Hoàn thiện công tác quản lý chống buôn lậu của Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang

Hoàn thiện công tác quản lý chống buôn lậu của Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang Hoàn thiện công tác quản lý chống buôn lậu của Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang Hoàn thiện công tác quản lý chống buôn lậu của Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang luận văn tốt nghiệp,luận văn thạc sĩ, luận văn cao học, luận văn đại học, luận án tiến sĩ, đồ án tốt nghiệp luận văn tốt nghiệp,luận văn thạc sĩ, luận văn cao học, luận văn đại học, luận án tiến sĩ, đồ án tốt nghiệp

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

- -

NGUYỄN NGỌC ƯỚC

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHỐNG BUÔN LẬU CỦA CHI CỤC QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG TỈNH BẮC GIANG

Chuyên Ngành: Quản lý kinh tế

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.TS Lê Thị Anh Vân

HÀ NỘI, 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng, công trình nghiên cứu này là của riêng tôi Những số liệu, thông tin và kết quả nghiên cứu trong luận văn thạc sĩ này là trung thực và chƣa đƣợc sử dụng để bảo vệ bất cứ một luận văn nào

Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn thạc sĩ này đã đƣợc cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều

đã đƣợc chỉ rõ nguồn gốc rõ ràng

Bắc Giang, ngày 27 tháng 8 năm 2018

Tác giả luận văn

Nguyễn Ngọc Ƣớc

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành tốt luận văn này, ngoài những cố gắng nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ của Ban lãnh đạo trường Đại học Bách khoa Hà Nội, Viện Đào tạo sau đại học, Viện Kinh tế

và Quản lý, các đơn vị trong và ngoài ngành Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang Nhân dịp hoàn thành luận văn này, tôi xin được bày tỏ lòng biết

ơn sâu sắc và chân thành tới sự quan tâm giúp đỡ quý báu đó

Tôi xin được chân trọng cảm ơn sự giúp đỡ và hướng dẫn tận tình của các thầy cô trong Viện Kinh tế và Quản lý - Viện Đào tạo sau đại học - Trường Đại học Bách khoa Hà Nội Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn, sự kính trọng sâu sắc tới người hướng dẫn khoa học PGS.TS Lê Thị Anh Vân, người đã tận tình chỉ bảo, trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn này

Tôi xin trân trọng cảm ơn Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang, các phòng ban chức năng, các tổ đội của Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang, đã tận tình giúp đỡ và tạo mọi điều kiện tốt nhất để tôi học tập và thực hiện luận văn này

Trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận văn này, tôi đã nhận được rất nhiều sự quan tâm giúp đỡ, động viên của gia đình, đồng nghiệp, bạn bè Tôi xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ và ghi nhận những tình cảm quý báu đó

Mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng khó tránh khỏi những hạn chế và thiếu sót khi thực hiện luận văn này Kính mong quý thầy cô giáo, bạn bè, đồng nghiệp đóng góp ý kiến để luận văn ngày càng hoàn thiện hơn

Một lần nữa, tôi xin được trân trọng cảm ơn và chúc sức khoẻ, hạnh phúc, thành đạt tới tất cả mọi người!

Nguyễn Ngọc Ước

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vi

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ CHỐNG BUÔN LẬU TẠI CHI CỤC QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG 8

1.1 Hoạt động buôn lậu và chống buôn lậu 8

1.1.1 Khái niệm buôn lậu 8

1.1.2 Khái niệm về gian lận thương mại 11

1.1.3 Khái niệm chống buôn lậu 11

1.1.4 Nguyên nhân xuất hiện buôn lậu 12

1.1.5 Các thủ đoạn buôn lậu 14

1.1.6 Vai trò của công tác quản lý chống buôn lậu 15

1.2 Quản lý chống buôn lậu tại Chi cục quản lý thị trường 22

1.2.1 Bộ máy quản lý chống buôn lậu từ Trung ương đến địa phương 22

1.2.2 Chức năng quản lý chống buôn lậu của Chi cục quản lý thị trường cấp tỉnh 23 1.2.3 Hiệu lực và hiệu quả trong công tác quản lý chống buôn lậu 25

1.2.4 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu lực công tác quản lý chống buôn lậu 25

1.2.5 Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý chống buôn lậu 26

1.3 Kinh nghiệm về công tác quản lý chống buôn lậu tại một số tỉnh ở Việt Nam và khối Asean, bài học rút ra cho Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang 27

1.3.1 Kinh nghiệm của Chi cục quản lý thị trường tỉnh Lạng Sơn 27

1.3.2 Kinh nghiệm của Chi cục quản lý thị trường tỉnh Quảng Ninh 34

1.3.3 Kinh nghiệm của Chi cục quản lý thị trường tỉnh Lào Cai 37

1.3.4 Kinh nghiệm cùa các nước Asean 39

1.3.5 Bài học về quản lý chống buôn lậu rút ra cho Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang 41

Kết luận chương 1: 44

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHỐNG BUÔN LẬU

TẠI CHI CỤC QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG TỈNH BẮC GIANG 45

2.1 Thực trạng chống buôn lậu ở Việt Nam và ở tỉnh Bắc Giang 45

2.1.1 Thực trạng buôn lậu và chống buôn lậu ở Việt Nam 45

2.1.2 Điều kiện tự nhiên- kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến quản lý chống buôn lậu trên địa bàn 49

2.1.3 Kết quả cụ thể về quản lý chống buốn lậu ở tỉnh Bắc Giang 55 6 2.2 Thực trạng công tác quản lý chống buôn quản lý chống buôn lậu tại Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang 66 6 2.2.1 Tổng quan Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang 66 6 2.2.2 Xây dựng mục tiêu, lập kế hoạch, tổ chức thực hiện và tiến hành kiểm tra đánh giá công tác chống buôn lậu ở tỉnh Bắc Giang 70 0 2.2.3 Công tác phối hợp giữa các lực lượng chức năng trong thực thi công tác quản lý thị trường trên địa bàn tỉnh Bắc Giang 79

2.2.4 Tổ chức thực hiện nguồn lực tài chính cho hoạt động quản lý chống buôn lậu trên địa bàn tỉnh Bắc Giang 80 0 2.2.5 Một số vụ việc điển hình về quản lý chống buôn lậu của Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang 81 1 2.3 Đánh giá thực trạng công tác quản lý chống buôn lậu tại Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang 87

2.3.1 Những kết quả đạt được 87 7 2.3.2 Một số hạn chế 88

2.4 Phân tích nguyên nhân của hạn chế 89

2.4.1 Nguyên nhân chủ quan 89

2.4.2 Nguyên nhân khách quan 91

Kết luận chương 2: 93 3 CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHỐNG BUÔN LẬU TẠI CHI CỤC QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG TỈNH BẮC GIANG 94 4

3.1 Định hướng phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Bắc Giang và phương hướng hoàn thiện công tác quản lý chống buôn lậu tại Chi cục quản lý thị trường 94 4

3.1.1 Mục tiêu tổng quát phát triển kinh tế - xã hội 94 4

3.1.2 Chỉ tiêu chủ yếu phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Bắc Giang đến năm 2020 94 4

3.1.3 Phương hướng hoàn thiện công tác quản lý chống buôn lậu tại Chi cục quản

lý thị trường tỉnh Bắc Giang 95 5

3.2 Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chống buôn lậu tại Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang 97 7

3.2.1 Hoàn thiện công tác kiểm tra, kiểm soát chống các hành vi vi phạm pháp luật

về hoạt động thương mại trên địa bàn tỉnh Bắc Giang 97 7

3.2.2 Hoàn thiện và nâng cao hiệu quả công tác tham mưu, giúp việc cho Ban Chỉ đạo 389 tỉnh Bắc Giang 99

3.2.3 Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về phòng chống buôn lậu và gian lận thương mại 99

3.2.4 Hoàn thiện công tác phối hợp giữa các lực lượng chức năng về quản lý chống buôn lậu trên địa bàn 101 1

3.2.5 Tăng cường công tác quản lý hóa đơn, chứng từ 102 2

3.2.6 Tiếp tục đổi mới hoạt động công tác quản lý thị trường 103 3

3.2.7 Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ và xây dựng lực lượng chống buôn lậu trong sạch 104 4

3.2.8 Tăng cường công tác quản lý địa bàn về chống buôn lậu và gian lận thương mại 105 5

3.2.9 Tăng cường đầu tư trang bị máy móc thiết bị hiện đại cho lực lượng chống buôn lậu và gian lận thương mại 105 5

3.2.10 Một số giải pháp khác 106 6

3.3 Kiến nghị 106 6

3.3.1 Đối với Chính phủ 106 6

3.3.2 Đối với Bộ Công thương 111 1

3.3.3 Đối với các bộ, ngành và cơ quan chức năng khác có liên quan 113 3

3.3.4 Đối với UBND tỉnh và các huyện, thành phố ở Bắc Giang 114 4

3.3.5 Đối với các doanh nghiệp trong nước 114 4

3.3.6 Đối với người dân tỉnh Bắc Giang 115 5

Kết luận chương 3: 116 6 KẾT LUẬN 117 7 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 119 19

DANH MỤC BẢNG

Bảng số 2.1: Tổng hợp kết quả thực hiện công tác kiểm tra và xử lý buôn lậu của

Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2014-2017 56

Bảng số 2.2: Kết quả kiểm tra, xử lý các hành vi sản xuất, buôn bán, vận chuyển, tàng trữ hàng cấm, hàng nhập lậucủa Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2014-2017 58

Bảng số 2.3: Kết quả kiểm tra, xử lý các hành vi vi phạm về hàng giả, hàng kém chất lượng, vi phạm về quyền Sở hữu trí tuệ, vi phạm quy định ghi nhãn hàng hóa của Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2014-2017 60

Bảng số 2.4: Kết quả kiểm tra, xử lý các hành vi vi phạm về đăng ký kinh doanh, trốn lậu thuế, đầu cơ, găm hàng của Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2014-2017 60

Bảng số 2.5: Kết quả kiểm tra, xử lý các hành vi gian lận thương mại trong lĩnh vực giá, đo lường của Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2014-2017 61 Bảng số 2.6: Kết quả kiểm tra, xử lý các hành vi vi phạm trong lĩnh vực vệ sinh an toàn thực phẩm, phòng chống dịch bệnh của Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2014-2017 62

