Ôn tập bài Chiều tối (Hồ Chí Minh) và Từ ấy(Tố Hữu)I. Các câu hỏi cho bài Chiều tối Hồ Chí MinhCâu 1: Nêu cảm nhận của anh (chị) về chất thép và chất tình trong, ba bài thơ đã học của Bác: Chiều tối, Giải đi sớm, Mới ra tù, tập leo núi. Từ chất thép, chất tình đó, anh (chị) hiểu được gì về con người Bác và phong cách thơ Hồ Chí Minh.Trả lời+ Đó là nghị lực phi thường và dũng khí lớn của người cộng sản trong hoàn cảnh tù đày:– Trên đường giải tù: Bị “giải đi sớm” trong đêm tối, gió lạnh, đường xa, nhưng vẫn ung dung, bình tình, chủ động vượt qua hoàn cảnh để chiến thắng hoàn cảnh trong tư thế một người chiến sĩ:Chinh nhân dĩ tại chỉnh đồ thượng Nghênh diện thu phong trận trận hàn (Người đi cất bước trên đường thẳm Rát mặt đêm thu trận gió hàn.)Khi mới ra tù, chân yếu, mắt mờ vẫn kiên trì, quyết tâm tập luyện để nhanh chóng về với tổ quốc, đồng bào, đưa phong trào cách mạng tiến lên giành thắng lợi. Người đã tự mình trèo lên đến tận đỉnh Tây Phong Lĩnh cao vời vợi, và chất thép thể hiện ở chỗ người đã ung dung vượt qua và chiến thắng cuộc leo núi vô cùng gian nan, vất vả này: Bồi hồi dạo bước Tây Phong Lĩnh … Đây chính là chất thép trong thơ thể hiện rõ chất thép trong con người, trong cuộc đời thực của Bác lúc bấy giờ.– Tinh yêu thiên nhiên:Chòm sao đưa nguyệt vượt lên ngàn (Giải đi sớm)+ Núi ấp ôm mây, mây ấp núiLòng sông gương sáng bụi không mờ. (Mới ra tù, tập leo núi)– Tình yêu con người, yêu cuộc sống:+ Cô em xóm núi xay ngô tốiXay hết, lò thản đã rực hồng. (Chiều tối)+ Hơi ẩm bao la ôm trùm vũ trụNgười đi thi hứng bỗng thèm nồng. (Giải đi sớm)– Tình yêu nước son sắt, cháy bỏng: Thể hiện ở ỷ nghĩa nhắn tin của bài thơ Mới ra tù, tập leo núi và một số hình tượng thơ trong bài thơ đó:+ Hình ảnh “Lòng sông gương sáng bụi không mờ” nói lên lòng yêu nước sắt son của Bác.+ Hình ảnh một con người yêu nước, nhớ nước da diết, muốn về ngay đất nước để hành động:Bồi hồi dạo bước Tây Phong Lĩnh và như nhớ bạn xưa.c) Chất thép và chất tình hòa quyện với nhau tự nhiên, đẹp đẽ như nó vốn là như vậy: trong thép có tình,trong tình ngời ánh thép.Câu 2: Từ chất thép, chất tình trong thơ Bác ta thấy được được gì về con người Bác và phong cách thơ Hồ Chí MinhTrả lờia) Một con người đẹp:đẹp vì thép cứng rắn, vì tình cao cả, nhưng đẹp nhất chính là sự hài hòa giữa thép và tình đệ làm nên một con người bình thường mà vĩ đại, vừa gần gũi lại khiến mọi người phải kính trọng, khâm phục, yêu quý.b) Một phong cách thơ đẹp mang nét riêng của nhà thơ Hồ Chí Minh: sự hài hòa lí tưởng, tuyệt đẹp giữa thép và tình, giữa chiến sĩ và thi sĩ như vôn nó có.=>Từ chất thép và chất tình trong thơ Bác, ta không chỉ hiểu sâu sắc một Con Người Đẹp và một phong cách thơ đẹp mà ta còn rút ra một bài học sâu sắc về đạo làm người và cách làm nghệ thuật.Câu 3: Những biểu hiện vẻ đẹp tâm hồn của Hồ Chí Minh qua bài thơ Chiều tốiTrả lờia. Lòng nhân ái bao la, tình yêu cuộc sống sâu nặng Yêu thiên nhiên, tạo vật. Qua bài thơ, hình ảnh thiên nhiên luôn chiếm vị trí nổi bật. Bác nâng niu từng biểu hiện của sự sống: cánh chim, đám mây... Quan tâm tới con người. Dù trong hoàn cảnh nào, Bác cũng không quên nghĩ tới con người. Hình ảnh thiếu nữ xay ngô tối với Bác là vẻ đẹp của cuộc sống bình dị. Ngọn lửa hồng reo vui trong bếp lửa gia đình, lòng Bác như cũng reo vui với nó (dẫn chứng).b. Một tâm hồn có tinh thần thép vượt qua những đọa đày về thể xác, mọi thử thách khốc liệt về tinh thần.Qua hình ảnh quyện điểu và cô vân, ta bắt gặp thoáng buồn, thoáng cô đơn rất người của Bác. Nhưng trước ngọn lửa hồng Bác quên đi việc mình chưa được dừng chân trên con đường đày ải mà để lòng mình reo vui cùng ngọn lửa, để hình ảnh tỏa ấm trên trang thơ, xua tan cái lạnh lẽo, cô đơn của lòng người và cảnh vật. Ngọn lửa hồng trở thành vẻ đẹp tinh thần của nhà cách mạng.
