skkn rèn chữ viết cho học sinh lớp 1

Và phải dạy như thế nào đối với phân môn Tiếng Việt nói chung và phân môn tập viết nói riêng để giúp học sinh viết đúng, viết đẹp để từ đó góp phần năng cao chất lượng học môn Tiếng Việt

PHẦN THỨ NHẤT: ĐẶT VẤN ĐỀ

I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Như chúng ta biết chữ viết là công cụ dùng để giao tiếp và trao đổi thông tin, là phương tiện để ghi chép và nhận những tri thức văn hóa, khoa học và đời sống Do vậy, ở trường Tiểu học, việc dạy học sinh viết chữ và từng bước làm chủ công cụ chữ viết để phục vụ cho học tập và giao tiếp là yêu cầu quan trọng hàng đầu của môn Tiếng Việt Tập viết không những có quan hệ mật thiết tới chất lượng học tập tốt các môn khác mà còn góp phần rèn luyện một trong những kỹ năng hàng đầu của việc học Tiếng Việt trong nhà trường đó là kĩ năng viết chữ Nếu viết chữ đúng mẫu rõ ràng, tốc độ nhanh thì học sinh sẽ có điều kiện ghi chép bài học tốt hơn, nhờ vậy kết quả học tập sẽ cao hơn

Ngoài ra tập viết còn góp phần quan trọng vào việc rèn luyện cho học sinh những phẩn chất đạo đức tốt như tính cẩn thận, tính kỉ luật và khiếu thẩm mĩ Cố

thủ tướng Phạm Văn Đồng nói: “Chữ viết cũng là một biểu hiện của nết người Dạy cho học sinh viết đúng, viết cẩn thận, viết đẹp là góp phần rèn luyện cho các em tính cẩn thận, lòng tự trọng đối với mình cũng như đối với thầy và bạn đọc bài vở của mình.”

Ngày nay trong sự phát triển của tri thức, thời đại bùng nổ thông tin, chữ viết cũng có thể nhờ máy tính làm thay, vì vậy một số người không coi trọng chữ viết Một bộ phận phụ huynh không chú trọng vào việc rèn cho chữ viết cho con vì vậy vẫn còn những hiện tượng học sinh viết xấu, viết sai kích thước chữ, điều đó ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng học tập Tiếng Việt cũng như các môn học khác Học sinh lớp Một ngày đầu tiên đến trường còn rất nhiều bỡ ngỡ với các hoạt động của trường Tiểu học, việc làm quen với chữ viết đối với các em quả thật là rất khó khăn vì đôi tay của các em còn vụng về, lóng ngóng, các em chưa hề có kiến thức cơ bản về chữ viết và kĩ thuật viết

Là một giáo viên lâu năm dạy lớp Một với ý thức, lương tâm và trách nhiệm nghề nghiệp, tôi luôn suy nghĩ và trăn trở mình phải dạy gì? Và phải dạy như thế nào đối với phân môn Tiếng Việt nói chung và phân môn tập viết nói riêng để giúp học sinh viết đúng, viết đẹp để từ đó góp phần năng cao chất lượng học môn Tiếng Việt nói riêng và các môn học khác nói chung để cho học sinh của mình ngày càng tiến bộ nên tôi đã không ngừng tích lũy kinh nghiệm về rèn chữ viết để

có thể giúp học sinh viết đúng, viết đẹp Chính vì vậy mà tôi chọn đề tà: “Rèn chữ viết cho học sinh lớp Một”

II THỜI GIAN, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU VÀ ỨNG DỤNG

1.Thời gian nghiên cứu đề tài từ tháng 09 năm 2017 đến tháng 03 năm 2018

2 Phạm vi nghiên cứu: Học sinh lớp 1, trường Tiểu học Thanh Xuân Nam

3 Đối tượng nghiên cứu: Học sinh lớp 1

4 Kế hoạch nghiên cứu

Để thực hiện được đề tài này tôi đã đề ra kế hoạch cụ thể như sau:

+ Tìm hiểu đặc điểm tâm lý học sinh lớp Một

+ Phân loại đối tượng học sinh

+ Đúc kết kinh nghiệm dạy học nhiều năm qua việc rèn chữ viết cho học sinh

PHẦN THỨ HAI: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

Người xưa có nói “ Nét chữ thể hiện nết người” nét chữ thể hiện tính cách

con người, thông qua rèn luyện chữ viết mà giáo dục nhân cách con người ngoài ra

còn có thành ngữ “ Văn hay chữ tốt” để khen những người học trò giỏi vì chữ

viết đẹp dễ gây thiện cảm cho người đọc, qua chữ viết ta có thể đoán được tính cách con người có óc thẩm mỹ tính cẩn thận chỉn chu

Trong thời đại công nghệ thông tin cũng có người coi nhẹ việc rèn chữ viết nhưng cũng đại đa số thầy cô và phụ huynh quan tâm đến việc rèn chữ viết cho con em mình bởi vì thực tế hiện nay rất nhiều học sinh chữ viết xấu, viết không đúng kích thước chữ Vậy học sinh viết chữ xấu là do đâu? Do nhà trường thầy cô không nắm được cách dạy chữ cho học sinh ? Do phụ huynh không coi trọng việc rèn chữ cho con hay do chính bản thân học sinh không chịu cố gắng rèn luyện chữ viết?

Dạy học sinh viết đẹp đã khó những với việc dạy học sinh lớp Một viết chữ đẹp càng khó khăn hơn cho cho giáo viên bởi vì:

- Học sinh lớp Một còn thiếu tính kiên trì, nhẫn lại, các em còn vụng về, lóng ngóng trong cách cầm bút viết nên các em rất dễ nản và chóng chán khi viết

- Tri giác của các em thiên về nhận biết tổng quan đối tượng Trong khi đó để viết chữ yêu cầu học sinh phải tri giác cụ thể chi tiết từng nét, từng động tác kĩ thuật viết chữ

Với đặc điểm tâm lý của học sinh như vậy nhưng lại đòi hỏi học sinh phải nắm được những yêu cầu cơ bản của chữ viết như sau:

- Kiến thức: Học sinh nắm được độ cao, độ rộng, cỡ chữ, hình dáng và tên gọi các nét chữ, cấu tạo của chữ cái, chữ ghi tiếng, cách viết chữ thường , dấu thanh và chữ số

- Kĩ năng: Học sinh viết đúng quy trình chữ viết, liên kết các chữ cái thành chữ ghi tiếng theo yêu cầu viết liền mạch Viết thẳng hàng, đều nét

II THỰC TRANG VỀ CHỮ VIẾT CỦA HỌC SINH LỚP MỘT

Bước chân vào lớp Một, các em được làm quen với nhiều môn học trong đó có môn Tiếng Việt ở môn học nay các em không những được học đọc mà còn được làm quen với chữ viết Để viết đúng mẫu chữ đúng cỡ chữ, đúng khoảng cách đặt dấu thanh đúng vị trí là một thử thách lớn đối với các em.Có những em không phân biệt được kích thước chữ, đặt bút viết chữ tùy tiện, thường viết sai một số nét

cơ bản như : nét khuyết , nét xoắn, nét cong tròn khép kín, khoảng cách các chữ viết tùy thích lúc doãng lúc sát nhau, đặt vị trí dấu thanh chưa đúng, chưa viết đúng quy trình chữ, viết liền nét mà thường hay nhấc bút khi viết chữ Một số học sinh cầm bút sai các em thường cầm bút bằng bốn ngón tay: Ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa và ngón áp út Việc cầm bút sai cũng có nhiều nguyên nhân, do phụ huynh thường dạy con ở nhà không có phương pháp dạy, do các em quen cách cầm bút khi vẽ ở trường mẫu giáo

Tư thế ngồi của học sinh cũng chưa đúng Có những em ngồi sát bàn ngực tì vào bàn, hay có em thì cúi sát mặt xuống vở dẫn đến tình trạng các em dễ mỏi mắt, cong vẹo cột sống khi viết

