kế toán được lập ở rất nhiều bộ phận trong đơn vị để sao chụp các nghiệp vụ kinh tế phát sinh và hoàn thành, vì vậy cần phải tập hợp chúng theo một quy trình nhất định nhằm tập trung chúng tại bộ phận kế toán và sử dụng trong ghi

sổ kế toán Để đảm bảo ghi sổ kế toán một cách thuận lợi và chính xác cần phải tổ chức luân chuyển chứng từ qua các khâu một cách khoa học

Tổ chức luân chuyển chứng từ là việc xác định đường đi cụ thể của từng loại chứng từ , cụ thể nó quy định chứng từ phải qua bộ phận nào , khâu nào ai có nhiệm vụ kiểm tra , duyệt chứng từ , ai có trách nhiệm xử lý chứng từ và ghi sổ kế toán , thời gian của chứng từ khi đi qua các bộ phận và cuối cùng bộ phận nào được lưu trữ chứng từ

Bước 4:Bảo quản chứng từ:

Chứng từ kế toán sau khi được sử dụng để ghi sổ xong phải được bảo quản để làm căn cứ cho việc kiểm tra số liệu kế toán và để sử dụng lại trong kỳ hạch toán Việc bảo quản chứng từ phải được thực hiện nghiêm túc và theo đúng chế độ

b Phương pháp Kiểm kê

- Khái niệm: Kiểm kê là phương pháp cùng cặp với phương pháp chứng từ vì

nó có tác dụng bổ sung cho phương pháp chứng từ để phản ánh chính xác tài sản hiện có, là cơ sở để đặt kế hoạch sử dụng hợp lý các loại tài sản và quy trách nhiệm vật chất kịp thời đúng đắn

- Hình thức thể hiện:

+ Các loại kiểm kê:

Theo phạm vi và đối tượng kiểm kê:

Kiểm kê toàn diện : là kiểm kê tất cả các loại tài sản hiện có của doanh nghiệp, thường tiến hành ít nhất mỗi năm 01 lần trước khi lập báo cáo kế toán Kiểm kê từng phần : là tiến hành kiểm kê một hoặc một số loại tài sản nào

đó trong đơn vị loại này thường tiến hành kiểm kê khi có yêu cầu quản lý hoặc khi bàn giao tài sản

Theo thời gian tiến hành:

Kiểm kê định kỳ : là kiểm kê theo kỳ hạn đã quy định trước như theo tháng, quý, năm Đối với tiền mặt phải kiểm kê hàng ngày, với nguyên vật liệu thành

phẩm thì tiến hành vào cuối tháng hoặc cuối quý, tài sản quý hiếm kiểm kê hàng tuần, TSCĐ kiểm kê hàng năm

Kiểm kê bất thường : là tiến hành kiểm kê đột xuất ngoài kỳ hạn quy định, thường tiến hành khi có sự thay đổi người quản lý tài sản khi phát hiện có sự hao hụt mất mát hoặc khi có yêu cầu của cơ quan kiểm tra tài chính

+ Thủ tục và phương pháp tiến hành kiểm kê:

Kiểm kê hiện vật: Nhân viên kiểm kê sử dụng các phương pháp cân, đong,

đo, đếm tại chỗ, có sự chứng kiến của người chịu trách nhiệm về số tài sản đang kiểm kê, khi tiến hành cần theo một trình tự để tránh trùng lặp, bỏ sót Ngoài ra, khi cần thiết còn phải đánh giá chất lượng, phẩm chất của tài sản, phát hiện kịp thời vật tư, tài sản kém phẩm chất hoặc hư hỏng, kịp thời tìm nguyên nhân và quy

rõ trách nhiệm

Kiểm kê tiền gửi ngân hàng, công nợ: Nhân viên kiểm kê đối chiếu số liệu của ngân hàng và số liệu công nợ của các đơn vị có quan hệ thanh toán với đơn vị với số liệu trên sổ sách của kế toán Khi đối chiếu, trước hết là đối chiếu số dư , nếu có chênh lệch phải đối chiếu từng khoản để tìm nguyên nhân sau đó điều chỉnh hoặc xử lý đúng nguyên tắc

Sau khi kiểm kê, kết quả được phản ánh vào biên bản kiểm kê,có đầy đủ chữ

ký của ban kiểm kê và người chịu trách nhiệm quản lý tài sản

Phương pháp tính giá và xá định giá thành

Phương pháp tính giá

- Khái niệm: Phương pháp tính giá: là phương pháp kế toán sử dụng thước đo tiền tệ để xác định giá trị thực tế của tài sản theo những phương pháp nhất định