Trang 1Ôn tập bài Chiều tối (Hồ Chí Minh) và Từ ấy(Tố Hữu)
I Các câu hỏi cho bài Chiều tối - Hồ Chí Minh
Câu 1: Nêu cảm nhận của anh (chị) về chất thép và chất tình trong, ba bài thơ đã
học của Bác: Chiều tối, Giải đi sớm, Mới ra tù, tập leo núi Từ chất thép, chất tình
đó, anh (chị) hiểu được gì về con người Bác và phong cách thơ Hồ Chí Minh
Trả lời
+ Đó là nghị lực phi thường và dũng khí lớn của người cộng sản trong hoàn cảnh
tù đày:
– Trên đường giải tù: Bị “giải đi sớm” trong đêm tối, gió lạnh, đường xa, nhưng vẫn ung dung, bình tình, chủ động vượt qua hoàn cảnh để chiến thắng hoàn cảnh trong tư thế một người chiến sĩ:
Chinh nhân dĩ tại chỉnh đồ thượng Nghênh diện thu phong trận trận hàn (Người đi cất bước trên đường thẳm Rát mặt đêm thu trận gió hàn.)
Khi mới ra tù, chân yếu, mắt mờ vẫn kiên trì, quyết tâm tập luyện để nhanh chóng
về với tổ quốc, đồng bào, đưa phong trào cách mạng tiến lên giành thắng lợi Người đã tự mình trèo lên đến tận đỉnh Tây Phong Lĩnh cao vời vợi, và chất thép thể hiện ở chỗ người đã ung dung vượt qua và chiến thắng cuộc leo núi vô cùng gian nan, vất vả này: Bồi hồi dạo bước Tây Phong Lĩnh … Đây chính là chất thép trong thơ thể hiện rõ chất thép trong con người, trong cuộc đời thực của Bác lúc bấy giờ
– Tinh yêu thiên nhiên:
Chòm sao đưa nguyệt vượt lên ngàn (Giải đi sớm)
+ Núi ấp ôm mây, mây ấp núi
Lòng sông gương sáng bụi không mờ (Mới ra tù, tập leo núi)
– Tình yêu con người, yêu cuộc sống:
+ Cô em xóm núi xay ngô tối
Xay hết, lò thản đã rực hồng (Chiều tối)
+ Hơi ẩm bao la ôm trùm vũ trụ
Người đi thi hứng bỗng thèm nồng (Giải đi sớm)
– Tình yêu nước son sắt, cháy bỏng: Thể hiện ở ỷ nghĩa nhắn tin của bài thơ Mới
ra tù, tập leo núi và một số hình tượng thơ trong bài thơ đó:
+ Hình ảnh “Lòng sông gương sáng bụi không mờ” nói lên lòng yêu nước sắt son của Bác
+ Hình ảnh một con người yêu nước, nhớ nước da diết, muốn về ngay đất nước để hành động:
Bồi hồi dạo bước Tây Phong Lĩnh và như nhớ bạn xưa
c) Chất thép và chất tình hòa quyện với nhau tự nhiên, đẹp đẽ như nó vốn là như vậy: trong thép có tình,trong tình ngời ánh thép
Câu 2: Từ chất thép, chất tình trong thơ Bác ta thấy được được gì về con người
Bác và phong cách thơ Hồ Chí Minh
Trả lời
Trang 2a) Một con người đẹp:đẹp vì thép cứng rắn, vì tình cao cả, nhưng đẹp nhất chính là
sự hài hòa giữa thép và tình đệ làm nên một con người bình thường mà vĩ đại, vừa gần gũi lại khiến mọi người phải kính trọng, khâm phục, yêu quý
