Tiểu luận bếnh nấm hại cây trồng nâng cao

Tiểu luận bếnh nấm hại cây trồng nâng cao, So sánh tác nhân gây hại, đặc điểm của tác nhân gây hại của hai nấm gây bệnh hại dưới mặt đất, Bệnh hại cây trồng tiếp tục gây thiệt hại mùa màng đáng kể ở Việt Nam và các khu vực khác có khí hậu nhiệt đới ở Đông Nam Á. Bệnh hại cây trồng gây ra những thiệt hại nghiêm trọng cho thu nhập của nhiều nông dân Việt Nam qua việc làm giảm năng suất và chất lượng nông sản. Nguyên nhân gây ra bệnh trên cây trồng có thể do điều kiện sống bất lợi, do vi sinh vật gây bệnh: nấm, vi khuẩn, virus, tuyến trùng,..Trong đó bệnh hại gây ra do nấm rất đa dạng và nhiều chủng loại.

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Bệnh hại cây trồng tiếp tục gây thiệt hại mùa màng đáng kể ở Việt Nam và các khu vực khác có khí hậu nhiệt đới ở Đông Nam Á Bệnh hại cây trồng gây ra những thiệt hại nghiêm trọng cho thu nhập của nhiều nông dân Việt Nam qua việc làm giảm năng suất và chất lượng nông sản Nguyên nhân gây ra bệnh trên cây trồng có thể

do điều kiện sống bất lợi, do vi sinh vật gây bệnh: nấm, vi khuẩn, virus, tuyến trùng, Trong đó bệnh hại gây ra do nấm rất đa dạng và nhiều chủng loại Nấm gây bệnh có thể tồn tại trong đất trong thời gian rất dài kể cả trong điều kiện không có cây ký chủ Chúng bảo tồn bằng các sợi nấm, hạch nấm, hậu bào tử, bào

tử trứng và những bào tử có vách dày ở trong đất và trên tàn dư cây trồng Nấm xâm nhiễm, gây hại cây trồng làm cho rễ và các tế bào mạch dẫn của cây không còn khả năng hút nước và chất dinh dưỡng từ giá thể Vì vậy mà các triệu chứng của bệnh nấm gây ra thường rất giống nhau, đều gây héo vàng, còi cọc và chết cây Ngoài ra, nấm bệnh còn có thể được phân loại theo bộ phận gây hại, nấm gây bệnh nghiêm trọng cho lá, hoa, quả, rễ, cổ rễ (gốc thân) hoặc thân cây Một số nấm bệnh chỉ gây hại cho cây con, làm cây con chết trước hoặc sau khi nảy mầm; một số loại khác chỉ gây hại ở rễ con, và một số loài chỉ gây hại trên thân (như Sclerotinia sclerotiorum và Sclerotium rolfsii), Hoặc việc phân loại nấm gây bệnh có thể dựa trên vị trí gây bệnh trên và dưới mặt đất Trong phạm vi tìm hiểu của môn học, tôi

tiến hành trình bày tiểu luận: “So sánh tác nhân gây hại, đặc điểm của tác nhân gây hại của hai nấm gây bệnh hại dưới mặt đất (sưng rễ bắp cải) và bệnh hại trên mặt đất (ung thư ngô).”

II So sánh bệnh nấm gây hại dưới mặt đất và trên mặt đất

2.1 Bệnh nấm gây hại dưới mặt đất

BỆNH SƯNG RỄ BẮP CẢI (Plasmodiophora brassicae)

Bệnh sưng rễ là một căn bệnh nghiêm trọng của bắp cải và các cây thuộc họ thập

tự Nấm Plasmodiophora brassicae là tác nhân gây bệnh sưng rễ cho cải bắp, căn bệnh này lần đầu tiên được báo cáo tại Hoa kỳ năm 1852 Lịch sử ghi chép bệnh sưng rễ đã xảy ra tại Châu Âu vào thế kỷ thứ III Vào cuối thế kỷ XIX một đại dịch bệnh sưng rễ nghiêm trọng đã xảy ra tại St Petersburg, trong một nỗ lực để có thêm nhiều thông tin về căn bệnh này, hội làm vườn Nga đã treo giải thưởng cho những

ai xác định được nguyên nhân gây bệnh sưng rễ và đề xuất biện pháp kiểm soát bệnh.Woronin, một nhà khoa học Nga xác định thành công nguyên nhân gây bệnh sưng rễ như một “sinh vật plasmodiophorous” vào năm 1875, và đặt cho nó cái tên

