Phân tích và đề xuất một số giải pháp nhằm cải thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc tại bảo hiểm xã hội huyện tiền hải tỉnh thái bình

Những đóng góp về khoa học và thực tiễn của đề tài luận văn - Góp phần làm rõ và hoàn thiện hóa thêm cơ sở lý luận về công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH Việt Nam; - Phân tích,

Trang 1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

-

PHẠM VĂN KHẮC

PHÂN TÍCH VÀ ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM CẢI THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI HUYỆN TIỀN HẢI, TỈNH THÁI BÌNH

Chuyên ngành: QUẢN TRỊ KINH DOANH

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN

Tiến sĩ Phạm Thị Kim Ngọc

Hà Nội - 2015

Trang 2

Phạm Văn Khắc – CH2013A i Luận văn thạc sỹ ngành QTKD

LỜI CAM ĐOAN

Tác giả xin cam đoan đề tài luận văn thạc sĩ “Phân tích và đề xuất một số giải pháp nhằm cải thiện công tác quản lý thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Bảo hiểm xã

hội huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình” do chính tác giả nghiên cứu và thực hiện Các

thông tin và số liệu được sử dụng trong luận văn là hoàn toàn trung thực, chính xác

và có nguồn gốc rõ ràng

Tác giả

Phạm Văn Khắc

Trang 3

Phạm Văn Khắc – CH2013A ii Luận văn thạc sỹ ngành QTKD

LỜI CẢM ƠN

Học viên xin trân trọng cảm ơn đến các thầy giáo, cô giáo Trường Đại học Bách khoa Hà Nội đã trang bị tri thức, tạo môi trường điều kiện thuận lợi cho học viên trong quá trình học tập và thực hiện luận văn này Với lòng kính trọng và biết

ơn, học viên xin được bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc nhất tới cô giáo TS.Phạm Thị Kim Ngọc, người đã tận tâm, nhiệt tình chỉ bảo, hướng dẫn cho học viên trong suốt thời gian thực hiện nghiên cứu và hoàn thành bản luận văn này

Học viên xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu, các thầy cô giáo trong Viện Kinh tế và Quản lý, Viện đào tạo Sau đại học, trường Đại học Bách khoa Hà Nội; Ban Giám đốc cùng toàn thể cán bộ, viên chức Bảo hiểm xã hội huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình đã quan tâm, giúp đỡ, tạo mọi điều kiện cho tôi hoàn thành đề tài luận văn này

Xin gửi lời cảm ơn chân thành đến gia đình, bạn bè, đồng chí, đồng nghiệp đã luôn cổ vũ, động viên, khích lệ, giúp đỡ cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Học viên

Phạm Văn Khắc

Trang 4

Phạm Văn Khắc – CH2013A iii Luận văn thạc sỹ ngành QTKD

MỤC LỤC

Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iv

Danh mục các chữ viết tắt vii

Danh mục các bảng viii

Danh mục các hình ix

PHẦN MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN LÝ THU BHXH 6

1.1 KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ BHXH 6

1.1.1 Khái niệm BHXH 6

1.1.2 Nguồn hình thành quỹ BHXH bắt buộc 8

1.2 VAI TRÕ CỦA BHXH BẮT BUỘC TẠI VIỆT NAM 9

1.2.1.Vai trò của quỹ BHXH tại Việt Nam 9

1.2.2.Vai trò của BHXH đối với xã hội 10

1.2.3.Vai trò BHXH đối với nền kinh tế thị trường 11

1.3 NỘI DUNG CỦA CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BHXH BẮT BUỘC TẠI VIỆT NAM 11

1.3.1 Khái niệm quản lý và quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc 11

1.3.2 Đặc điểm quản lý thu BHXH bắt buộc tại Việt Nam 13

1.3.3 Mục tiêu, nguyên tắc quản lý thu BHXH bắt buộc tại Việt Nam 14

1.3.4 Bộ máy quản lý thu BHXH bắt buộc tại Việt Nam 15

1.3.5 Nội dung công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại Việt Nam 16

a) Xây dựng kế hoạch thu BHXH bắt buộc hằng năm 16

b) Quy trình tổ chức thực hiện công tác quản lý thu BHXH BB tại Việt Nam 17

c) Công tác kiểm tra, thanh tra công tác quản lý thu BHXH bắt buộc ở Việt Nam 20

Trang 5

Phạm Văn Khắc – CH2013A iv Luận văn thạc sỹ ngành QTKD

1.4 CÁC CHỈ TIÊU ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BHXH BẮT

BUỘC 22

1.5 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BHXH BẮT BUỘC 23

1.5.1 Các yếu tố bên ngoài ảnh hưởng đến công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại Việt Nam 23

1.5.2 Các yếu tố bên trong ảnh hưởng đến công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại Việt Nam 24

1.6 KINH NGHIỆM CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BHXH BẮT BUỘC CỦA BHXH HUYỆN, THÀNH PHỐ CÙNG CẤP Ở TRONG NƯỚC……… 25

1.6.1 Kinh nghiệm của BHXH huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình……….… 25

1.6.2 Kinh nghiệm của BHXH thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định 26

TÓM TẮT NỘI DUNG CHƯƠNG I 27

CHƯƠNG II: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BHXH BẮT BUỘC TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI HUYỆN TIỀN HẢI, TỈNH THÁI BÌNH 29

2.1 GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI HUYỆN TIỀN HẢI, TỈNH THÁI BÌNH 29

2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển của BHXH huyện Tiền Hải 29

2.1.2 Chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức bộ máy của BHXH huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình 30

2.1.3 Đội ngũ viên chức, lao động hợp đồng BHXH huyện Tiền Hải 33

2.2 KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA BHXH HUYỆN TIỀN HẢI TRONG GIAI ĐOẠN 2009-2013 34

2.2.1 Công tác thu BHXH, BHYT, BHTN và mở rộng đối tượng 34

2.2.2 Công tác chi trả các chế độ BHXH, BHYT 36

2.2.3 Công tác khác 38

2.3 PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BHXH BẮT BUỘC TẠI BHXH HUYỆN TIỀN HẢI, TỈNH THÁI BÌNH 38

Trang 6

Phạm Văn Khắc – CH2013A v Luận văn thạc sỹ ngành QTKD

2.3.1 Phân tích công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH huyện Tiền

Hải, tỉnh Thái Bình 38

2.3.1.1 Công tác quản lý đối tượng tham gia BHXH bắt buộc 39

2.3.1.2 Công tác quản lý tiền lương, tiền công đóng BHXH bắt buộc 44

2.3.1.3 Phân tích công tác tổ chức thực hiện quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH huyện Tiền Hải 46

2.3.2 Phân tích công tác lập kế hoạch thu BHXH bắt buộc tại BHXH huyện Tiền Hải 52

2.3.3 Công tác thanh tra, kiểm tra công tác quản lý thu BHXH bắt buộc 59

2.3.4 Công tác cấp sổ BHXH, thẻ BHYT 62

2.3.5 Công tác tiếp nhận và quản lý hồ sơ 62

2.4 PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BHXH BẮT BUỘC TẠI BHXH HUYỆN TIỀN HẢI 63

2.4.1 Các yếu tố bên ngoài 63

2.4.1.1 Đặc điểm kinh tế vĩ mô của huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình 63

2.4.1.2 Hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật 67

2.4.1.3 Đặc điểm các đối tượng nộp BHXH tại địa bàn huyện Tiền Hải 68

2.4.2 Các yếu tố bên trong 69

2.4.2.1 Trình độ của đội ngũ viên chức thu BHXH bắt buộc 69

2.4.2.2 Quy trình quản lý thu BHXH bắt buộc 69

2.4.2.3 Phương pháp quản lý thu BHXH bắt buộc 70

2.4.2.4 Cơ cấu tổ chức 71

2.4.2.5 Điều kiện cơ sở vật chất, công nghệ 72

2.4.2.6 Công tác ứng dụng công nghệ thông tin 72

2.4.2.7 Công tác tuyên truyền chế độ chính sách BHXH 73

2.5 KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC, TỒN TẠI HẠN CHẾ TRONG QUẢN LÝ CÔNG TÁC THU BHXH BẮT BUỘC VÀ NGUYÊN NHÂN73 2.5.1 Những kết quả đạt được và nguyên nhân 73

2.5.2 Những tồn tại hạn chế và nguyên nhân 75

Trang 7

Phạm Văn Khắc – CH2013A vi Luận văn thạc sỹ ngành QTKD

TÓM TẮT NỘI DUNG CHƯƠNG II 80

CHƯƠNG III: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM CẢI THIỆN CÔNG TÁC THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC TRONG THỜI GIAN TỚI TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI HUYỆN TIỀN HẢI 82

3.1 ĐỊNH HƯỚNG HOẠT ĐỘNG CHUNG CỦA BẢO HIỂM XÃ HỘI VIỆT NAM 82

3.2 ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN CÔNG TÁC BHXH TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI HUYỆN TIỀN HẢI, TỈNH THÁI BÌNH TRONG GIAI ĐOẠN TỚI 2015-2020 84

3.3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM CẢI THIỆN CÔNG TÁC THU BHXH BẮT BUỘC TRONG THỜI GIAN TỚI TẠI BHXH HUYỆN TIỀN HẢI TỈNH THÁI BÌNH 85

3.3.1 Tổ chức thực hiện công tác tuyên truyền, giáo dục Luật BHXH 85

3.3.2 Giải pháp về thực hiện cơ chế phối hợp với các cơ quan chức năng để tuyên truyền, vận động mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc 88

3.3.3 Tăng cường các biện pháp để quản lý nguồn thu BHXH 89

3.3.4 Biện pháp xử lý, khắc phục tình trạng nợ đọng tiền BHXH 91

3.3.5 Cải thiện phương thức quản lý thu BHXH bắt buộc 93

3.3.6 Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra để xử phạt, khen thưởng 95