b) Một phong cách thơ đẹp mang nét riêng của nhà thơ Hồ Chí Minh: sự hài hòa lí tưởng, tuyệt đẹp giữa thép và tình, giữa chiến sĩ và thi sĩ như vôn nó có
=>Từ chất thép và chất tình trong thơ Bác, ta không chỉ hiểu sâu sắc một Con Người Đẹp và một phong cách thơ đẹp mà ta còn rút ra một bài học sâu sắc về đạo làm người và cách làm nghệ thuật
Câu 3: Những biểu hiện vẻ đẹp tâm hồn của Hồ Chí Minh qua bài thơ Chiều tối Trả lời
a Lòng nhân ái bao la, tình yêu cuộc sống sâu nặng
- Yêu thiên nhiên, tạo vật Qua bài thơ, hình ảnh thiên nhiên luôn chiếm vị trí nổi bật Bác nâng niu từng biểu hiện của sự sống: cánh chim, đám mây
- Quan tâm tới con người Dù trong hoàn cảnh nào, Bác cũng không quên nghĩ tới con người Hình ảnh thiếu nữ xay ngô tối với Bác là vẻ đẹp của cuộc sống bình dị Ngọn lửa hồng reo vui trong bếp lửa gia đình, lòng Bác như cũng reo vui với nó (dẫn chứng)
b Một tâm hồn có tinh thần thép vượt qua những đọa đày về thể xác, mọi thử thách khốc liệt về tinh thần
Qua hình ảnh quyện điểu và cô vân, ta bắt gặp thoáng buồn, thoáng cô đơn rất người của Bác Nhưng trước ngọn lửa hồng Bác quên đi việc mình chưa được dừng chân trên con đường đày ải mà để lòng mình reo vui cùng ngọn lửa, để hình ảnh tỏa ấm trên trang thơ, xua tan cái lạnh lẽo, cô đơn của lòng người và cảnh vật Ngọn lửa hồng trở thành vẻ đẹp tinh thần của nhà cách mạng
c Một tâm hồn lạc quan, tin tưởng
Kết thúc bài thơ bằng hình ảnh ngọn lửa hồng mang lại cảm giác phấn chấn, lạc quan Lời thơ vời vợi lòng tin.ánh lửa hồng đó như trở thành nhãn tự của bài thơ khiến cho câu thơ - câu thơ cuối như mở ra một con đường hi vọng niềm tin cho con người màu hồng đó không chỉ là màu hồng của ánh lửa đó còn là màu của hi vọng của những trái tim khao khát sống 1 cuộc sống hạnh phúc tư do
d Một hồn thơ phong phú
- Thi hứng đã đến với Người trong những giờ phút nặng nề, cực nhọc nhất của cuộc đời, ngay cả trong lúc đối với người bình thường, cảm xúc thơ dễ bị triệt tiêu nhất hoặc không cất lên nổi: Cốt cách thi nhân ở Bác thể hiện ở niềm rung động trước cái đẹp, dù trong cảnh huống nào
- Niềm rung động ấy được thể hiện bằng những vần thơ vừa cổ kính, vừa hiện đại của một tâm hồn nghệ sĩ mang cốt cách phương Đông Hồn thơ Hồ Chí Minh bắt
rễ rất sâu vào truyền thống dân tộc, truyền thống phương Đông
==> Qua đây ta nhận ra rõ vẻ đẹp tâm hồn của Hồ Chí Minh với môt tâm hồn lạc quan luôn hướng tới những điều tốt đẹp dù trong mọi hoàn cảnh dù khó khăn thử thách
Câu 4: Tâm trạng của chủ thể trữ tình bộc lộ trong hai câu thơ cuối của bài thơ
Chiều tối như thế nào? Cho thấy vẻ đẹp tâm hồn nào?