Bảng số 2.7: Số vụ xử lý vi phạm buôn lậu tại Bắc Giang 76

trong năm 2017 76

Bảng số 2.8: Các nhóm hành vi và số tiền bị xử lý trong năm 2017 77

Bảng số 2.9: Số tiền xử lý vi phạm buôn lậu ở tỉnh Bắc Giang 78

trong năm 2017 78

DANH MỤC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ

Hình 2.3: Kết quả thực hiện công tác kiểm tra và xử lý buôn lậu của Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2014-2017 57 Hình 2.4: Kết quả kiểm tra, xử lý các hành vi sản xuất, buôn bán, vận chuyển, tàng trữ hàng cấm, hàng nhập lậu của Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2014-2017 59 Hình 2.2: Sơ đồ tổ chức bộ máy Chi Cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang 69

KSVTT : Kiểm soát viên thị trường

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Buôn lậu là một dạng điển hình của tội phạm kinh tế, xuất hiện cùng với sự ra đời của chế độ quản lý ngoại thương và thuế quan ở các quốc gia Tổng quan lịch sử của hành vi buôn lậu cho thấy, nguyên nhân hình thành tội phạm buôn lậu tập trung ở hai phương diện chủ yếu: một là, sự chênh lệch

về giá cả hàng hóa giữa các khu vực và quốc gia; hai là, các quốc gia và vùng lãnh thổ luôn thực hiện và áp dụng những chính sách quản lý hoạt động ngoại thương, xuất nhập khẩu hàng hóa Ngày 11/1/2007, Việt Nam đã chính thức trở thành thành viên của WTO Cùng năm đó, các nhà lãnh đạo ASEAN đã quyết định đẩy nhanh sự hòa nhập toàn diện các nền kinh tế Đông Nam Á vào nền kinh tế toàn cầu bằng cách thúc đẩy quá trình thành lập Cộng đồng kinh

tế ASEAN (AEC) vào cuối 2015 Đối với Việt Nam, sau khi gia nhập AEC, chúng ta sẽ gỡ bỏ hàng rào thuế quan theo lộ trình đối với các nước trong khu vực, đồng thời thực hiện chính sách quản lí ngoại thương theo những quy tắc chung của AEC Theo lộ trình đó, nền kinh tế Việt Nam sẽ ngày càng gia nhập sâu hơn vào môi trường kinh tế khu vực và kinh tế thế giới, sự chênh lệch giá cả hàng hóa giữa thị trường trong nước và thị trường các quốc gia khác trong khu vực sẽ ngày càng thu hẹp, những thay đổi căn bản trong chính sách quản lý xuất, nhập khẩu là tất yếu

Tất cả những vấn đề trên có tác động lớn, ảnh hưởng đa dạng đến tình hình buôn lậu, sản xuất hàng giả, gian lận thương mại,… ở nước ta cũng như tại tỉnh Bắc Giang, đòi hỏi phải có các giải pháp khả thi để tăng cường quản

lý công tác này Trong những năm qua, tình hình kinh tế - xã hội trong cả nước nói chung và tỉnh Bắc Giang nói riêng có những diễn biến tích cực, tăng trưởng kinh tế cao và đạt được mục tiêu đề ra Trong năm 2017, tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm (GRDP) cao nhất từ trước tới nay, đạt 13,3%, vượt 2,8% kế hoạch; tăng trưởng ngành công nghiệp xây dựng, dịch vụ đạt cao hơn năm 2016; trong đó, khu vực công nghiệp xây dựng tăng 25,6%, dịch vụ tăng

8,2%; nông lâm thủy sản giảm 1,5% Quy mô GRDP của tỉnh (tính theo giá thực tế) đạt 69.060 tỷ đồng; GRDP bình quân/người đạt 1.850 USD Tổng thu ngân sách trên địa bàn tỉnh Bắc Giang đạt 5.625 tỷ đồng, vượt 21,7% so với

dự toán Trong đó thu nội địa là 4.625 tỷ đồng, bằng 119,8%, thu thuế xuất nhập khẩu đạt 1.000 tỷ đòng, bằng 131,6% so với dự toán Ở chiều ngược lại, chi ngân sách cả năm đạt 13.139 tỷ đồng, bằng 125,4 dự toán, tăng 18,6% so với năm trước Các hoạt động thương mại, dịch vụ, lưu thông hàng hóa phát triển, sức mua của người dân không ngừng tăng lên Tuy nhiên kinh tế của cả nước cũng như của tỉnh Bắc Giang phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức bởi diễn biến phức tạp của thời tiết như: Biến đổi khí hậu, bão lũ xẩy ra liên tục

ở các tỉnh phía Bắc và miền Trung đã ảnh hưởng lớn tới sản xuất và đời sống nhân dân Thị trường thế giới có nhiều biến động; giá dầu thô, giá vàng liên tục tăng giảm đã tác động đến tình hình sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng Tuy nhiên giá cả hàng hóa thiết yếu trên địa bàn cả nước cũng như ở tỉnh Bắc Giang các năm qua nhìn chung ổn định, các hoạt động thương mại và dịch vụ phát triển

ổn định, đáp ứng nhu cầu của nhân dân, không có hiện tượng đầu cơ, găm hàng, gây sốt giá, không có sự đột biến về giá

Mặc dù vậy, hoạt động vận chuyển, buôn bán hàng cấm, hàng nhập lậu vẫn diễn biến phức tạp trong các năm qua, nhất là vào các dịp gần Tết Nguyên đán, hàng hóa nhập lậu vào thị trường nội địa chủ yếu là các mặt hàng như: Bánh kẹo, mỹ phẩm, đồ điện dân dụng, điện tử, hoa quả sấy khô, quần áo, giầy dép Thủ đoạn hoạt động của các đối tượng buôn lậu, gian lận thương mại thường vào ban đêm; kê khai hàng hóa không đúng số lượng, chủng loại, ghi giá hàng hóa trong hóa đơn thấp hơn giá trị thực tế của hàng hóa bán trên thị trường

Hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng, vi phạm sở hữu trí tuệ trên địa bàn thường là các nhóm hàng may mặc, thiết bị điện tử, đồ gia dụng, hàng tiêu dùng, bột ngọt, mỹ phẩm, giầy dép, túi sách, đồ điện nước, xe đạp điện, phân bón, kính mắt, đồng hồ, phụ tùng xe

máy, ông nước Các mặt hàng này chủ yếu được làm giả từ nước ngoài sau

đó vận chuyển trái phép vào Việt Nam bán cho các cơ sở lén lút gia công, đóng gói Thủ đoạn của các đối tượng chủ yếu tìm mua các loại hàng hóa, nguyên liệu bán thành phẩm giá rẻ, kém chất lượng, không rõ nguồn gốc, xuất

xứ và bao bì, nhãn mác nhái các thương hiệu nổi tiếng, sau đó tổ chức đóng gói thủ công hoặc sử dụng dây chuyền, máy móc thô sơ để gia công, dán nhãn

và cung cấp ra thị trường; các sản phẩm này được bầy bán lẫn với hàng thật hoặc đưa về vùng sâu, vùng xa tiêu thụ do nhận thức, hiểu biết của người dân còn hạn chế, gây nguy cơ ảnh hưởng đến đời sống, sức khỏe của người tiêu dùng

Các hành vi vi phạm về kinh doanh hàng hóa hết hạn sử dụng, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ, hàng vi phạm về vệ sinh an toàn thực phẩm có chiều hướng gia tăng trong các dịp Lễ, Tết Đáng chú ý, tình trạng một số tổ chức, cá nhân sử dụng trái phép chất phụ gia thực phẩm, rượu nấu thủ công không rõ nguồn gốc có dấu hiệu diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe nhân dân

Tình hình vi phạm về giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, giấy phép kinh doanh, điều kiện kinh doanh, chứng chỉ hành nghề, vi phạm về nhãn hàng hóa, niêm yết giá, năm sau không giảm so với năm trước; đối tượng vi phạm vẫn chủ yếu là các hộ kinh doanh nhỏ lẻ, ở vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa

Tình trạng vận chuyển, buôn bán gia cầm, sản phẩm động vật nhập lậu, không rõ nguồn gốc, không qua kiểm dịch thú y trên địa bàn tỉnh năm qua đã giảm nhiều so với các năm trước Tuy nhiên, vẫn còn một số đối tượng vận chuyển, buôn bán gia cầm giống, sản phẩm động vật nhập lậu, không kiểm dịch thú y trên thị trường nhưng không có điểm nóng xảy ra trên địa bàn

Trong điều kiện hiện nay, công tác quản lý chống buôn lậu của Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang vẫn còn những bất cập nhất định cả về cơ chế quản lý và tổ chức thực hiện cần được nghiên cứu tìm kiếm những giải

pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý chống buôn lậu của Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn đến năm 2020.đáp ứng được sự phát triển lớn mạnh của nền kinh tế đất nước cả về chiều rộng lẫn chiều sâu phù hợp với thời đại hội nhập mới

Từ thực tế công tác tại địa phương học viên đã lựa chọn đề tài: “Hoàn

thiện công tác quản lý chống buôn lậu của Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang” làm công trình nghiên cứu luận văn thạc sỹ của mình

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu của đề tài

Cho đến nay có khá nhiều đề tài luận văn cao học viết về quản lý chống buôn lậu trên địa bàn một tỉnh, một thành phố hay phạm vị cả nước, bảo vệ tại Đại học Kinh tế quốc dân, Đại học Thương mại, Đại học Ngoại thương,…Có thể kể đến một số đề tài tiêu biểu bảo vệ trong thời gian gần đây như sau:

Đề tài luận văn “Hoạt động phòng chống buôn lậu và gian lận

thương mại của ngành Hải quan - Thực trạng và giải pháp”, của học viên

Đỗ Thùy Linh, bảo vệ tại Đại hoc Thương mại năm 2016

Đề tài luận văn “Quản lý thị trường nhằm chống kinh doanh hàng

giả trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn”, của Ngyễn Hoàng Tuấn, bảo vệ tại Đại học

Thương mại năm 2015

Đề tài luận văn: “Tăng cường chống buôc lậu và kinh doanh hàng

giả trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa”, của học viên Lê Thu Nga, bảo vệ tại Đại

học kinh tế quốc dân năm 2014

Đề tài luận văn: “Nâng cao hiệu quả chống buôn lâu và gian lận

thương mại của Hải quan Hà Nội”, của học viên Đỗ bảo Ngọc, bảo vệ tài

Đại học Ngoại thương năm 2016

Ngoài ra còn nhiều bài viết về các chủ đề có liên quan đăng trên Tạp chí Công thương, Tạp chí Tài chính,… trong những năm gần đây Tuy nhiên chưa có đề tài nào nghiên cứu có tính cập nhật đến hết năm 2017 về Hoàn thiện công tác quản lý chống buôn lậu của Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc

Giang

3 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

a Mục tiêu nghiên cứu chung:

Trên cơ sở đánh giá thực trạng, các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý thị trường trên địa bàn tỉnh, đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản

lý chống buôn lậu của Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2025

b Mục tiêu nghiên cứu cụ thể

- Hệ thống hóa những vấn đề cơ bản về công tác quản lý chống buôn lậu của cơ quan quản lý thị trường Phân tích và làm rõ các nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý chống buôn lậu, các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả công tác quản lý chống buôn lậu, nghiên cứu kinh nghiệm của một số địa phương có điều kiện tương tự về hoàn thiện công tác quản lý chống buôn lậu của cơ quan quản lý thị trường tỉnh, thành phố

- Phân tích, đánh giá và làm rõ thực trạng công tác quản lý chống buôn lậu của Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang, chỉ ra những ưu điểm, những hạn chế, nguyên nhân chủ quan và nguyên nhân khách quan của những hạn chế về công tác quản lý chống buôn lậu ở Bắc Giang thời gian qua

- Làm rõ phương hướng và mục tiêu về hoàn thiện công tác quản lý chống buôn lậu của Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2025

- Để xuất hệ thống các giải pháp và kiến nghị có tính khả thi, có cơ sở khoa học và sát thực tiễn nhằm hoàn thiện công tác quản lý chống buôn lậu của Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang, từ việc nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm tra, thanh tra vả xử lý buôn lậu phối hợp đồng bộ với các cơ quan chức năng ở địa phương nhằm hoàn thiện công tác quản lý chống buôn lậu, nâng cao chất lượng công tác cán bộ,…

- Góp phần hạn chế tình trạng buôn lậu trên địa bàn, chống thất thu thuế, tăng nguồn thu cho Ngân sách địa phương, bảo vệ sản xuất và uy tín hàng hóa

của địa phương, đảm bảo an toàn cuộc sống của người dân, góp phần chống các tiêu cực khác có liên quan

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

a Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là công tác quản lý chống buôn lậu hiện nay tại Việt Nam nói chung cũng như công tác quản lý chống buôn lậu trên địa bàn tỉnh Bắc Giang nói riêng

b Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi nội dung: Tập trung nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn

về quản lý thị trường và quản lý chống buôn lậu của Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang trong đó công tác quản lý chống buôn lậu đương nhiên không chỉ là một nhiệm vụ của lực lượng quản lý thị trường, mà còn là nhiệm

vụ chung của nhiều cơ quan quản lý nhà nước có liên quan khác Tuy nhiên trong luận văn này việc nghiên cứu chỉ giới hạn chủ yếu là phạm vi công việc của lực lượng quản lý thị trường tại một địa phương cụ thể cấp tỉnh

- Về không gian: Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng, số liệu và báo cáo ở Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang và các cơ quan chức năng có liên quan trực tiếp ở địa phương

- Về thời gian: Số liệu sử dụng cho phân tích thực trạng được thu thập từ năm 2014 - 2017 và đề xuất giải pháp, kiến nghị cho những năm tới, giai đoạn đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2025

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn này sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính Phương

pháp thu thập số liệu, trong đó kết quả nghiên cứu chủ yếu dựa trên việc phân tích các số liệu thứ cấp tại cơ quan, đơn vị quản lý thị trường nơi học viên công tác, cùng với các nguồn số liệu thứ cấp khác Các báo cáo về tình hình quản lý thị trường, chống buôn lậu của Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang Các dữ liệu này được tìm, đọc, tổng hợp, phân tích, đánh giá và trích dẫn đầy đủ

Sau khi thu thập xong dữ liệu, toàn bộ những dữ liệu này được kiểm tra, hiệu chỉnh và sắp xếp theo một trình tự các hoạt động quản lý thị trường và quản lý chống buôn lậu so sánh, đối chiếu, phân tích đánh giá để rút ra những nhận xét, kết luận cần thiết

Các phương pháp phân tích thống kê sử dụng chủ yếu là :

- Phương pháp thống kê mô tả: Thông qua các chỉ tiêu phân tích số tuyệt đối, số tương đối số bình quân phân tích hoạt động quản lý thị trường và quản lý chống buôn lậu

- Phương pháp phân tích: Phân tích thực trạng hoạt động quản lý thị trường và quản lý chống buôn lậu

- Phương pháp so sánh: Thông qua các chỉ tiêu phân tích, đánh giá các các chỉ tiêu thực hiện qua các năm

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính của luận văn được trình bày trong khoảng 110 trang chuẩn, được kết cấu thành 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý chống buôn lậu tại Chi cục quàn lý thị trường

Chương 2: Thực trạng công tác quản lý chống buôn lậu tại Chi cục

quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chống buôn lậu tại

Chi cục quản lý thị trường tỉnh Bắc Giang trong thời gian tới

CHƯƠNG 1:

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ CHỐNG BUÔN LẬU TẠI CHI CỤC QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG

1.1 Hoạt động buôn lậu và chống buôn lậu

1.1.1 Khái niệm buôn lậu

Trong những thập niên gần đây, kinh tế thế giới phát triển mạnh mẽ, hội nhập kinh tế giữa các quốc gia và vùng lãnh thổ ngày càng sâu rộng, giao dịch thương mại không ngừng gia tăng, thì những hành vi buôn lậu và gian lận thương mại cũng phát triển không ngừng cả về quy mô lẫn tính chất, thủ đoạn Để hiểu rõ thế nào là buôn lậu và gian lận thương mại, luận văn lần lượt nghiên cứu từng nội dung của một số khái niệm chủ yếu có liên quan trực tiếp đến đề tài:

Thuật ngữ buôn lậu được sử dụng với những ý nghĩa rất khác nhau Xét

từ góc độ khoa học và ngôn ngữ thì “buôn lậu là buôn bán những hàng hoá trốn thuế và hàng cấm” Đây là khái niệm có tính chất được kế thừa những

nhận thức và những hiểu biết từ xưa đến nay của cụm từ này và khá phù hợp với quan niệm phổ biến hiện nay

Buôn lậu: theo từ điển tiếng Việt, buôn lậu được định nghĩa là "buôn bán

hàng trốn thuế hoặc hàng quốc cấm" Đó là định nghĩa buôn lậu nói chung,

quốc cấm có nghĩa là luật pháp của quốc gia nghiêm cấm, không cho phép buôn bán mặt hàng đó Còn trong ngữ cảnh quốc tế, buôn lậu được hiểu là buôn bán hàng hoá, tiền tệ và các phương tiện thanh toán khác qua biên giới trốn tránh sự kiểm soát nhà nước nhằm mục đích kiếm lời

Buôn lậu là hành vi vận chuyển, mang hàng hoá một cách bí mật và không hợp pháp vào và ra khái một quốc gia, một vùng lãnh thổ, một đặc khu

mà không chịu trả thuế

Buôn lậu được hiểu một cách rộng hơn và đầy đủ hơn đó là tất cả các

hành vi buôn bán trái phép qua biên giới những loại hàng hoá, ngoại tệ, kim khí và đá quý, những vật phẩm có giá trị lịch sử, văn hoá, mà nhà nước cấm xuất khẩu hay nhập khẩu, hoặc buôn bán hàng hoá nói chung qua biên giới mà trốn thuế và trốn sự kiểm tra của hải quan

Công ước NAIROBI - Công ước quốc tế về giúp đỡ hành chính lẫn

nhau, ngăn ngừa , điều tra và trấn áp các vi phạm hải quan, cũng đưa ra khái

niệm buôn lậu đó là gian lận thương mại nhằm che dấu sự kiểm tra, kiểm soát của Hải quan bằng mọi thủ đoạn, mọi phương tiện trong việc đưa hàng hoá lén lút qua biên giới

Về tội danh buôn lậu và vận chuyển trái phép hàng hoá, tiền tệ qua biên giới, có thể hiện nay các nước đều phải đối mặt với tệ nạn buôn lậu và gian lận thương mại, nên tại khá nhiều nước đã quy định các tội danh buôn lậu, vận chuyển đồ cấm, như: thuốc phiện, vũ khí, thuốc nổ là tội hình sự, còn các tội buôn lậu hàng hóa thông thường là buôn lậu, trốn thuế và gian lận thương mại

Từ khái niệm nêu trên cho thấy, từ “buôn lậu” được chia làm hai loại như sau:

- Trốn tránh hoặc tìm có cách trốn tránh nộp thuế, lệ phí theo quy định

- Nhập khẩu, xuất khẩu hay cố tìm cách nhập khẩu, xuất khẩu hàng hoá nằm trong những mặt hàng cấm theo quy định của pháp luật, các chính sách hay hạn ngạch khác

Trước năm 1985, thuật ngữ "tội buôn lậu" đã được đề cập trong một số văn bản pháp luật nước ta như Pháp lệnh về nhiệm vụ, quyền hạn của lực lượng cảnh sát nhân dân (20/7/1962); Pháp lệnh trừng trị các tội đầu cơ, buôn lậu, làm hàng giả, kinh doanh trái phép (30/6/1982) Song về cơ bản tội danh

"buôn lậu" lúc đó chưa được hướng dẫn nhận diện đầy đủ với các yếu tố cấu thành và dấu hiệu pháp lý đặc trưng Phần lớn người ta vẫn chịu ảnh hưởng

của các quan niệm truyền thống, cho rằng buôn lậu bao gồm các hành vi kinh doanh trái phép, trốn thuế, đầu cơ tích trữ, làm hàng giả, buôn bán hàng cấm

Từ năm 1985, Bộ luật Hình sự ra đời (27/06/1985) đã chính thức ghi nhận tội danh buôn lậu Điều 97 của Bộ Luật Hình sự tội buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hoá, tiền tệ qua biên giới được quy định: "Người nào buôn bán trái phép hoặc vận chuyển trái phép qua biên giới hàng hoá, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý, đá quý hoặc vật phẩm thuộc di tích lịch sử, văn hoá thì bị phạt tù từ hai năm đến bảy năm …" Bắt đầu từ đây, tội danh buôn lậu đã được xác định với bốn yếu tố cấu thành tội phạm (các mặt khách thể, mặt khách quan, mặt chủ thể, mặt chủ quan) và những dấu hiệu pháp lý đặc trưng, nên đã có tác dụng hướng dẫn nhận thức cũng như chỉ đạo thực phi pháp luật

Từ năm 1986, Việt Nam chuyển sang phát triển kinh tế thị trường, tình hình buôn lậu có xu hướng gia tăng Đến năm 1999, trước yêu cầu của thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm buôn lậu, tại kỳ họp thứ 6 Quốc hội khoá 10, ngày 21/12/1999, Quốc hội đã thông qua việc sửa đổi, bổ sung, sửa đổi Bộ luật hình sự, tại Điều 153 của Bộ luật, tội buôn lậu được quy định thành một tội độc lập (đã tách tội vận chuyển trái hàng hoá, tiền tệ qua biên giới được quy định tại Điều 154 Bộ luật hình sự):