Một số phụ huynh chưa thật quan tâm tới việc học của con nên không chuẩn bị

đủ đồ dùng học tập cho con theo đúng yêu cầu của giáo viên như bút chì viết quá cứng hoặc quá mềm dẫn đến việc học sinh khi viết nếu bút cứng quá thì viết dễ mỏi tay vì phải ấn mạnh dẫn đến dễ rách vở còn nếu bút chì mềm quá nét chữ sẽ to không đúng kích thước chữ.Có phụ huynh không biết con mình hôm nay được học cái gì, việc học sinh thiếu bút, vở diễn ra thường xuyên

Từ thực trạng chữ viết của học sinh nên trên tôi đã áp dụng một số biện pháp để rèn chữ viết có hiểu quả tốt

III BIỆN PHÁP RÈN CHỮ VIẾT CHO HỌC SINH

1 Phân loại học sinh:

Ngay từ đầu năm học, sau ba tuần làm quen với học sinh tôi có thể phân loại học sinh theo các mức độ sau:

- Học sinh viết đúng mẫu chữ, viết liền mạch, đặt dấu thanh đúng vị trí, đúng tốc độ

- Học sinh viết đúng mẫu chữ nhưng viết chậm

- Học sinh viết sai mẫu chữ đặt dấu thanh tùy tiện

a Chuẩn bị và sử dụng đồ dùng học tập

Hoạt động học tập chủ đạo của học sinh trong giờ tập viết là thực hành luyện tập nhằm mục đích hình thành kĩ năng viết chữ ngày càng thành thạo Dưới sự hướng dẫn của giáo viên học sinh được thực hành luyện tập thông qua hai hình thức là viết bảng cá nhân, viết bảng lớp và viết vào vở tập viết Cho nên học sinh cần phải có những đồ dùng học tập sau:

Vở tập viết: Tôi yêu cầu phụ huynh mua đúng loại vở của Nhà xuất bản

giáo dục để đảm bảo chất lượng của giấy viết

Bút chì, bút mực phải đảm bảo dễ viết không dùng bút chì quá cứng hoặc

quá mềm, bút mực phải nhẹ, ngòi bút không được gai, mực chảy đều

b Hướng dẫn sử dụng đồ dùng học tập

Để việc sử dụng đồ dùng học tập đạt hiệu quả tốt trong giờ tập viết tôi đã hướng dần học sinh sử dụng đồ dùng như sau:

* Sử dụng bảng con

Trước tiên tôi hướng dẫn các em nắm được cấu tạo của bảng gồm các đường

kẻ dọc và kẻ ngang.Khi viết chữ thì các chữ ghi âm và ghi tiếng phải nằm trên đường kẻ ngang chính Khi sử dụng phấn tuyệt đối không sử dụng phấn quá dài hoặc quá ngắn, độ dài của phấn vừa phải để viết dễ di chuyển không làm gãy phấn hoặc viết không ra chữ Viết xong trước khi viết các chữ khác phải xóa bảng bằng giẻ lau ẩm xóa từ trên xuống dưới hoặc xóa từ trái sang phải không xóa xoay tròn làm bảng dễ bẩn

* Vở tập viết và bút chì, bút mực

Vở tập viết cần được giữ cẩn thận, vì vở tập viết thường là giấy mỏng nên khi học sinh viết các em chưa biết khi viết xê dịch tay rất dễ bị rách vở hoặc quăn