Trang 3Trả lời
Hình ảnh đẹp nhất, tập trung thể hiện vẻ đẹp tâm hồn Hồ Chí Minh là: "Cô em xóm núi xay ngô tối" Đây là hình ảnh nổi bật trong bức tranh lúc chiều muộn Nó khẳng định điểm nhìn của nhà thơ không phải là đỉnh trời mà là mặt đất
Tại sao đây là hình ảnh đẹp nhất?
- Hình ảnh ấy đã hướng người đọc từ cảnh mây trời, chim muông trở về với đời sống con người
- Con người trong thơ Bác khoẻ khoắn, nó mang lại niềm vui của lao động, của đời thường Nó làm dịu đi nồi cô đơn của người đi đường, nhất là người tù đang khao khát tự do Bác như hoà vào không khí lao động, đồng cảm với nỗi vất vả của người lao động
- Cô gái xay ngô và lò than rực hồng gợi tới cảnh gia đình đầm ấm, bộc lộ khát vọng, ước mơ thầm kín của người tù về cuộc sống tự do
Câu 5: Cảm nhận của em về cảnh trong hai câu thơ đầu qua bút pháp tả cảnh của
Hồ Chí Minh?
Trả lời
– Màu sắc cổ điển của bức tranh thiên nhiên
+ Thi liệu cổ điển: cánh chim bay về núi và đám mây lẻ loi là những hình ảnh quen thuộc thường thấy trong thơ cổ báo hiệu thời gian cuối ngày, vạn vật tìm đến
sự nghỉ ngơi
+ Bút pháp chấm phá: cánh chim nhỏ bé, đám mây đơn lẻ đủ sức gợi lên một bầu trời mênh mông, hoang sơ và tĩnh lặng
– Sự cảm nhận thiên nhiên tinh tế, nhạy cảm: vẻ mệt mỏi, nặng trĩu của cánh chim trong dáng bay, sự lẻ loi, chậm rãi trôi của đám mây trên bầu trời Trạng thái cảnh vật có sự đồng điệu với trạng thái thể chất và chất chứa tâm sự cô đơn, lẻ loi của người tù sau một ngày đày ải nơi đất khách
– Vẻ đẹp tâm hồn Bác: tâm hồn thi sĩ với tình yêu thiên nhiên và ý chí nghị lực phi thường của một nhà thơ – chiến sĩ: dù mệt mỏi nhưng nhà thơ vẫn ung dung ngắm nhìn cảnh vật để rồi thi hứng đến với Bác hết sức tự nhiên
=> Bức tranh thiên nhiên mang đậm màu sắc cổ điển; cảnh vật và tâm hồn con người hài hòa, đồng điệu; hình ảnh thơ đẹp nhưng đượm buồn
Câu 6: Hai câu thơ sau miêu tả chi tiết, hình ảnh gì?
Sơn thôn thiếu nữ mao bao túc
Bao túc mao hoàn lô dĩ hồng
Trả lời
– Hình ảnh cô gái xay ngô toát lên vẻ trẻ trung, khỏe khoắn, giản dị của con người lao động trở thành trung tâm, điểm nhấn của bức tranh
– Hình ảnh ngọn lửa hồng mang đến ánh sáng, hơi ấm, niềm vui xua tan bóng đêm lạnh lẽo, hiu quạnh
Câu 7: Xác định biện pháp nghệ thuật và tác dụng của các biện pháp nghệ thuật
đó trong 2 câu thơ cuối của bài thơ đó?
Trả lời
– Nghệ thuật điệp liên hoàn kết hợp đảo ngữ: ma bao túc- bao túc ma giàu ý nghĩa:
Trang 4+ Diễn tả chân thực vòng quay liên hoàn của cối xay ngô
+ Khắc họa hình ảnh cô gái xóm núi vất vả, cực nhọc nhưng khỏe khoắn và hăng say lao động
+ Diễn tả sự dịch chuyển của thời gian và không gian
Câu 8: Bài thơ tả cảnh chiều tối Từ câu 1 đến câu 4, thời khắc chuyển từ chiều
muộn tới tối hẳn Tác giả đã dùng những thủ pháp nghệ thuật gì khiến người đọc nhận biết được như vậy?