3.4 KIẾN NGHỊ 97

TÓM TẮT NỘI DUNG CHƯƠNG III 102

KẾT LUẬN 104

TÀI LIỆU THAM KHẢO 106

Trang 8

Phạm Văn Khắc – CH2013A vii Luận văn thạc sỹ ngành QTKD

Hợp đồng lao động Hội đồng nhân dân Hợp tác xã

Tổ chức lao động quốc tế Khám chữa bệnh

Sản xuất kinh doanh Trách nhiệm hữu hạn Tai nạn lao động

Ủy ban nhân dân

Trang 9

Phạm Văn Khắc – CH2013A viii Luận văn thạc sỹ ngành QTKD

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Kết quả thực hiện kế hoạch thu BHXH, BHYT, BHTN tại BHXH huyện Tiền

Hải giai đoạn 2009 – 2013….……….….35 Bảng 2.2 Kết quả chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH từ năm 2009 đến năm 2013… 37 Bảng 2.3 Kết quả chi trả chế độ ngắn hạn BHXH từ năm 2009 đến 2013…… …37 Bảng 2.4 Kết quả chi phí khám chữa bệnh BHYT từ năm 2009 đến năm 2013… …… 38 Bảng 2.5 Loại hình và số lao động tham gia BHXH bắt buộc tại BHXH huyện Tiền Hải,

tỉnh Thái Bình 43 Bảng 2.6 Tổng quỹ tiền lương đóng BHXH của các khối loại hình tham gia BHXH bắt

buộc trong giai đoạn 2009-2013….……….……… ….45 Bảng 2.7 Kế hoạch thu BHXH bắt buộc của BHXH huyện Tiền Hải từ năm 2009 đến năm

2013 53 Bảng 2.8 Kết quả thực hiện thu BHXH bắt buộc tại BHXH huyện Tiền Hải từ năm 2009

đến năm 2013……… ……… ….…54 Bảng 2.9 So sánh kết quả thực hiện thu BHXH bắt buộc so với kế hoạch được giao từ năm

2009 đến năm 2013……… …… 55 Bảng 2.10 Số tiền nợ đọng BHXH bắt buộc tại BHXH huyện Tiền Hải từ năm 2009 đến

năm 2013……… ……… ……… 56 Bảng 2.11 Các hình thức kiểm tra giai đoạn 2009 - 2013 59

Trang 10

Phạm Văn Khắc – CH2013A ix Luận văn thạc sỹ ngành QTKD

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 1.1 Bộ máy quản lý thu BHXH bắt buộc tại Việt Nam……… …16 Hình 1.2 Quy trình tổ chức quản lý thu BHXH bắt buộc……… …… …… ………20 Hình 2.1 Cơ cấu tổ chức bộ máy BHXH huyện Tiền Hải tỉnh Thái Bình 33 Hình 2.2 Tình hình thực hiện kế hoạch thu BHXH, BHYT, BHTN tại BHXH huyện Tiền Hải giai đoạn 2009 –2013 ……… ……… 36 Hình 2.3 Biểu đồ biểu diễn sự thay đổi số đơn vị tham gia BHXH bắt buộc theo các loại hình tính từ năm 2009 đến năm 2013 tại BHXH huyện Tiền Hải ………… … 41 Hình 2.4 Biểu đồ biểu diễn sự thay đổi số lao động tham gia BHXH bắt buộc theo các loại hình tính từ năm 2009 đến năm 2013 tại BHXH huyện Tiền Hải ……… ……42 Hình 2.5 Quy trình thu BHXH bắt buộc tại BHXH huyện Tiền Hải ………… ……….52 Hình 2.6 Biểu đồ biểu diễn kết quả thu BHXH bắt buộc từ năm 2009 đến năm 2013 tại BHXH huyện Tiền Hải 58 Hình 2.7: Nguyên nhân chính dẫn đến tồn tại, hạn chế trong công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình ……… ……….…….81

Trang 11

Phạm Văn Khắc – CH2013A 1 Luận văn thạc sỹ ngành QTKD

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia phụ thuộc bởi nhiều yếu tố, trong đó quản lý nền kinh tế là một trong những hoạt động quan trọng của Nhà nước Tài chính là nguồn lực để Nhà nước thực hiện các chức năng vốn có của mình, vừa là công cụ để Nhà nước chi phối, điều chỉnh các hoạt động khác của xã hội, thực hiện những nhiệm vụ phát triển kinh tế, chính trị, xã hội của đất nước Công tác quản lý tài chính của Nhà nước là hoạt động của các chủ thể quản lý tài chính công thông qua việc sử dụng có chủ định các phương pháp quản lý và các công cụ quản lý để tác động và điều khiển hoạt động của tài chính công nhằm đạt được các mục tiêu đã định Trong chỉ đạo điều hành các hoạt động kinh tế, chính trị, xã hội của đất nước ngành Bảo hiểm xã hội là một trong những hoạt động đó Bảo hiểm xã hội đã được Đảng và Nhà nước ta quan tâm từ rất sớm khi đất nước mới được thành lập Vì BHXH là một bộ phận quan trọng trong chính sách kinh tế và xã hội của Nhà nước,

là những chủ trương, quan điểm, nguyên tắc BHXH để giải quyết các vấn đề xã hội liên quan đến một tầng lớp đông đảo người lao động và các vấn đề kích thích phát triển kinh tế của từng thời kỳ Quá trình bổ sung, điều chỉnh theo mỗi giai đoạn phát triển kinh tế khác nhau, chính sách BHXH được Nhà nước đề ra và thực hiện phù hợp với mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội từng giai đoạn của đất nước

Để thực hiện chính sách BHXH phù hợp với thực tế trong công cuộc đổi mới của đất nước, hoà nhập với xu thế phát triển của xã hội, của khu vực và của thế giới, thực hiện Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 và Bộ Luật lao động, Chính phủ ban hành Nghị định số 12/CP ngày 26/01/1995 kèm theo Điều lệ BHXH đối với cán bộ, công nhân, viên chức, người lao động và Nghị định

số 45/CP ngày 15/7/1995 kèm theo Điều lệ BHXH đối với sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, hạ sĩ quan, binh sĩ quân đội nhân dân và công an nhân dân Ngày 16/02/1995, Chính phủ ban hành Nghị định số 19/NĐ-CP thành lập BHXH Việt Nam theo hệ thống từ Trung ương đến cấp quận, huyện Thực hiện Nghị định số 100/NĐ-CP ngày 06/12/2002 của Chính phủ về việc sáp nhập BHYT Việt Nam về

Trang 12

BHXH Việt Nam từ ngày 01/01/2003 Ngày 29/6/2006 Quốc hội Khoá XI thông qua Luật BHXH có hiệu lực từ ngày 01/01/2007 đây là cơ sở pháp lý vững chắc trong quá trình thực hiện BHXH

Để bảo hiểm xã hội phát triển mạnh và bền vững Nhà nước đã đề ra các nội dung quản lý như: Xây dựng và tổ chức thực hiện chiến lược, chế độ, chính sách bảo hiểm xã hội; Ban hành và tổ chức thực hiện, tuyên truyền, phổ biến văn bản quy phạm pháp luật, chế độ, chính sách, pháp luật về bảo hiểm xã hội; Thống kê, thông tin, tổ chức bộ máy thực hiện về bảo hiểm xã hội; Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về bảo hiểm xã hội; giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội; Hợp tác quốc tế về bảo hiểm xã hội

Việc quản lý thu quỹ BHXH bắt buộc trong hệ thống BHXH được thực hiện theo Luật BHXH quy định như: Đối tượng thu, mức đóng, tỷ lệ thu và nguồn thu từ BHXH các huyện (quận), tỉnh (thành phố) chuyển tập trung về BHXH Việt Nam qua hệ thống Kho bạc, Ngân hàng

Cùng với sự hình thành theo hệ thống, Bảo hiểm xã hội huyện Tiền Hải được thành lập theo Quyết định số 05/QĐ-TCCB ngày 17/5/1995 của Giám đốc BHXH tỉnh Thái Bình Trải qua 20 năm đi vào tổ chức hoạt động, với những kết quả đạt được, BHXH huyện Tiền Hải đã góp phần vào việc giữ vững ổn định chính trị, thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh trên địa bàn huyện Tiền Hải Bên cạnh những kết quả đã đạt được, trong thực tiễn hoạt động quản lý bảo hiểm xã hội bắt buộc tại BHXH huyện Tiền Hải chưa hiệu quả, kết quả thu bảo hiểm xã hội chưa cao, còn nhiều bất cập cho thấy nhu cầu cải thiện công tác quản lý thu Bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội cấp huyện rất cao

Từ những lý luận về quản lý tài chính nhà nước, lý luận về công tác quản lý chế độ chính sách Bảo hiểm xã hội và thực tiễn về công tác quản lý thu Bảo hiểm xã hội cho thấy được tầm quan trọng của công tác quản lý thu của Bảo hiểm xã hội để đảm bảo các mục tiêu tài chính mang lại hiệu quả trong việc an sinh xã hội Việc nâng cao vai trò công tác quản lý thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Bảo hiểm xã hội huyện Tiền Hải là hết sức quan trọng và cần thiết Xuất phát từ thực trạng và hoạt

Trang 13

động của công tác quản lý thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc của Bảo hiểm xã hội huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình đã đạt được hiệu quả trong việc thực hiện nhiệm vụ chính trị Tuy nhiên trong quá trình thực hiện vẫn còn một số tồn tại, hạn chế cần có những giải pháp để cải thiện quản lý cho phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội của huyện, tỉnh và tư tưởng chỉ đạo của Đảng, Nhà nước ta hiện nay Từ đó học viên đã

chọn đề tài “Phân tích và đề xuất một số giải pháp nhằm cải thiện công tác quản

lý thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Bảo hiểm xã hội huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình” làm đề tài luận văn thạc sĩ của mình, nhằm đưa ra những giải pháp trong

công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài luận văn

* Hệ thống hóa cơ sở lý luận về công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại Bảo hiểm xã hội cấp huyện ở Việt Nam

* Phân tích thực trạng công tác quản lý thu BHXH bắt buộc của BHXH cấp huyện tại tỉnh Thái Bình thông qua việc đánh giá các kết quả đạt được và những tồn tại hạn chế trong trong công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại Bảo hiểm xã hội huyện Tiền Hải