Như vậy, theo quy định của nhà nước, mà cụ thể ở đây là tại Điều 153 của Bộ luật hình sự năm 1999, Buôn lậu được định nghĩa là: “buôn bán trái phép qua biên giới hàng hóa, tiền tệ, kim khí quý, đá quý hoặc những vật phẩm có giá trị khác ” Hành vi “buôn bán trái phép qua biên giới” là cấu thành cơ bản của tội buôn lậu, được xác định như sau:

- Kinh doanh, buôn bán trái với quy định của pháp luật những hàng hóa, tiền tệ, kim khí quý, đá quý có giá trị từ 100 triệu đồng trở lên hoặc hàng hóa là các vật phẩm thuộc di tích, lịch sử văn hóa hay hàng cấm có số lượng lớn Hành vi đó thường được thể hiện dưới một số hình thức như: không khai

báo, khai báo gian dối; giả mạo giấy tờ dùng trong xuất, nhập khẩu; giấu hàng hoá tiền tệ

- Không có đầy đủ các giấy tờ hợp lệ của các cơ quan có thẩm quyền khi thực hiện xuất khẩu, nhập khẩu, kinh doanh, vận chuyển hàng hóa

Hoạt động buôn lậu xẩy ra ngày càng nhiều hơn khi hoạt động giao thương, nhất là giao thương quốc tế thông qua các hoạt động xuất nhập khẩu ngày càng gia tăng trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay

1.1.2 Khái niệm về gian lận thương mại

Một thuật ngữ nữa luôn gắn liền với buôn lậu đó là "gian lận thương mại" Gian lận thương mại theo Từ điển Việt là "dối trá, lừa lọc" trong hoạt động thương mại Người có hành vi gian lận thương mại gọi là "gian thương" tức là "người có nhiều mưu mô lừa lọc"; "kẻ buôn bán gian lận và trái phép" Hành vi gian lận thương mại trước hết phải là hành vi gian lận nói chung, nhưng hành vi gian lận này phải được thể hiện trong lĩnh vực thương mại thông qua đối tượng thể hiện hàng hoá, dịch vụ Chủ thể của hành vi gian lận thương mại là các chủ hàng, có thể là người mua, người bán cũng có khi

là cả người mua và người bán Mục đích của hành vi gian lận thương mại là nhằm thu lợi bất chính do thực hiện trót lọt hành vi lừa đảo, dối trá

Hàng hóa xuất nhập khẩu là hàng hóa được sản xuất tại một quốc gia nào

đó được nhập khẩu về một quốc gia khác, hay hàng hóa được sản xuất, lắp ráp tại một quốc gia này và được xuất khẩu sang một quốc gia khác

1.1.3 Khái niệm chống buôn lậu

Khái niệm chống buôn lậu là chính phủ, chính quyền các quốc gia, vùng lãnh thổ, đặc khu hành chính, sử dụng tổng hợp các biện pháp ngăn chặn, phòng ngừa, xử lý các hành vi vận chuyển, buôn bán, tiêu thụ hàng hóa trốn thuế, gian lận thương mại, hàng giả, hàng hóa không được pháp luật cho phép

Để thực hiện nhiệm vụ quản lý chống buôn lậu, Quốc hội ban hành luật

có liên quan, Chính phủ thường thành lập và tổ chức các cơ quan chuyên

trách có chức năng chống buôn lậu, như: Hải quan, biên phòng, quản lý thị trường, và giao các chức năng cụ thể cho các cơ quan này trong các hoạt động ngăn chặn, phòng ngừa, xử lý các hành vi buôn lậu Tại Việt Nam, cơ quan quản lý thị trường được giao nhiệm vụ quản lý chống buôn lậu có tính

hệ thống Tại Trung ương, Cục quản lý thị trường trực thuộc Bộ Công thương

và có hệ thống dọc xuống cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương Cơ quan quản lý chống buôn lậu chuyên trách ở các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương là Chi cục quản lý thị trường trực thuộc Sở công thương Chi cục quản lý thị trường có các chức năng cụ thể về quản lý chống buôn lậu và có các đơn vị, tổ chức trực thuộc theo quyết định của cấp có thẩm quyền

1.1.4 Nguyên nhân xuất hiện buôn lậu

Buôn lậu là hiện tượng kinh tế - xã hội xuất hiện trong hoạt động lưu thông hàng hoá cùng với sự ra đời của hàng rào thuế quan Nếu như hoạt động lưu thông hàng hoá góp phần cân bằng quan hệ cung - cầu trên thị trường thì những nguyên nhân cơ bản của sự tồn tại và phát triển của tình trạng buôn lậu

là sự chênh lệch giá cả, nhu cầu sử dụng hàng hoá ở các vùng địa lý khác nhau, do hành vi kiếm lời bất chính, cạnh tranh trái pháp luật, không lành mạnh

Doanh số bán lẻ trên thị trường xã hội là chỉ tiêu phản ánh nhu cầu tiêu dùng thực đã được thực hiện của toàn xã hội Còn chỉ số giá cả, và theo đó là

sự biến động của nó là chỉ tiêu phản ánh tương quan giữa hai đại lượng hàng hoá và sức mua Nói cách khác đó là chỉ tiêu phản ánh mối quan hệ cung cầu

về hàng hoá Hiểu được bản chất kinh tế của vấn đề này, các nhà sản xuất tìm cách tiết kiệm chi phí, hạ giá thành trên cơ sở cải tiến mẫu mã hấp dẫn, phù hợp thị hiếu sử dụng, nâng cao chất lượng sản phẩm, bán ra với giá thị trường chấp nhận, nhằm quay vòng vốn nhanh, thu lợi nhuận cao Để làm được những điều này không phải là việc dễ dàng và lại nhất là trong điều kiện cạnh tranh gay gắt hiện nay Một trong những hiện tượng cạnh tranh, kinh doanh để kiếm lời nhưng trái pháp luật là lao vào "buôn lậu" Một số nhà kinh doanh

thuộc các thành phần kinh tế, dù ở mức độ khác nhau đã tìm đủ mọi cách luồn lách để thắng trong cuộc chạy đua "một vốn bốn lời", chạy theo lối sống giàu sang nhưng lại không đủ khả năng làm giàu hợp pháp mà kinh doanh một cách bất hợp pháp để kiếm lời nhanh và dễ dàng Lợi ích cá nhân của họ đặt lên quá cao mà không nghĩ đến lợi ích tập thể, lợi ích quốc gia Từ đó mà buôn lậu ngày càng nảy sinh và phát triển, hành vi buôn lậu ngày càng tinh vi, diễn biến ngày càng phức tạp là điều bức xúc đối với xã hội hiện nay

Nhu cầu sử dụng hàng hoá ở các vùng địa lý khác nhau và hàng hoá có chất lượng cao, giá thấp hơn ở nơi này sẽ có xu hướng chuyển sang nơi khác

có hàng hoá với chất lượng thấp hơn, giá cao hơn Đây cũng là quy luật cạnh tranh trong lưu thông hàng hoá Tuy nhiên trong một số trường hợp để bảo vệ sản xuất nội địa Nhà nước phải dùng đến hàng rào thuế quan (thậm chí thuế rất cao), gian thương tìm mọi thủ đoạn để tàng trữ buôn bán, vận chuyển hàng hoá qua biên giới, cũng như lợi dụng mọi khe hở để gian lận số lượng, chủng loại, đánh lẫn hàng hoá … để trốn thuế kiếm lời bất chính Một số loại hàng hoá nhà nước cấm buôn bán vì lý do bảo vệ an ninh quốc phòng, trật tự an toàn xã hội, bảo vệ sức khỏe cộng đồng (ma túy, vũ khí, rác thải…), trên thực

tế một số loại hàng hóa cấm nhu cầu vẫn có nên giá cao, việc buôn bán trái phép những hàng hoá này mang lại lợi nhuận rất cao lại càng thúc đẩy gian thương buôn bán để kiếm lời bất chính Hoặc có những loại hàng hoá buôn bán phải có phải được sự cho phép của nhà nước (hàng hóa đã qua sử dụng, biệt dược,…) vẫn bị gian thương tìm mọi cách để buôn bán kiếm lời

Đối với mỗi quốc gia tuỳ thuộc quy định của pháp luật, chính sách quản lý kinh tế, yêu cầu bảo hộ nền sản xuất nội địa và khả năng quản lý khác nhau thì quy mô, tính chất, mức độ buôn lậu cũng khác nhau Buôn lậu gắn bó rất chặt chẽ với các tệ nạn tham nhũng, tiêu cực và các tệ nạn xã hội khác Trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay thì những tệ nạn này không ngừng gia tăng và diễn biến ngày càng phức tạp

1.1.5 Các thủ đoạn buôn lậu

Lịch sử quan hệ buôn bán giữa các quốc gia từ trước đến nay, theo quy luật vừa trao đổi nhưng cũng vừa cạnh tranh gay gắt, bên cạnh đó các đối tượng buôn lậu luôn tìm mọi thủ đoạn để kiếm lời bất hợp pháp:

Một là, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới; hoặc thông qua

các cửa khẩu đường bộ, đường biển, đường hàng không, đường bưu điện nhưng giấu diếm tinh vi, trốn tránh sự quản lý của cơ quan chức năng

Hai là, khai báo không trung thực về hàng hóa thực xuất, nhập khẩu: trị

giá hàng hóa về số lượng, trọng lượng và chất lượng hàng hóa, xuất xứ hàng hóa

Áp sai mã số để hưởng thuế suất thấp Kê khai giá tính thuế nhập khẩu thấp hơn mức giá tối thiểu đối với hàng nhập khẩu Kê khai hàng không trung thực giá thực tế mua bán Kê khai sai tên gọi các loại hình thanh toán dẫn đế

số thuế khai báo thấp hơn số thuế phải nộp Gian lận trong khấu trừ, hoàn thuế giá trị gia tăng

Ba là, xuất trình không đúng chủng loại hàng hóa

Bốn là, xuất trình giấy tờ, chứng từ hàng hóa xuất, nhập khẩu không

đầy đủ, thiếu trung thực, không chính xác

Ở Việt Nam, do những đặc điểm riêng, kinh tế mới phát triển, luật pháp chưa hoàn chỉnh, quản lý kinh tế- xã hội còn bất cập nên các thủ đoạn buôn lậu cũng có những đặc điểm riêng Qua khảo sát những năm gần đây cho thấy bọn buôn lậu dùng các phương thức thủ đoạn sau:

Trên tuyến thương mại, đối tượng thường lợi dụng chính sách cho phép xuất nhập khẩu linh kiện CKD, IKD, SKD được hưởng thuế suất thấp; các chính sách cho đem theo hàng hóa của những người học tập, lao động ở nước ngài, tiêu chuẩn hàng hóa được phép mua đối với thuyền viên, chế độ quà biếu; khai báo sai tên hàng, số lượng , chủng loại: xuất xứ hàng hóa: hoặc lợi dụng quy định cho hàng hóa chuyển tiếp, hàng chuyển khẩu, chế độ kiểm hóa theo yêu cầu của khách hàng; kiểm hóa theo tỷ lệ phần trăm; móc nối với một

số phần tử thoai hóa trong cơ quan chức năng như Biên Phòng, Hải quan vv

Trên tuyến biển, đối tượng buôn lậu hoạt động bán công khai chủ yếu

là các thủy thủ tàu viễn dương, lợi dụng các phương tiện của nhà nước để buôn lậu “ bọn buôn lậu triệt để tận dụng các phương tiện của nhà nước để vận chuyển hàng hóa Qua khảo sát cho thấy 80% số vụ buôn lậu có sự tham gia của các doanh nghiệp nhà nước và các lực lượng vũ trang; trong đó 40%

là trực tiếp buôn lậu và 60% là do tư nhân núp bóng để buôn lậu”, hoặc lợi dụng các chính sách quy định về hành lý, chế độ của những người thường xuyên làm việc trên tàu biển để buôn lậu

Khi bị truy bắt gắt gao chúng chuyển sang hoạt động bí mật; cụ thể các tàu chở hàng lậu ở nước ngoài về thường trốn tránh sự kiểm tra, kiểm soát của các cơ quan chức năng, lén lút đưa hàng vào bờ; hàng hóa thường là hàng cấm, hàng hóa có giá trị kinh tế cao, lãi suất lớn Ngoài ra, chúng còn tổ chức lực lượng ngầm theo dõi, năm quy luật hoạt động của các lực lượng công an, Hải quan, Quản lý thị trường, Biên phòng vv nắm giờ xuất phát và hành trình của tàu tuần tra, chống buôn lậu của cơ quan chức năng để đối phó Vì lợi nhuận, đối tượng buôn lậu không từ thủ đoạn nào và chống đối ngày càng quyết liệt

1.1.6 Vai trò của công tác quản lý chống buôn lậu

Việt Nam đang trong giai đoạn hội nhập, tạo thuận lợi cho sự phát triển kinh tế của đất nước song cũng tiềm ẩn yếu tố bất lợi, trong đó tình trạng xuất hiện ngày càng nhiều thủ đoạn buôn lậu tinh vi, phức tạp, có tính chất xuyên quốc gia là một minh chứng

Nhận định của lực lượng Quản lý thị trường cũng như các cơ quan an ninh đều cho thấy, tình hình buôn lậu, vận chuyển hàng hoá qua biên giới đang ngày càng diễn biến phức tạp, phương thức thủ đoạn tinh vi hơn, vi phạm nghiệm trọng hơn, hoạt động buôn lậu có tổ chức và chuyên nghiệp cao, lợi dụng những bất cập về cơ chế, chính sách trong điều hành xuất nhập khẩu… Nhiều vụ vi phạm bị phát hiện có sự câu kết của các đối tượng buôn lậu trong nước với các đối tượng ở nước ngoài và một số cán bộ tha hóa, biến

chất của các lực lượng chức năng Các mặt hàng vi phạm phổ biến là hàng cấm, hàng áp dụng ưu đãi thuế quan, xuất xứ, hàng thuộc diện quản lý chuyên ngành…

Tại một số cửa khẩu, để né tránh sự kiểm tra, kiểm soát của các cơ quan chức năng, các đối tượng buôn lậu thường chia nhỏ, xé lẻ hàng hoá, thuê cửu vạn mang vác hàng qua biên giới vào những giờ cao điểm Sau đó dùng

xe máy vận chuyển hàng lậu vào các khu vực chợ, bến xe, giấu giếm trong các xe container, xe tải, xe khách được gia cố hầm vách để đưa đi tiêu thụ ở các tỉnh Ngoài ra, các đối tượng buôn lậu cũng thường lợi dụng đường mòn lối mở để vận chuyển hàng trái phép

Những thực tế đó đang đòi hỏi cơ quan chức năng, trong đó có lực lượng Quản lý thị trường cần nâng cao hiệu lực trong công tác chống buôn lậu

* Hậu quả tiêu cực của buôn lậu

- Hậu quả đối với nền kinh tế:

Buôn lậu có tác hại rất lớn đối với nền kinh tế và những thành tựu của công cuộc đổi mới mà đất nước đang tiến hành Buôn lậu có nguy cơ kìm hãm tốc độ phát triển của nền kinh tế, tạo thành một lực cản lớn đối với quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Hàng hoá nhập lậu là hàng gian lận, trốn thuế sẽ làm mất tính cân bằng trong cạnh tranh thương mại giữa hàng nội và hàng ngoại, đồng thời làm thất thu thuế xuất, nhập khẩu và các sắc thuế khác dẫn đến thất thu cho ngân sách nhà nước Thuế quan đánh trên hàng hoá xuất, nhập khẩu, nhằm mục đích làm tăng giá của hàng nhập khẩu, bảo vệ và kích thích sản xuất nội địa Vì vậy, hàng nhập lậu - gian lận trốn thuế đã phá vỡ cạnh tranh lành mạnh giữa hàng nội và hàng ngoại nhập Hàng ngoại nhập lậu vào thị trường do trốn thuế nhập khẩu nên giá rẻ hơn, chất lượng cao hơn hàng nội do có công nghệ sản xuất tiên tiến, thiết bị khoa học hiện đại Trong khi đó, những doanh nghiệp, cơ sở sản xuất trong nước vẫn phải nhập khẩu và chịu thuế một số nguyên vật liệu,

trong quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, họ còn phải nộp các khoản thuế khác như: thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp… Mặt khác, hệ thống công nghệ kỹ thuật trong một số lĩnh vực sản xuất hiện vẫn còn đang lạc hậu, không đồng bộ, năng suất và hiệu quả thấp, hàng hoá không phù hợp thị hiếu người tiêu dùng, nên không đủ sức cạnh tranh với hàng ngoại ngay trên chính thị trường của mình Theo quy luật cung - cầu và giá trị hàng hoá trên thị trường thì cuộc cạnh tranh giữa hàng nội và hàng nhập thì hàng nhập lậu do giá rẻ hơn, chất lượng cao hơn, làm cho hàng nội không tiêu thụ được trên thị trường dẫn đến đọng vốn, thiếu nợ vốn Điều này dễ làm cho các doanh nghiệp sản xuất đứng trước nguy cơ phá sản, nhất là những doanh nghiệp và những ngành công nghiệp non trẻ, mới ra đời Đây thực sự là mối

đe dọa đời sống của hàng nghìn công nhân trong các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất trong nước

Cạnh tranh không lành mạnh giữa hàng nội và hàng nhập lậu không chỉ gây thiệt hại cho người sản xuất, mà còn ảnh hưởng đến người tiêu dùng Hàng ngoại tràn ngập thị trường với giá rẻ tạo nên thị hiếu, tâm lý ưa dùng hàng ngoại Tuy hàng ngoại với giá rẻ hơn giá thành hàng nội là do trốn được thuế nhưng rất bấp bênh vì không phải lúc nào nhập hàng cũng trốn được thuế Mặt khác, các hoạt động tăng cường đấu tranh chống buôn lậu, gian thương mại của các lực lượng chức năng sẽ làm cho nguồn hàng khan hiếm,

vì vậy trong từng thời kỳ sẽ nẩy sinh cơn sốt về giá, về hàng, làm đảo lộn sự

ổn định giá cả trên thị trường Với cạnh tranh đó, kết cục tất yếu là hàng ngoại lấn át hàng nội địa, phá vỡ thế bình ổn giá cả, sản xuất trong nước bị đình đốn Nhập lậu hay xuất lậu cũng gây thiệt hại như nhau về kinh tế, bởi nhập lậu ồ ạt biến nước ta thành thị trường tiêu thụ hàng hoá của nước ngoài, đặc biệt là hàng dư thừa, ế ẩm Còn xuất lậu hàng hoá, đặc biệt là nguyên liệu, khoáng sản, nhiên liệu thô, các mặt hàng chiến lược, hàng quốc cấm sẽ làm cho tài lực của đất nước cạn kiệt Hậu quả rõ nhất làm mất cân đối giữa sản xuất và tiêu dùng, làm chệch hướng phát triển của nền kinh tế

Mặt khác, buôn lậu còn làm cho đất nước thất thu lớn về thuế xuất, nhập khẩu và các sắc thuế khác gây ảnh hưởng đến quá trình cân đối thu - chi ngân sách của Nhà nước, làm thất thoát ngoại tệ mạnh ra ngoài biên giới

- Hậu quả về mặt văn hoá - xã hội:

Buôn lậu gây nên những hậu quả phức tạp và nặng nề về mặt văn hoá -

xã hội Đây là một trong những yếu tố làm gia tăng giữa giàu và nghèo, tạo đà cho việc thuê mướn, bóc lột sức lao động Một số tư thương đánh mất khuynh hướng tạo việc làm, chỉ mải mê làm giàu thông qua buôn lậu, gian lận thương mại Hiện tượng buôn lậu xuất hiện đã lôi kéo một lực lượng lao động khá lớn tham gia vào đội quân “cửu vạn” mang vác hàng qua biên giới Lực lượng đó không chỉ bao gồm lao động tại chỗ, mà còn có cả lao động từ nơi khác đến làm cho sản xuất bị buông lỏng, tình hình trật tự an toàn xã hội cũng bị biến động Thành phần lao động bị tiền thuê mướn cám dỗ, có cả trẻ em ở tuổi đến trường, bỏ học hành làm “cửu vạn” Đây là đội ngũ tiếp tay và bao che cho buôn lậu, có những làng thuộc khu vực biên giới đường bộ người dân ở đây

bỏ cả sản xuất, coi việc mang vác, vận chuyển “thuê” hàng hoá nhập lậu là một nghề để sinh sống

Tệ nạn buôn lậu là nguyên nhân làm suy thoái đạo đức xã hội, ảnh hưởng xấu đến thuần phong, mỹ tục và truyền thống văn hoá dân tộc Những

kẻ buôn lậu không từ một thủ đoạn nào để thu được nhiều lợi nhuận bất chính, đồng tiền bất chính đã làm hại những người đi buôn lậu, làm nẩy sinh các tệ nạn xã hội như: cờ bạc, rượu chè… ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhân cách con người, làm cho đạo đức của nhiều kẻ bị tha hoá Không chỉ có thế, buôn lậu bao giờ cũng dẫn đến tiêu cực, tham nhũng dễ dẫn đến tha hoá một

bộ phận cán bộ công chức của Nhà nước Thực tế cho thấy những ngành chức năng trong hoạt động chống buôn lậu, gian lận thương mại trong điều hành, thực thi chính sách thương mại hoặc liên quan đến hoạt động thương mại nếu không vững vàng sẽ bị lôi kéo, mua chuộc và trở thành nô lệ của đồng tiền