Trả lời
Bài thơ dịch có câu “Cô em xóm núi xay ngô tối” Thực ra câu thơ thứ ba này trong nguyên tác không có chữ tối (“Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc” : Cô gái ở xóm núi xay ngô) Như thế là tác giả không hề nói- đến sự vận chuyển của thời khắc
mà tả được sự vận chuyển ấy Khi trời còn ánh sáng thì nhìn lên cao thấy chim và mây bay qua, khi tròi tối hẳn thì thấy lò lửa ở xóm núi rực sáng (trời chưa tối thì không thể nhìn thấy ánh lửa ở tận một xóm núi nào đó)
Vậy là không nói tối mà tả được trời tối – tác giả dùng ánh sáng để tả bóng tối Đây là một thủ pháp nghệ thuật, mượn cái này để tả cái kia – “Vẽ mây nẩy trăng”,
“Hoạ vân hiển nguyệt”, lấy động tả tĩnh, lấy sáng tả tối,…
Câu 9: Bài thơ vừa tả ngoại cảnh, vừa biểu hiện tâm cảnh của nhà thơ Hãy phân
tích diễn biến “tâm cảnh” của tác giả
Trả lời
Muốn hiểu “tâm cảnh” của tác giả thì phải biết rõ cảnh ngộ cụ thể của nhà thơ, sau
đó tìm hiểu bài thơ trong quan hệ với cảnh ngộ ấy
a) Cảnh ngộ của nhà thơ
− Sau một ngày đường vất vả (có thể lấy dẫn chứng ngay trong Nhật kí trong tù, như các bài Mới đến nhà lao Thiên Bảo hay Đi Nam Ninh,v.v.)
− Vất vả như thế nhưng cái gì chờ đợi người tù sau một ngày bị đày ải ? Chính tác giả đã nói rõ trong các tác phẩm của mình (có thể lấy dẫn chứng ở các bài Đêm ngủ ỏ Long Tuyền hay Mới đến nhà lao Thiên Bảo, v.v.)
− Xa Tổ quốc, ở nơi đất khách quê người, cách biệt với đồng bào, đồng chí ; yêu cầu của cách mạng rất khẩn trương mà người đứng đầu lại bị giam giữ không biết đến bao giờ ; cảnh núi rừng vắng vẻ vào lúc chiều muộn càng dễ gợi nỗi buồn,… b) Diễn biến tâm trạng của nhà thơ
− Hai câu đầu với các chi tiết : “Quyện điểu” (Chim mỏi mệt) và “Cô vân mạn mạn” (Chòm mây cô đơn trôi lững lờ), đúng là có tính chất công thức ước lệ thường thấy ở thơ cổ để tả cảnh chiều, nhưng cũng rất phù hợp với tâm sự nhà thơ
− Nhung hai câu cuối lại có hình ảnh “lò than rực đỏ” và “cô gái xay ngô” xua tan
đi cái lạnh lẽo, cô quạnh của núi rừng cũng như trong lòng người, thể hiện niềm vui của nhà thơ sẵn sàng chia sẻ với niềm vui giản dị đời thường của người dân lao động, quên hẳn cảnh ngộ riêng của mình không có gì đáng vui cả
Có thể gọi đây là tinh thần nhân đạo đến mức quên mình
Câu 10: Người ta nói thơ Hồ Chí Minh bài nào cũng có “chất thép” Theo anh
(chị), “chất thép” trong bài Chiều tối thể hiện như thế nào?
Trả lời
Trang 5Muốn hiểu “chất thép” ở bài thơ phải đặt nó trong hoàn cảnh cảm hứng cụ thể Hoàn cảnh nhà thơ rất khổ cực, vậy mà Người vẫn ung dung ngắm cảnh và làm thơ Đấy là “chất thép” kiên cường Tố Hữu nói rất đúng :
Lại thương nỗi : đoạ đày thân Bác Mười bốn trăng tê tái gông cùm
Ôi chân yêu, mắt mờ, tóc bạc
Mà thơ bay… cánh hạc ung dung!
(Theo chân Bác
II Các câu hỏi liên quan đến bài Từ ấy - Tố Hữu
Câu 1: Trình bày hoàn cảnh ra đời bài thơ “Từ ấy”? Giải thích ý nghĩa nhan đề bài
thơ này?