Plasmodiophora brassicae Bệnh sưng rễ cải bắp có nhiều tên gọi khác nhau ở các quốc gia như: Finger and Toe’ và ‘Hamburg” ở Anh, ‘Club root’, ‘Club foot’ and

‘Clump foot’ ở Mỹ, ‘Kapoustnava Kila’ ở Nga, ‘Kelch’ and ‘Kropf des Kohles’ ở Đức,

* Tác nhân gây hại, đặc điểm tác nhân gây hại

Bảng so sánh tác nhân gây hại, đặc điểm tác nhân gây hại hai bệnh nấm gây hại trên mặt đất và dưới mặt đất(Bảng 1)

Bảng 1 So sánh tác nhân gây hại, đặc điểm tác nhân gây hại của bệnh nấm gây hại dưới mặt đất(sưng rễ bắp cải) và dưới mặt đất(ung thư ngô)

Nội dung Bệnh nấm gây hại dưới mặt

đất

Bệnh nấm gây hại trên mặt đất

Bệnh

nấm

BỆNH SƯNG RỄ BẮP CẢI (Plasmodiophora brassicae)

BỆNH UNG THƯ NGÔ (Ustilago zeae Ung) Tác nhân

gây hại

Nấm Plasmodiophora brassicae

Nấm Ustilago zeae Ung

Đặc điểm

tác nhân

gây hại

+ Nấm gây bệnh Plasmodiophora brassicare Woronin là loại nấm đất ký sinh chuyên tính

+ Nấm có khả năng tồn tại trong đất rất lâu 6-8 năm ngay

cả trong trường hợp không có cây ký chủ nhờ hình thành nên Bào tử tĩnh (resting

spores),trong môi trường thuận lợi hoặc gặp dịch tiết của rễ cây

họ thập tự

+ Bào tử tĩnh sản xuất ra bào

tử động (zoospores) xâm nhiễm vào rễ qua lông hút, đầu chóp rễ hoặc các vết thương

+ Nấm gây bệnh Ustilago zeae Ung thuộc bộ Ustilaginales lớp Nấm Đảm U bệnh khi đã thuần thục bên trong chứa một khối lớn sợi nấm đã biến thành bào tử hậu

+ Bào tử hậu hình cầu, màu hơi vàng, có gai, vỏ dày, đường kính khoảng 8 - 13 micromet Trên đồng ruộng, các u sưng vỡ tung ra các bào tử hậu và trở thành nguồn lây lan trên các bộ phận non khác của cây

+ Bào tử hậu nẩy mầm sinh ra ống mầm (đảm) với các bào tử đảm, có khi bào tử đảm phân chồi tạo thêm bào tử thứ sinh Bào tử hậu nảy

cơ giới trên cây ký chủ, sau khi xâm nhiễm chúng tồn tại như 1 Amip đơn bào, sau đó chúng

có thể nhân lên hay kết hợp với nhau tạo thành các hợp bào (Plasmodium) trong quá trình phát triển các hợp bào giải phóng 1 chất tăng trưởng thực vật(IAA) làm cho tế bào rễ của cây ký chủ phồng to lên gấp 20 lần so với kích thước bình thường của nó Làm quá trình vận chuyển nước và muối khoáng bị cản trở gây nên hiện tượng ngủ ngày, ngày héo đêm phục hồi

