(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá hiệu quả xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa bằng chế phẩm sinh học Coste - TV05

(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá hiệu quả xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa bằng chế phẩm sinh học Coste - TV05(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá hiệu quả xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa bằng chế phẩm sinh học Coste - TV05(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá hiệu quả xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa bằng chế phẩm sinh học Coste - TV05(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá hiệu quả xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa bằng chế phẩm sinh học Coste - TV05(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá hiệu quả xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa bằng chế phẩm sinh học Coste - TV05(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá hiệu quả xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa bằng chế phẩm sinh học Coste - TV05(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá hiệu quả xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa bằng chế phẩm sinh học Coste - TV05(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá hiệu quả xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa bằng chế phẩm sinh học Coste - TV05(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá hiệu quả xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa bằng chế phẩm sinh học Coste - TV05(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá hiệu quả xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa bằng chế phẩm sinh học Coste - TV05(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá hiệu quả xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa bằng chế phẩm sinh học Coste - TV05(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá hiệu quả xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa bằng chế phẩm sinh học Coste - TV05(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá hiệu quả xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa bằng chế phẩm sinh học Coste - TV05(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá hiệu quả xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa bằng chế phẩm sinh học Coste - TV05(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá hiệu quả xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa bằng chế phẩm sinh học Coste - TV05(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá hiệu quả xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa bằng chế phẩm sinh học Coste - TV05(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá hiệu quả xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa bằng chế phẩm sinh học Coste - TV05(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá hiệu quả xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa bằng chế phẩm sinh học Coste - TV05(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá hiệu quả xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa bằng chế phẩm sinh học Coste - TV05(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá hiệu quả xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa bằng chế phẩm sinh học Coste - TV05(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá hiệu quả xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa bằng chế phẩm sinh học Coste - TV05(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá hiệu quả xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa bằng chế phẩm sinh học Coste - TV05(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá hiệu quả xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa bằng chế phẩm sinh học Coste - TV05(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá hiệu quả xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa bằng chế phẩm sinh học Coste - TV05(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá hiệu quả xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa bằng chế phẩm sinh học Coste - TV05(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá hiệu quả xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa bằng chế phẩm sinh học Coste - TV05(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá hiệu quả xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa bằng chế phẩm sinh học Coste - TV05(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá hiệu quả xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa bằng chế phẩm sinh học Coste - TV05(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá hiệu quả xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa bằng chế phẩm sinh học Coste - TV05(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá hiệu quả xử lý chất thải rắn trong chăn nuôi bò sữa bằng chế phẩm sinh học Coste - TV05

B GIÁO D CăVẨă ẨOăT O B NÔNG NGHI P VÀ PTNT

-*** -

TR N NG C LINH

ÁNHăGIÁăHI U QU X LÝ CH T TH I R N TRONGăCH NăNUỌIăBọăS A B NG CH PH M SINH H C

L I CAM OAN

Tôiă xină camă đoană đơyă lƠă côngă trìnhă nghiênă c uă c aă b nă thơnă tácă gi ă Cácă k tă qu ănghiênăc uăvƠăcácăk tălu nătrongălu năv nălƠătrungăth c,ăkhôngăsaoăchépăt ăb tăk ăm tăngu nănƠoăvƠăd iăb tăk ăhìnhăth cănƠo.ăVi căthamăkh oăcácăngu nătƠiăli uă(n uăcó)ăđƣă

đ căth căhi nătríchăd năvƠăghiăngu nătƠiăli uăthamăkh oăđúngăquyăđ nh

Tác gi lu năv n

Tr n Ng c Linh

L I C M N

Tr c h t, h c viênăxinăđ c bày t lòng bi t n sâu s c t iăTS.ăNguy năTh ăH a,

Tr ngă ph ngă Nghiênă c uă tri nă khaiă ậ Trungă tơmă Khoaă h că Côngă ngh ă vƠă Môiă

tr ng,ăLiên minh H p tác xã Vi t Nam và TS Nguy n Th Xuân Th ng, Khoa Môi

tr ng,ăTr ng i h c Thu l i đƣăt nătìnhăh ngăd n,ăđ nhăh ngăvƠăt oăđi uăki nă

cho em hoƠnăthƠnhălu năv nănƠy

Em xin chân thành cám n Ban lãnh đ o cùng các cán b , nghiên c u viên đang công

tác t i Phòng Nghiênăc uătri năkhaiăậăTrungătơmăKhoaăh căCôngăngh ăvƠăMôiătr ng,ă

Liên minh H p tác xã Vi t Nam đƣ t o m i đi u ki n và c s trang thi t b cho em

trong su t quá trình th c hi n đ tài c bi t, em xin c m n s giúpăđ vô cùng to

l n c aăBan qu n lý h p tác xã ch n nuôi bò t p trung t iăxã Trác V n, huy n Duy

Tiên, tnh Hà Nam, đƣ nhi t tình giúp đ ,ăt o đi u ki n đ cho các thí nghi m th cănghi măđ căhoƠnăthƠnhăv iăk t qu t t nh t, quy t đ nh t i s ăthƠnhăcông c a đ tài

Cu i cùng, em xin chân thành cámă năcác th y, cô KhoaăMôiătr ng,ăph ngă Ơoăt oăiăh căvƠăSauăđ iăh c,ăTr ng i h c Thu l i vƠăLƣnhăđ o,ăcácăđ ngănghi păt i

Vi năCôngăNgh ăMôiăTr ngă- Vi năHƠmăLơmăKhoaăH căCôngăNgh ăVi tăNam đƣă

đ ngă viên,ă khíchă l ă vƠă đóngă gópă các Ủă ki nă quý báu cho em trong vi că so nă th o,ă

h ngăd năcác th t c đ em hoàn thành Lu n v n thu n l i nh t

Trong quá trình th c hi n và hoàn thành lu n v n, do th i gian và ki n th c còn h n

ch nên không th tránh kh i nh ng thi u sót Em r t mong nh n đ c s đóng góp ý

ki n, ch b o t nătình c a quý Th y, cô vƠăcácăb năđ lu n v n đ căhoàn thi n h n

Em xin chân thành c m n!

Hà N i, ngày tháng n m 2018

H c viên

Tr n Ng c Linh

M C L C

L IăCAMă OAN i

L I C Mă N ii

M C L C iii

DANH M C HÌNH v

DANH M C B NG vi

DANH M C CH VI T T T vii

M U 1

1 Tính c p thi t c aăđ tài 1

2 M c tiêu nghiên c u 3

3.ă iăt ng, ph m vi và n i dung nghiên c u 3

3.1.ă iăt ng nghiên c u 3

3.2 Ph m vi nghiên c u 3

3.3 N i dung nghiên c u 3

4.ăụăngh aăkhoaăh c và th c ti n 4

4.1.ăụăngh aăkhoaăh c 4

4.2.ăụăngh aăth c ti n 4

CH NGăI.ăT NG QUAN CÁC V Nă NGHIÊN C U 5

1.1 Hi n tr ngăch nănuôiăb ăs a Vi tăNamăvƠătrênăđ a bàn t nh Hà Nam 5

1.1.1 Hi n tr ngăch nănuôiăb ăs a Vi t Nam 5

1.1.2 Hi n tr ngăch nănuôiăb ăs a Hà Nam 9

1.2 Các v năđ môiătr ng trong chu ng tr iăch nănuôiăb ăs a 17

1.2.1 Thành ph n ch t th i r năch nănuôiăb ăs a 17

1.2.2 nhăh ng c a ch t th i r năch nănuôiăb ăs aăđ nămôiătr ng 19

1.3.ăCácăph ngăphápăx lý ch t th i r nătrongăch nănuôiăb ăs a 24

1.3.1.ăCácăph ngăphápăx lý trên th gi i 24

1.3.2 Các ph ngăphápăx lý Vi t Nam 27

1.4 C s khoa h c s d ng ch ph m sinh h c h c COSTE-TV05 x lý CTR trong CNBS 30

1.4.1 Lý thuy t v phân 30

1.4.2 Các k thu t phân 34

1.4.3.ăCácăph ngăphápă phân 34

1.4.4 Vai trò c a vi sinh v t trong x lý ô nhi mămôiătr ngăch nănuôiăb ăs a 36

1.5 Ch ph m vi sinh COSTE TV05 40

CH NGăII.ăV T LI UăVÀăPH NGăPHỄPăNGHIểNăC U 45

2.1 V t li u nghiên c u 45

2.1.1 Ch ph m vi sinh COSTE TV05 45

2.2.ăPh ngăphápănghiênăc u 45

2.2.1.ăPh ngăphápăphơnătíchăviăsinhăv t 45

2.2.2.ăPh ngăphápăphơnătíchăcácăch tiêu hóa h c trong phân 46

2.2.3 B trí thí nghi m 46

CH NGăIII.ăK T QU VÀ TH O LU N 52

3.1.ă ánhăgiáăhi u qu x lý ch t th i r n quy mô phòng thí nghi m 52

3.1.1.ăS ăbi năđ ngăc aăcácăch ngăviăsinhăv tăh uăíchătrongăđ ngă 52

3.1.2.ă S ă bi nă đ ngă c aă cácă ch ngă viă sinhă gơyă b nhă (totală colifrom,ă E.coli,ă Salmonella) 55

3.1.3.ăPhơnătíchăthƠnhăph năch tăth iătr căvƠăsauă 57

3.2.ă ánhăgiáăhi u qu x lý phân bò s a trang tr i 58

3.2.1 S bi năđ i v nhi tăđ trong quá trình khu v c trang tr i 58

3.2.2 Các ch tiêu hóa sinh trong quá trình x lý phân bò 61

3.3.3 Các ch tiêu làm phân bón 64

3.3 K t qu kh o nhi m trên lúa 64

3.4.ă xu t quy trình x lý CTR trong CNBS b ng ch ph m sinh h c COSTE-TV05 66

K T LU N & KI N NGH 69

K t lu n 69

Ki n ngh,ăđ xu t 70

PH L C 76

DANH M C HÌNH

Hình 1 1: Ch t th i t khu CNBS t p trung xƣăTrácăV năth i ra kênh tiêu, gây ô

nhi mămôiătr ng 14

Hình 1 2: Mô hình x lý ch t th i b ng phân h uăc 26

Hình 1 3: Xây b KSHcomposite và túi khí d tr 28

Hình 1 4: H m KSH trùm b ng nh a HDPE 28

Hình 1 5: Khu ch a phân m t s trang tr iăch nănuôiăb ăs aăxƣăTrácăV n 16

Hình 1 6: H th ng tách ch t th i r n trang tr iăch nănuôiăb ăs aăxƣăTrácăV n 16

Hình 1 7: Ch t th iăch nănuôiăb ăs aăđ c s d ngăđ nuôi giun qu 16

Hìnhă2.ă1:ăS ăđ b trí thí nghi m 45

Hình 2 2: Bình phơnăđ c s d ng trong phòng thí nghi m 488

Hình 2 3: L p tr u dày 5cm 60

Hìnhă2.ă4:ă ng đ c che ph b t nilon 60

Hìnhă3.ă1:ă oănhi tăđ đ ng b ng thi t b đoănhi t c m tay 60

Hình 3 2: Cây lúa 35 ngày sau c y 65

Hìnhă3.ă3:ă xu t quy trình x lý phân bón cho cây tr ng/ lúa 67

DANH M C B NG

B ng 1.1: T ngăđƠnăb ,ăs năl ng s a c n c 6

B ng 1.2: Các lo i vi khu n có trong phân 187

B ngă1.ă3:ă căđi m các khí sinh ra khi phân h y k khí 21

B ng 1 4: Tác h i c aăamoniacălênăng i, gia súc, gia c m 22

B ng 1.5: Tác h i c a H2Sălênăng i 23

B ng 1.6 M t s nh ng ch t men b sung 25

B ng 1 7: T l Carbon/Nit ăc a m t s lo i ch t th i 33

B ngă1.ă8:ă căđi m và hi u qu x lý c a quá trình phân 36

B ng 1.9: Phân lo i Lactobacillus 436

B ng 2.1: Các th ng s theo dõi trong quá trình th c hi n thí nghi m, t n su t l y m u 61