* Xác định các nguyên nhân chính gây ảnh hưởng xấu đến công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình

* Đề xuất một số giải pháp để giải quyết những nguyên nhân tồn tại, hạn chế, những yếu tố tiêu cực trong thời gian tới giúp công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình ngày càng hiệu quả hơn

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài luận văn

Trang 14

đề cập đến công tác thu BHXH tự nguyện, thu BHYT và đối tượng thuộc lực lượng

vũ trang tham gia BHXH;

- Về không gian: Nghiên cứu trên địa bàn huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình;

- Về thời gian: Từ năm 2009 đến 2013

4 Phương pháp nghiên cứu của luận văn

- Phương pháp tổng hợp và phân tích thống kê được sử dụng chính trong quá

trình nghiên cứu

- Các công cụ phân tích thống kê được phối kết hợp với nhau có phân tích, đánh giá thống nhất và chặt chẽ Công cụ chính gồm các bảng thống kê số liệu, biểu đồ, đồ thị

- Trình tự thực hiện: Tổng hợp các văn bản liên quan đến công tác quản lý thu BHXH bắt buộc của BHXH Việt Nam, của BHXH tỉnh Thái Bình, báo cáo thu, báo cáo tài chính của BHXH huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình từ năm 2009 đến năm 2013; Sắp xếp, xử lý số liệu, vẽ biểu đồ minh họa; Phân tích so sánh kết quả, rút ra kết luận

5 Những đóng góp về khoa học và thực tiễn của đề tài luận văn

- Góp phần làm rõ và hoàn thiện hóa thêm cơ sở lý luận về công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH Việt Nam;

- Phân tích, đánh giá khách quan thực trạng công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại Bảo hiểm xã hội huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình trong giai đoạn 2009 - 2013;

- Nêu ra các nguyên nhân và đề xuất một số giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình và là kinh nghiệm, tham khảo áp dụng cho BHXH cấp huyện trên cả nước

6 Nội dung của đề tài, các vấn đề cần giải quyết:

Ngoài phần mở đầu và kiến nghị - kết luận Nội dung của đề tài luận văn được cấu trúc gồm 3 chương:

- Chương I: Cơ sở lý luận chung về quản lý thu Bảo hiểm xã hội

- Chương II: Phân tích thực trạng công tác quản lý thu Bảo hiểm xã hội bắt

Trang 15

buộc tại Bảo hiểm xã hội huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình

- Chương III: Một số giải pháp nhằm cải thiện công tác quản lý thu BHXH bắt buộc trong thời gian tới tại BHXH huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình

Trang 16

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN LÝ THU BHXH 1.1 KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ BHXH

1.1.1 Khái niệm BHXH

Trên thế giới, BHXH ra đời cách đây hàng trăm năm và trở thành giải pháp hữu hiệu giúp con người vượt qua những khó khăn, rủi ro trong cuộc sống và trong quá trình lao động BHXH trở thành nền tảng cơ bản của hệ thống an sinh xã hội của mỗi quốc gia, được thực hiện ở hầu hết các nước trên thế giới và ngày càng phát triển Để đảm bảo quyền lợi cơ bản cho người lao động trên toàn thế giới và an toàn

xã hội, ILO ban hành Công ước số 102 ngày 04/6/1952 về quy phạm tối thiểu an toàn xã hội, có quy định 09 chế độ trợ cấp gồm: chế độ chăm sóc y tế; chế độ trợ cấp TNLĐ-BNN; chế độ trợ cấp ốm đau; chế độ trợ cấp thai sản; chế độ trợ cấp thất nghiệp; chế độ trợ cấp tàn tật; chế độ trợ cấp tuổi già; chế độ trợ cấp tiền tuất và chế

độ trợ cấp gia đình [17]

Ở nước ta hệ thống an sinh xã hội được Đảng, Nhà nước, Chính phủ quan tâm từ rất sớm, đặc biệt chính sách BHXH Năm 1941, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh về nước, trong 10 chính sách của Việt Nam, thì chính sách BHXH được Người đề cập khá toàn diện, với việc ký hàng loạt Sắc lệnh: số 54 (03/11/1945) quy định điều kiện về hưu cho công chức các ngạch; số 58 (10/11/1945) về việc nghỉ gia hạn không lương cho công chức tất cả các ngạch; số 74 (17/12/1945) quy định chế độ hưu cho các nhân viên, công chức mắc bệnh lao, bệnh phong phải nghỉ việc dài ngày Quan điểm của Đảng và Nhà nước về BHXH đã được thể hiện trong Hiến pháp 1946, Hiến pháp 1959 Điều 32 Hiến pháp 1959 quy định: "người lao động được giúp đỡ về vật chất khi già yếu, bệnh tật hoặc mất sức lao động Nhà nước mở rộng dần các tổ chức bảo hiểm xã hội, cứu tế và

y tế để đảm bảo cho mọi người được hưởng quyền đó"

Từ năm 1995, cơ chế quản lý BHXH được đổi mới toàn diện bằng việc Chính phủ ban hành Điều lệ BHXH, đặc biệt Luật BHXH được Quốc hội thông qua, có hiệu lực từ ngày 01/01/2007 Khi chưa có Luật BHXH, khái niệm về BHXH được tiếp cận dưới những góc độ khác nhau:

- Ở góc độ chính sách: BHXH là một chính sách xã hội, nhằm giải quyết các

Trang 17

chế độ xã hội liên quan đến một tầng lớp đông đảo người lao động và bảo vệ sự phát triển kinh tế - xã hội, sự ổn định chính trị quốc gia

- Ở góc độ quản lý: BHXH là công cụ quản lý của Nhà nước để điều chỉnh mối quan hệ kinh tế giữa người lao động, người sử dụng lao động và Nhà nước; thực hiện quá trình phân phối và phân phối lại thu nhập giữa các thành viên trong xã hội

- Ở góc độ tài chính: BHXH là một quỹ tài chính tập trung, được hình thành từ

sự đóng góp của các bên tham gia và có sự hỗ trợ của Nhà nước

- Ở góc độ thu nhập: BHXH là sự bảo đảm thay thế một phần thu nhập khi người lao động có tham gia BHXH bị mất hoặc giảm thu nhập

- Theo Bộ luật Lao động: Bảo hiểm xã hội là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi họ bị mất hoặc giảm khoản thu nhập từ nghề nghiệp do bị mất hoặc giảm khả năng lao động hoặc mất việc làm do những rủi ro

xã hội thông qua việc hình thành, sử dụng một quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham gia bảo hiểm xã hội, nhằm góp phần đảm bảo an toàn đời sống của người lao động

và gia đình họ, đồng thời góp phần bảo đảm an toàn xã hội [14]

Khi Luật BHXH được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XI, kỳ họp thứ 9 thông qua ngày 29/6/2006, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2007 thì khái niệm về BHXH được khái quát đầy đủ nhất như sau:

Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của nguời lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo biểm xã hội [1]

- Khái niệm BHXH bắt buộc

Bảo hiểm xã hội bắt buộc là loại hình bảo hiểm xã hội mà người lao động và người sử dụng lao động phải tham gia [1]

- Khái niệm quỹ BHXH bắt buộc

Quỹ BHXH bắt buộc được hình thành từ nguồn tiền nộp của người sử dụng lao động, người lao động tham gia BHXH bắt buộc, tiền sinh lời của hoạt động đầu

Trang 18

tư từ quỹ, hỗ trợ của nhà nước và các nguồn thu hợp pháp khác, hình thành nên một quỹ tiền tệ tập trung là quỹ dự trữ tài chính để đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động và gia đình họ khi họ bị giảm hoặc mất khả năng lao động hoặc bị mất việc làm vì những "rủi ro xã hội" như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hưu trí, tử tuất [1]

1.1.2 Nguồn hình thành quỹ BHXH bắt buộc

Nguồn tài chính hình thành nên quỹ BHXH bắt buộc bao gồm:

* Thu từ người lao động tham gia BHXH bắt buộc: Theo Điều 91 Luật BHXH

của Quốc hội khóa XI nước CHXHCN Việt Nam quy định:

- Hằng tháng, người lao động quy định tại các điểm a, b, c và d khoản 1 Điều 2 của Luật này đóng bằng 5% mức tiền lương, tiền công vào quỹ hưu trí, tử tuất; từ

năm 2010 trở đi, cứ 2 năm một lần đóng thêm 1% cho đến khi đạt mức đóng là 8%

- Người lao động hưởng tiền lương, tiền công theo chu kỳ SXKD trong các doanh nghiệp nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, diêm nghiệp thì mức đóng bảo hiểm xã hội hằng tháng theo quy định tại khoản 1 Điều này; phương thức đóng được thực hiện hằng tháng, hằng quý hoặc sáu tháng một lần

- Mức đóng và phương thức đóng của người lao động quy định tại điểm e khoản 1 Điều 2 của Luật này do Chính phủ quy định

* Thu từ người sử lao động tham gia BHXH bắt buộc: Điều 92 Luật BHXH

của Quốc hội (Khóa XI) nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định:

- Hằng tháng, người sử dụng lao động đóng trên quỹ tiền lương, tiền công đóng BHXH của người lao động quy định tại các điểm a, b, c và d khoản 1 Điều 2 của Luật này như sau:

+ 3% vào quỹ ốm đau và thai sản; trong đó người sử dụng lao động giữ lại 2%

để trả kịp thời cho người lao động đủ điều kiện hưởng chế độ quy định tại Mục 1 và Mục 2 Chương III của Luật này và thực hiện quyết toán hằng quý với tổ chức bảo hiểm xã hội;

+ 1% vào quỹ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp;

+ 11% vào quỹ hưu trí và tử tuất; từ năm 2010 trở đi, cứ hai năm một lần đúng

Trang 19

thêm 1% cho đến khi đạt mức đóng là 14%

- Hằng tháng, người sử dụng lao động đóng trên mức lương tối thiểu chung đối với mỗi người lao động quy định tại điểm đ khoản 1 Điều 2 của Luật này như sau:

+ 1% vào quỹ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp;

+ 16% vào quỹ hưu trí và tử tuất; từ năm 2010 trở đi, cứ hai năm một lần đóng thêm 2% cho đến khi đạt mức đóng là 22%