mép vở nên tôi yêu cầu phụ huynh mua cho các con một tờ bìa kê tay để giúp các

em bảo vệ vở của mình được sạch

Bút chì phải được gọt cẩn thận (đầu chì không được nhọn hoặc vẹt về một bên quá) để dễ viết rõ nét chữ khi viết tôi yêu cầu học sinh thỉnh thoảng lại xoay bút để chì không vẹt một bên Vì hiện nay các em được học ở trường cả ngày nên cũng có những trường hợp khi viết vì ấn mạnh quá gãy bút hoặc rơi xuống đất cũng có thể gãy bút cho nên tôi yêu cầu mỗi học sinh đều phải có một cái gọt bút chì , tôi hướng dẫn các em cách gọt bút sao cho phù hợp Khi chuyển sang giai đoạn viết mực, tôi cũng tư vấn cho phụ huynh mua bút máy, loại không có đầu bi tròn vì viết những loại bút có đầu bi tròn học sinh khó kiểm soát được nét chữ, chữ quá nhọn hoặc quá nhỏ Thân bút phải vừa với kích thước của bàn tay các em Mực viết phải không loãng, không có cặn, tốt nhất là mực “QUEEN”, không dùng nhiều màu mực Khi học sinh viết bút máy, tôi giúp các em cầm bút sao cho mực ra đều, nét đẹp, chú ý không cầm nghiêng ngòi

3 Thực hiện đúng quy định khi viết chữ

Quá trình hình thành kĩ năng viết chữ thường trải qua hai giai đoạn chủ yếu: Giai đoạn nhận biết, hiểu về chữ viết thông qua hoạt động của các giác quan: Mắt, tai và hoạt động của vùng ngôn ngữ trong não Giai đoạn điều khiển vận động cơ, xương bàn tay Vì vậy khi dạy tập viết tôi luôn chú ý hướng dẫn học sinh những điểm sau:

a Tư thế ngồi viết

Tôi yêu cầu các em ngồi viết với tư thế lưng thẳng , không tì ngực vào bàn, đầu hơi cúi, mắt cách bảng, vở khoảng 25- 30 cm, hai chân để song song, thoải mái Trước khi viết bao giờ tôi cũng yêu câu học sinh quan sát hình vẽ tư thế ngồi và nêu lại cách ngồi để học sinh ngồi cho đúng

di chuyển bút nhẹ nhàng từ trái sang phải Tôi luôn lưu ý học sinh không được nhấn mạnh dầu bút xuống mặt giấy dễ làm cho gẫy bút hoặc rách vở cán bút nghiêng về bên phải, cổ tay, khuỷu tay và cánh tay cử động mềm mại, thoải mái

c Cách để vở

Khi viết tôi yêu cầu học sinh để vở ngay ngắn trước mặt hơi chếch về bên phải một chút Khi viết chữ về bên phải, cần xê dịch vở sang bên trải để mắt nhìn thẳng nét chữ, tránh học sinh nhoài người về bên phải để viết

d Kĩ thuật rê bút, lia bút

Khi hướng dẫn học sinh tôi không sử dụng từ kĩ thuật viết chữ mà tôi chỉ sử dụng những từ ngữ nhằm cho học sinh dễ hiểu Đầu tiên tôi giới thiệu với học sinh cách rê bút: Nhấc nhẹ đầu bút nhưng vẫn chạm vào mặt giấy theo đường nét viết trước hoặc tạo ra vết mà để sau đó có nét viết khác đè lên

Lia bút là chuyển dịch đầu bút từ điểm dừng này sang điểm dặt bút khác, không chạm vào mặt giấy, tạo một khoảng cách nhất định giữa đầu bút và mặt giấy

Ví dụ 1 : Viết chữ h

Đặt bút trên đường kẻ ngang 2, viết nét khuyết trên đầu nét khuyết chạm vào đường kẻ ngang 6, dừng bút ở đường kẻ ngang 1 Từ điểm dừng bút ở đường kẻ ngang 1, rê bút lên gần đường kẻ ngang 2 viết nét móc hai đầu, dừng bút ở đường

kẻ ngang 2

Ví dụ 2: Viết chữ x

Đặt bút dưới đường kẻ ngang thứ 3 một chút, viết nét cong phải, dừng bút trên đường kẻ ngang 1 Từ điểm dừng bút của nét cong phải lia bút sang phải dưới đường kẻ ngang 3 một chút viết nét cong trái, dừng bút trên đường kẻ ngang 1 Quá trình tập viết có quan hệ tới nhiều bộ phận cơ thể học sinh Tư thế ngồi viết