Do bị lôi kéo bởi khoản lợi nhuận khổng lồ, gian thương tìm mọi mánh khoé,

mọi thủ đoạn để móc nối với một số cán bộ Nhà nước bị tha hoá, biến chất

Do bị sự cám dỗ của đồng tiền mà họ đã lợi dụng vị trí, quyền lực nhà nước giao cho để cấu kết với buôn lậu, tiếp tay và bao che cho buôn lậu hình thành những đường dây phức tạp, khó phát hiện,

Hàng nhập lậu tuồn vào thị trường nội địa bất hợp pháp trong đó còn có nhiều tài liệu phản động, văn hoá đồi trụy, thậm chí có cả vũ khí của những phần tử thù địch từ nước ngoài chuyển về Một bên là bọn buôn lậu hám lợi

và phi nghĩa, một bên là các thế lực thù địch luôn có ý đồ làm thay đổi bản sắc văn hoá dân tộc, từ đó làm thay đổi bản chất của dân tộc được hình thành

từ trong quá trình đấu tranh chống lại áp bức bóc lột và phát triển sản xuất Bọn buôn lậu lợi dụng triệt để quá trình mở cửa để tăng cường chống phá ta trên mặt trận văn hoá - xã hội bằng các thủ đoạn tuyên truyền lối sống thực dụng, coi trọng đồng tiền, ấn hành các sản phẩm văn hoá, phủ nhận quá khứ của dân tộc, ca ngợi lối sống hưởng thụ, chúng tuồn vào nước ta băng hình, tác phẩm văn hoá đồi truỵ, phản động,…Cho nên những tác hại do buôn lậu gây ra không chỉ thuần tuý về kinh tế, mà nó còn ảnh hưởng đến văn hoá - xã hội, xâm hại thuần phong mỹ tục của đất nước

- Hậu quả đối với an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội:

Những hậu quả do buôn lậu gây ra đối với nền kinh tế và đối với nền văn hoá xã hội đã dẫn đến những tác hại về mặt chính trị, gây khó khăn cho

sự quản lý Nhà nước Hàng nhập lậu, gian lận trốn thuế làm cho thị trường hỗn loạn, đời sống kinh tế của một bộ phận nhân dân gặp khó khăn, tệ nạn xã hội phát triển; công bằng, văn minh xã hội không được thiết lập; nhà nước thất thu thuế nên không cân đối được thu - chi ngân sách, một số quỹ phúc lợi bảo hiểm xã hội bị giảm sút…

Buôn lậu và các chủ thể buôn lậu vì những khoản lợi nhuận khổng lồ

đã bất chấp pháp luật, bất chấp chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước với những thủ đoạn tinh vi để thu lợi nhuận bất chính Những khoản lợi nhuận này tạo cho bọn buôn lậu giàu có và ăn chơi sa đoạ, phung phí, trong khi đại

bộ phận nhân dân làm ăn chân chính thì sống khó khăn và nghèo khổ Chính

sự bất công đó đã làm nảy sinh tâm lý coi thường pháp luật, coi thường Nhà nước, kèm theo khủng hoảng cả hệ thống lập pháp, hành pháp và tư pháp

Một trong những hậu quả nữa của buôn lậu gây ra về mặt chính trị là tác hại của nó đối với chủ quyền và an ninh quốc gia Ngày nay, hoà bình, hợp tác để phát triển đang trở thành xu hướng của thời đại, sức mạnh quân sự đang được thay thế bằng sức mạnh kinh tế Với ưu thế về kinh tế khoa học, kỹ thuật, các nước tư bản phát triển đã và đang thực hiện chiến lược “biên giới mềm” đẩy thế giới vào cuộc chiến tranh không có khói lửa - chiến tranh kinh

tế Kinh tế thị trường là giải pháp hữu hiệu để tăng trưởng kinh tế, nên các nước chậm phát triển đều có xu hướng phát triển kinh tế thị trường, mở rộng quan hệ với nước ngoài để thu hút vốn và khoa học kỹ thuật tiên tiến Với chính sách mở cửa thì cuộc chiến tranh giành thị trường nổ ra không kém phần gay go so với các hình thức chiến tranh khác

Chủ quyền lãnh thổ bị đe dọa với hình thức xâm lăng mới, đó là “diễn biến hoà bình” và “chiến tranh biên giới mềm”, hàng hoá đến đâu là biên giới đến đó - dần dần các nước chậm phát triển từng bước phụ thuộc vào kinh tế

và cuối cùng phải phụ thuộc vào chính trị Trên thực tế, biên giới nhiều quốc gia vẫn còn nguyên vẹn, bộ máy nhà nước vẫn do những cán bộ trong nước điều hành, nhưng thực chất độc lập, chủ quyền lãnh thổ bị mất Vì vậy, bảo vệ

an ninh biên giới không chỉ là việc bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, mà thực chất là bảo vệ các tiềm năng - yếu tố cơ bản của phát triển kinh tế Bảo vệ an ninh quốc gia góp phần bảo vệ vững chắc nguồn nhân lực, vật lực, tài lực là phục

vụ cho sự phát triển của nền kinh tế và sự vững chắc của chế độ chính trị

- Ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý kinh tế - xã hội:

Buôn lậu gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với nền kinh tế, văn hoá xã hội, chính trị, đây là những hậu quả trực tiếp dễ nhìn nhận Một hậu quả khác không kém phần nguy hại là hậu quả của buôn lậu dưới góc độ cả về

vĩ mô và vi mô Nó làm cho cơ quan quản lý nhà nước không kiểm soát được

tình hình xuất nhập khẩu và liên doanh đầu tư với ngoài; công tác điều hành của cơ quan chức năng gặp nhiều khó khăn và hoạt động kém hiệu quả

Xét về góc độ quản lý vĩ mô, buôn lậu là một trong những nguyên nhân làm hàng hoá nội địa bị đình trệ trong khâu phân phối và tiêu dùng, sản xuất trong nước bị đình đốn Nhiều doanh nghiệp sản xuất ra hàng hóa không cạnh tranh nổi trên thị trường, nợ nần chồng chất dẫn đến phá sản, kéo theo sự gia tăng của đội quân thất nghiệp Buôn lậu còn là nguyên nhân trực tiếp hoặc gián tiếp dẫn đến các tệ nạn xã hội, đó là tham nhũng, tha hoá, rượu chè, cờ bạc, trộm cắp… Do đó, nó làm cho công tác quản lý của Nhà nước thêm khó khăn, phức tạp Mặt khác, buôn lậu trực tiếp dẫn đến thất thu về thuế xuất nhập khẩu và các sắc thuế khác, đây là khoản thu lớn của ngân sách nhà nước Điều này ảnh hưởng đến các kế hoạch về kinh tế, tài chính khiến nhà nước mất cân đối về thu - chi ngân sách Buôn lậu còn phá vỡ sự bình ổn của thị trường, tạo nên cơn sốt về hàng hoá và giá cả làm cho nhà nước không quản

lý được hoạt động xuất nhập khẩu; việc hoạch định chính sách, xây dựng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội bị sai lệch…

Những hậu quả của buôn lậu đối với quản lý vĩ mô đã trực tiếp và gián tiếp ảnh hưởng đến quản lý vi mô Hệ thống pháp luật của ta về quản lý hoạt động xuất nhập khẩu còn chưa đầy đủ, thiếu đồng bộ, nếu không nói là chồng chéo, mâu thuẫn nhau Chính vì thế, những chủ thể buôn lậu, đã lợi dụng kẽ

hở, những quy định thiếu chặt chẽ của nhà nước để thực hiện hành vi buôn lậu trốn thuế Từ đó việc quản lý của cơ quan nhà nước ở cơ sở gặp nhiều khó khăn do sự lũng đoạn thị trường của hàng ngoại nhập lậu Giải pháp đấu tranh chống buôn lậu, tăng cường hiệu lực kiểm tra, kiểm soát của các ngành chức năng vẫn chưa được giải quyết tận gốc, buôn lậu đã làm cho một số cơ quan quản lý lúng túng, bị động, khó khăn trong việc thực hiện nhiệm vụ chính trị -

xã hội

Cũng dưới góc độ quản lý, trong lĩnh vực lưu thông hàng hoá, hàng ngoại nhập với lợi thế về giá cả rẻ hơn hàng nội do trốn được thuế, chất lượng

tốt, mẫu mã đẹp nên được tiêu thụ mạnh, tạo nên tâm lý ưa dùng hàng ngoại (như hàng điện tử, gia dụng…) trong nhân dân Nhưng do nguồn hàng không

ổn định, giá cả không ổn định nên buôn lậu là nguyên nhân gây nên những cơn sốt về hàng, về giá cả hàng hoá làm cho thị trường nội địa không thiết lập, lưu thông hàng hoá bị rối loạn và gây ách tắc cho sản xuất và tiêu dùng trong nước

- Ảnh hưởng đến sức khoẻ cộng đồng:

Hành vi buôn lậu có ảnh hưởng trực tiếp tới sức khoẻ, giống nòi của cộng đồng thông qua việc đưa hàng giả, hàng nhái hoặc những loại hàng kém phẩm chất, không đảm bảo các tiêu chuẩn theo quy định của nhà nước tuồn vào tiêu thụ trong nội địa đặc biệt là các loại hàng hoá phải đảm bảo tiêu chuẩn về vệ sinh an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn về y tế, tiêu chuẩn chất lượng như: Tân dược, đồ chơi trẻ em, mũ bảo hiểm, rượu, nước giải khát, thức ăn, gia súc, gia cầm…

Tóm lại những hậu quả và tác hại do buôn lậu gây nên đó là: Làm mất

ổn định giá cả thị trường, kìm hãm sản xuất trong nước, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư, gây thất thu cho ngân sách cho nhà nước, tạo nên sự cạnh tranh không bình đẳng giữa hàng nội và hàng ngoại, là nguyên nhân phát sinh các tiêu cực trong xã hội Vì vậy tệ nạn buôn lậu phải được ngăn chặn một cách triệt để và là nhiệm vụ của toàn xã hội, trong đó có lực lượng quản lý thị trường