B ng 3 1: K t qu m tăđ sinhătr ng c aănhómăBacillusătrongăđ ng 52

B ng 3 2: K t qu m tăđ sinhătr ng c aăx ăkhu năSteptomyces.sp 54

B ng 3 3: K t qu m tăđ ăc aăviăkhu năLactobacillusătrongăđ ng 55

B ngă3.ă4:ăK tăqu ăđánhăgiáătácăđ ngăđ năVSVăgơyăb nh 56

B ng 3 5: K t qu đánhăgiáăch tăl ng c a m u phân tr căvƠăsauă ăđcăx lý b ng ch ph m vi sinh COSTEăTV05ătrongăph ngăthíănghi m 57

B ng 3 6: S bi năđ i nhi tăđ trong quá trình 59

B ng 3 7: S phát tri n c a các vi sinh v t có l iătrongăđ ng (CFU/g) 61

B ng 3 8: S bi năđ i m tăđ vi sinh v t gây b nhătrongăđ ng (CFU/g) 62

B ng 3.9: K t qu phân tích ch tăl ng mùn h uăc ăsauă8ătu n phân 63

B ng 3 10: S sinhătr ng c a lúa các ô thí nghi m (35 ngày sau c y) 64

B ng 3 11 : nhăh ng c aăphơnăbónăđ năn ngăsu t lúa 65

DANH M C CH VI T T T

BOD: Nhuăc uăoxyăhóaăsinhăh c

COD: Nhuăc uăoxyăhóaăh c

CNBS: Ch n nuôi bò s a

CTR: Ch tăth iăr n

C: iăch ng

TN: Thíănghi m

FAO: T ăch căLiênăH păQu căv ăl ngăth căvƠănôngănghi p

EM: Viăsinhăv tăh uăhi u

KH & CN: Khoaăh căvƠăcôngăngh

NNPTNT: Nôngănghi păvà Phátătri nănôngăthôn

ÔNMT Ọănhi mămôiătr ng

QCVN: Quyăchu năVi tăNam

XK: X ăkhu n

Xoo: Xanthomonas oryzae pv oryzae

M U

1.ăTínhăc păthi tăc aăđ ătƠi

Ch nănuôiăb ăs a (CNBS) là m t ngành kinh t k thu t,ăđóngăgópăquanătr ng cho

phát tri n kinh t và an sinh xã h i.ă ơyăc ngălƠăgi i phápăxoáăđóiăgi m nghèo khu

v c nông thôn, v i l i th soăsánhăh nănhi u so v i ngƠnhăch nănuôiăkhác, nh đ c

tính d nuôi, t n d ng đ c laoăđ ngăđ aăph ng và các s n ph m nông nghi p,ăđemă

l i thu nh p caoầ

Tuy nhiên, s phát tri n nhanh chóng v s l ng và quy mô c aăngƠnhăch nănuôiă

c ngăkéoătheoănhi u v năđ ô nhi mămôiătr ngăliênăquanăđ n ch t th i, đ c bi t là

ch t th i r n Theo th ng kê, m iăn măngƠnhăch nănuôiăth i ra trên 76 tri u t n ch t

th i r n, bao g m phân khô, th că năth a và 20-30 tri u kh i ch t th i l ng (phân l ng,

n c ti u,ăn c r a chu ng tr i) Ngoài ra, kho ngă50%ăl ng ch t th i r n (36,5 tri u

t n), 80% ch t th i l ng (20-24 tri u t n) x th ng ra t nhiên ho c s d ng không qua

x lỦ.ă ơyălƠănh ng tác nhân gây ÔNMT nghiêm tr ng [1] Có th nh n th y, hi n nay

côngătácăđ uăt ăcho ki m soát, x lý ch t th iăch aăđ căquanătơmăđúngăm c, là tác

nhân d phát sinh d ch b nh,ătácăđ ng tiêu c c đ n s c kho c ngăđ ng và nhăh ng

tr c ti păđ n s phát tri n c aăngƠnhăch nănuôi Do v y, vi c tìm gi i pháp phù h păđ

x lý ch t th i ch nănuôiălƠăh t s c c n thi t cho s phát tri n nông nghi p b n v ng

T nh Hà Nam là m t trong s các t nh mi n B căđ u tiên tri n khai phát tri năđƠn bò

s a theo Quy tăđ nh 167 c a Th t ng Chính ph M c tiêu phát tri năđƠnăb ăs aăđ n

n mă2020 c a t nh là đ tă3.000ăcon,ătrongăđóăcóă1.600ăconăb ăv t s a, 1.400 con bê;

th c hi năch nănuôiătheoăh ng bán công nghi p, s năl ng s aăđ t 8.500 t n/n m,ăgiá

tr s n ph m s a, th tă đ t 120 t đ ng/n m.ă đ tă đ c m că tiêuă đó,ă HƠă Namă t p

trung tri năkhaiăđ ng b các gi i pháp g n v i Quy ho ch vùng nuôi bò và t oăđi u

ki năđ nôngădơnăcóăđ t t ch c CNBS t p trung,ănh ăt i các huy n Duy Tiên, Kim

B ng, Lý Nhân Các trang tr i tr c khiăđiăvƠoăho tăđ ngăđ u l păđ t h th ng biogas

đ x lý ch t th i CNBS Tuy nhiên, do vi c phát tri n s l ngăđƠnăb ăt ngănhanh nên

h u h t các trang tr i hi n r iăvƠoătìnhătr ng quá t i Nhi u h dân đƣăph iăđƠoăh ch a

phân n i ngay c nh trang tr i M t khác, khí gas thuăđ c t h măbiogasăcóăđ m cao,

ch a nhi u t p ch t nên khi s d ng các thi t b sinh ho tăhayăphátăđi n nhanh h ng và

khôngăc năđ că aăthích.ă

Vi c nghiên c u x lý ch t th iăch nănuôiăgiaăsúcăvƠăcácăph th i trongăngƠnhăch nă

nuôi thành ngu n phân h uăc ăch tăl ng cao ph c v cho s n xu t nông nghi păđƣăvƠăđangăđ c quan tâm nghiên c u t i Vi t Nam t nh ngăn măcu i th k 20 Tuy nhiên,

s l ng các nghiên c u này ch a nhi u và đaăph n t p trung vào vi c s d ng ch

ph m đ phân h y ch t th i h uăc ănh ărácăth i sinh ho t, ph ph m nông nghi pănh ă

r măr , phân gia súc, gia c m Vi c t p trung vào các nghiên c u x lý ch t th i r n

cho CNBS lƠăch aăt ngăx ng v i t căđ phát tri n nhanh c a s l ng đƠnăbò s a

r n, x lý mùi hôi th iătrongăch nănuôiăl n, gia c m Các ch ph m sinh h c này s

d ng các ch ng vi khu n Bacillus sp., Steptomyces sp., Lactobacillus spầ.ăăcóăkh

n ng phân h y các h p ch t h uăc ăv a có kh n ngătiêuădi t các vsv gây b nh, tr ng giunăsánầă

G năđơy,ăCh ph m sinh h c COSTE TV05 c a Trung tâm Khoa h c Công ngh và Môiătr ng có ch a các ch ng vi khu n Bacillus Spp Steptomyces Spp Ngoài nh ng

đ c tính nh ăcácăch ph m sinh h c nêu trên, các ch ng vsv trong ch ph m COSTE

TV05 đƣăđ c ch ng minh ngoài kh n ngăsinhăenzymăphơnăh y các ch t h uăc , nó

còn sinh các ch tăđ i kháng v i vi khu n Xanthomonas gây b nh b c lá trên lúa Do

v y, khi s d ng ch ph m COSTE TV05 x lý ch t th iăch nănuôiăs t o ra phân h u

có có ch a các ch t kháng vi khu n gây b nh b c lá trên lúa, t oăraămôiătr ng s ch

b nh cho cây tr ng Vi c l a ch n ch ph m sinh h c m i, tiên ti n, phù h p đi u ki n

Vi t Nam nh m x lý hi u qu nh t các ch t th i r n phát sinh là r t c p thi t

Xu t phát t nh ng lý do trên, h c viên l a ch năđ tƠiăắ ánh giá hi u qu x lý ch t

th i r n trong ch n nuôi bò s a b ng ch ph m sinh h c COSTE – TV05”.ă tài s

đ c th c hi n quy mô phòng thí nghi măđ đ aăraăquyătrìnhăx lý phù h p; sauăđóă

ti n hành áp d ng th nghi m t iăTrácăV năậ Duy Tiên ậ HƠăNamăđ ng iăch nănuôiă

có th ti p c năvƠăđánhăgiáăhi u qu c a ch ph m

2.ăM cătiêuănghiênăc u

- ánhăgiáăđ c hi u qu x lý ch t th i r n trong ch nănuôiăb ăs a b ng ch ph m si

h c COSTE-TV05 thành phân bón h uăc ăchoăcơyătr ng quy mô phòng thí nghi m và

- Ch tăth iăr năCNBS,ăbaoăg măch ăy uălƠăphơn,ăth că năth aăhƠngăngƠy

- Ch ph m sinh h c phân h y ch t th i đ c s d ng trong nghiên c u là COSTE

TV05 ậ c a Trung tâm Khoa h c Công ngh vƠăMôiătr ng Các thí nghi măđ c ti n

hành t p trung vào vi c phân l p và nghiên c u kh n ngăphơnăh y ch ng vi khu n

Bacillus spp 108CFU/g và x khu n Steptomyces spp 107CFU/g

3.2 Ph m vi nghiên c u

- Quy mô phòng thí nghi m: 5-10ăkg/đ ng

- Ngoài th căđ a: th c hi n t i trang tr i CNBS thu c xã Trác V năậ Duy Tiên ậ Hà