- Nguyên tắc tính giá

+ Xác định đối tượng tính giá cho phù hợp vì tài sản cần tính giá bao gồm nhiều loại khác nhau như nguyên vật liệu, công cụ, dụng cụ, thành phẩm, hàng hoá Do đó cần xác định tài sản tính giá thuộc đối tượng nào

+ Phân loại chi phí : phân loại chi phí theo mối quan hệ với lĩnh vực của chi phí người ta chia ra 4 loại sau :

Chi phí thu mua : là những chi phí có liên quan đến việc thu mua vật tư, tài sản hàng hoá, giá mua ghi trên hoá đơn, chi phí bảo quản bốc dỡ, lưu kho, lưu bãi Chi phí sản xuất : là những chi phí có liên quan đến việc chế tạo, sản xuất sản phẩm và phát sinh trong phạm vi phân xưởng bộ phận sản xuất gồm:

Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp bao gồm các chi phí nguyên vật liệu chính , phụ , nhiên liệu có liên quan trực tiếp đến việc sản xuất chế tạo sản phẩm

Chi phí nhân công trực tiếp bao gồm các khoản tiền lương, thưởng có tính chất thường xuyên , các khoản phụ cấp của công nhân trực tiếp sản xuất ra sản phẩm cùng với các khoản tính BHXH , y tế , kinh phí công đoàn tính trên lương của công nhân trực tiếp sản xuất ra sản phẩm

Chi phí sản xuất chung bao gồm tất cả các chi phí phát sinh trong phạm vi phân xưởng không thuộc về chi phí nguyên vật liệu trực tiếp , chi phí nhân công trực tiếp

Chi phí bán hàng : Là những chi phí có liên quan đến việc tiêu thụ sản phẩm hàng hoá

Chi phí quản lý doanh nghiệp: là những chi phí mà doanh nghiệp phải bỏ ra

có liên quan đến việc tổ chức và điều hành chung của toàn doanh nghiệp

+ Lựa chọn tiêu thức phân bổ : Đối với những chi phí gián tiếp có liên quan đến nhiều đối tượng tính giá kế toán cần lựa chọn tiêu thức phân bổ hợp lý

Chi phí phân bổ Tổng chi phí cần phân bổ

= * Số tiêu thức

phân bổ Cho đối tượng cụ thể Tổng tiêu thức phân bổ của thuộc đối tượng

cụ thể

thuộc đối tượng cụ thể

b Phương pháp xác định giá thành

- Khái niệm :Tính giá thành là công việc của kế toán nhằm tổng hợp các chi phí phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh để có cơ sở xác định giá thành cho những sản phẩm , dịch vụ hoàn thành

- Trình tự tính giá thành

Bước 1: Tập hợp các chi phí có liên quan trực tiếp đến việc sản xuất của từng

loại sản phẩm , dich vụ

Bước 2: Tập hợp và tiến hành phân bổ các chi phí gián tiếp và phân bổ theo

tiêu thứ hợp lí

Bước 3: xác định trị giá sản phẩm dở dang cuối kỳ.chính là việc tính toán và

xác định CPSX mà sản phẩm dở dang phảI gánh chịu

Bước 4: xác định giá thành sản phẩm hoàn thành :

Giá thành của sản Trị giá sản phẩm Chi phí phát sinh Trị giá sản

phẩm hoàn thành = dở dang đầu kỳ + trong kỳ - phẩm dở dang cuối kỳ

1.5.3 Phương pháp tài khoản và ghi sổ kép.

Phương pháp tài khoản kế toán : là phương pháp phân loại các nghiệp vụ kinh

tế phát sinh theo từng loại tài sản , từng loại nguồn vốn nhằm phản ánh và giám đốc một

Hình thức thể hiện chủa phương pháp :

Tài khoản kế toán

Cách ghi và phản ánh các nghiệp vụ kinh tế phát sinh vào tài khoản kế toán

- Tài khoản kế toán: là hình thức thể hiện của phương pháp tài khoản kế toán

và nó là những tờ sổ kế toán được sử dụng để phản ánh , kiểm tra một cách thường xuyên liên tục có hệ thống số hiện có và tình hình biến động của từng loại tài sản , nguồn vốn