Trả lời
a Hoàn cảnh ra đời: tháng 7/1938, sau thời gian hoạt động phong trào thanh niên
ở Huế, Tố Hữu vinh dự được đứng vào hàng ngũ của Đảng cộng sản Việt Nam Niềm vui sướng hân hoan và tự hào khi được đứng dưới hàng ngũ của Đảng là cảm xúc chủ đạo của Tố Hữu để viết nên bài thơ này Bài thơ được trích trong phần “Máu lửa” – phần đầu của tập thơ “Từ ấy”
b Ý nghĩa nhan đề:
- Đánh dấu mốc son chói lọi trong cuộc đời hoạt động CM của nhà thơ Tố Hữu
- Thể hiện niềm vui sướng hân hoan của nhà CM trẻ tuổi lần đầu tiên bắt gặp lí tưởng của Đảng, của CM và nguyện dấn thân vào con đường máu lửa ấy
Câu 2: Trình bày sự chuyển biến trong tình cảm của cái tôi trữ tình trong bài thơ
“Từ ấy”
Trả lời
- Khổ thơ thứ nhất là niềm vui sướng, hân hoan của Tố Hữu khi đón nhận ánh sáng của Đảng,của lý tưởng soi rọi vào tận cả con tim khối óc làm bừng sáng một sức sống mới.Tác giả gọi Đảng là “Mặt Trời chân lý”,so sánh “hồn tôi là một vườn hoa lá”… để diễn tả phút giây từ ấy là một mốc thời gian không bao giờ phai nhòa trong trái tim của người CM trẻ tuổi
- Khổ thơ thứ hai là nhận thức mới về lẽ sống: khi được giác ngộ lí tưởng CM, Tố Hữu khẳng định quan niệm mới về lẽ sống là sự gắn bó,hài hòa giữa “cái tôi” cái nhân và “cái ta” chung của mọi người “Tôi buộc lòng tôi với mọi người…mạnh khối đời.”
- Khổ cuối là sự chuyển biến sâu sắc về mặt tình cảm:vượt qua giới hạn cái tôi để đến với cái ta chung.Nhà thơ tự nguyện là đứa con của nhân dân,vì nhân dân phục vụ
Câu 3: Đọc đoạn thơ sau và trả lời các câu hỏi:
Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ,
Mặt trời chân lí chói qua tim
Hồn tôi là một vườn hoa lá,
Rất đậm hương và rộn tiếng chim
Trang 6(Trích Từ ấy, Tố Hữu, Tr 44, SGK Ngữ văn 11,Tập II, NXBGD 2007)
1 Nêu nội dung chính của đoạn thơ trên?
2 Đoạn thơ được viết theo phương thức biểu đạt nào?
3 Xác định biện pháp tu từ về từ trong đoạn thơ và nêu hiệu quả nghệ thuật của biện pháp tu từ đó
Trả lời
1 Nội dung chính của đoạn thơ: nhà thơ trẻ thể hiện niềm vui sướng, say mê khi gặp lí tưởng của Đảng
2 Đoạn thơ được viết theo phương thức biểu đạt miêu tả và biểu cảm
3 Biện pháp tu từ về từ trong đoạn thơ:
– Hai câu đầu : Ẩn dụ : nắng hạ ; mặt trời chân lí
– Hiệu quả nghệ thuật: nhấn mạnh ánh sáng lí tưởng mở ra trong tâm hồn nhà thơ một chân trời mới của nhận thức, tư tưởng và tình cảm ; nhà thơ có niềm xúc động thành kính, thiêng liêng
– Hai câu tiếp : so sánh: hồn tôi- vườn hoa lá…đậm hương…tiếng chim
– Hiệu quả nghệ thuật: Tác giả đón nhận lí tưởng bằng cả tình cảm rạo rực, say
mê, sôi nổi Niềm vui hoá thành âm thanh rộn ràng như chim hót, thành sắc lá, sắc hoa tươi xanh, rực rỡ, hương thơm lan toả ngọt ngào
Câu 4: Vì sao bài thơ Từ ấy có thể xem là tuyên ngôn về lí tưởng và nghệ thuật
của tác giả?
Trả lời
Tuyên bố trang trọng và chân thành về niềm vui giác ngộ lí tưởng, về lẽ sống, về tương lai…
Câu 5: Mạch vận động của tâm trạng cái “tôi” trữ tình trong bài thơ diễn ra như
thế nào?
Trả lời
Niềm vui giác ngộ lí tưởng- nhận thức mới về lẽ sống- biến chuyển tình cảm
Câu 6: Anh (chị) có nhận xét gì về các hình ảnh được tác giả tô đậm trong khổ đầu
của bài thơ ? Những hình ảnh ấy biểu hiện tâm trạng của nhà thơ như thế nào khi bắt gặp lí tưởng cộng sản ?