Nam: 1 - 3 t n/đ ng

- Th i gian nghiên c u: T thángă12/2016ăđ n tháng 12/2017

3.3 N i dung nghiên c u

- Nghiên c u kh n ngăx lý ch t th i trong phân c a bò s a b ng ch ph m sinh h c

COSTE ậ TV05 thành phân bón h uăc ăchoăcơyătr ng/lúa

- ánhăgiáăhi u qu x lý ch t th iătr c và sau x lý b ng ch ph m sinh h c COSTE

ậ TV05 trong vi c s n sinh các ch tăđ i kháng v i vi khu n Xanthomonas gây b nh

b c lá trên lúa cóăđ i ch ng quy mô PTN và t i hi nătr ng

- xu t xây d ng quy trình x lý ch t th i r n phù h p, gi m thi u ÔNMT trong CNBS quy mô trang tr i, góp ph n phát tri n b n v ng ngành nông nghi p và ch nă

nuôi

4 ăụăngh aăkhoaăh căvƠăth căti n

4.1 Ý ngh a khoa h c

ánhăgiáăkh n ng phân hu CTR c a ch ph m COSTE ậ TV05, có đ i ch ng quy

mô PTN và t i hi nătr ng thành phân bón h uăc ăchoăcơyătr ng/ăđ i kháng v i vi

khu n gây b nh b c lá trên lúa

4.2 Ý ngh a th c ti n

Các k t qu nghiên c u và th c nghi m là tài li u tham kh o quan tr ng, góp ph n xây

d ng quy trình x lý ch t th i r n áp d ng cho các trang tr i quy mô h giaă đình,

h ng t i m c tiêu phát tri n ngành nông nghi p vƠăch nănuôi b n v ng

CH NGăI.ăT NG QUAN CÁC V Nă NGHIÊN C U

1.1.ăHi nătr ngăch nănuôiăbòăs a ăVi tăNamăvƠătrênăđ aăbƠnăt nhăHƠăNam

1.1.1 ải n tr ng ch n nuôi bò s a Vi t Nam

Ch nănuôiăb ăs a (CNBS) gi m t vai trò quan tr ngăđ i v i ngành nông nghi p Vi t

Nam Nuôi bò l y s a Vi t Nam b tăđ u t đ u nh ngăn mă1920ădoăm t s di dân

ng i n du nh p các gi ngăb ăZebuă(Ongol,ăSindhi,ăSahiwalầ)ăvƠoămi năNamăđ

lao tác t iăcácăđ năđi n,ăđ t cung c p s a cho mình và cung c păchoăcácăgiaăđìnhă

ng iăPháp.ăSauăđóăng i Pháp, ch đ năđi n r ng l n mi năNamăc ngăđƣănh p các

gi ng bò Zebu và các gi ng bò s a: Holstein Friesian (HF), Bordelaise, Bretonne, Ayshire vào nuôi xung quanh khu v căSƠiăG n,ă ƠăL t [2]

N mă1958,ăchínhăph Úcăc ngătƠiătr choăch ngătrìnhănuôiăb ă Jerseyăt i Lai Khê

(B năCát,ăBìnhăD ng).ă năn mă1960,ăcóăkho ng 1.000 bò s aăđ c nuôi t i khu v c

Sài Gòn: 400 bò lai Sind, 300 bò lai Ongol, 100 bò lai Sahiwal, 100 bò lai HF và 174

bò Jersey thu n t i B n Cát [3] N ngăsu t ghi nh n c a bò Jersey là 2.038 kg l aăđ u

và 2.400 kg l a s a th 3

Nh ngăn mă1963-1968, m t vài h CNBS c ngănh p bò HF thu n t Nh t B n [2]

Nuôi bò l y s a Vi t Nam b tăđ u t đ u nh ngăn mă1920ădoăm t s diădơnăng i

n du nh p các gi ngăb ăZebuă(Ongol,ăSindhi,ăSahiwalầ)ăvƠoămi năNamăđ lao tác

t iăcácăđ năđi n,ăđ t cung c p s a cho mình và cung c păchoăcácăgiaăđìnhăng i Pháp.ăSauăđóăng i Pháp, ch đ năđi n r ng l n mi năNamăc ngăđƣănh p các gi ng

bò Zebu và các gi ng bò s a: Holstein Friesian (HF), Bordelaise, Bretonne, Ayshire vào nuôi xung quanh khu v căSƠiăG n,ă ƠăL t [3] N mă1958,ăchínhăph Úcăc ngătƠiă

tr choăch ngătrìnhănuôiăb ăJerseyăt i Lai Khê (B năCát,ăBìnhăD ng).ă

năn mă1960,ăcóăkho ng 1.000 bò s aăđ c nuôi t i khu v c Sài Gòn: 400 bò lai

Sind, 300 bò lai Ongol, 100 bò lai Sahiwal, 100 bò lai HF và 174 bò Jersey thu n t i

B n Cát [2] N ngăsu t ghi nh n c a bò Jersey là 2.038 kg l aăđ u và 2.400 kg l a

s a th 3 Nh ngăn mă1963-1968, m t vài h CNBS c ngănh p bò HF thu n t Nh t

B n [2]

Mi n B c, b tăđ u phát tri n bò s a v i m c ghi nh năvƠoăn mă1962ăkhiănh p 30

con bò lang tr ngăđenăt Trung Qu c, nuôi t iăBaăVì,ăn ngăsu tăch aăt i 2000kg/chu

kì, sau chuy n lên M căChơu,ăn ngăsu tăđ t trên 3000kg/chu kì

T n mă1970-1978 nh p thêm kho ng 1900 con bò HF t Cuba, nuôi t iănôngătr ng

M c Châu tnhăS năLaă(phíaăB c)ăvƠă c Tr ng, t nhăLơmă ngă(phíaăNam),ăn ngă

su tăđ t t 3800-4200kg/chu kì [3] N mă1985ăc n c có 5,8 ngàn bò s a nuôi t p

trung trong các tr i c aănhƠăn c Ngành CNBS ch th c s phát tri n nhanh t n mă

1990, b tăđ u t thành ph H Chí Minh v iăph ngăth c ch nănuôiănh nông h T

n mă2001ăđ nă2005,ăđ đápă ng nhu c u con gi ng, B NN-PTNTăđƣănh p t M 192

con HF và Jersey thu n,ăđ c và cái, nuôi t i M căChơuăđ xây d ngăđƠnăh t nhân cái

và s n xu tătinhăb ăđ c M t s t nh và tr iăt ănhơnăc ngănh p 10.164 con HF thu n và

con lai HF x Jersey t Úc (8815con), New Zealand (1149 con) và c Thailand (200

con)ăđ khai thác s a [4] N mă2004ăt ngăđƠnăb ăs a g p 2,73 l n so v iăn mă2000ă

nh l phơnătánăsangăch nănuôiăquyămôăl năh năvƠăt pătrungăh n,ăđ ng th i v i vi c

t ngăc ng ch n l c, lo i th i nh ng bò ch tăl ng kém do t căđ phát tri n quá nóng

c aăgiaiăđo nătr c.ăN ngăsu t và ch tăl ngăđƠnăb ăs a không ng ngăđ c c i thi n

Cu i 2006, t ngăđƠnăb ăs a c n c trên 113,2 ngàn con, bò thu n HF chi m 15%

t ngăđƠn,ăs còn l i là bò lai HF v i t l máu khác nhau T ng s năl ng s a hàng

hoáă đ t g n 216 ngàn t n.ă N mă 2008,ă t ngă đƠnă b ă s a gi m còn 107,98 ngàn con

nh ngăt ng s năl ng s a hàng hoá 262,16 ngàn t n [5] N ngăsu t s a (kg/chu kì 305

ngày) trung bình c bò lai và bò thu năHFăn mă2008ă căđ tătrênăd i 4000kg/chu kì,

cao g n g p hai l n so v iăn mă1990.ăN ngăsu t này v n còn th păh nănhi u so v iă Ơiă

Loan (7160kg)

Trong nh ngăn măg năđơy,ădoătácăđ ng c a n n kinh t th gi i, n n kinh t Vi t Nam đangăchuy năsangăgiaiăđo n ph c h i,ătácăđ ng t tăđ năch ngătrìnhăphátătri n bò s a trongăgiaiăđo n m i Quy tăđ nh s 167/2011/Q -TTg, ngày 26/11/2001 c a th t ng

chính ph v m t s bi n pháp và chính sách phát tri n bò s a Vi tăNamăgiaiăđo n

2001-2010ăđƣăthúcăđ y ngh CNBS a Vi t Nam ti n lên m t t m cao m i

Theo s li u th ngă kêă tínhă đ nă ngƠyă 01/4/2014ă đƠnă b ă s a c n c Vi tă Namă đ t

kho ngă200,4ăngƠnăconăt ngă14%ăsoăv iăn mă2013.ăT l s aăt iăs n xu tătrongăn c

so v i t ngăl ng s a ch bi n tiêu dùng trong c n c hi n nay m i ch đ t 28% [6] Tínhă đ n h tă n mă 2015,ă t ngă đƠnă b ă s a v a Vi tă Namă đ t trên 275.000 con v i

19.000 h nuôi M că tiêuă đ nhă h ng c aă ngƠnhă ch nă nuôiă lƠă đ nă n mă 2020ă đ t

kho ng 400.000 con

Bò s a Vi t Nam hi n nay ch y uălƠăđƠnăb ălaiăHFă(HolsteinăFriesian - t l máu lai

HF t 50%, 75% và 85%) chi m g n 85% t ng s đƠnăb ăs a S t l máu lai HF

thu n ch ng chi m kho ng 14% t ng s đƠnăb ăvƠă1%ăc năl i thu c các gi ng khác nhauănh ăb ăAyshire;ăb ăBrownăSwiss;ăb ăJersey.ăNgu n gi ng bò trongăn c v n

ch aăđápă ng nhu c u cho phát tri năch nănuôiătrongăn c Do v y,ăđ đápă ng cho

nhu c u phát tri n ngành s a,ă c tính m iăn măn c ta kim ng ch nh p kh u bò s a

g p 3,5 l năl ng xu t kh u

Ph ngăth căch nănuôiăhi n này ch y u là theo h giaăđìnhăv i đ căđi m nh , phân tán.ăH nă95% s bò s a hi nănayăđ c nuôi phan tán trong các nông h C n c có

kho ng 19.639 h CNBS, trung bình 5,3 con/h ă Trongă đóă phíaă namă lƠă 12.626ă h ,

trung bình kho ng 6.3 con/h và phía b c có 7.013 h , trung bình kho ng 3,7 con/h

Chínhăđi uănƠyăđangăh n ch vi căđ uăt ătrangăthi t b cho ho tăđ ng CNBS Máy v t

s a còn s d ng h n ch , ch y u các trang tr i quy mô l n.ă i v i các trang tr i

quy mô nh , t l s d ng máy v t s a kho ngă10%.ă ơyălƠănguyênănhơnăd năđ n t l

viêm vú bò s a cao các h kinh doanh nh

Các khu v c CNBS t p trung ch y u mi n Nam, chi m t l kho ng 83% t ng s

đƠnăb ătrongăc n c.ăTrongăđóăTp.ăH Chí Minh v i kho ng 69.500 con, chi m 64%

t ng s đƠnăb ăc n c Ti p theo là các t nhănh ăLongăAnă(5.157ăcon);ăS năLaă(4.495ă

con) và Hà N iă(3.567ăcon).ăN cătaăcóă5ăđ a bàn nuôi bò s a tr ngăđi m là: huy n Ba

