Sinh học tế bào - Cấu trúc, chức năng của tế bào

Chương 3: Đại cương cấu trúc, chức năng của tế bào I/ Mở đầu - Tất cả các cơ thể sống đều cấu tạo từ tế bào - Tất cả các tế bào đều có 3 cấu trúc cơ bản:  Tất cả các tế bào đều được ba

SINH HỌC TẾ BÀO

Chương 3: Đại cương cấu trúc, chức

năng của tế bào

I/ Mở đầu

- Tất cả các cơ thể sống đều cấu tạo từ tế bào

- Tất cả các tế bào đều có 3 cấu trúc cơ bản:

 Tất cả các tế bào đều được bao quanh bởi màng sinh chất

 Tất cả các tế bào đều có nhân hoặc nguyên liệu nhân chứa thông tin di truyền

 Tất cả các tế bào đều chứa tế bào chất

II/ Hình thái đại cương của tế bào

- Trong môi trường lỏng, tế bào thường có dạng cầu

- Đa số tế bào thực vật và động vật có dạng hình khối đa giác (12 mặt)

2 Kích thước của tế bào

- Độ lớn của tế bào rất thay đổi

- Thể tích của tế bào cũng rất thay đổi ở dạng khác nhau

- Thể tích của một loại tế bào là cố định và không phụ thuộc vào thể tích chung của cơ thể

3 Số lượng tế bào

- Số lượng tế bào trong cơ thể đa bào là lớn

- Cơ thể đơn bào chỉ gồm một tế bào (vi khuẩn, tảo…)

- Cơ thể đa bào gồm vài trăm tế bào (luân trung Rotifera cơ thể gồm 400 tế bào)

- Cơ thể đa bào được phát triển từ một tế bào khởi nguyên gọi là hợp tử

4 Các dạng tế bào và cấu trúc đại cương

- Dạng có nhân nguyên thuỷ (procaryota) có tổ chức còn nguyên thuỷ, chưa có màng nhân

- Dạng tế bào có nhân chính thức (eucaryota)

III/ Virus

- Dạng sống rất bé, có kích thước từ 15 – 35 nm

- Chưa có cấu tạo tế bào chưa được xem là cơ thể sống

- Sống ký sinh trong tế bào vi khuẩn, thực vật hoặc động vật Đa số virus là những nhận tố gây bệnh

- Virus được cấu tạo gồm:

+ 1 lõi acid nucleic

+ 1 vỏ bao gồm protein

IV/ Tế bào Prokaryote

- Các vi khuẩn (Bacteria) và tảo lam (Cyanobacteria) thường có kích thước nhỏ 1 – 10 µm, thuộc nhóm Prokaryota

- Chúng có nhiều khác biệt với tế bào Eukaryota về bào quan, AND của bộ gen, vách…

- Vi khuẩn rất đa dạng tùy từng loài

- Chúng có ba dạng chính: hình cầu (cầu khuẩn), hình que (trực khuẩn), hình xoắn (xoắn khuẩn)

Tên tổ chức Bản chất hóa học Chức năng

- Phospholipid - Thẩm thấu chọn lọc- Sinh tổng hợp một vài loại protein

- Vận chuyển điện tử trong hô hấp tế bào

- Bài tiết các sản phẩm ngoại bào

4 Mesosome - Protein

- Phospholipid - Cố định NST trong các quá trình nhân đôi AND

- Hình thành vách ngăn trong phân bào

5 Vỏ nhầy - Polysaccharide

- Polypeptide - Bảo vệ tế bào - Tiếp nhận Phage

- Giác bám

6 Tiêm mao - Protein

- Polysaccharide - Cơ quan vận động

4.2 Sự sinh sản của tế bào Prokaryote

- Vi khuẩn sinh sản bằng hình thức trực phân

- Tốc độ phân bào rất nhanh

- Thời gian một chu kỳ tế bào rất ngắn

4.3 Các tổ chức đơn giản bên trong

- Dưới vách tế bào là màng sinh chất bao bọc tế bào chất

- Mesosome là một cấu trúc do màng tế bào cuộn xếp lõm sâu vào khối tế bào chất, nơi gắn ADN vào màng

- Tế bào Prokaryota chưa có ty thể, võng nội chất, glogi Các ribosome nằm rải trong tế bào chất, có chứa ARN

- Các hạt dự trữ gồm lưu huỳnh, tinh bột, giọt mỡ…

- Thể nhân (nucleoid) là 2 sợi AND dài, cuộn khúc được xem là nhiễm sắc thể, không có màng và hạch nhân

- Có lớp vỏ bao ngoài: polysacharide (cellulose)

- Trong tế bào chất có chứa không bào

- Bộ máy phân bào thường thiếu trung tử

- Có lục lạp là cơ quan chuyển hóa năng lượng

- Sự phân chia tế bào chất thực hiện nhờ sự phát triển một vách ngăn mới chia tế bào thành hai phần bằng nhau

Đặc tính chung của các tế bào

9 Có vách tế bào bằng cellulose

Bảng 1: So sánh đặc tính chung của tế bào động vật và thực vật

Tế bào Prokaryote Tế bào Eukaryote

- Vi khuẩn, tảo lam

- Kích thước bé (1 – 3 µm)

- Có cấu tạo đơn giản

- Vật chất di truyền là phân tử ADN

trần dạng vòng nằm phân tán trong tế

bào chất

- Chưa có nhân, chỉ có nucleotid là

phần tế bào chất chứa ADN.

- Tế bào chất chỉ chứa các bào quan

đơn giản như ribosome, mesosome

- Phương thức phân bào đơn giản bằng

- Có nhân với màng nhân Trong nhân chứa nhiễm sắc thể và hạch nhân

- Tế bào chất được phân vùng và chứa các bào quan phức tạp như mạng lưới nội chất, ribosome, ty thể , lục lạp, thể Golgi, lysosome, trung thể…

- Phương thức phân bào phức tạp với

bộ máy phân bào (mitosis và meiosis) -Có cấu trúc lông và roi theo kiểu 9 + 2

Bảng 2: Phân biệt tế bào Prokaryote và Eukaryote

Các tổ chức Prokaryote Eukaryote

1 Nhân - Cấu trúc đơn bào

- Chưa có màng nhân và hạch nhân

2 Phương thức

sinh sản - Sinh sản theo kiểu trực phân (phân bào vô tơ)

- Không chứa histone trong chất nhân

- Phân chia nguyên nhiễm, giảm nhiễm (phân bào có tơ)

- Có chứa histone trong chất nhân

3 Cơ quan tổng

hợp protein - Ribosome 70S (gồm 2 phần dưới đơn vị 30S và 50S).

- Nằm tự do trong tế bào chất, một số ít gắn vào phía trong của màng tế bào

- Ribosome 80S (gồm hai phần dưới đơn vị 60S và 40S)

- Gắn vào phía trong mạng nội chất

- Đặc biệt trong hai bào quan riêng biệt là lục lạp và ty thể có chứa ribosome 70S

6 Các tổ chức bề

mặt - Màng tế bào không chứa steroide, phía bên ngoài màng có thành tế bào (chứa

murein) và một vài loại tổ chức bề mặt khác.

- Màng tế bào có chứa steroide

- Không có thành tế bào và lớp phân

tử murein, không có các tổ chức bề mặt khác.