Trả lời
Các hình ảnh trong khổ đầu của bài thơ đều là những hình ảnh được tô đậm thể hiện tính đột ngột, mạnh mẽ, chói lọi, tưng bừng : “bừng nắng hạ”, “mặt trời chân
lí chói qua tim”, “vườn hoa lá”, “rất đậm hương”, “rộn tiếng chim”
Những hình ảnh ấy nói rằng, lí tưởng cộng sản lần đầu đến với Tố Hữu như một luồng ánh sáng quá đột ngột và vô cùng mãnh liệt khiến nhà thơ trẻ tuổi cơ hồ như
bị choáng váng Lí tưởng ấy đem đến cho nhà thơ, cùng với luồng ánh sáng chói lọi, một niềm vui lớn : tác giả cảm thấy tâm hồn mình như một khu vườn đầy hoa
và rộn rã tiếng chim Tâm trạng này chứng tỏ Tố Hữu rất say mê lí tưởng cộng sản
Câu 7: Phân tích ý nghĩa của hình ảnh “Mặt trời chân lí chói qua tim” đối với
người chiến sĩ và nhà thơ Tố Hữu
Trả lời
Trang 7Lí tưởng đối với Tố Hữu không phải chỉ là chuyện của nhận thức lí trí mà còn là chuyện của tình cảm, chuyện của trái tim
Có tình cảm thì lí tưởng trở thành hành động cách mạng Có tình cảm thì lí tưởng
có thể trở thành thơ Sở dĩ lí tưởng cộng sản không chỉ tác động tới nhận thức lí trí
mà còn tác động tới tình cảm (“chói qua tim”) của Tố Hữu nữa, vì lí tưởng cộng sản mang nội dung nhân đạo chủ nghĩa sâu sắc hướng về nhân loại cần lao bị áp bức bóc lột trong xã hội cũ
Câu 8: Ánh sáng của lí tưởng cộng sản đã giúp Tố Hữu giác ngộ được điều gì mới
mẻ ? Vì sao có sự giác ngộ ấy ? Hãy phân tích khổ thơ thứ hai và thứ ba để chứng minh
Trả lời
Giác ngộ lí tưởng cộng sản là giác ngộ về lập trường giai cấp vô sản, nghĩa là đứng vào hàng ngũ của các giai cấp cần lao Trong xã hội cũ, đó là những giai cấp nghèo khổ nhất
Cho nên, giác ngộ lí tưởng, Tố Hữu tự nguyện “buộc lòng” mình với “bao hồn khổ”, với “những kiếp phôi pha”, với những em “không áo cơm cù bất cù bơ”
Câu 9: Anh (chị) có nhận xét gì về việc sử dụng các từ ngữ “mọi người”, “bao hồn
khổ”, và một loạt số từ “trăm nơi”, “vụn nhà”, “vạn kiếp”, “vụn đầu em nhỏ” Ý nghĩa của việc sử dụng những từ ngữ ấy ?
Trả lời
Cần hiểu những số từ “trăm” hay “vạn” ở đây không có nghĩa là một trăm, một vạn mà có nghĩa là rất nhiều, là tất cả, tựa như “mọi” người, “mọi” nơi, “mọi” nhà,
“mọi” em nhỏ, v.v
Chủ nghĩa cộng sản nêu khẩu hiệu : “Giai cấp vô sản toàn thế giới liên hiệp lại”, giải phóng mọi giai cấp cần lao, mọi dân tộc bị áp bức, tiến tới thế giới đại đồng
Vì thế người cộng sản gắn bó với mọi người, với “trăm nơi”, “vạn nhà”, v.v
Câu 10: Anh (chị) có nhận xét gì khi tác giả sử dụng các từ “là con”, “là em”, “là
anh” trong khổ thứ ba của bài thơ ? Ý nghĩa của việc sử dụng các từ ấy ?
Trả lời
Đây đều là những từ chỉ quan hệ gia đình, quan hệ ruột thịt Nhà thơ cộng sản muốn gắn mình với những lớp người nghèo khổ bằng quan hệ tình cảm thân thiết như thế
Câu 11: Nhận xét và phân tích đặc điểm của giọng thơ và nhịp thơ trong bài Từ
ấy
Trả lời
Giọng thơ hào hứng sôi nổi, nhịp thơ hăm hở dồn dập Chú ý những hình ảnh rực
rỡ, tươi vui, rộn ràng và việc sử dụng điệp từ với tần số cao và ngày càng dồn dập