Vì (Hà N i); huy n M căChơuă(S năLa);ă ƠăL tă(Lơmă ng),ăxƣăPhùă ng (huy n Gia Lâm, Hà N i) và ngo i ô Tp H ChíăMinh.ăQuyămôăch nănuôiăhi n nay còn nh

khi ch có 384 h giaă đìnhă vƠă côngă tyă ch nă nuôiă cóă quyă môă đƠnă t 20 con tr lên

(chi m 1,95%) Tuy nhiên, hi năđangăcóăs d ch chuy n v quyămôătheoăđóăquy mô đƠnăd iă5ăconăđangăgi m d n và quy mô t 5 - 10 con tr lênăđangăt ng

Ngu n th că năchoăCNBS trongăn căc năch aăđápă ngăđ nh ăc u nên ph i ti n

hành nh p kh u D ki năđ năn mă2020,ăl ng th că nănh p kh u g p 3 l n so v i

hi n nay Di nătíchăđ t tr ng c còn th p do qu đ t ít iăvƠăgiáăđátăcao.ăHi n c n c

có kho ng 45.000 ha di nătíchăđ t tr ng c ă cătínăl ng c xanh và c thô hi n nay

m i ch đápă ng kho ng 30% nhu c u th că năxanhăthôăchoăb ăs a Vi tăNamăđangă

h ngăđ n m cătiêuăt ngădi nătíchăđ t trong c lênă526.000ăhaăvƠoăn mă2020.ăTuyănhiên,ăl ng c c ngăch đápă ng kho ng 40% nhu c u th că năthôăxanh

Hi n nay, bên c nh nh ng l i ích kinh t mang l i không th ph nh n, vi c x lý môi

tr ng, ch t th i t i các vùng CNBS quy mô l năđangălƠăv năđ c n quan tâm và gi i

quy t k p th i Theo kh o sát, hi n CNBS phân thành hai mô hình M t là các h dân CNBS ký k t h păđ ng bán nguyên li u cho các nhà máy ch bi n s a, hai là các trang

tr i CNBS t p trung do các nhà máy s a tr c ti p qu n lí, v n hành Trong các loài v t nuôi ch l c hi n nay, bò s a có kh iăl ng ch t th i th i ra hàng ngày nhi u nh t

Bình quân, m i ngày 1 con bò s a th iăraămôiătr ng hàng ch c kg ch t th i r n và

l ng (1 con l n th i ra 1,5 - 2kg ch t th i/ngày) Chính b i kh iăl ng l n nên vi c x

lí ch t th i v i nh ng trang tr i bò s a có quy mô vài ch căconălƠăbƠiătoánăkhôngăđ nă

gi n chút nào

i v i các h giaăđình,ăph ngăphápăth ngăđ c dùng trong x lý ch t th i CNBS

hi n nay là phân lo i, men vi sinh và h măbiogas.ăTheoăđó,ăch t th i r năđ c thu

gom phun ch ph m sinh h c, t 3 -6 tháng làm phân bón, còn ch t th i l ngăđ c

đ aăvƠoăh m biogas Tuy nhiên, vi c x lí ch t th i theo hình th c th côngănƠyăđ iă

h i di nătíchăđ tăđ phân và xây h m biogas r t l n, không ph i vùng CNBS nào

c ngăápăd ngăđ c Không ch các h CNBS nh l , ngay c các trang tr i CNBS t p

trung, quy mô l n c a m t s nhà máy s a hi nănayăđaăph năđ u x lí ch t th i theo

ph ngăphápăbánăth công là thu gom, phân lo i và x lí.ăDoăđó,ăítănhi u v n có nh

h ng nh tăđ nhăđ nămôiătr ng xung quanh

1.1.2 ải n tr ng ch n nuôi bò s a Hà Nam

a Hi n tr ng ch n nuôi bò s a Hà Nam

N mă2002,ăt nh Hà Nam là m t trong s các t nh mi n B c tri n khai phát tri năđƠnăb ă

s a theo Quy tăđ nh 167 c a Th t ng Chính ph v vi căbanăhƠnhăắM t s chính

sách khuy n khích phát tri n đƠnăb ăs a”.ă nănay,ăsauăh năm iăl măn măphátătri n,

t ngăđƠnăb ăs a c a t nhăHƠăNamălƠăh nă3.000ăcon,ăs năl ng s aăt iăg n 4.000 t n

m iăn m.ăN ngăsu t s a bình quân 18 kg/con/ngày, giá s a cao, năđ nh, nhu c u s a trongăn c và trên th gi i ngày cƠngăt ng,ătiêuăth thu n l i, t o ra s n ph m hàng

hoá gía tr 15-16 t đ ng/n m.ăVi c CNBS đƣăch ng minh là ngh m iăđemăl i hi u

qu kinh t cao và b n v ng, góp ph năxoáăđóiăgi m nghèo, gi i quy t vi c làm nông

thôn

Th c t cho th y,ăđ tăđaiăc a Hà Nam r t phù h p phát tri n tr ng c và cây nguyên

li u,ăcóăđi u ki n thu n l i cho tiêu th và v n chuy n s n ph măđ n nhà máy ch bi n

s a Hi n nay, ngh nuôi bò s a HƠăNamăc năcóăđ đi u ki n hình thành chu i s n

xu t, ch bi n s a liên hoàn b i s k h păđ ng b gi aăng i nông dân, nhà qu n,

khoa h c và doanh nghi p Các h CNBS đƣăn m v ng k thu t, tích lu đ c kinh

nghi m, làm ch đ căquyătrìnhăch măsóc,ănuôiăd ng bò và s n xu t s a Mô hình

CNBS phát tri n s t o ra nh ng s n ph m hàng hoá l n, ng iăch nănuôiăcóăvi c làm

v i thu nh p năđ nh và có lãi

Công tác xây d ng quy ho ch vùng CNBS c ngăđƣăđ c S NNPTNT ph i h p v i

S Xây d ng và các s ,ăngƠnh,ăđ aăph ngăth c hi n xong C th : vi c quy ho ch các

khu CNBS đ c th c hi n t i 13 xã trênăđ a bàn t nh g m: M c B c, Chuyên Ngo i, TrácăV nă(huy năDuyăTiên);ăNguyênăLỦ,ăNhơnăBình,ăChơnăLỦ,ăNhơnă o, Xuân Khê,

Hòa H u (huy n Lý Nhân); Kh Phong,ăT ngăL nhă(huy n Kim B ng); Liêm Túc,

Thanh Ngh (huy n Thanh Liêm) S đangăch đ o ti p t căt ăv n,ăh ng d n,ăđƠoăt o

ngh cho kho ng 100 cán b thúăy;ăH ng d n các h ch nănuôiăchu n b đ th că nă

cho bò, nh t là th că năthôăxanhăvƠoăcácăthángăchínhăđông

Công tác t p hu n k thu t CNBS cho các h dơnăc ngăđ c tri n khai tích c c Qua đó,ănhi u h nôngădơnăđƣăquy tătơmăđ uăt ăxơyăd ng chu ng tr i, mua bò và th c hi n

CNBS ngayătrongăn mă2014.ăM i xã phát tri n CNBS đƣăcóăítănh t m t d n tinh viên vƠăthúăyăviênăc ăs đ m nhi m các d ch v k thu tăc ăb n, ch a b nh và nhân gi ng

bò s a S NNPTNT c ngăđƣăch đ oăcácăc ăquanăchuyênămônătheoădõiăsátăsaoătìnhă

hình phát tri năđƠnăb ăs a c a t nh;ăth ngăxuyênăh ng d n, ki mătra,ăt ăv năch măsócănuôiăd ng, phòng tr b nhăchoăđƠnăb ăVìăv y,ăđƠnăb ăs a trong t nhăđƣăphátătri n năđ nh, không có d ch b nh nguy h i x y ra Vi c s n xu t, ch bi n th că năchoăb ă

s aă đ că đ m b o,ă cácă đ aă ph ngă đƣă h ng d n các h CNBS ch đ ng d nă đ i

ru ngăđ tăđ cóăđ di n tích tr ng c , tr ngăngôăchoăb ă ng th i d tr , chua và

ph i ch th că năchoăb ăh p lý Hàng tr măhaăngôăv đông,ăngôărau,ăngôăn pầăđƣă

đ c các h CNBS thu mua làm th că năchoăb

Cùng chung tay th c hi nă án phát tri n bò s a, Ngân hàng Nông nghi p và Phát

tri n nông thôn chi nhánh tnhăHƠăNamăđƣăt o m iăđi u ki n thu n l iăđ ng i dân

CNBS đ c vay v n v i lãi su tă uăđƣi.ă n h tăthángă10/2015,ăngơnăhƠngăđƣăchoă112ă

h dân CNBS vay v năđ mua bò và bê s a v i s kinh phí g n 37 t đ ng Ngoài ra, ngơnăhƠngăc ngăđ ngh ăt nhăcóăc ăch h tr các h dân nuôi bò s a g p r i ro khách

quan b t kh kháng,ăđ ng i dân yên tâm phát tri n CNBS.ă n nay, UBND t nh

c ngăđƣăc p kinh phí h tr mua 20 con bò s a, mua máy thái có cho 13 h dân huy n

Lý Nhân v i t ng s ti n h tr h nă1ăt đ ng; c p kinh phí h tr muaăb ăđ t 1 cho

05 h ch nănuôiăc a huy n Duy Tiên, s bò là 26 con v i t ng s ti n h tr h nă12ă

tri uăđ ng Nh có s ch đ o quy t li t c a UBND t nh, s vào cu c tích c c c a các

s ,ăngƠnh,ăđ aăph ngăvƠăchínhăng iădơn,ă án phát tri n CNBS đƣăđ tăđ c k t qu

tích c c.ă n ngày 25/10/2015, toàn t nh có 204 h CNBS v i t ngăđƠnăb ălƠă1.625ăconă(ch aătínhăđƠnăb ăc a Công ty TNHH Friesland Campina HàNam122 con) T ng

l ng s a s n xu tă raă trongă 10ă thángă đ uă n mă đ t 2.836 t n Công ty Vinamilk và