- Người sử dụng lao động thuộc các doanh nghiệp nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, diêm nghiệp trả lương theo chu kỳ sản xuất, kinh doanh thì mức đóng hằng tháng theo quy định tại khoản 1 Điều này; phương thức đóng được thực hiện hằng tháng, hằng quý hoặc sáu tháng một lần

* Tiền sinh lời từ hoạt động đầu tư quỹ

* Hỗ trợ của Nhà nước

* Các nguồn thu hợp pháp khác

1.2 VAI TRÕ CỦA BHXH BẮT BUỘC TẠI VIỆT NAM

1.2.1.Vai trò của quỹ BHXH tại Việt Nam

Ở bất kỳ hoàn cảnh, thời điểm nào, rủi ro luôn luôn rình rập, đe dọa cuộc sống của mỗi người gây gánh nặng cho cộng đồng và xã hội Rủi ro phát sinh hoàn toàn ngẫu nhiên bất ngờ không lường trước được nhưng xét trên bình diện xã hội, rủi ro

là một tất yếu không thể tránh được Để phòng ngừa và hạn chế những tác động tiêu cực của rủi ro đối với con người và xã hội là nhiệm vụ, mục tiêu hoạt động của

BHXH Vai trò của BHXH đối với cá nhân tham gia:

- BHXH có vai trò ổn định thu nhập cho người lao động và gia đình họ Khi tham gia BHXH, người lao động phải trích một khoản phí nộp vào quỹ BHXH, khi gặp rủi ro, bất hạnh như: ốm đau, thai sản, tai nạn lao động làm cho chi phí gia đình tăng lên hoặc phải ngừng làm việc tạm thời Do vậy thu nhập của gia đình bị giảm, đời sống kinh tế lâm vào tình cảnh khó khăn, túng quẫn Nhờ có chính sách BHXH

mà họ được nhận một khoản tiền trợ cấp đã bù đắp lại phần thu nhập bị mất hoặc bị giảm để đảm bảo ổn định thu nhập, ổn định đời sống Ngoài việc đảm bảo đời sống

Trang 20

kinh tế, BHXH tạo được tâm lý an tâm, tin tưởng Khi đã tham gia BHXH góp phần nâng cao đời sống tinh thần cho người lao động đem lại cuộc sống bình yên, hạnh phúc cho nhân dân lao động

1.2.2.Vai trò của BHXH đối với xã hội

- Tăng cường mối quan hệ giữa Nhà nước, người sử dụng lao động và người lao động, mối quan hệ ràng buộc, chặt chẽ, chia sẻ trách nhiệm, chia sẻ rủi ro chỉ có được trong quan hệ của BHXH Tuy nhiên mối quan hệ mối quan hệ này thể hiện trên giác độ khác nhau Người lao động tham gia BHXH với vai trò bảo vệ quyền lợi cho chính mình đồng thời phải có trách nhiệm đối với cộng đồng và xã hội Người sử dụng lao động tham gia BHXH là để tăng cường tình đoàn kết và cùng chia sẻ rủi ro cho người lao động nhưng đồng thời cũng bảo vệ, ổn định cuộc sống cho các thành viên trong xã hội Mối quan hệ này thể hiện tính nhân sinh, nhân văn

sâu sắc của BHXH

- BHXH thể hiện chủ nghĩa nhân đạo cao đẹp, tạo cho những người bất hạnh

có thêm những điều kiện, những lực đẩy cần thiết để khắc phục những biến cố xã hội, hoà nhập vào cộng đồng, kích thích tính tích cực của xã hội trong mỗi con người giúp họ hướng tới những chuẩn mực của chân-thiện-mỹ nhờ đó có thể chống lại tư tưởng “đèn nhà ai nhà ấy rạng” BHXH là yếu tố tạo nên sự hoà đồng mọi người, không phân biệt chính kiến, tôn giáo chủng tộc, vị thế xã hội đồng thời giúp mọi người hướng tới một xã hội nhân ái, cuộc sống công bằng, bình yên

- BHXH thể hiện truyền thống đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau tương thân tương ái của cộng đồng: Sự đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau trong cộng đồng là nhân tố quan trọng, giúp đỡ những người bất hạnh là nhằm hoàn thiện những giá trị nhân bản của con người, tạo điều kiện cho một xã hội phát triển lành mạnh và bền vững

- BHXH góp phần thực hiện bình đẳng xã hội: trên giác độ xã hội, BHXH là một công cụ để nâng cao điều kiện sống cho người lao động Trên giác độ kinh tế, BHXH là một công cụ phân phối lại thu nhập giữa các thành viên trong cộng đồng Nhờ sự điều tiết này người lao động được thực hiện bình đẳng không phân biệt các tầng lớp trong xã hội

Trang 21

1.2.3.Vai trò BHXH đối với nền kinh tế thị trường

- Khi chuyển sang cơ chế thị trường, thì sự phân tầng giữa các lớp trong xã hội trở nên rõ rệt Đồng thời tạo ra sự bất bình đẳng về thu nhập giữa các ngành nghề khác nhau trong xã hội Những rủi ro xảy ra trong cuộc sống không loại trừ một ai, nếu rơi vào những người có hoàn cảnh khó khăn thì cuộc sống của họ trở nên càng túng quẫn, BHXH đã góp phần ổn định đời sống cho họ và gia đình họ

- Đối với các doanh nghiệp, khi những người lao động không may gặp rủi ro được cơ quan BHXH chi trả chế độ theo quy định Nhờ vậy tình hình tài chính của các doanh nghiệp được ổn định hơn Hệ thống BHXH đã bảo đảm ổn định xã hội tạo tiền đề để phát triển kinh tế thị trường

- Khi được tham gia BHXH, người lao động sẽ phát huy tinh thần trách nhiệm, gắn bó tận tình với người sử dụng lao động trong làm cho mối quan hệ thị trường lao động được trở nên lành mạnh hơn, thị trường sức lao động vận động theo hướng tích cực góp phần xây dựng và có kế hoạch phát triển chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển nền kinh tế thị trường

- Quỹ BHXH do các bên tham gia đóng góp được tích tụ tập trung rất lớn, phần quỹ nhàn rỗi được đem đầu tư cho nền kinh tế tạo ra sự tăng trưởng, phảt triển kinh tế và tạo việc làm cho người lao động

- BHXH vừa tạo động lực cho các thành phần kinh tế phát triển nhưng mặt khác tạo ra sự bình đẳng giữa các tầng lớp dân cư thông qua hệ thống phân phối lại thu nhập góp phần lành mạnh hóa thị trường lao động

1.3 NỘI DUNG CỦA CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BHXH BẮT BUỘC TẠI VIỆT NAM

1.3.1 Khái niệm quản lý và quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc

* Khái niệm quản lý: Quản lý là những hoạt động một cách có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lý vào một đối tượng quản lý nhất định để điều chỉnh các quá trình xã hội và hành vi của con người từ đó có thể duy trì được tính ổn định của đối tượng [11]

Quản lý bao giờ cũng là một tác động hướng đích, có xác định mục tiêu, thể

Trang 22

hiện mối quan hệ giữa chủ thể quản lý (quản lý, điều khiển) và đối tượng quản lý (chịu sự quản lý), đây là quan hệ giữa lãnh đạo và bị lãnh đạo, không đồng cấp và có tính bắt buộc Nó diễn ra trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người với nhiều cấp độ, nhiều mối liên hệ với nhau

* Quản lý thu BHXH bắt buộc tại Việt Nam

Đối với hoạt động BHXH thì quản lý được bao gồm cả quản lý các đối tượng tham gia và thụ hưởng, quản lý thu, quản lý chi trả và quản lý nguồn quỹ từ đầu tư tăng trưởng Quản lý thu BHXH bắt buộc được tạo nên từ các mối quan hệ bao gồm: Quan hệ giữa Nhà nước - chủ sử dụng lao động, người lao động và cơ quan BHXH Trong mối quan hệ trên, thì người lao động, người sử dụng lao động là đối tượng quản lý Nhà nước giao cho cơ quan BHXH chủ thể quản lý, Nhà nước là chủ thể duy nhất điều tiết và quản lý BHXH Nhà nước thông qua cơ quan lập pháp (Quốc hội) ban hành ra Luật Bảo hiểm xã hội và thông qua Chính phủ đề ra các quy định

về BHXH Thông qua các cơ quan, ngành, đoàn thể của Nhà nước để thực hiện nộp BHXH cho người lao động hưởng lương từ Ngân sách nhà nước và thành lập cơ quan chuyên trách BHXH Việt Nam thực hiện chính sách BHXH Để quản lý thu BHXH bắt buộc đảm bảo theo đúng các quy định của Nhà nước, BHXH Việt Nam phải xây dựng và tổ chức thực hiện chiến lược, chế độ, chính sách, tổ chức nghiệp

vụ, phối hợp với các cơ quan hữu trách và hình thành hệ thống chuyên thu từ Trung ương đến cấp huyện, thực hiện theo một quy trình chặt chẽ, khép kín Như vậy, trong quản lý thu BHXH bắt buộc, mối quan hệ ba bên là người lao động, người sử dụng lao động và cơ quan BHXH được xác lập quyền và trách nhiệm của mỗi bên

do pháp luật về BHXH quy định, các quy định này là những căn cứ pháp lý mà mỗi bên phải tuân thủ, thực hiện nghiêm túc Mặt khác để thu đúng, đủ, kịp thời, không

để thất thoát tiền thu, đòi hỏi cơ quan BHXH phải có phương pháp và biện pháp hữu hiệu, kể các các biện pháp hỗ trợ "thu BHXH là một khái niệm phức hợp, bao gồm các định hướng, chủ trương, phương pháp và biện pháp hữu hiệu nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, chỉ đạo, khuyến khích đẩy mạnh công tác thu BHXH" và

"Quản lý thu BHXH bắt buộc là một quá trình chủ thể quản lý tác động đến đối

Trang 23

tượng quản lý, trong hoạt động dự báo, xây dựng chỉ tiêu kế hoạch, tổ chức thực hiện, điều chỉnh và kiểm tra để đạt được mục tiêu quản lý bằng các nguyên tắc và phương pháp nhất định" [16]