có liên quan đến cột sống, lưng, phổi, mắt Cách cầm bút quan hệ tới ngón tay, bàn tay Việc ngồi tập viết không đúng sẽ ảnh hưởng tới sức khỏe cả đời của học sinh Chính vì vậy khi hướng dẫn học sinh viết tôi luôn coi trọng đến tư thế ngồi

và cách cầm bút của học sinh Tôi luôn quan tâm sửa sai cho học sinh hoặc nêu gương những học sinh viết đẹp và giải thích vì sao bạn lại có bài viết dẹp như vậy

để học sinh noi theo Việc uốn nắm học sinh ngồi đúng tư thế không chỉ ở tiết tập viết mà bất kì tiết học nào tôi cũng luôn quan sát nhắc nhở học sinh

đ Dạy tốt cho học sinh kĩ thuật viết các nét cơ bản và các thao tác viết liền mạch

Để học sinh viết chữ đẹp điều đầu tiên tôi giúp các em nắm chắc cấu tạo và cách viết các nét cơ bản:

Ngay từ đầu năm học tôi đã hướng dẫn học sinh nắm được tên gọi các đường

kẻ trong vở, bảng con và thống nhất cách gọi để khi viết học sinh sẽ viết đúng dòng kẻ

Đường kẻ ngang số 1, 5 : là đường kẻ đậm

Đường kẻ ngang số 2, 3, 4 là đường kẻ ngang mờ

Khi viết các con chữ sẽ nằm trên đường kẻ ngang đậm

Ví dụ : Viết chữ a

Tôi hướng dẫn học sinh tập viết vào bảng con như sau:

+ Trước hết tôi yêu cầu học sinh quan sát chữ mẫu và nêu cấu tạo của chữ

( Gồm có 2 nét còn tròn khép kin và nét móc dưới) và độ cao của các nét ( Cao hai li )

+ Cách viết: Từ đường kẻ ngang số 1 đếm đến dường kẻ ngang 3 đặt bút dưới đường kẻ ngang 3 viết nét cong tròn khép kín, từ điểm dùng bút của nét cong lia bút lên trên viết nét móc dưới dùng bút ở đường kẻ ngang 2

Khi hướng dẫn học sinh viết chữ ghi vần, ghi tiếng tôi luôn hướng dẫn học sinh

kĩ thuật viết liền mạch để chữ viết đều, đẹp và nhanh hơn Sau đây là một số kĩ thuật viết liền mạch:

+ Trường hợp 1: Nét móc dưới của chữ trước nối với nét móc trên hoặc nét hất

của chữ sau ( a - n m ; i - m…) tôi lưu ý học sinh khoảng cách giữa các không được doãng quá hoặc sát quá

+ Trường hợp 2: Nét cong của chữ cái trước nối với nét móc hoặc nét hất của

chữ sau ( Chữ e - n, m ; c - u, ư …) đối với những chữ này tôi hướng dẫn

học sinh điều chỉnh khoảng cách giữa các con chữ ko được gần quá hoặc xa quá

+ Trường hợp 3: Nét móc hoặc nét khuyết của chữ cái trước nối với nét cong

của chữ cái sau ( Ví dụ : a- c; g- a …) tôi hướng dẫn học sinh nắm được kĩ thuật lia bút và ước lượng khoảng cách sao cho hợp lí.Tôi lưu ý học sinh xác định

điểm dừng bút của chữ cái trước để lia bút viết tiếp chữ cái sau Nét móc của chữ cái trước hơi doãng một chút để khi viết chữ cái sau sẽ có khoảng cách vừa phải không gần hoặc xa quá

+ Trường hợp 4: Nét cong của chữ cái trước nối với nét cong của chữ cái sau

( Ví dụ: o nối với e; o nối với a …) trường hợp này viết khó nhất nên tôi

hướng dẫn học sinh tỉ mỉ hơn và luyện viết nhiều hơn để các em viết cho đều nét:

Ví dụ : Viết chữ đΘϜm

Tôi hướng dẫn học sinh viết chữ diem liền mạch, sau đó thêm dấu mũ của chữ

ê, dấu chấm của chữ i, nét nằm ngang của chữ đ và cuối cùng mới viết dấu hỏi được chữ điểm

Ngoài ra để giúp học sinh viết đẹp tôi luôn luôn hướng dẫn các em dựa vào những đường kẻ ngang, dọc có trong bảng và vở

Chữ đường hay chữ tiếng… tôi đều hường dẫn học sinh làm sao cho những nét khó viết trong các chữ ghi tiếng dựa vào đường kẻ dọc của bảng con hoặc vở để viết cho đẹp

4 Rèn học sinh viết đúng trọng tâm các nhóm chữ:

Căn cứ vào đặc điểm cấu tạo nét và mối quan hệ về cách viết các chữ cái, để học sinh viết đúng kĩ thuật, viết đẹp, nắm chắc mẫu chữ Tôi chia chữ viết thành các nhóm và xác định trọng tâm đại diện cho mỗi nhóm chữ gồm những nét nào, những nét chữ nào học sinh hay viết sai, học sinh gặp khó khăn gì khi viết các nhóm chữ đó để khắc phục nhược điểm giúp học sinh viết đúng và đẹp mẫu chữ trong trường Tiểu học cỡ vừa như sau:

- Nhóm 1: Gồm các chữ: h, i, u, ư, t, n, m, v, ǟ

Hầu hết các chữ cái ở nhóm 1 đều có chiều cao 1 đơn vị riêng chữ cái t cao 1, 5 đơn vị, chữ cái r cao 1, 25 đơn vị Chữ cái ở nhóm này thường được cấu tạo bởi

các nét móc

Các lỗi học sinh hay mắc: Viết chưa đúng nét nối giữa các nét, nét móc

thường hay bị đổ nghiêng, nét hất lên thường bị choãi chân ra không đúng

Cách khắc phục: Tôi cho học sinh luyện viết nét sổ thẳngcó độ cao 2 ô li, nét

cong dưới sau đó mới viết nét móc xuôi, nét móc ngược, nét móc hai đầu có độ cao 2 ô li thật đúng, thật thẳng Khi học sinh viết thành thạo các nét đó, tôi mới cho học sinh ghép các nét thành chữ Khi ghép chữ tôi luôn chú ý điểm đặt bút, điểm dừng bút, độ cao, độ rộng của mỗi nét để chữ viết cân đối, đẹp

- Nhóm 2: Gồm các chữ: b, l, k h, y, p

Các chữ cái ở nhóm này thường có chiều cao 2, 5 đơn vị chữ riêng chữ p cao 2

đơn vị chữ cấu tạo chữ cái ở nhóm này thường có nét khuyết ( Khuyết trên, khuyết dưới )

Các lỗi học sinh hay mắc: Học sinh hay viết sai điểm giao nhau của nét, chữ

viết còn cong vẹo

Cách khắc phục: Trước tiên tôi cho học sinh viết nét sổ thẳng có độ cao 5 ô

li một cách ngay ngắn, sau đó tôi dạy học sinh viết nét khuyết trên có độ cao 5 ô li,

độ rộng trong lòng 1 ô li Để giúp học sinh viết đúng điểm giao nhau của các nét khuyết, tôi hướng dẫn học sinh đặt một dấu chấm nhỏ ở giữa hai đường kẻ dọc và nằm trên đường kẻ ngang 2, một dấu chấm nhỏ ở đường kẻ dọc và trên đường kẻ ngang 3 sau đó đưa bút từ dấu chấm 1viết nét xiên qua đúng chấm 2 rồi mới đưa bút lên tiếp viết nét khuyết trên có độ rộng bằng 1 li Tương tự như vậy tôi dạy học sinh viết nét khuyết dưới có độ cao 5 ô li, độ rộng 1 ô li

Ví dụ: Viết chữ h