+ Trong giai đoạn cuối các Hợp bào giảm phân tạo thành các bào tử tĩnh phát tán trong đất, bào tử tĩnh có vỏ rất dày nên có khả năng chịu đựng nhiệt độ cao, môi trường khô khan Các phần phình to của rễ chứa vô

số các bào tử tĩnh

mầm trong giọt nước ở nhiệt độ thích hợp nhất là 23 - 250C, nảy mầm chậm ở nhiệt độ 15 - 180C + Bào tử đảm và bào tử thứ sinh nảy mầm xâm nhập qua biểu bì mô non tạo ra sợi nấm sơ sinh tế bào một nhân, về sau phát triển kết hợp với nhau thành sợi thứ sinh hai nhân, từ đó phát triển tạo thành khối bào tử hậu Trong thời kỳ sinh trưởng của cây, sự hình thành bào

tử hậu có thể xảy ra 3 - 4 đợt hoặc nhiều hơn

+ Bào tử hậu có thể sống được rất lâu trong điều kiện tự nhiên, thông thường có thể bảo tồn được 3 - 4 năm, thậm chí tới 6 - 7 năm trong các tàn dư cây bệnh, trên các u vết bệnh rơi trên đất ruộng Bào tử hậu vẫn còn sống trong phân do trâu bò

ăn bộ phận cây bị bệnh thải ra Do

đó bào tử hậu ở u vết bệnh, trên đất, bám dính trên hạt giống đều là nguồn bệnh đầu tiên truyền từ năm này sang năm khác

Chu kỳ bệnh của bệnh sưng rễ cải bắp

Nguồn: https://tse2.mm.bing.net/th?id=OIP.Z-2hg7cFWhyQwD2akPeJigHaJK&pid=Api&P=0&w=300&h=300

* Triệu chứng bệnh

Bệnh xảy ra ở mọi giai đoạn sinh trưởng của cây, nhưng thời kỳ cây non là giai đoạn nấm dễ xâm nhiễm và phá hoại mạnh nhất Rễ bị nhiễm bệnh mang các dị tật

có nhiều hình dạng, ở bắp cải và các họ hàng gần của nó là bộ phận rễ phình to, gây héo rũ, lá bị vàng cây còi cọc, tăng trưởng chậm, không tạo bắp Sự lây nhiễm thứ cấp có thể xảy ra do các tác nhân gây bệnh khác như vi khuẩn gây thối nhũn có thể xuất hiện Sự rũ xuống và héo của lá vào buổi trưa hoặc những ngày sáng là dấu hiệu đầu tiên Sau đó dẫn đến héo vĩnh viễn hoặc chậm phát triển

* Lan truyền bệnh

Bệnh có thể lan truyền từ nơi này qua nơi khác do sử dụng nguồn nước đi qua các khu vực nhiễm bệnh, qua đất bám vào xe cơ giới, giày dép, nông cụ…

* Môi trường phát triển

Nhiệt độ thích hợp cho nấm phát triển là 20-250C Bệnh thường gây hại nặng ở nơi đất trũng thấp, thoát nước kém, ẩm độ cao Nấm phát triển mạnh trong điều kiện đất chua độ pH<7 Ở đất trung tính và kiềm(pH>7,2), ẩm độ đất thấp bào tử nấm nảy mầm kém hoặc không nảy mầm đồng thời hạn chế sự truyền nhiễm

* Biện pháp quản lý và phòng trừ

Các hoạt động phòng ngừa:

+ Chọn đất vườn ươm không nhiễm bệnh sưng rễ cải bắp và thoát nước tốt Tốt nhất là sử dụng vườn ươm không trồng cây họ hoa thập tự trong nhiều năm Biện pháp tích cực nhất là bón vôi thích hợp cho đất vườn ươm trước khi gieo hạt (có độ

pH 7)

+ Đảm bảo độ pH của đất ở mức trung tính (pH 7) đối với ruộng sản xuất

+ Sử dụng giống cây để gieo và trồng khỏe mạnh, khôngtrồng cây con hiện tượng

bị bệnh sưng rễ hoặc những cây trồng bất bình thường

+ Làm sạch cỏ dại trên ruộng sản xuất vì có rất nhiều cỏ họ hoa thập tự có thể là

ký chủ của bệnh sưng rễ cải bắp và các bệnh hại khác

+ Thường xuyên thăm ruộng để phát hiện sớm bệnh, cẩn thận với những ruộng của các nông dân khác bị nhiễm bệnh sưng rễ bắp cải Sau khi thăm ruộng bị nhiễm, cần chú ý xử lý giày, dép…để không mang mầm bệnh về ruộng canh tác của mình

+ Xử lý đất bằng Nebijin

Khi bệnh đã xuất hiện trên ruộng:

+ Loại bỏ cây bệnh: nhổ cả rễ những cây bị nhiễm và huỷ theo đúng quy trình Không vứt cây nhiễm cạnh ruộng, từ đây các bào tử sẽ xâm nhập vào đất và lại lan truyền vào ruộng

+ Không cho những cây bị bệnh sưng rễ đã nhổ vào hố ủ phân Khi nhiệt độ trong

hố ủ phân không đủ cao (trên 60 độC) để giết chết các bào tử

+ Không sử dụng cây bị nhiễm bệnh làm thức ăn chăn nuôi tránh việc bào tử sẽ lan truyền thông qua chất thải của vật nuôi

+ Tránh làm lan rộng bệnh thêm khi bệnh mới lây nhiễm bằng việc loại bỏ cây bị bệnh ở ruộng, quan sát độ pH đất thích hợp

+ Dùng đất mới vỡ, chưa từng trồng bắp cải để làm vườn ươm Nếu hạt giống được gieo ở đất bị nhiễm, chắc chắn sẽ đưa bệnh vào ruộng cùng với cây giống + Luân canh cây trồng, chủng loại cây trồng khác họ khi đất bị nhiễm bệnh sưng

rễ cải bắp nặng

+ Phun thuốc bệnh không có hiệu quả đối với loại nấm này Vì bào tử nấm rất bền vững do có lớp vỏ dày, nấm có thể sống bên trong rễ cây hoặc ở khá sâu trong đất nên các loại thuốc không thể tiếp xúc được

+ Sau khi đã bón đủ vôi, phải sau vài vụ canh tác độ pH mới ổn định và đủ để tiêu diệt bệnh sưng rễ cải bắp

2.2 Bệnh nấm gây hại trên mặt đất

BỆNH UNG THƯ NGÔ (Ustilago zeae Ung)

Bệnh ung thư ngô là một bệnh phổ biến ở các nước trên thế giới và gây tác hại lớn, nhưng ở nước ta trước đây và hiện nay ít phổ biến hơn và thường phá hại trên một số giống ngô nhập nội hoặc một vài giống trồng ở miền núi, vùng Tây Bắc Bệnh đang có xu thế phát triển rộng hơn ở các vùng nên cần chú ý có biện pháp cần thiết ngăn chặn không cho bệnh lan tràn rộng Bệnh ung thư ngô phá hại trên tất cả các

bộ phận của cây ngô: thân, lá, bẹ lá, cờ, bắp, thậm chí có khi hại cả rễ khí sinh trên mặt đất Đặc trưng điển hình của vết bệnh là tạo thành các u sưng nên còn gọi là ung thư ngô (Ustilago zeae Ung)

* Tác nhân gây hại, đặc điểm tác nhân gây hại

Bảng so sánh tác nhân gây hại, đặc điểm tác nhân gây hại hai bệnh nấm gây hại trên mặt đất và dưới mặt đất(Bảng 1)

Chu kỳ bệnh của bệnh ung thư ngô

* Triệu chứng bệnh

Bệnh thường xuất hiện ở bắp ngô là chính Mới đầu chỗ bị bệnh chỉ nổi lên như một bọc nhỏ, màu trắng nhẵn, sau đó cứ lớn dần và tạo thành dạng vô định hình, phình to ra, nhiều khía cạnh, màu trắng, bên trong là một khối rắn màu vàng nhạt, sau biến dần thành bột màu đen, bóp dễ vỡ Khi những khối u này chín thuần thục thì bên trong chứa một khối lớn sợi nấm đã biến thành bào tử hậu Những khối u này vỡ ra, bào tử hậu sẽ được tung ra, đây chính là nguồn bệnh lây lan trên đồng ruộng Bệnh rất dễ phân biệt với các bệnh khác vì chỗ bị bệnh bao giờ cũng tạo những u sưng U sưng ở thân và bắp thường rất to, còn ở lá thì u nhỏ hơn Ở trên ruộng các u sưng thường xuất hiện đầu tiên trên bẹ lá, sau còn ở lá thì u nhỏ hơn, sau xuất hiện thêm nhiều ở lá, thân, bông cờ và bắp Bộ phận bị bệnh dễ thối hỏng, răn rúm, dị dạng