Từ những phân tích trên rút ra khái niệm quản lý thu BHXH bắt buộc như sau: Quản lý thu BHXH bắt buộc là sự tác động của Nhà nước thông qua các quy định mang tính pháp lý bắt buộc các bên tham gia BHXH phải tuân thủ thực hiện; trong

đó cơ quan BHXH sử dụng các biện pháp nghiệp vụ và các phương pháp đặc thù tác động trực tiếp vào đối tượng đóng BHXH bắt buộc để đạt mục tiêu đề ra

1.3.2 Đặc điểm quản lý thu BHXH bắt buộc tại Việt Nam

Công tác quản lý thu BHXH bắt buộc là mảng hoạt động rộng và có ảnh hưởng lớn đối với toàn bộ hoạt động của hệ thống BHXH ở Việt Nam Công tác thu BHXH bắt buộc ở Việt Nam có những đặc điểm sau:

- Công tác thu mang tính chất định kỳ, lặp đi lặp lại thường xuyên theo tháng, quý, năm do đó khối lượng công việc là rất lớn đòi hỏi số lượng cán bộ, công chức, viên chức ngành BHXH phải có trình độ, năng lực, chuyên môn nghiệp vụ để thực hiện tốt nhiệm vụ được giao Cơ sở vật chất, trang thiết bị, máy móc công nghệ thông tin được trang bị hỗ trợ cán bộ, viên chức thực hiện nhiệm vụ chuyên môn

- Số lượng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc ngày một tăng theo sự phát triển của nền kinh tế - xã hội, do đó công tác quản lý thu BHXH gặp không ít những khó khăn, phức tạp trong quá trình thực hiện như:

+ Công tác thu BHXH bắt buộc liên quan trực tiếp đến người lao động và người sử dụng lao động

+ Mức tiền lương theo ngạch, bậc, cấp bậc quân hàm và các khoản phụ cấp chức vụ, phụ cấp thâm niên vượt khung, phụ cấp thâm niên nghề (nếu có), tiền công tháng của người lao động luôn thay đổi

Trong quá trình tiến hành công tác thu với phương châm là thu đúng đối tượng, đúng phạm vi thu và quan trọng hơn nữa là thu được đủ số tiền đóng BHXH

từ các đối tượng tham gia BHXH thì việc tăng cường công tác quản lý thu BHXH là vấn đề được các cơ quan quản lý và mọi người rất quan tâm Để hình thành nên một

Trang 24

kế hoạch thu, một chính sách thu BHXH thích ứng với cơ chế quản lý kinh tế đang trong quá trình đổi mới, đòi hỏi phải nghiên cứu, giải quyết hàng loạt vấn đề cả về

và các chế độ khác theo quy định

- Quản lý tốt đối tượng tham gia: Số đơn vị; số lao động trong diện phải tham gia; quản lý về mức tiền công, tiền lương tham gia; chức danh ngành nghề tham gia;

xử lý, thu hồi đơn vị nợ đọng BHXH

- Thực hiện đúng các quy định về thu - nộp BHXH bắt buộc: Quy trình thu,

phương thức đóng, hình thức đóng BHXH bắt buộc

- Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra tại các đơn vị sử dụng lao động về việc thực hiện chế độ, chính sách BHXH cho người lao động

- Cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin, nâng cao trình

độ chuyên môn nghiệp vụ, phẩm chất đạo đức, ý thức phục vụ của cán bộ, công chức, viên chức trong toàn ngành

* Nguyên tắc quản lý thu BHXH bắt buộc tại Việt Nam:

- Thu đúng: Đúng đối tượng, đúng mức tiền lương, tiền công và đúng thời gian quy định trong HĐLĐ, quyết định tuyển dụng hoặc giao kết lao động từ 3 tháng trở lên, được trả tiền lương, tiền công hằng tháng, từ đó xác định phương thức thu BHXH;

- Thu đủ: Thu đủ số người đang tham gia BHXH bắt buộc và số tiền phải đóng BHXH của người lao động, chủ sử dụng lao động;

Trang 25

- Thu kịp thời: Thực hiện điều chỉnh phát sinh tăng, giảm kịp thời trong tháng

để xác định số phải nộp trong tháng, không để số thu nợ đọng

- Thu tập trung, thống nhất, công khai:

+ Tỉ lệ phần trăm thu BHXH được thống nhất triển khai chung cho các tổ chức, cá nhân tham gia BHXH, theo lộ trình Luật quy định;

+ Nguồn thu BHXH bắt buộc từ BHXH huyện chuyển về BHXH tỉnh và từ tỉnh chuyển tập trung về BHXH Việt Nam để quản lý và điều tiết quỹ;

+ Mức tiền lương tham gia, tỉ lệ thu, phương thức thu, được thống nhất chung trong cả hệ thống từ BHXH huyện đến BHXH Việt Nam dưới sự kiểm tra, kiểm soát của Nhà nước và của các cơ quan chức năng và các tổ chức chính trị - xã hội

- Quản lý thu BHXH bắt buộc an toàn, hiệu quả: Quản lý chặt chẽ số tiền thu BHXH theo chế độ quản lý tài chính của Nhà nước và sử dụng nguồn thu đúng mục đích Nguồn thu BHXH bắt buộc được BHXH Việt Nam đầu tư tăng trưởng để bảo toàn và phát triển quỹ BHXH

* Các chế độ BHXH bắt buộc

Theo Điều 4 Luật BHXH của Việt Nam quy định 05 chế độ đối với người lao động tham gia BHXH bắt buộc, bao gồm: Ốm đau; Thai sản; Tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; Hưu trí; Tử tuất [1]

1.3.4 Bộ máy quản lý thu BHXH bắt buộc tại Việt Nam

Bộ máy quản lý thu BHXH bắt buộc được tổ chức khoa học và thống nhất trong cả hệ thống BHXH cả nước, thực hiện nhiệm vụ như: phân cấp thu, lập kế hoạch, giao chỉ tiêu, thanh quyết toán, kiểm tra, quản lý tiền thu quỹ BHXH và tổ chức, triển khai thực hiện nhiệm vụ thu BHXH bắt buộc theo các quy định

BHXH Việt Nam chịu sự chỉ đạo trực tiếp của Chính phủ, sự quản lý của Nhà nước, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội và các bộ, ngành, cơ quan có liên quan trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, thực hiện quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội trong phạm vi theo phân cấp của Chính phủ [1]

Bảo hiểm xã hội Việt Nam được tổ chức và quản lý theo hệ thống dọc, tập trung, thống nhất từ Trung ương đến địa phương, gồm có:

Trang 26

- Ở Trung ương là Bảo hiểm xã hội Việt Nam

- Ở tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương là Bảo hiểm xã hội tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (gọi chung là Bảo hiểm xã hội tỉnh) trực thuộc Bảo hiểm xã hội Việt Nam

- Ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh là Bảo hiểm xã hội huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là Bảo hiểm xã hội huyện) trực thuộc Bảo hiểm xã hội tỉnh

Hình 1.1 Bộ máy quản lý thu BHXH bắt buộc tại Việt Nam [35 ]

1.3.5 Nội dung công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại Việt Nam

a) Xây dựng kế hoạch thu BHXH bắt buộc hằng năm

Thu BHXH bắt buộc là nguồn thu cơ bản hình thành và bảo toàn quỹ BHXH Căn cứ vào số đơn vị, số lao động, quỹ tiền lương tham gia BHXH và tình hình phát triển kinh tế - xã hội thực tế của địa phương để lập kế hoạch thu BHXH bắt buộc;

Việc lập kế hoạch thu BHXH bắt buộc là quá trình xác định mục tiêu và phương thức để thực hiện hiệu quả mục tiêu: Xác định mục tiêu là số tiền thu BHXH bắt buộc trên cơ sở quỹ tiền lương, tiền công của người lao động, người sử dụng lao động tham gia BHXH bắt buộc và dự báo phát sinh theo thực tế tại địa

Hội đồng quản lý

Bảo hiểm xã hội Việt Nam

Ban thu và các ban nghiệp vụ

Bảo hiểm xã hội tỉnh

Chủ sử dụng laođộng

Trang 27

phương Phương thức thực hiện là các văn bản, quy định, hướng dẫn và các biện pháp thu BHXH bắt buộc được triển khai thực hiện

- Tính số thu BHXH bắt buộc: Căn cứ vào số đơn vị, số lao động và quỹ tiền lương, tiền công tham gia BHXH năm trước và dự tính các yếu tố tác động (phát triển mở rộng đơn vị, lao động tham gia mới, tăng mức lương tối thiểu, v.v) để tính

số thu cho năm sau

- Quy trình lập kế hoạch thu BHXH bắt buộc:

+ Đối với BHXH huyện: Căn cứ tình hình thực hiện năm trước, 6 tháng đầu năm và khả năng mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc trên địa bàn, lập kế hoạch thu BHXH bắt buộc năm sau (mẫu K011-TS) gửi đến BHXH tỉnh trước ngày 10/6 hằng năm

+ BHXH tỉnh: Phòng Thu lập kế hoạch thu BHXH bắt buộc do tỉnh trực tiếp thu; tổng hợp toàn tỉnh, lập kế hoạch thu BHXH bắt buộc (mẫu K01-TS), gửi BHXH Việt Nam trước ngày 15/6 hàng năm

+ BHXH Việt Nam: Ban Thu căn cứ tình hình thực hiện kế hoạch năm trước, ước thực hiện năm nay và các yếu tố ảnh hưởng đến công tác thu BHXH, lập kế hoạch thu BHXH, phối hợp với Ban nghiệp vụ báo cáo Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam, bảo vệ kế hoạch với Nhà nước

- Giao kế hoạch thu BHXH bắt buộc: Sau khi dự toán được phê duyệt, BHXH Việt Nam giao chỉ tiêu kế hoạch thu cho BHXH tỉnh BHXH tỉnh căn cứ vào kế hoạch cấp trên và tình hình kinh tế - xã hội thực tế ở mỗi địa phương để giao chỉ tiêu kế hoạch thu BHXH bắt buộc cho BHXH huyện triển khai thực hiện

b) Quy trình tổ chức thực hiện công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại Việt Nam