Công ty Friesland Campina h păđ ng tiêu th 100% s aăt iăchoăcácăh ch nănuôiăv i

m c giá năđ nh t 12.500 ậ 14.200ăđ ng/kg Các h ch nănuôiăcóălƣiăt 20 ậ 30%

Tuy nhiên, vi c CNBS Hà Nam v n còn t n t i m t s h n ch nh :ăphátătri năch nă

nuôi thi u quy ho ch, không g n k tăđ căđ phát tri n thành vùng t pătrung.ăCácăđ a

ph ngăch aăqu n lý t tăđƠnăb ,ăch aăcóăgi i pháp quy t li tăđ b tríădƠnhăđ t tr ng

c CNBS nên h u h t các ch h ch aăch đ ngăđ căhoƠnătoƠnăđ c th că năxanhă

cho bò

HƠăNamăch aăcóăđ iăng ăk thu tăc ăs chuyên v bò s a nên hi u qu t ăv n, chuy n

giao k thu t cho các h ch nănuôiăc năh n ch ăQuyămôăch nănuôiăc a các h dân

còn nh ,ăđ t tr ng c còn h n ch , ch tăl ngăc ăgi iăhoáătrongăch nănuôiăth p, chi phí

cho s n xu t cao, tình tr ng ÔNMT trongăch nănuôiăch aăđ c c i thi n

T căđ phát tri năđƠnăb ăch m,ăch nănuôiăc nămangătínhăth công, h dơnăch aăth c

s đ uăt ăchoăCNBS và g păkhóăkh năv ngu n v năđ uăt Tr cătìnhăhìnhăđó,ăHƠăNamăđƣăvƠăđangăti n hành xây d ng và phát tri năđ án CNBS v i m c tiêu là phát

tri n CNBS nhanh và b n v ngătheoăph ngăth c h giaăđìnhăv i mô hình trang tr i

m uăvƠăch nănuôiătheoăh , nhóm h , an toàn d ch b nh, an toàn th c ph m, b o v môi

tr ng, nâng cao thu nh păchoăng iădơn;ăđ y m nh các hình th c liên k t, h p tác

trong CNBS, cung ng th că n,ătiêuăth s n ph m, ch bi n s a M cătiêuăđ năn mă

2020 t ng s đƠnă b ă s a có kho ng 7.000 con, s nă l ng s a kho ngă 25.000ă đ n

30.000 t năđ t 400 t đ ng, chi m 55 giá tr s n xu t nông nghi p

Cácăđ aăph ngăkhôngăthu c vùng quy ho ch phát tri n bò s a s t p trung phát tri n

các vùng nguyên li u làm th că năchoăb ,ăm r ng di n tích thâm canh, s d ng gi ng

ngô, c m iăcóăn ngăsu t, ch tăl ng cao; khuy n khích các h chuy năđ i tr ng lúa,

tr ng màu sang tr ng c , ngô ph c v cho các h ch nănuôiăđ làm th că năchoăb ăs a

b Hi n tr ng ch n nuôi bò s a t i trang tr i xụ Trác V n, huy n Duy Tiên, t nh Hà Nam

Duy Tiên là huy năđangăd năđ u t nh Hà Nam v mô hình CNBS vƠăc ngălƠăvùngă

CNBS l n nh tăđ ng b ng sông H ng N mă2016,ăhuy n Duy Tiênăđƣăphátătri n thêm

212 con bò s aă(trongăđóămuaăm i 77 con, còn l i s bê cái m i sinh), nâng t ngăđƠnă

bò s a c a huy nălƠă1.404ăcon,ăđ t 83,5% k ho chăn mă2016ăv i 105 h nuôi bò s a

Hi n, toàn huy n có 56 h CNBS t pătrung,ătrongăđóăxƣăM c B c 42 trang tr i v i 661

con, xã Chuyên Ngo i có 9 h ,ănuôiă136ăconăvƠăxƣăTrácăV năcóă5ăh , nuôi 114 con và

7 h ch nănuôiăquyămôăđ tăh nă30ăcon/h Tiêu bi uănh ăgiaăđìnhăôngăT ngăV năBính,ă

xã M c B c nuôi 50 con; ông Nguy năV năKhu,ăxƣăChuyênăNgo i nuôi 44 con bò s a

n h t tháng 10/2017, huy n Duy Tiên có 107 h CNBS th c hi năch nănuôiă1.792ă

con bò s aăđ t 95,3 % k ho ch,ăt ngă27,6%ăsoăv iăn mă2016.ăTrongăđó,ăcóă710ăconă

b ăđangăchoăs a S năl ng s a bình quân hi nănayăđ t 13,03 t n/ngƠy;ăn ngăsu t s a

bình quơnă18,35ăkg/ngƠyăđ i v iăb ăđangăchoăs a Quy mô CNBS c a các h đƣăđ c

t ngălên,ăbìnhăquơnăm i h nuôi 17 con/h , có 8 h nuôi v i s l ng trên 40 con

Toàn huy n có 107 h CNBS có 99 h có h păđ ng tiêu th s aă(trongăđó:ă85ăh bán

cho Công ty s a Vinamilk, 13 h bán bán cho Công ty s a Cô gái Hà Lan); còn 08 h

m iăch nănuôiăch aăcóăh păđ ng tiêu th s aădoăch aăcóăb ăchoăs a (05 h xã M c

B c, 03 h xƣăTrácăV n).ăCóă2ăh m c ăs ch bi n và tiêu th s a theo chu i h

th ng nông s n s ch Toàn huy n ph năđ uăn mă2018 s có 2.538 con bò s a; trong đó:ăM c B c 1.663 con, Chuyên Ngo iă475ăcon,ăTrácăV nă340ăcon,ăYênăNamă60ăcon

(Ngu n: Phòng NNPTNT huy n Duy Tiên)

c Hi n tr ng ch t th i d ng r n quy mô trang tr i CNBS t i Trác V n, Duy Tiên, ảà

Nam

TrácăV nălƠă1ătrongă3ăxƣăc a huy n Duy Tiên có phong trào nuôi bò s a phát tri n, là

m t mô hình hay, hi u qu kinh t cao,ăđangăđ c nhân r ng sang các xã khác T i đơy,ăđƠnăb ăs a đ c phát tri n theoăh ng t p trung v năđ ngăt ngăquyămôăđƠnăc a

các h hi n đangăCNBS t iăcácăkhuăch nănuôiăt p trung c tính, m i ngày m t con

b ătr ng thành s d ng kho ng 40ậ 50 kg th că nătinhăvƠăth că năs ădoăv y, kh i

l ng phân th i ra t bò s a là r t l n t 20ậ 25ăkg/ngƠy.ăL ng phân th i chi m t l

l n nh t trong t ng kh i l ng ch t th i r n phát sinh t CNBS, ngoài ra có m t l ng

nh ch t th i khác nh : th c n th a, v bao bì, d ng c h ngầ Tuy nhiên, nh ng

ch t th i này th ng không phân tách rõ ràng mà đ chung v i rác th i sinh ho t Phân

là ngu n phát sinh ch t th i t các khu v căch nănuôi,ă nhăh ng tr c ti p t i các ao, kênhăm ngăxungăquanh.ăDoăkh iăl ng phát sinh l n, liên t c, ph n l năkhôngăđ c

x líăs ăb mà th i tr c ti păraămôiătr ngăxungăquanhănênăđơyălƠăngu n phát sinh

quan tr ng nh t

T s li u thu th păđ c c aăquáătrìnhătheoădõi,ă cătínhăl ng ch t th i r n phát sinh

t ho tăđ ng CNBS trong 1 chu k c th đ c trình bày trong B ng 1.2

B ng 1 2: Kh i l ng ch t th i r n phát sinh t ch n nuôi bò s a [13]

Bê H uăb Mang thai Sinhăs n

Phơnăth i t n 3,312 0,854 3,759 1,209 9,134

Th că năth a t n 0,119 0,011 0,422 0,133 0,684

CNBS đangăđ c t oăđi u ki n thu n l iăđ phát tri n Tuy nhiên, quy mô t ngăđƠnăb ă

s aăcƠngăt ng,ăápăl c v ÔNMT trongăch nănuôi càng l n V năđ x lý ch t th i trong

ch nănuôiăv năđangălƠăm i lo l năđ i v i các h ch nănuôiăc ngănh ăcácănhƠăqu n lý

t iăđ aăph ng

Hi nănay,ămôiătr ng xung quanh khu CNBS t p trung TrácăV năđƣăb ô nhi m vì

ch t th i t CNBS gây ra Con kênh nh n m d c tuy năđ ng vào khu CNBS luôn

trong tình tr ng b c mùi hôi th i,ăđenăk t,ăđ măđ c Ch t th i trong kênh ch y và ng m vƠoăđ t c a khu tr ngăcơyă năqu , khu tr ng lúa c a các h dân g năkhuăCNBS.ăNg i

dân trong khu v c b c xúc vì ÔNMT đƣă nhăh ng t i s n xu tăvƠăđƣăki n ngh lên

chính quy năđ aăph ng.ă i u này khi n các h ch nănuôiăc ngăb tăanădoăch aătìmă

đ căph ngăánăx lý ch t th iăch nănuôiăm t cách hi u qu H u h t,ăcácăgiaăđìnhă

đ u có h măbiogas,ănh ngădungătíchăh m biogas quá nh so v iăl ng ch t th i h ng

ngày H m biogas b quá t i, ph n l n ch t th iăch nănuôiăbu c ph i x th ng ra môi

tr ng Ví d , v i quy mô 40 con (th că n:ă 20kg/ngƠy/con,ă CTRă (phơn)ă 3,5-10 kg/ngƠy,ăn c th i: 50-150 lít/ngày) m iăngƠyăđƠnăb ăth i kho ng 1 t n, bao g m c

ch t th i r n và ch t th i l ng

Hình 1 1: Ch t th i t khu CNBS t p trung xụ Trác V n th i ra kênh tiêu,

gây ô nhi m môi tr ng

V iăl ng ch t th i l nănh ăv y, hi n không có h m biogas nào c a các h CNBS

Trác V nă x lý đ c tri tă đ ch t th iă ch nă nuôi Vì v y, h đƣă đ ngh v i chính

quy năđ aăph ngăquanătơm,ăt oăđi u ki n v di nătíchăđ tăđ lƠmăn iăch a và x lý

ch t th iăch nănuôiăt p trung M t s h c ngătínhăđ n vi c mua m t máy ép phân bò,

gi măl ng ch t th i ph iăđemăđiăx lý Chính quy năxƣăTrácăV năđƣănh n th y rõ

nh ngătácăđ ng x u t ÔNMT khuăCNBS.ăTrácăV n mong mu n phát tri n CNBS theoăh ng b n v ng,ănh ngăđ đ tăđ c m cătiêuăđó,ăđiăcùngăv i phát tri n t ngăđƠnă

bò s a, công tác x lỦămôiătr ngătrongăch nănuôiăph iăđ c quan tâm, th c hi n b ng

các gi iăphápăđ ng b nh ăgi i pháp phát tri n t ngăđƠn.ăVìăhi n nay, ÔNMT đangă

ngày m tăgiaăt ng,ăkhôngăth xem nh , n u ô nhi măkhôngăđ c x lý k p th i, s đ

l i nh ng h l y khó kh c ph c

Ng i ch nănuôiăhi u rõ, vi c x lỦămôiătr ng là gi i pháp quan tr ngăđ phát tri n CNBSătheoăh ng b n v ng Các h CNBS mong mu n, cùng v i phát tri n t ngăđƠnă

bò s a, chính quy năđ aăph ngăquanătơmăh năn aăđ n các gi i pháp, h tr ng i dân

x lỦămôiătr ngăch nănuôi

V gi i pháp x lý ÔNMT trong CNBS, theo S NNPTNT,ătr c m t, các h ch nă

nuôi v n ph i th c hi n xây d ng h th ng x lý ch t th i có b l ng b oăđ m t i thi u