* Lan truyền bệnh

Bệnh thường phát sinh và gây hại nhiều hơn ở những ruộng gieo trồng dày, bón quá nhiều phân đạm Nguồn bệnh ban đầu trên đồng ruộng trước khi gieo trồng vụ ngô sau chính là bào tử hậu chứa trong các khối u trên ruộng, hoặc bám dính trên hạt giống của vụ trước để lại Bệnh thường lan truyền nhờ gió, nhờ nước tưới Nấm bệnh xâm nhập vào cây qua các vết thương cơ giới do mưa gió, do con người

vô ý tạo ra trong quá trình chăm sóc hoặc qua những vết thương do côn trùng sâu hại cắn, gặm, chích hút

* Môi trường phát triển

Bệnh phát triển mạnh vào thời kỳ mưa gió hoặc sau khi vun xới vội vàng gây tổn thương ở cây Sâu hại lá, thân, phá hại nhiều là điều kiện giúp cho bệnh xâm nhiễm phát triển thêm nhiều hơn Bệnh phát sinh, phát triển khi đất có độ ẩm thay đổi thất thường khi quá khô (<10%) hoặc khi quá ẩm (>80%) Bệnh cũng phát triển nhiều hơn ở những ruộng ngô trồng dày, bón nhiều đạm vô cơ

* Biện pháp quản lý và phòng trừ

+ Thu dọn sạch các bộ phận cây bị bệnh trên đồng ruộng Làm vệ sinh sạch sẽ ruộng ngô, nhất là ở những vùng đã bị bệnh nhiều năm để tiêu huỷ nguồn bệnh ở dạng bào tử hậu trong các u vết bệnh trên lá, thân, bắp Sau đó cày bừa kỹ đất Ngâm nước hoặc để đất ướt cho bào tử mất sức nảy mầm

+ Hạt để giống lấy ở ruộng không bị bệnh, ở các ruộng ngô để giống nếu chớm

có bệnh cần sớm ngắt bỏ các bộ phận có u sưng chưa vỡ ra đem đốt, rồi phun dung dịch 1 - 2% TMTD hoặc một số thuốc như Bayleton 25WP (0,4 - 0,5kg/ha); Dithan M45, 80WP (1,5 - 2kg/ha); Score 250ND (0,3 - 0,5 l/ha)… 7 - 10 ngày trước và sau khi trỗ cờ Phun thuốc phòng trừ sâu hại lá, thân, bắp

+ Hạt giống xử lý bằng Bayphidan 10 - 15g.a.i/tạ hạt hoặc, TMTD 0,3kg/tạ hạt

+ Tiến hành luân canh ngô với các loại cây trồng khác (lúa), thời gian tối thiểu 2 năm mới trồng lại ngô Đồng thời chọn lọc trồng các giống tương đối chống bệnh Tăng cường chăm sóc, bón thúc kali, xới vun cẩn thận tránh gây tổn thương đến cây

+ Thực hiện biện pháp kiểm dịch chặt chẽ Đối với các giống ngô nhập nội cần kiểm tra nguồn bệnh trên hạt, không nhập hoặc phải khử trùng triệt để hạt giống, trồng trong khu vực quy định để tiếp tục kiểm tra và phòng diệt bệnh Việc trao đổi chuyển vận hạt giống cần tuân theo các thủ tục kiểm dịch Các giống ngô mới trồng

ở nước ta đều bị bệnh nặng hơn các giống địa phương cũ cho nên cần quản lý giống theo vùng, bao vây tiêu diệt, ngăn chặn bệnh lan tràn rộng

III Tài liệu tham khảo

- Đào Huy Tuấn, 2013, Bệnh sưng rễ bắp cải, link bài viết:

http://thuocbvtv.com/benh-sung-re-cai-bap/

- Burgess L.W., Knight T.E., Tesoriero L và Phan H.T 2009, Cẩm nang chẩn đoán bệnh cây ở Việt Nam, Trung tâm Nghiên cứu Nông nghiệp Quốc tế Australia

- 2020, bệnh ung thư ngô Ustilago zeae Ung, sổ tay khoa học kỹ thuật, link bài viết: http://hoinongdantuyenquang.org.vn/DetailView/7534/15/BENH-UNG-THU-NGO-(USTILAGO-ZEAE-UNG).html