Quy trình quản lý thu BHXH bắt buộc được thực hiện theo các Quyết định số 902/QĐ-BHXH ngày 26/6/2007, Quyết định số 1333/QĐ-BHXH ngày 21/2/2008

và thay thế bằng quyết Quyết định số 1111/QĐ-BHXH ngày 25/10/2011của Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam

* Quản lý đối tượng tham gia BHXH bắt buộc (đơn vị sử dụng lao động và

Trang 28

người lao động) Cơ quan BHXH tỉnh, huyện có trách nhiệm:

+ Thông báo, hướng dẫn các đơn vị kịp thời đăng ký tham gia mới, đóng đúng BHXH cho người lao động theo quy định;

+ Định kỳ báo cáo UBND cùng cấp, cơ quan quản lý lao động địa phương tình hình chấp hành pháp luật về BHXH của các đơn vị trên địa bàn, đề xuất biện pháp giải quyết đối với các đơn vị chậm đóng kéo dài hoặc đơn vị cố tình trốn đóng, đóng không đủ số người thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc theo quy định của pháp luật;

+ Các trường hợp đơn vị vi phạm pháp luật về đóng BHXH bắt buộc như: không tham gia hoặc đăng ký đóng không đủ số lao động, không đúng thời hạn theo quy định của pháp luật, cơ quan BHXH lập biên bản, truy thu BHXH cho người lao động theo quy định;

+ Đôn đốc, đối chiếu số thu hằng tháng và số tiền các đơn vị nợ đọng BHXH bắt buộc kéo dài;

+ Hoàn thiện chứng từ, tài liệu khởi kiện các đơn vị nợ đọng tiền BHXH bắt buộc quá thời gian quy định;

+ Cập nhật kịp thời biến động tăng giảm số lao động, tiền lương, tiền công của các đơn vị, mức đóng BHXH của người lao động, chốt sổ BHXH cho người lao động (Hưu trí, chấm dứt HĐLĐ, thuyên chuyển, v.v);

* Quản lý mức đóng BHXH bắt buộc:

Căn cứ hồ sơ của đơn vị và người tham gia BHXH để xác định đối tượng, tiền lương, mức đóng, số tiền phải đóng BHXH đối với người tham gia và đơn vị theo phương thức đóng của đơn vị;

* Quản lý tiền lãi chậm đóng BHXH bắt buộc:

Sau khi cơ quan BHXH và đơn vị đã thanh toán, xác định 2% số tiền trong kỳ của đơn vị được giữ lại theo quy định Số tiền thu BHXH còn lại đơn vị nộp chậm quá thời hạn theo quy định từ 30 ngày trở lên thì phải đóng số tiền lãi chậm nộp theo lãi suất của hoạt động đầu tư từ quỹ BHXH do BHXH Việt Nam quy định từng thời kỳ

* Quản lý phương thức đóng:

Trang 29

- Cơ quan BHXH tỉnh, huyện trực tiếp theo dõi, ghi chép kết quả đóng BHXH của mỗi lao động trong từng đơn vị, làm cơ sở giải quyết hưởng các chế độ BHXH cho người lao động Thực hiện chế độ kế toán, báo cáo, thống kê, đầy đủ về công tác thu theo quy định của Nhà nước và của ngành;

- BHXH Việt Nam chỉ đạo chung BHXH tỉnh, thành phố, quận, huyện, thị xã mở tài khoản chuyên thu tại hệ thống Kho bạc Nhà nước và Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn từ Trung ương đến cấp huyện tạo thuận lợi cho các đơn vị nộp tiền mặt hoặc chuyển khoản tiền BHXH của đơn vị hằng tháng;

* Quản lý số tiền thu BHXH:

- Phối hợp với hệ thống Kho bạc Nhà nước và Ngân hàng cuối hằng ngày tự động chuyển số tiền thu BHXH về tài khoản chuyên thu BHXH cấp trên BHXH huyện không được lấy số tiền thu BHXH để chi sử dụng vào bất cứ mục đích nào;

- Không được lấy số phải chi trả chế độ của người lao động để chuyển sang số thu BHXH của đơn vị;

- Hoàn trả lại tiền thu BHXH đã nộp (do các yếu tố khách quan) thì Giám đốc BHXH cấp tỉnh và tương đương xem xét quyết định;

Quy trình tổ chức quản lý thu BHXH bắt buộc tại ngành BHXH Việt Nam được

mô tả theo hình sau đây:

Trang 30

Hình 1.2 Quy trình tổ chức quản lý thu BHXH bắt buộc [35].

c) Công tác kiểm tra, thanh tra công tác quản lý thu BHXH bắt buộc ở

Việt Nam

* Mục đích: Trong thực tiễn, công tác kiểm tra, thanh tra là một chức năng

thiết yếu không thể thiếu được trong công tác quản lý nói chung, trong quản lý

BHXH và quản lý thu nói riêng Để kịp thời phát hiện những sai sót, hạn chế tiêu

cực trong quá trình thực hiện BHXH của đơn vị sử dụng lao động, từ chấn chỉnh,

uốn nắn, khắc phục những tồn tại, hạn hạn chế đồng thời đôn đốc thực hiện hoàn

thành số thu BHXH bắt buộc

Qua công tác kiểm tra BHXH, quản lý thu BHXH là phải xác định và sửa chữa

được những sai lệch trong hoạt động của cơ quan BHXH so với chính sách pháp

luật, mục tiêu và kế hoạch vạch ra

Hướng dẫn tuyên truyền

Hồ sơ tham gia BHXH

Báo cáo kế hoạchthu BHXH năm sau

Thẩm định, hướng dẫnGiao kế hoạch

Thông báo đối chiếu

Đơn vị, người tham gia BHXH bắt buộc

- Lập kế hoạch thu năm sau

BHXH Việt Nam

Trang 31

Thực tế đã chỉ ra nội dung kiểm tra, thanh tra BHXH, chỉ có thể kiểm tra, thanh tra một số khu vực và một số lĩnh vực quan trọng tác động đến cả hệ thống hoặc kiểm tra, thanh tra phát sinh đột biến cần phải có thông tin phản hồi phục vụ yêu cầu quản lý

* Cơ sở pháp lý của việc kiểm tra, thanh tra công tác thu BHXH bắt buộc:

- Luật BHXH và các văn bản quy định hướng dẫn thực hiện công tác thanh tra, kiểm tra;

- Nghị định số 112/2004/NĐ-CP ngày 16/4/2004 của Chính phủ quy định xử phạt hành chính về hành vi vi phạm luật lao động;

- Nghị định số 135/2007/NĐ-CP ngày 16/8/2007 của Chính phủ quy định xử phạt hành chính trong lĩnh vực BHXH;

- Nghị định số 86/2010/NĐ-CP ngày 13/8/2010 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực BHXH

* Các phương thức kiểm tra hoạt động thu BHXH gồm:

- Kiểm tra công tác BHXH ở các đơn vị sử dụng lao động: Các đơn vị khi đăng ký tham gia BHXH, cơ quan BHXH căn cứ theo các quy định phân loại theo khối (HCSN, Đảng, đoàn thể; DNNN; DN ngoài quốc doanh; DN có vốn đầu tư nước ngoài; khối ngoài công lập; khối xã, phường; HTX; tổ chức và cá nhân,v.v) nhằm theo dõi, quản lý, kiểm tra việc chấp hành thực hiện công tác BHXH được thuận lợi, chính xác, kịp thời;

- Kiểm tra của các cơ quan quyền lực Nhà nước, kiểm tra chuyên ngành và kiểm tra nhân dân (gồm thanh tra nhân dân, kiểm tra của tổ chức đảng, đoàn thể) Tuỳ thuộc vào mục đích, yêu cầu, nội dung và thời gian kiểm tra để có loại hình kiểm tra cho phù hợp: theo thời gian thì có loại hình thường xuyên hay định kỳ; kiểm tra trước, kiểm tra sau, kiểm tra đột xuất; nếu theo phạm vi trách nhiệm thì có kiểm tra nội bộ, kiểm tra của các cơ quan ngoài hệ thống theo quy định của pháp luật (Tổ chức thanh tra Nhà nước, thanh tra nhân dân, thanh tra lao động, v.v);

- Kiểm tra theo phạm vi thẩm quyền, trách nhiệm thì có kiểm tra nội bộ, kiểm tra của cơ quan ngoài hệ thống theo quy định của Pháp luật

Trang 32

* Nội dung kiểm tra quản lý thu BHXH bắt buộc bao gồm:

- Kiểm tra thực hiện công tác BHXH tại các đơn vị sử dụng lao động gồm: + Hồ sơ gốc của người lao động đang lưu tại đơn vị, việc quản lý sổ BHXH của người lao động

+ Danh sách lao động tham gia BHXH, quỹ tiền lương tham gia BHXH, mức tiền lương - tiền công tham gia BHXH cho người lao động so với thực tế bảng thanh toán tiền lương, tiền công hằng tháng của người lao động;

+ Việc trích, nộp (chuyển trả) tiền BHXH hằng tháng cho cơ quan BHXH hay thực hiện chi trả các chế độ BHXH cho người lao động

+ Kiểm tra và đối chiếu phần để lại 2% tiền đóng BHXH của đơn vị để thanh toán các chế độ ngắn hạn cho người lao động

- Kiểm tra việc thực hiện công tác quản lý thu BHXH bắt buộc của cơ quan BHXH các cấp:

+ Công tác lập kế hoạch thu BHXH, bộ máy tổ chức thực hiện thu BHXH, việc kiểm tra, kiểm soát quá trình thực hiện;

+ Kiểm tra việc thực hiện công tác thu tiền BHXH bắt buộc có đúng với Luật BHXH, nguyên tắc tài chính và các quy định của ngành;

+ Kiểm tra, đối chiếu công nợ BHXH và thực hiện tính lãi, phạt tiền do vi phạm pháp luật BHXH đối với người sử dụng lao động;