1.2 Quản lý chống buôn lậu tại Chi cục quản lý thị trường

1.2.1 Bộ máy quản lý chống buôn lậu từ Trung ương đến địa phương

Hiện nay ở nước ta, hệ thống tổ chức của lực lượng QLTT gồm: Cục QLTT (Bộ Công Thương) và 63 Chi cục QLTT thuộc sở Công Thương các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương với đội ngũ hơn 6.700 công chức và người lao động công tác tại 680 đội QLTT tại các quận, huyện, thị xã hoặc liên huyện trên địa bàn cả nước Lực lượng QLTT có trang thiết bị, phương tiện phục vụ kiểm tra, xử lý vi phạm hành chính, trang phục ngành, phù hiệu, cấp hiệu, biển hiệu và cờ hiệu khi thực thi công vụ…Đặc biệt, lực lượng

QLTT làm công tác thường trực, giúp việc, tham mưu cho Ban Chỉ đạo chống buôn lậu, hàng giả và gian lận thương mại (BCĐ 389) ở Trung ương và địa phương; tổ chức tốt sự phối hợp giữa các bộ, ngành, lực lượng chức năng, giữa Trung ương và chính quyền địa phương trong công tác đấu tranh chống buôn lậu, hàng giả, gian lận thương mại

Cục QLTT (Cơ quan Thường trực BCĐ 389 Bộ Công Thương) trực tiếp ban hành văn bản chỉ đạo, hướng dẫn lực lượng QLTT cả nước triển khai các nhiệm vụ do Chính phủ, Bộ Công Thương giao Đồng thời, cục cũng chủ trì triển khai các đoàn thanh tra, kiểm tra liên ngành về an toàn thực phẩm; đôn đốc triển khai Kế hoạch tăng cường phòng, chống buôn lậu, sản xuất, kinh doanh phân bón, thuốc bảo vệ thực vật giả, kém chất lượng; tổ chức các đoàn kiểm tra, tăng cường đấu tranh chống buôn lậu,…

Bên cạnh công tác kiểm tra, kiểm soát, lực lượng QLTT còn thực hiện

rà soát, nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật, cơ chế, chính sách liên quan đến chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, bảo đảm tính khả thi và sát với tình hình thực tế; chú trọng triển khai đồng bộ công tác tuyên truyền, phổ biến, hướng dẫn pháp luật, ký cam kết không kinh doanh hàng lậu, hàng giả và vi phạm quyền sở hữu trí tuệ đến các đối tượng

1.2.2 Chức năng quản lý chống buôn lậu của Chi cục quản lý thị trường cấp tỉnh

1.2.2.1 Xác định mục tiêu hàng năm

Hàng năm, Cục quản lý thị trường xác định mục tiêu chung về quản lý

chống buôn lậu trong toàn quốc Trên cơ sở đó Chi cục quản lý thị trường các tỉnh, thành phố xác định mục tiêu cụ thể về quản lý chống buôn lậu trên địa bàn Các mục tiêu bao gồm; về ngăn chặn và phòng ngừa, xử lý, với các lĩnh vực nổi cộm và thời sự đặt ra, dự báo diễn ra, nhưng vẫn đề cấp bách đặt ra về phát triển kinh tế - xã hội; các địa bàn nóng cần tập trung; các mặt hàng và các đối tượng cần tập trung phòng chống và xử lý

1.2.2.2 Kế hoạch ngăn chặn phòng ngừa và xử lý

Trên cơ sở mục tiêu chung, từ Cục quản lý thị trường đến Chi cục quản lý thị trường tiến hành xây dựng kế hoạch cụ thể về các biện pháp tổ chức thực hiện theo quý, theo tháng, theo từng lĩnh vực về chống hàng giả và gian lận thương mại, về buôn lậu và trốn thuế, về hàng cấm, ; kế hoạch phối hợp tổ chức thực hiện; kế hoạch kiểm tra các lĩnh vực và các địa bàn cụ thể; kế hoạch bố trí kinh phí, bố trí nguồn lực con người, kế hoạch về các phương tiện, thiết bị và kế hoạch tổ chức thực hiện Kế hoạch này cũng có thể được điều chỉnh trong quá trinh thực hiện so cho phù hợp với thực tiễn diễn ra

1.2.2.3 Tổ chức thực hiện

Việc tổ chức thực hiện cũng là nhằm để thực hiện có hiệu quả, thực hiện tốt các mục tiêu và kế hoạch quản lý chống buôn lậu được đề ra ở các cấp Để thực hiện có hiệu quả các hoạt động quản lý chống buôn lậu cần tổ chức thực hiện đồng bộ nhiều biện pháp khác nhau với sự phối hợp chặt chẽ, có hiệu quả của các cơ quan chức năng khác nhau Thông thường bao gồm các biện pháp chủ yếu sau đây:

- Ban hành văn bản quy phạm pháp luật quy định các hành vi được coi

là buôn lậu, các biện pháp và các chế tài cụ thể ngăn chặn và xử lý buôn lậu đối với hàng hóa, tiền tệ, con người và tổ chức; quy định chức năng và nhiệm

vụ của từng cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện công tác chống buôn lậu; quy định sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng về thực hiện công tác quản lý chống buôn lậu

- Tổ chức các biện pháp tuyên truyền, giáo dục chấp hành các quy định pháp luật về buôn lậu và xử lý buôn lậu, nâng cao ý thức tự giác chấp hành của người dân, của tổ chức, của doanh nghiệp

- Tổ chức các biện pháp chuyên môn nghiệp vụ của lực lượng quản lý chống buôn lậu ở các cấp, tiến hành hoạt động kiểm tra, kiểm soát, phát hiện buôn lậu; thực hiện các biện pháp xử lý buôn lậu

- Tổ chức phối hợp giữa các cơ quan chức năng trong thực thi nhiệm vụ quản lý chống buôn lậu

1.2.2.4 Kiểm tra và đánh giá hoạt động quản lý chống buôn lậu

Tổ chức kiểm tra hoạt động chống buôn lậu ở các cấp, cấp trên kiểm tra hoạt động của cấp dưới Hoạt động kiểm tra bao gồm thường kỳ và đột xuất, kiểm tra theo chuyên đề và kiểm tra toàn bộ hoạt động chống buôn lậu, kiểm tra việc thực hiện chức năng và nhiệm vụ được giao, kiểm tra việc thực hiện mục tiêu và kế hoạch, kiểm tra việc chấp hành quy trình và nghiệp vụ chống buôn lậu

Tổ chức đánh giá định kỳ hay đánh giá kết quả thực hiện theo chuyên

đề chống buôn lậu Việc đánh giá này có thể thực hiện theo hàng tháng, hàng quý, 6 tháng và cả năm Thông qua sơ kết, tổng kết để đánh giá kết quả tổ chức thực hiện trong thời gian qua, rút ra các bài học kinh nghiệm, những hạn chế, nguyên nhân và đề ra biện pháp thực hiện có hiệu quả hơn hoạt động chống buôn lậu trong kỳ tới, tháng tới hay năm mới

1.2.3 Hiệu lực và hiệu quả trong công tác quản lý chống buôn lậu

Hiệu lực là một khái niệm tương đối trừu tượng, có thể hiểu là tác dụng của việc bố trí, sắp sếp các nguồn lực một cách hợp lý để đem lại kết quả tốt nhất trong một hoạt động nói chung và trong hoạt động chống buôn lậu nói riêng

Hay cụ thể hơn theo Từ điển kinh doanh (2013) định nghĩa hiệu lực là mức độ thực hiện các hoạt động đã hoạch định và đạt được kết quả đã hoạch định Như vậy tính hiệu lực bao gồm mức độ tuân thủ thực hiện quy định và kết quả đạt được Tính hiệu lực và hiệu quả trong hoạt động buôn lậu bao gồm mức độ tuân thủ thực hiện các quy định và kết quả đạt được về chống buôn lậu

1.2.4 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu lực công tác quản lý chống buôn lậu

Chỉ tiêu đánh giá hiệu lực, hiệu quả và các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chống buôn lậu được thể hiện thông qua một số chỉ tiêu sau:

- Sự bình ổn thị trường: Đó là bình ổn về giá cả, hàng năm không có sự biến động lớn về giá, nhất là những tháng cuối năm gần dịp Tết Nguyên đán Mặt khác, chất lượng và chủng loại hàng hóa được kiểm soát tốt, nhất là đối với hàng hóa yêu cầu vệ sinh an toàn thực phẩm

- Hoàn thành kế hoạch, chỉ tiêu định lượng hàng năm được giao như:

Số vụ kiểm tra, xử lý chống buôn lậu, sản xuất kinh doanh hàng giả, gian lận thương mại

- Hoàn thành chỉ tiêu thu nộp ngân sách nhà nước từ xử lý vi phạm hành chính và bán hàng tịch thu trong công tác chống buôn lậu

- Tình trạng buôn lậu, sản xuất kinh doanh hàng giả, gian lận thương mại, có xu hướng giảm

1.2.5 Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý chống buôn lậu

1.2.5.1 Vị trí địa lý

Việt Nam có đường biển dài hơn 3.200 km trải dài từ Móng Cái đến mũi Cà Mau với nhiều luồng, lạch, bãi ngang, đảo Biên giới đường bộ dài hơn 3.700 km qua 24 tỉnh, thành phố và tiếp giáp với 3 nước Lào, Campuchia

và đặc biệt là Trung Quốc với nhiều đường mòn, lối mở và các cửa khẩu qua lại, giao thương hàng hóa Có thể nói, địa hình nước ta thuận lợi cho hoạt động vận chuyển hàng lậu, hàng giả, đồng nghĩa với việc khó khăn cho công tác kiểm tra, kiểm soát của các lực lượng chức năng

Việt Nam lại nằm trong khu vực kinh tế hội nhập, năng động gồm: Trung Quốc, Thái Lan và nhóm nước NICs (New Industry Countries) Hồng Kông, Hàn Quốc, Singapore, Đài Loan, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập khu vực Vì vậy Việt Nam phải đối mặt với hàng nhập khẩu giá rẻ