1 m3/conăb ă ng th i, các h CNBS nên áp d ng các bi n pháp x lý b ng vsv, nuôi

giun qu ầă V lâu dài, r t c nă cóă c ă ch thuă hútă đ uă t ă đ i v i v nă đ x lý môi

tr ng trong khu CNBS t pătrung.ăTheoăđó,ăl ng ch t th i r nătrongăch nănuôiăđ c

v n chuy năđ n khu x lý t p trung, thành phân bón h uăc ăvƠăcungăc p l i cho nông

dân tr ng tr t

Theo gi i chuyên môn, công ngh hi u qu đ i v i x lý ch t th i CNBS hi n nay

chính là công ngh tách,ăépăphơn.ăNgh aălƠ,ăch t th iăsauăkhiăđ căthuăgom,ăđ c tách

ra các ph n M t ph n ch t th i l ngăđ c x lý b ng công ngh biogasăđ t o khí sinh

h c làm ch tăđ t, m t ph n ch t th i r năđ c x lý b ng ch ph m sinh h c thành

phân h uăc ,ăph n còn l iăđ c x lý b ng h th ng l ng, l c, s c khí

Tuy nhiên, th c t cho th y,ăCNBSăđangăc n các gi iăphápăđ ng b đ x lý ch t th i

S khóăđ tăđ c m c tiêu phát tri năch nănuôiăb n v ng, n u nh ngăquyăđ nh v x lý

ch t th iătrongăCNBSăkhôngăđ c th c hi n hi u qu và giám sát ch t ch

M t s bi n pháp kh c ph c t i đ a ph ng:

- Tách riêng ch t th i r n, bán cho các công ty s n xu t phân h uăc :ăc năđ uăt ămáyăépătáchăn căđ gi m chi phí v n chuy n vì n uăphơnă t (phân bò s aăcóăđ m r t

cao) s r t khó v n chuy n,ăkhôngăbánăđ c

- S d ng nuôi giun qu :ă ơyălƠăm t trong nh ng bi năphápăđangăđ c t nh khuy n

khích do có th t n d ng giun làm th că nă trongăch nănuôiăvƠăphơnăgiunăqu c ngă

đ căđánhăgiáălƠăm t trong nh ng ngu n phân h u ch tăl ng cao Tuy nhiên, mô hình

này ch phù h p cho các trang tr i có di n tích l n, n u di n tích nh không x lý h t

l ng phân th i ra Ngoài ra, trang tr i c ng c n thêm nhân công k thu tăch măsócăgiunănênămôăhìnhănƠyăc ngăch aăđ c nhân r ng

Hình 1 5: Khu ch a phân m t s trang tr i ch n nuôi bò s a xã Trác V n

Hình 1 6: H th ng tách ch t th i r n trang tr i ch n nuôi bò s a xã Trác V n

Hình 1 7: Ch t th i ch n nuôi bò s a đ c s d ng đ nuôi giun qu

1.2.ăCácăv năđ ămôiătr ngătrongăchu ngătr iăch nănuôiăbòăs a

1.2.1 Thành ph n ch t th i r n ch n nuôi bò s a

Ch t th i r n là h n h p các ch t h uăc ,ăvôăc ,ăvsv và tr ng ký sinh trùng có th gây

b nhăchoăng i và gia súc khác Ch t th i r n g m phân, th că năth a c a gia súc, gia

c m v t li u lót chu ng, xác súc v t ch t Ch t th i r năcóăđ m t 56-83% tùy theo

phân c a các loài gia súc gia c m khác nhau và có t l NPK cao Xác súc v t ch t do

b nh, do b d măđ p,ăđèăch t, do s c nhi t, c năđ c thu gom và x lý tri tăđ Th c năd ăth a và v t li u lót chu ng có thành ph năđaăd ng g m cám, khoáng, ch t b

sung, các lo i kháng sinh, rau xanh, c ,ăr măr , bao b , v i v n, g ầ

Theo th ngăkê,ăhƠngăn măđƠnăv t nuôi Vi t Nam th i ra kho ng 73 tri u t n ch t th i

r n và 25-30 tri u kh i ch t th i l ngăvƠăhangătr mătri u t n ch t th iăkhí.ăTrongăđó,ă

kho ng 50% ch t th i r n và 80% ch t th i l ng b x th ngăraămôiătr ng mà không

qua x lý [7]

Phân

Ch t th iăch nănuôiăđ cătr ng nh t là phân Phân g m các thành ph n là nh ngăd ng

ch tăkhôngătiêuăhoáăđ c ho c nh ngăd ng ch t thoát kh i s tiêu hoá vi sinh hay

men tiêu hoá (ch tăx ,ăproteinăkhôngătiêuăhoáăđ c, axitamin thoát kh i s h p tu )

Các khoáng ch tăd ăth aămƠăc ăth không s d ngăđ cănh ăP2O5, K2O,ăCaO,ăMgOầă

ph n l n xu t hi n bên trong phân Ngoài ra còn có các ch t c n bã c a h tiêu hoá (trypsin, peptin ), các mô bong tróc ra t niêm m c ng tiêu hoá và ch t nh n theo phân ra ngoài, các ch t dính vào th că nă(tro,ăb i ), các lo i vi rút, vi khu n, tr ng giunăsánầănóăcóăth t n t iăvƠiăngƠyăđ năvƠiăthángăbênăngoƠiămôiătr ng gây ô nhi m

đ t,ăn căđ ng th i còn gây h i cho s c kh e c aăconăng i và v t nuôi L ng phân

mà v t nuôi th iăraăthayăđ iătheoăl ng th că năvƠăth tr ngămƠătínhăraăđ căl ng

phân bò s a, l ng phân th i ra m i ngày chi m t l cao nh t 7,00 ậ 8,00% th

tr ng [1]

Phân bò s aăth ngăđ c s d ngănh ăm t lo iăphơnăbónăchoăđ t nông nghi p có ch a

m tăl ng các gien kháng thu căkhángăsinh.ă ơyălƠăcácăgienăc a vi khu n s ng trong

đ ng ru t c a con bò Nh ng phát hi năđ căđ ngăt i trên t p chí tr c tuy n c a Hi p

h i Vsv cho th yăphơnăb ălƠăn iăch a các gien kháng thu c kháng sinh có kh n ngă

chuy n sang vi khu n s ngătrongăđ t,ăn iătr ng các lo i cây tr ng khác nhau

Hàng ngàn gien kháng thu căkhángăsinhă(AR)ăđƣăđ căxácăđ nh,ănh ngăph n l n các

gien này vô h i do t n t i các vi khu n vô h i.ăNh ngăcácănhƠăkhoaăh c th c s lo

l ng khi nh ng gien này xu t hi n trong các lo i vi khu n gây b nh gây ra các b nh truy n qua th c ph m ho c tình tr ng nhi m trùng b nh vi n

Nông dân s d ngăphơnăb ăt iăho c phân bò hoai m c bón cho m t s cơyărau,ăđi u

này có th d năđ n tình tr ng vi khu n trong phân có th bám vào các s n ph m rau

xanh và gien c a các lo i vi khu n này có th chuy năđ nămôiătr ng khác

B ng 1 2: Các lo i vi khu n có trong phân

Ngu n: Lê Trình, 2008 Các nhà nghiên c uăđƣăti n hành xem xét các gien AR có trong phân bò Nhóm nghiên

c uăđƣăs d ngăph ngăphápăsoiăch păvƠăxácăđ nh trình t gienăđ xácăđ nh 80 gien

AR Các gien này t o nên m t ch ng vi khu n Escherichia coli kháng v i m t trong

b n lo i kháng sinh dòng beta -lactam (nh ă penicillin), aminoglycosides (nh ă

kanamycin), tetracycline ho c chloramphenicol.Kho ng 75% trong s 80 gien AR có trình t khác xa v iăcácăgienăARăđƣăđ c phát hi năraătr căđơy.ăNhómănghiênăc u

c ngă tìmă th y m t ch ng m i c a các gien AR kháng thu c kháng sinh

chloramphenicol th ngă đ c s d ngă đ đi u tr b nh nhi mă trùngă đ ng hô h p trongăch nănuôi

Các nhà nghiên c u ch ra kh n ngăcácăgienăARăcóăth xâm nh p vào h sinh thái c a conăng iă quaăhaiăconăđ ng ậ m t là vi khu n mang gien này xâm nh p vào con

ng i ho c các gienăđ c chuy n qua m tăquáătrìnhăđ c g i là chuy n ngang gien

sang m t lo i vi khu n khác xâm nh păvƠoăconăng i S chuy n gien cho phép các

gien xâm nh p vào các vsv khôngăliênăquanăvƠăđi u này x y ra trong h u h t các môi

tr ng có vi khu n M t s vi khu n trong phân có th gây b nhăchoăconăng i, vì v y

n u các vi khu nănƠyăcóăđ c s căđ kháng kháng sinh, chúng có th gây ra v năđ

nghiêm tr ng v i s c kh eăconăng i

 Th c n th a và các v t ch t khác

Lo i ch t này có thành ph nă đaă d ng g m: Cám, b tă ng ă c c, b t tôm, b t cá, các

khoáng ch t b sung, rau xanh, các lo iăkhángăsinh,ăr măr ,ầăă

1.2.2 nh h ng c a ch t th i r n ch n nuôi bò s a đ n môi tr ng

* Ô nhi m môi tr ng n c:

N ngăđ ch t h uăc ăcaoătrongăn c th iăch nănuôiăbò khi x y ra quá trình phân h y

s làm gi m n ngăđ ôxyăh aătanătrongăn c, gây thi u ôxy cho các quá trình hô h p

c a h th y sinh v t Quá trình phân h y ch t h uăc ăc năt oămôiătr ng phân h y

y m khí sinh ra các h p ch tăđ c và nh ng loài t oăđ cătácăđ ng x uăđ n h sinh thái

trong vùng Khi các h sinh v tăn c b suy gi m s gây m t cân b ng sinh thái, c n

tr quá trình t làm s ch c a sông, ao h ăConăng i,ăđ ng v t, th c v t gián ti p s

d ng ngu năn cănƠyăc ngăs b tácăđ ng và nhăh ng x u Ngoài ra, trong phân bò

còn ch a nhi u lo i vi khu n, vi trùng ho c tr ng giun sán Chúng s là ngu n gây

b nhăchoăconăng iăc ngănh ănh ngăđ ng v t khác

Nhi u khu v căch nănuôiăn c th i v n không qua h th ng x lý mà th i tr c ti p ra môiătr ng bên ngoài (Kênh r ch, sông, ao hay c ngăthoátăn c chung c a khu v c)

N c th iăch nănuôiăcóăth th m xu ngăđ t vào m chăn c ng m gây ô nhi m ngu n

n c ng m,ăđ c bi t là nh ng gi ng m ch nông g n chu ng nuôi Khi phân h y, th c năgiaăsúcălƠănh ng h p ch t h uăc ăd b phân h y sinh h c,ăgiƠuăNit ,ăPh t pho và

m t s thành ph n khác, t o ra nhi u h p ch tănh :ăAxítăamin,ăaxítăbéo,ăcácăch t khí

CO2, CH4, H2S, NH3 gây mùi khó ch uăvƠăđ c h i.ă ng th i, s phân h y nh ng h p

ch tănƠyăc nălƠmăthayăđ i pH t oăđi u ki n b t l i cho quá trình phân h y sinh h c các

Trongăn c, n ngăđ NO3- cao có th gơyăđ c h iăchoăconăng i Do trong h tiêu hóa,

đi u ki n thích h p NO3- chuy n thành NO2- có th h p thu vào máu k t h p v i

h ng c u, c ch ch căn ngăv n chuy n ôxy c a h ng c u

* Ô nhi m môi tr ng không khí:

Khí th ng g pătrongăch nănuôiălƠăNH3, H2S, CH4 và CO2 Nh ng khí này t o nên mùi hôi th i trong h u h t khu v căch nănuôi,ă nhăh ng tr c ti păđ nămôiătr ng, s c

kh eăconăng iăvƠăcácăloƠiăđ ng v t khác

Theo k t qu phân tích ch tăl ngămôiătr ng không khí m t s xí nghi păch nănuôiă

qu c doanh c a Vi n Khoa H c Nông Nghi p Mi n Nam cho th yămôiătr ng không

khí trong khu v căch nănuôiăvƠăv năph ngăb ô nhi m n ng

Có r t nhi u lo i khí sinh ra trong quá trình phân h y hi u khí hay k khí ch t th iăch nă

nuôi Thành ph n ch t th iăch nănuôiăcóăth chia làm 3 nhóm: Protein, carbohydrate và

m Quá trình phân h y k khí sinh ra nhi u s n ph m trung gian và s n ph m cu i khác nhau

NH3

Protein Indole, Schatole, phenol

Axít h uăc ăm ch ng n Alcoho Aldehydes,ketones

Carbohydrates Các axít h uăc ăăăăăăăăăăăăăH2O, CO2, hydrocarbon m ch ng n Alcoho Aldehydes và ketones

Kích thích m tăvƠăđ ng hô h p trên

gây ng t n ngăđ cao, d năđ n t

vong

CO2

Không mùi

N ngăh nă

không khí 1000ppm

Gây u o i, nh căđ u, có th gây ng t

d năđ n t vong n ngăđ cao

Gây nh căđ u, gây ng t, gây n

n ngăđ 5 - 15% trong không khí

- nhăh ng c a khí NH3

Trongăch nănuôiăl n,ăl ngăn c ti u sinh ra ch y u là khí NH3 Ch t khí này n ng

đ cao kích thích m nh lên niêm m c, m t,ăm i,ăđ ng hô h p d d ngăt ngăti t d ch,

hay gây ph ng do ph n ng ki m hóa kèm theo t a nhi t, gây co th t khí qu n và gây

ho.ă c bi t, nó có th h y ho iăđ ng hô h p, t ph i vào máu, lên não gây nh căđ u

và có th d năđ n hôn mê Trong máu, NH3 b ôxy hóa t o thành NO2 làm h ng c u trong máu chuy năđ ng h n lo n, c ch ch căn ngăv n chuy năôxyăđ năcácăc ăquan,ă

làm cho tr b xanhăxao,ătr ng h p n ng có th gây thi u ôxy não, d năđ n nh c

đ u, m t m i, hôn mê th m chí có th t vong

B ng 1 4: Tác h i c a amoniac lên ng i, gia súc, gia c m

400 ppm trong 1 gi Ng a m t,ăm i,ăc h ng

1720 ppm (<30 phút) Ho, co gi t d năđ n t vong

Khí mêtan là s n ph m cu i cùng c a quá trình phân h y k khí các ch t h uăc ăd

phân h y trong ch t th iăch nănuôi.ăCH4 là khí không màu, không mùi, có th cháy Trong không khí n u n ngăđ CH4 chi m t 45% tr lên thì s gây ng t th do thi u ôxy N u ti p xúc v i CH4 n ngăđ 40000 mg/m3

s d năđ n tai bi n c p tính bi u

hi n b i các tri u ch ngănh ăt c ng c, chóng m t, r i lo n giác quan, tâm th n, nh c

đ u, bu n nôn, say s mầăKhiăhítăth CH4 v i n ngăđ lênăđ n 60000 mg/m3

s d n

đ n hi năt ng co gi t, r i lo n tim và hô h p, th m chí gây t vong Khí mêtan n u

đ c thu gom có th s d ng làm ngu năn ngăl ng

Khi ti p xúc v i khí CO2 n ngăđ th p gây tr m u t, t c gi n, ù tai, có th ng t Khi

ti p xúc v i CO2 n ngăđ 10% s gây m t m i, nh căđ u, r i lo n th giác Khi ti p

xúc v i CO2 n ngăđ 20 ậ 30% ngoài tri u ch ng trên còn có th d năđ nătimăđ p

y u, ng ngăđ p Khi n ngăđ CO2 lênăđ n 50%, n u ti p xúc v i khí này trong th i

gian kho ng 30 phút s t vong

- nhăh ng c a khí H2S

H2S là khí không màu, mùi tr ng th i,ăđ c sinh ra trong quá trình kh các amin ch a

l uăhu nh trong th i k phơn,ăl uătr và x lý k khí ch t th i H2S là khí kích thích

và gây ng t Các ph n ng kích thích tr c ti p vào mô gây viêm màng k t Hít ph i

H2S s gơyăkíchăthíchăđ i v i toàn b c ăquanăhôăh p và có th m c các b nh v ph i

1.500 - 3.000 mg/m3 , H2S s h p th t ph i vào máu gây th g p và kìm hãm ho t

đ ng hô h p [11] n ngăđ caoăh n,ăH2S ngay l p t c làm tê li t trung tâm hô h p

Thôngăth ng n n nhân s ch t do ng t th tr khiăđ c hô h p nhân t o k p th i.ă ơyă

là nhăh ngăđ c h iăđángăchúăỦănh t c aăđ c tính c p c aăHydrosulphurătheoăđ ng

hô h p cao, s kích thích m t x y ra n ngăđ 15-30 mg/m3

* Ô nhi m môi tr ng đ t:

Ch t th iăch nănuôiăkhôngăquaăx lỦ,ăđ cămangăđiăs d ng cho tr ng tr tănh ăt i

n c, bón cho cây, rau, c ,ầNh ng th c ph m này làm th că năchoăng iăvƠăđ ng

v t r t nguy hi m Nhi u nghiên c u cho th y kh n ngăt n t i c a m m b nh trong

đ t, cây c có th gây b nhăchoăconăng iăvƠăgiaăsúc;ăđ c bi t là các b nh v đ ng

ru tănh ăth ngăhƠn,ăphóăth ngăhƠn,ăviêmăgan,ăgiunăsán,ầă

1.3.ăCácăph ngăphápăx ălỦăch tăth iăr nătrong ch nănuôiăbòăs a

1.3.1 Các ph ng pháp x lý trên th gi i

Có nhi u bi n pháp x lý k thu tăkhácănhauăđƣăđ c áp d ng nh m gi m thi u nh ng tácăđ ng x uăđ nătr ng do ô nhi m t ch t th iăch nănuôi.ăK thu t x lý ch t th i

ch nă nuôiă lƠă ápă d ng cácă ph ngă phápă lỦă h c, hóa h c và sinh h că đ gi m thi u

ÔNMT.ăThôngăth ngăng i ta k t h p gi aăcácăph ngăphápăv iănhauăđ x lý ch t

th iăch nănuôiăhi u qu và tri tăđ h n

T đ u th p k 80 c a th k tr căng iătaăđƣăs d ng các ch tămenăđ gi m ÔNMT trongăch nănuôiăđ c g iălƠăắCh ph m EM- Effective Microorganisms)ăcóăngh aălƠă

vsv h u hi u”.ăBanăđ u các ch tănƠyăđ c nh p t n căngoƠiănh ngăngƠyănayăcácă

ch tămenăđƣăđ c s n xu t nhi u trongăn c Các men nghiên c u s n xu t trong

n căc ngăr tăphongăphúăvƠăcóă uăđi m là phù h păh năv iăđi u ki n t nhiên, khí h u

n căta.ăNg i ta s d ng men sinh h c r tăđaăd ngănh :ăDùngăb sungăvƠoăn c th i,

dùng phun vàochu ng nuôi, vào ch t th iăđ gi m mùi hôi, dùng tr n vào th că nầ

D iăđơyălƠăm t vài trong s nh ng ch t men b sung làm gi m ô nhi mătrongăch nănuôiăđ c s n xu t và nh p kh u

Gi m sinh NH3, H2S, SO2, gi i

4

Kemzym Enzym tiêu hóa T ngăh p th TA gi m bài ti t ch t

DD qua phân Thái Lan, c

T ngăh p th TA gi m bài ti t ch t

DD qua phân c, Thái Lan

7 Lavedae Hóa ch t Di t dòi phân TháiăLan,ă c

Có th i ch t th i b ng h uăc ă(Compost)ălƠăs d ng ch y u bã ph th i th c v t, phân

c aăđ ng v t mà thông qua ho tăđ ng tr c ti p hay gián ti p c a vsv phân h y và làm

t ngăcaoăch tăl ng c a s n ph m, t o nên phân bón h uăc ăgiƠuăch tădinhăd ng cung

c p cho cây tr ng.ăNg i ta ch n ch đ t không ng păn c, tr i m t l p rác ho c bã

ph th i tr ng tr t d y kho ngă20cm,ăsauăđóălótăm t l p phân gia súc ho c gia c m

kho ng 20-50% so v i rác (Có th t i n u phân l ng,ămùnăhoai),ăt iăn c đ cóăđ măđ t 45-50% r i l i l i tr i ti p m t l p rác, bã ph th i tr ng tr t lên trênầăđ n khi