+ Kiểm tra việc ghi chép, hạch toán, chứng từ, sổ sách, thống kê, báo cáo công tác thu BHXH bắt buộc tại cơ quan BHXH và đối chiếu, đôn đốc Kho bạc Nhà nước, tổ chức Ngân hàng trong việc chuyển tiền thu hằng ngày về tài khoản chuyên thu của BHXH Việt Nam tại Kho bạc Nhà nước, Ngân hàng Trung ương

1.4 CÁC CHỈ TIÊU ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BHXH BẮT BUỘC

Chỉ tiêu đánh giá công tác quản lý thu BHXH bắt buộc được thể hiện qua việc thực hiện công tác hằng năm như sau:

- Đối tượng tham gia BHXH bắt buộc: số người tham gia, đạt tỉ lệ so với kế hoạch giao, số người tăng lên so với cùng kỳ năm trước; Diện bao phủ BHXH đạt tỉ

Trang 33

lệ bao nhiêu so với lực lượng lao động thực tế tại địa phương;

- Tổng số thu BHXH bắt buộc (số thu hằng tháng, số truy thu, thu lãi chậm nộp, số nợ đọng BHXH) đạt được, đạt tỉ lệ so với kế hoạch giao, tăng hoặc giảm (%) so với cùng kỳ năm trước;

- Số tiền nợ BHXH bắt buộc đến 31/12 hằng năm, chiếm bao nhiêu % so với tổng số phải thu BHXH bắt buộc, giảm bao nhiêu so với cùng kỳ năm trước Tỉ lệ

nợ giảm tối đa bằng không là tốt nhất

- Công tác cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý thu BHXH bắt buộc

1.5 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BHXH BẮT BUỘC

1.5.1 Các yếu tố bên ngoài ảnh hưởng đến công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại Việt Nam

Trong công tác quản trị tài chính nói chung và công tác quản lý tài chính ngành BHXH nói riêng bị ảnh hưởng bởi các yếu tố tác động của môi trường bên ngoài tác động Các tác động đó mang lại nhiều cơ hội thuận lợi và cũng không ít thách thức cho các hoạt động tài chính của ngành BHXH, đó là tác động từ môi trường kinh tế - chính trị - xã hội của đất nước:

- Chính sách tiền lương: Giữa chính sách tiền lương và chính sách BHXH nói chung, thu BHXH nói riêng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, chính sách tiền lương làm tiền đề và cơ sở cho việc thực hiện chính sách BHXH Khi Nhà nước điều chỉnh tăng lương tối thiểu chung đồng nghĩa với việc tăng mức đóng BHXH do

đó số thu BHXH cũng tăng theo;

- Quy định của Nhà nước về độ tuổi nghỉ hưu của người lao động: Việc tăng hoặc giảm tuổi nghỉ hưu sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn nhân lực lao động xã hội Đối với quỹ BHXH nói chung và số thu BHXH nói riêng sẽ bị ảnh hưởng xấu nếu giảm độ tuổi nghỉ hưởng chế độ hưu trí Bởi vì, khi giảm tuổi nghỉ hưu sẽ tương ứng giảm thời gian đóng BHXH, giảm nguồn quỹ BHXH;

- Chính sách lao động và việc làm: Chính sách lao động, việc làm có ảnh

Trang 34

hưởng lớn đến khu vực kinh tế ngoài nhà nước và ảnh hưởng trực tiếp đến việc tham gia đóng BHXH của người lao động và người sử dụng lao động, vì:

+ Khi đào tạo nguồn nhân lực lao động có chất lượng về chuyên môn, nghiệp

vụ và tác phong làm việc hiện đại, chuyên nghiệp, ý thức chấp hành kỷ luật lao động và pháp luật Lực lượng lao động này sẽ có cơ hội tìm được việc làm và thu nhập

ổn định, chấp hành tốt chính sách BHXH;

+ Chính sách hỗ trợ phát triển, mở rộng các mô hình kinh tế trong nước và hợp tác với các nhà đầu tư nước ngoài vào đầu tư, sản xuất kinh doanh tạo việc làm cho người lao động và tăng tỷ trọng lao động xã hội tham gia BHXH;

+ Phát triển các trung tâm đào tạo và giới thiệu việc làm, thông tin về cung và cầu nguồn nhân lực trên các lĩnh vực thông tin đại chúng;

- Tốc độ tăng trưởng kinh tế: Tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, việc sản xuất, kinh

doanh được ổn định, đời sống của người lao động dần được nâng cao, từ đó việc chấp hành chính sách BHXH của đơn vị ngày càng tốt;

- Sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, thực hiện công tác quản lý thu BHXH bắt buộc của các cấp uỷ Đảng và chính quyền các cấp ở địa phương;

- Nhận thức, ý thức, tâm lý, thói quen của người lao động và người sử dụng lao động ở mỗi địa phương

- Cơ chế quản lý của ngành BHXH: Có cơ chế phù hợp đối với cán bộ, công chức, viên chức của ngành như: cơ sở vật chất làm việc, chế độ tiền lương và các khoản phụ cấp theo lương, khen thưởng, kỷ luật, v.v

1.5.2 Các yếu tố bên trong ảnh hưởng đến công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại Việt Nam

- Yếu tố con người:

+ Đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, người lao động của ngành BHXH nhiệt tình, tận tụy, sáng tạo, trách nhiệm trong công việc;

+ Cán bộ, công chức, viên chức có tuổi đời, trình độ chuyên môn không đồng đều, số lượng còn thiếu theo yêu cầu nhiệm vụ của ngành, ở BHXH các địa phương cán bộ, viên chức còn phải kiêm nhiệm nhiều việc;

Trang 35

- Phương pháp quản lý thu BHXH bắt buộc vẫn bộc lộ một số điểm hạn chế gây ảnh hưởng tới công tác quản lý thu BHXH bắt buộc;

- Trụ sở làm việc, trang thiết bị, đồ dùng phục vụ cho cán bộ, công chức, viên chức còn nhiều hạn chế;

- Việc phát triển ứng dụng công nghệ thông tin để sử dụng các phần mềm phục

vụ chuyên môn như: Phần mềm thu SMS (BHXH), VSA (kế toán) mang lại hiệu quả cao trong việc quản lý, cập nhật, thống kê, báo cáo, v.v

1.6 KINH NGHIỆM CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BHXH BẮT BUỘC CỦA BHXH HUYỆN, THÀNH PHỐ CÙNG CẤP Ở TRONG NƯỚC

Qua nghiên cứu tổ chức hoạt động BHXH của các nước, cho thấy không có

mô hình tổ chức BHXH chung cho các nước Trên cơ sở các công ước của Tổ chức chức Lao động quốc tế (ILO) về BHXH, tùy theo điều kiện kinh tế - xã hội và thể chế chính trị mà đề ra mô hình tổ chức BHXH của đất nước Để thực hiện chính sách BHXH, ở một số nước cơ quan Chính phủ được giao vừa đảm nhận các chức năng quản lý Nhà nước về BHXH và vừa tổ chức thực hiện các nghiệp vụ BHXH (thường là Bộ Lao động hoặc Bộ Phúc lợi xã hội hoặc Bộ Lao động và An sinh xã hội, v.v) Các nước hoạt động BHXH (quản lý quỹ, quản lý đối tượng, thực hiện thu

- chi BHXH) được coi là một loại dịch vụ công, được giao cho một số hoặc một số

cơ quan BHXH độc lập đảm nhận Các cơ quan này hoạt động dưới sự điều hành của Hội đồng quản lý hoặc Hội đồng quản trị Dù mô hình có thể tổ chức khác nhau, nhưng hoạt động sự nghiệp BHXH với tư cách là hoạt động dịch vụ công, có những nhiệm vụ chức năng chung là: Quản lý đối tượng tham gia BHXH: bao gồm

cả người tham gia và người thụ hưởng [Chỉ thị số 15/CT-TW ngày 26/5/1997 của

Bộ Chính trị]

1.6.1 Kinh nghiệm của BHXH huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình

BHXH huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình là đơn vị trực thuộc BHXH tỉnh đóng trên địa bàn huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình Năm 2013 BHXH huyện Thái Thụy

đã đạt được kết quả cao trong thực hiện nhiệm vụ được giao, được Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam tặng "Bằng khen" đạt thành tích xuất sắc trong công tác thu BHXH, BHYT Qua nghiên cứu Báo cáo tổng kết công tác năm 2013 của BHXH

Trang 36

huyện Thái Thụy cho thấy kết quả như sau: phát triển tăng mới 16 đơn vị với 1.008 lao động tham gia BHXH bắt buộc, nâng tổng số đơn vị tham gia BHXH bắt buộc

là 411 đơn vị với số lao động tham gia BHXH bắt buộc là 9.975 người chiếm 87,5%

số lao động trong các đơn vị sử dụng lao động đóng trên địa bàn huyện; số thu BHXH đạt 185,4 tỷ đồng đạt 106,2% kế hoạch giao, tăng 15% so với cùng kỳ năm trước; Số nợ đọng BHXH chỉ còn 390 triệu đồng, tương đương 0,2% kế hoạch thu, giảm 4,18% so với cùng kỳ năm trước Có được kết quả trên là do: BHXH huyện Thái Thụy ngay từ đầu năm tổ chức cho cán bộ viên chức ký giao ước thi đua, phấn đấu 30% cán bộ, viên chức có sáng kiến kinh nghiệp áp dụng cải tiến trong công tác quản lý thu BHXH; Thường xuyên tranh thủ sự lãnh đạo, chỉ đạo của BHXH tỉnh Thái Bình, UBND huyện, huyện uỷ Thái Thuỵ trong việc thực hiện chính sách BHXH trên địa bàn huyện; BHXH huyện định kỳ báo cáo Ban Thường vụ Huyện

uỷ nghe chuyên đề về thực hiện chính sách BHXH và triển khai tới các cơ sở Đảng; Tham mưu cho UBND huyện có văn bản đôn đốc các đơn vị nợ đọng, lấy công tác thu nộp BHXH là một trong những chỉ tiêu thi đua hàng năm; Tham mưu Thường trực HĐND huyện tổ chức cùng với các ngành Công đoàn, Lao động TBXH, BHXH đi giám sát một số đơn vị trong việc thực hiện chính sách BHXH cho người lao động, tập trung vào các doanh nghiệp có số nợ đọng lớn để đôn đốc trong việc thu nộp BHXH bắt buộc; Tăng cường công tác tuyên truyền để chủ sử dụng và người lao động hiểu rõ nghĩa vụ và quyền lợi khi tham gia BHXH từ đó tự giác chấp hành theo quy định; BHXH huyện đã thành lập tổ thu nợ tập trung bám sát, đôn đốc các Doanh nghiệp có số nợ đọng lớn, kéo dài để hoàn thành kế hoạch thu

và giảm thiểu nợ đọng BHXH bắt buộc; Thực hiện tốt công tác giải quyết chế độ chính sách cho đơn vị là điều kiện để hỗ trợ công tác thu nộp BHXH bắt buộc [Bảo

hiểm xã hội huyện Thái Thụy (2013), Báo cáo tổng kết công tác năm 2013 và phương hướng nhiệm vụ năm 2014]