1.2.5.2 Thị trường Việt Nam

Thị trường Việt Nam là một thị trường có nhu cầu lớn và tương đối dễ tính trong tiêu dùng Tuy sức mua của người dân vẫn còn hạn chế (do thu nhập không cao) nhưng với dân số khoảng 90 triệu người có nhu cầu tiêu dùng và đặc điểm là dễ chấp nhận hàng lậu hay gian lận thương mại, hàng giả

và không cần hóa đơn, chứng từ khi mua hàng Mặt khác, sản xuất hàng hóa ở

nước ta trong những năm gần đây có những bước phát triển đáng ghi nhận

nhưng vẫn khó cạnh tranh về mẫu mã, chất lượng và giá cả với hàng nhập

khẩu

1.2.5.3 Nhận thức của các doanh nghiệp trong nước

Nhận thức, vai trò, trách nhiệm và sự tham gia của doanh nghiệp trong

cuộc đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và đặc biệt là hàng giả

còn rất nhiều hạn chế Có thể coi đây là một trong những nhân tố cơ bản dẫn

đến hàng lậu, hàng giả và gian lận thương mại đang xâm nhập, chiếm lĩnh thị

trường nội địa

1.2.5.4 Trách nhiệm của các cơ quan chức năng

Ý thức trách nhiệm trong chỉ đạo và tổ chức thực hiện trong công cuộc

đấu tranh chống hàng lậu, hàng giả và gian lận thương mại của các cơ quan

chức năng, các cấp, các ngành ở một số nơi, một số lúc chưa tốt

Cơ chế chính sách về hoạt động thương mại chưa hoàn chỉnh, còn

nhiều kẽ hở dễ bị lợi dụng; việc phối hợp giữa các cơ quan chức năng còn

nhiều bất cập, hạn chế làm ảnh hưởng đến hiệu quả công tác; lực lượng chức

năng thực thi công tác chống buôn lậu, hàng giả và gian lận thương mại còn

yếu và thiếu, cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động kiểm tra, xử lý còn nhiều

hạn chế

1.3 Kinh nghiệm về công tác quản lý chống buôn lậu tại một số tỉnh ở

Việt Nam và khối Asean, bài học rút ra cho Chi cục Quản lý thị trường

tỉnh Bắc Giang

1.3.1 Kinh nghiệm của Chi cục quản lý thị trường tỉnh Lạng Sơn

Lạng Sơn là một tỉnh miền núi ở biên giới Đông Bắc của Tổ quốc, có vị

trí chiến lược rất quan trọng về kinh tế, xã hội và an ninh quốc phòng Với

253 km đường biên giới tiếp giáp với khu tự trị dân tộc Choang, tỉnh Quảng

Tây, Trung Quốc, lại nằm trên giao điểm của 4 quốc lộ là 1A, 1B, 4A, 4B,

ngoài ra còn có tuyến đường sắt liên vận quốc tế, với 2 cửa khẩu quốc tế, 2

cửa khẩu quốc gia, 7 cặp chợ đường biên… nên Lạng Sơn đã trở thành cửa ngõ quan trọng để giao thương buôn bán với Trung Quốc Tuy nhiên, bên cạnh đó, Lạng Sơn cũng được xác định là địa bàn phức tạp về buôn lậu tại tuyến biên giới phía Bắc Cùng với Quảng Ninh, Lạng Sơn là một trong hai địa bàn trọng điểm về buôn lậu hàng hóa do Trung Quốc sản xuất Theo số liệu tổng hợp của Ban Chỉ đạo 389 tỉnh Lạng Sơn (Ban Chỉ đạo phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả), từ đầu năm đến hết tháng 11 năm

2014, các lực lượng chống buôn lậu của tỉnh đã bắt, xử lý hơn 2.340 vụ buôn lậu, gian lận thương mại, trị giá hơn 22,4 tỷ đồng

Trong các năm gần đây, do Chi cục quản lý thị trường tỉnh Lạng Sơn cùng các cơ quan chức năng của tỉnh tăng cường công tác kiểm tra kiểm soát tại khu vực đường biên giới giữa Việt Nam và Trung Quốc nên hoạt động buôn lậu có phần lắng dịu, số vụ buôn lậu với quy mô lớn giảm, không hình thành các tụ điểm chứa chấp hàng lậu công khai, quy mô lớn như mấy năm trước Tuy nhiên tình hình buôn lậu trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn vẫn diễn biến hết sức phức tạp, ngày càng tinh vi, thách thức pháp luật và công tác chống buôn lậu của các cơ quan chức năng

Sự phức tạp trong hoạt động buôn lậu ở Lạng Sơn trước hết thể hiện rất

rõ ở đối tượng buôn lậu Đối tượng buôn lậu rất đa dạng, đủ mọi lứa tuổi, thành phần xã hội nhưng nổi cộm là nhóm đối tượng buôn lậu “chuyên nghiệp” ở Lạng Sơn câu kết với các chủ đầu nậu tại Hà Nội, Bắc Giang, Bắc Ninh tạo thành các đường dây, ổ nhóm hoạt động buôn lậu, buôn bán hàng cấm Nhóm đối tượng này sử dụng tối đa những cư dân là người dân tộc thiểu

số sinh sống ở khu vực hai bên cánh gà các cửa khẩu, dọc tuyến biên giới để làm “chim lợn”, cửu vạn, vận chuyển hàng cấm, hàng lậu Đây cũng chính là những đối tượng rất manh động, luôn sẵn sàng chống đối quyết liệt, cướp lại hàng lậu khi bị các cơ quan chức năng phát hiện, thu giữ Hoạt động tinh vi, kín đáo hơn là nhóm đối tượng trong cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp lợi dụng nhiệm vụ quyền hạn, thông qua các hoạt động đầu tư, liên doanh liên

kết, hoạt động xuất nhập khẩu, các hình thức tạm nhập - tái xuất, chuyển khẩu, quá cảnh để buôn lậu Ngoài ra, còn phải kể đến những đối tượng thuộc đủ mọi thành phần xã hội khác nhau, cư trú trên địa bàn tham gia chứa chấp, vận chuyển, tiêu thụ hàng lậu, hàng cấm; chủ và người điều khiển phương tiện giao thông trên các tuyến đường bộ, đường sắt tham gia buôn lậu, vận chuyển hàng cấm, hàng nhập lậu trốn thuế

Một yếu tố góp phần làm cho tình hình buôn lậu trên địa bàn Lạng Sơn trở nên rất khó kiểm soát chính là sự đa dạng, phức tạp của chủng loại mặt hàng lậu Tùy vào nhu cầu của thị trường trong từng thời kỳ cũng như lợi nhuận thu được mà các đối tượng tập trung buôn lậu những mặt hàng khác nhau Theo số liệu thống kê, trong hàng nhập lậu từ Trung Quốc thì 10% là hàng tiêu dùng, 30% là máy móc - thiết bị, 60% là hàng trung gian (linh kiện, nguyên phụ liệu) Các mặt hàng nhập lậu trên địa bàn Lạng Sơn nổi lên là: hàng tiêu dùng truyền thống như thực phẩm, thuốc lá, hàng tạp hóa, vải, quần

áo may sẵn, xe đạp, động cơ nổ, hàng điện tử, điện lạnh, điện thoại di động, đồng hồ, vật liệu xây dựng, đồ trang trí nội thất ; Các loại hàng giả như phụ tùng ô tô, xe máy, hàng điện tử, thuốc tân dược, thuốc bảo vệ thực vật, hóa

mỹ phẩm, đồ dân dụng, làm giả các thương hiệu nổi tiếng của Việt Nam và nước ngoài; Nguy hiểm hơn là các loại hàng cấm như vũ khí, vật liệu nổ, pháo các loại, đồ chơi nguy hiểm, công cụ hỗ trợ tình dục, thuốc kích dục, băng đĩa sex, hóa chất độc hại, gia súc, gia cầm, thịt và nội tạng động vật nhập lậu

Bên cạnh việc nhập lậu rất nhiều chủng loại hàng hóa do Trung Quốc sản xuất thì các đối tượng cũng xuất lậu một số loại mặt hàng như: lâm sản, thớt nghiến, động vật thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ Có thể thấy, mặt hàng lậu ở Lạng Sơn rất đa dạng, mỗi nhóm mặt hàng lậu (như thuốc tân dược, băng đĩa, hóa chất, gia súc, gia cầm, lâm sản ) lại do những cơ quan khác nhau có trách nhiệm quản

lý Điều này đã gây ra những khó khăn rất lớn cho công tác phối kết hợp trong đấu tranh chống buôn lậu trên địa bàn Lạng Sơn

Cùng với Quảng Ninh, Lạng Sơn được xác định là một trong hai địa bàn trọng điểm trung chuyển hàng do Trung Quốc sản xuất nhập lậu vào nước

ta Trên địa bàn Lạng Sơn có thể xác định các tuyến vận chuyển hàng lậu chủ yếu sau: Tuyến Lạng Sơn - Hà Nội, bao gồm tuyến đường bộ (quốc lộ 1A cũ

và 1A mới), tuyến đường sắt; Tuyến Lạng Sơn - Thái Nguyên: theo quốc lộ 1B từ Đồng Đăng - Bình Gia - Bắc Sơn - Đình Cả - Thái Nguyên; Tuyến cửa khẩu Tân Thanh - Đồng Đăng - thành phố Lạng Sơn: đây là tuyến vận chuyển hàng lậu chính từ khu vực biên giới vào địa bàn Lạng Sơn; Tuyến cửa khẩu Chi Ma - Lộc Bình - thành phố Lạng Sơn hoặc thị trấn Cao Lộc (theo quốc lộ 4B); Tuyến Đồng Đăng - Na Sầm - đường 279 đi Khánh Khê - Song Giáp - thành phố Lạng Sơn; Ngoài ra còn có tuyến bưu điện: từ thị trấn Đồng Đăng, thị trấn Cao Lộc hoặc từ thành phố Lạng Sơn đi các tỉnh trong nội địa

Tuyến vận chuyển hàng lậu luôn gắn với các địa bàn trọng điểm Tại Lạng Sơn, đối tượng buôn lậu tập trung hoạt động chủ yếu ở các đầu mối tập kết hàng lậu như khu vực hai bên cánh gà các cửa khẩu Hữu Nghị, Tân Thanh, Cốc Nam, Chi Ma, Pò Mã, Bình Nghi hoặc tập trung hoạt động tại các địa bàn trọng điểm như thị trấn Đồng Đăng, thị trấn Cao Lộc, thành phố Lạng Sơn, các huyện Văn Lãng, Lộc Bình, Cao Lộc Trong đó, các khu vực diễn ra tình trạng buôn lậu nóng nhất là tại khu vực Gốc Bưởi, Hang Dơi (xã Tân Mỹ, huyện Văn Lãng), khu vực mốc 05, 06, Thác Nước, Bãi Gianh (thị trấn Đồng Đăng, Cao Lộc), khu vực quanh cửa khẩu Cốc Nam Tại một số khu vực khác như đường Đồi Cao (Tân Thanh), đường 474, đường 386, khu vực Thác Ném tình trạng buôn lậu cũng diễn biến vô cùng phức tạp

Sự phức tạp của hoạt động buôn lậu trên địa bàn Lạng Sơn thể hiện rõ nhất ở phương thức, thủ đoạn buôn lậu Với đặc điểm đặc trưng về địa bàn nên hoạt động buôn lậu ở đây diễn ra có sự kết hợp, đan xen giữa phương thức lén lút bí mật, ngụy trang, che giấu quá trình buôn lậu với phương thức