1.6.2 Kinh nghiệm của BHXH thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định

Theo nguồn thống kê của Chi cục thống kê Thành Phố tỉnh Nam Định năm

2012, trên địa bàn Thành Phố có 415 đơn vị, tổ chức SXKD đang hoạt động sử dụng 12.112 lao động, nhưng thực tế mới có 365 đơn vị với 8.477 lao động tham gia BHXH, một số đơn vị doanh nghiệp nợ đọng BHXH kéo dài với số tiền trên 8 tỷ đồng chiếm 4% Năm 2013 BHXH Thành Phố đã đưa ra nhiều phương hướng, biện pháp để giải quyết, khắc phục có hiệu quả như tuyên truyền trên Báo địa phương, Đài Phát thanh & Truyền hình tỉnh đều có chuyên trang, chuyên mục giải đáp chế

độ, chính sách BHXH, kể cả các Đài Truyền thanh địa phương Trên một số trục

Trang 37

đường lớn, khu công nghiệp đều có pa nô, áp phích; in các tài liệu phát tay, các văn bản hướng dẫn gửi các doanh nghiệp Thực hiện ký kết công tác phối hợp với Ban quản lý khu công nghiệp An Xá, Hoà Xá về việc đảm bảo quyền lợi cho người lao động Trên cơ sở đó, cơ quan BHXH Thành Phố nắm bắt được chính xác số doanh nghiệp và lao động để có biện pháp tích cực vận động; đồng thời phối hợp với Phòng LĐTB&XH, Liên đoàn Lao động, tổ chức các đoàn thanh tra liên ngành để chấn chỉnh kịp thời các vi phạm; những đơn vị cố tình vi phạm thì lập Biên bản xử

lý hành chính hoặc kiến nghị cấp có thẩm quyền, các tổ chức tín dụng, Ngân hàng, Kho bạc Nhà nước can thiệp Đối với những doanh nghiệp nợ đọng BHXH kéo dài; tăng cường cán bộ xuống đơn vị để đôn đốc chủ sử dụng lao động, lập bản cam kết

kế hoạch trả nợ, củng cố hồ sơ khởi kiện ra Tòa án đối với các đơn vị cố tình vi phạm luật BHXH Đến hết năm 2013 BHXH thành phố Nam Định tỉnh Nam Định

đã phát triển mở rộng hầu hết các đơn vị và số lao động đang lao động trong doanh nghiệp tham gia BHXH bắt buộc, các đơn vị đã thực hiện tốt công tác BHXH, tỉ lệ

nợ đọng tiền BHXH giảm xuống còn 2,2% so với cùng kỳ năm trước [3]

TÓM TẮT NỘI DUNG CHƯƠNG I

Nội dung chính trong chương 1 của luận văn đã được thực hiện bao gồm:

- Các khái nhiệm cơ bản về BHXH và BHXH bắt buộc, quỹ BHXH bắt buộc theo các quy định của Pháp luật Việt Nam;

- Phân tích vai trò của BHXH đối với nền kinh tế và xã hội ở Việt Nam Trình bày các đặc điểm và mục tiêu quản lý thu BHXH bắt buộc và cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý thu BHXH ở Việt Nam;

- Các nội dung cơ bản trong công tác quản lý thu BHXH bắt buộc, quy trình thực hiện công tác quản lý thu BHXH bắt buộc, công tác thanh tra, kiểm tra công tác quản lý thu BHXH bắt buộc ở Việt Nam Đồng thời nêu ra các chỉ tiêu, tiêu chí làm cơ sở đánh giá kết quả công tác quản lý thu của BHXH các địa phương;

- Trình bày các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý thu BHXH bắt buộc từ bên trong và bên ngoài ngành BHXH

Trang 38

- Kinh nghiệm quản lý thu BHXH ở một số nước trên thế giới và ở một số địa phương cùng cấp trong nước

Chương một đã trình bày một cách hệ thống và tổng hợp vấn đề cơ sở lý luận

về công tác quản lý thu BHXH bắt buộc ở cấp huyện, cấp tỉnh theo đúng chính sách, quy định của Pháp luật Việt Nam

Trang 39

CHƯƠNG II: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BHXH BẮT BUỘC TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI HUYỆN TIỀN HẢI,

TỈNH THÁI BÌNH 2.1 GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI HUYỆN TIỀN HẢI, TỈNH THÁI BÌNH

2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển của BHXH huyện Tiền Hải

Cùng với sự hình thành hệ thống BHXH của cả nước, BHXH huyện Tiền Hải được thành lập theo Quyết định số 05/QĐ-TCCB ngày 17/5/1995 của Giám đốc BHXH tỉnh Thái Bình, trên cơ sở sáp nhập hai bộ phận từ Liên đoàn lao động huyện Tiền Hải và Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Tiền Hải BHXH huyện Tiền Hải tổ chức thực hiện công tác BHXH theo quy định của Bộ luật Lao động trên cơ sở Điều lệ BHXH mới ban hành kèm theo Nghị định 12/NĐ-CP ngày 26/01/1995 của Chính phủ Khi mới được thành lập BHXH huyện Tiền Hải có

cơ cấu 3 bộ phận chức năng với 7 cán bộ, viên chức chuyển từ Liên đoàn lao động

và Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội chuyển sang; trụ sở làm việc chưa có, còn phải chung với Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Tiền Hải, máy móc, thiết bị phục vụ công tác chuyên môn còn chưa được trang bị đầy đủ Đến năm

2002 được sự quan tâm của BHXH Việt Nam, BHXH tỉnh Thái Bình, Huyện uỷ, UBND huyện Tiền Hải và các Sở, ngành đầu tư xây dựng trụ sở làm việc mới 2 tầng cho BHXH huyện Tiền Hải với diện tích 250m2, tại Thị Trấn Tiền Hải huyện Tiền Hải tỉnh Thái Bình

Thực hiện Quyết định số 20/QĐ-2002/TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc sáp nhập BHYT Việt Nam vào BHXH Việt Nam, ngày 01/01/2003 toàn bộ chức năng nhiệm vụ, bộ máy tổ chức của Chi nhánh BHYT Tiền Hải sáp nhập vào BHXH huyện Tiền Hải và có tên gọi chung là BHXH huyện Tiền Hải thuộc Bảo hiểm xã hội tỉnh Thái Bình [23]

Qua 20 năm hoạt động, BHXH huyện Tiền Hải đã khẳng định vị thế vững chắc, đồng hành cùng sự nghiệp an sinh xã hội trong công cuộc đổi mới của đất nước, góp phần ổn định chính trị xã hội trên địa bàn huyện Tiền Hải, thực hiện mục

Trang 40

tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh

2.1.2 Chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức bộ máy của BHXH huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình

* Chức năng:

- BHXH huyện Tiền Hải là đơn vị trực thuộc BHXH tỉnh Thái Bình đặt tại

huyện Tiền Hải, có chức năng giúp Giám đốc Bảo hiểm xã hội tỉnh Thái Bình tổ chức thực hiện các chính sách, chế độ BHXH, BHYT và trực tiếp thực hiện công tác quản lý thu, chi BHXH, BHYT trên địa bàn huyện Tiền Hải theo phân cấp quản

lý của BHXH tỉnh Thái Bình và quy định của Pháp luật;

- Bảo hiểm xã hội huyện Tiền Hải chịu sự quản lý trực tiếp, toàn diện của Giám đốc Bảo hiểm xã hội tỉnh Thái Bình; chịu sự quản lý về công tác Đảng của Huyện ủy Tiền Hải và quản lý hành chính Nhà nước của UBND huyện Tiền Hải;

- BHXH huyện Tiền Hải có tư cách pháp nhân, con dấu, tài khoản và trụ sở làm việc riêng [23]

* Nhiệm vụ:

- Xây dựng chương trình, kế hoạch phát triển dài hạn, ngắn hạn và chương trình công tác hằng năm trình Giám đốc Bảo hiểm xã hội tỉnh Thái Bình phê duyệt

Tổ chức thực hiện chương trình, kế hoạch sau khi được phê duyệt;

- Tổ chức thực hiện công tác thông tin, tuyên truyền, phổ biến các chế độ chính sách, pháp luật về BHXH, BHYT; tổ chức khai thác, đăng kí quản lí các đối tượng tham gia và hưởng BHXH, BHYT theo phân cấp;

- Tổ chức thực hiện hướng dẫn các đơn vị sử dụng lao động lập danh sách lao động tham gia BHXH, BHYT, BHTN Theo dõi, đôn đốc việc thu nộp BHXH, BHYT đối với các đơn vị, tổ chức và cá nhân tham gia BHXH, BHYT, BHTN;

- Cấp sổ, tờ rời xác nhận quá trình, chốt sổ BHXH, in và cấp thẻ BHYT cho các đối tượng tham gia;

- Tiếp nhận nguồn kinh phí, danh sách từ BHXH tỉnh Thái Bình về bàn giao cho (các đại đại diện chi trả xã, thị trấn, từ tháng 8/2013 trở về trước) và cơ quan Bưu điện huyện (từ tháng 9/2013) để chi trả cho các đối tượng hưởng lương hưu và

Định dạng
Số trang	125
Dung lượng	1,03 MB