đ ng đ chi u cao (Không s d ng c tranh, c g uăđ ) Dùng t m ni lông, b tầă

đ l năđ cheăkínăđ ng phân C kho ng m t tu năđ oăđ uăđ ng phân và b xung

n că choă đ đ m kho ng 45-50%, che ni long, b t kín l iă nh ă c ă phân b ng

ph ngă phápă nƠyă hoƠnă toƠnă nh s lên men t nhiên, không cch t th i b h uă c ă

(Compost) là s d ng ch y u Tuy nhiên n uăđ c b xungămenăvƠoăđ ng thì t t

h n)

Hình 1 2: Mô hình x lý ch t th i b ng phân h u c

Nh quá trình lên men và nhi tăđ t sinh c aăđ ng phân s tiêu di tăđ c ph n l n

các m m b nh nguy hi m, th m chí phân có th phân h yăđ c c xácăđ ng v t ch t khiăl ng ph th i th c v tăđ l n Trong phân có ch a ch tămùnălƠmăđ tăt iăx p,

t ngădungăl ng h p th khoáng c a cây tr ng,ăđ ng th i có tác d ng t tăđ n h vsv có íchătrongăđ t Phân còn có tác d ng t tăđ i v i tính ch t lý hoá h c và sinh h c c a

đ t, không gây nhăh ng x uăđ năng i,ăđ ng v t và gi i quy tăđ c v năđ ÔNMT

sinh thái

Ch ngătrìnhăđ c t ch c FAO tài tr đƣăh păđ ng v i Công ty c ph n công ngh vi

sinh vƠămôiătr ng t ch c mô hình trình di n 3 t nhăthƠnhăđ i di n cho 3 vùng (B c, Trung,ăNam)ătrongăn mă2012.(Khuăv c Nam b mô hình trình di n t i thành ph C n

Th )

X lý b ng công ngh ép tách phân

ơyălƠăcôngăngh hi năđ iăđ c nh păvƠoăn cătaăch aălơuănh ngăr t hi u qu vƠăđangă

đ c nhi uănhƠăch nănuôiăquanătơmăápăd ng D a trên nguyên t căắl i l c”ămáyăépă

có th tách h u h t các t p ch t nh đ n r t nh trong h n h p ch t th iăch nănuôi,ătùyă

theo tính ch t c a ch t r nămƠăcóăcácăl i l c phù h p Khi h n h p ch t th iăđiăvƠoămáyăépăquaăl i l c thì các ch t r năđ c gi l i,ăépăkhôăvƠăraăngoƠiăđ x lý riêng còn

l ngăn cătheoăđ ng riêng ch y ra ngoài ho c xu ng h m KSH x lý ti p m

c a s n ph m (Phân khô) có th đ căđi u ch nh tùy theo m căđích s d ng Quá trình

x lỦănƠyătuyăđ uăt ăbanăđ u t năkémăh nănh ngăr t hi năđ i, nhanh, g n, ít t n di n tíchăvƠăđangălƠăm t trong nh ng bi n pháp hi u qu nh tăđ i v i các trang tr iăch nă

nuôi l n,ătrơuăb ătheoăh ng công nghi p hi n nay

1.3.2 Các ph ng pháp x lý Vi t Nam

X lý ch t th i ch n nuôi b ng h m Biogas (H th ng khí sinh h c)

Vào nh ngăn măth p k 60 Vi tăNamăđƣăbi tăđ n Biogas thông qua các thông tin v s

d ng khí sinh h c Trung Qu c.ăN mă1960ănhƠăxu t b n Nông nghi păđƣăxu t b n tài

li uăắCáchăsinhăraăh iămêtanănhơnăt o và l yăh iămêtanăthiênănhiên”.ăTuyănhiênă giai

đo nănƠyăbiogasăch aăđ c phát tri n m nh Vào nh ngăn mă1977-1978ăbiogasăđ c

xây d ng th nghi măđ u tiên Hà B c và B c Thái, nó có d ng n p n i b ng tôn, b

phân hu xây b ng g ch và c b cóăgio ngăn căđ gi kín khí trong n p ch a khí

Tuy nhiên nh ng công trình này ph i b d T i cu iăn mă1979ăcôngătrìnhă Saoăđ

(M căChơu,ăS năLa)ăcóăth tích phân hu Vd = 27m3 m i hoàn thành và ho tăđ ng t t

Tháng 12/1979 UBKHKTănhƠăn căđƣăt ch căắH i ngh chuyênăđ v b khí sinh

h c”ăt i Hà N iăđ s ăk t v thi t k , xây d ng và v năhƠnhăthíăđi m các b khí sinh

h c

Trong th c ti n,ătùyăđi u ki n t ngăn i,ăt ng quy mô trang tr i có th s d ng lo i h m

(công trình) khí sinh h c KSH cho phù h p X lý ch t th iăch nănuôiăb ng công trình

KSH đ că đánhă giáă lƠă gi i pháp h u ích nh m gi m khí th i methane (Khí có kh

n ngăgơyăhi u ng nhà kính) và s n xu tăn ngăl ng s ch.ă năn mă2014,ăv i trên

500.000 công trình KSH hi n có trên c n căđƣăs n xu t ra kho ng 450 tri u m3

khí

gas/n m.ăTheoăthôngăbáoăqu c gia l n 2, ti măn ngăgi m nh phát th i khí nhà kính

c aăph ngăánănƠyăkho ng 22,6 tri u t n CO2, chi phí gi măđ i v iăvùngăđ ng b ng là

4,1 USD/t n CO2,ăđ i v i mi n núi 9,7 USD/t n CO2, mang l i giá tr kinh t kho ng

1.200 t đ ng v ch tăđ t Hi n nay, uăđi m c a vi c s d ng h m Biogas đƣăvƠ đangă

đ căng iăch nănuôiăquanătơmăvìăv a b o v đ cămôiătr ng v a có th thay th

ch tăđ t ho c có th đ c s d ng cho ch y máy phátăđi n, t oăraăđi n sinh ho t gia đìnhăvƠăđi n ph c v trang tr i [12]

Hình 1 3: Xây b KSHcomposite và túi khí d tr Công trình khí sinh h c góp ph n gi m phát th i theo 3 cách sau:

Th nh t: Gi m phát th i khí methane t phân chu ng;

Hình 1 4: H m KSH trùm b ng nh a HDPE

Th hai: Gi m phát th i khí nhà nhà kính do gi m s d ng ch tăđ t truy n th ng;

Th ba: Gi m phát th i khí nhà kính do s d ng phân t ph ph m KSH thay th phân bón hóa h c.ăNh ăv y nh có công trình khí sinh h c mà l ng l n ch t th iăch nănuôiă

trong nông h s đ c x lý t o ra ch tăđ tăvƠăchínhăđi uăđóăs góp ph n gi m phát

th i khí nhà kính r t hi u qu

X lý ch t th i b ng men sinh h c:

T đ u th p k 80 c a th k tr căng iătaăđƣăs d ng các ch tămenăđ gi m ÔNMT trongăch nănuôiăđ c g iălƠăắCh ph măEMă(EffectiveăMicroorganisms)ăcóăngh aălƠăắvsv h u hi u”.ăBanăđ u các ch tănƠyăđ c nh p t n căngoƠiănh ngăngƠyănayăcácă

ch tămenăđƣăđ c s n xu t nhi u trongăn c Các men nghiên c u s n xu t trong

n căc ngăr tăphongăphúăvƠăcóă uăđi m là phù h păh năv iăđi u ki n t nhiên, khí h u

n căta.ăNg i ta s d ng men sinh h c r tăđaăd ngănh :ădùngăb sungăvƠoăn c th i,

dùng phun vào chu ng nuôi, vào ch t th iă đ gi m mùi hôi, dùng tr n vào th c nầ[13]

Công ngh u trùng ru i đen x lý ch t th i trong ch n nuôi

Ru iăđenăcóătênăti ng Anh là Black Soldier Fly thu c h Stratiomyidae, t c Hermetia,

loài H illucens u trùng c a loài ru i này là lo iăcônătrùngăphƠmă nătrong th gi i t

nhiên Chúng có th làm gi m kh iăl ng và th tích c a ch t th i ch trong vòng 24

gi

Ch trong 1m2 u trùng ru i, chúng có th năt iă40ăkgăphơnăt iăm i ngày Và c 100

kg phân có th cho 18 kg u trùng u trùng r t gi u các ch t dinh d ngănh ăproteină

(42%), ch t béo (34%) và là ngu n th că năt t cho l n, gia c m và cá

Ch t béo c a u trùng ru iăđenăcóăt i 54% là axit lauric, m t axit có tác d ng tiêu di t

virus có v b c b ngă lipidă (nh ă virusă HIVă vƠă s i)ă c ngă nh ă Clostridiumă vƠă cácă

protozoa gây b nh Protein c a u trùng ru i r t gi u lysine và là ngu n th că năcóăgiáă

tr dinhăd ng [11]

S d ng giun qu đ x lý ch t th i trong ch n nuôi

Giun qu có kh n ngăx lý r t hi u qu các ch t th i h uăc ,ănh t là phân gia súc và

ph ph m nông nghi p, t o thành ngu n phân bón r tăgiƠuădinhăd ng v iăhƠmăl ng

cao các khoáng ch t thi t y u và d h păthuăđ i v i cây tr ng (P, K, Ca, Mg, NH4+,ầ).ă

H năn a, x lý ch t th i b ng giun qu còn giúp h n ch ÔNMT nh vi c gi măđángă

k hƠmăl ng NH3 trong phân (gi m kho ng 9,17 l n công th c 50% phân trâu bò + 50% phân l n, gi m 14,98 l n so v iăphơnătrơuăb ăt iăvƠă50,61ăl n so v i phân l n

t i)

Giun qu sinhătr ng và phát tri n t t trên các lo i ch t th iăkhácănhau.ăTrongăđó,ănuôiă

giun b ng phân trâu bò cho k t qu cao nh t v t ngăsinhăkh i, v i 713 gam sau 45 ngƠy,ăt ngăđ ngăt căđ sinhătr ng là 2,43% Bên c nhăđó,ăchúngătaăc ngăcóăth

tr n phân trâu bò v i các lo i ch t th i khác v i các t l khácănhauăđ u cho t căđ

t ngăsinhăkh i cao giun V iăđ căđi măsinhătr ng nhanh, chúng ta có th nuôi giun

v i quy môăthơmăcanhăhayăbánăthơmăcanhăđ s n xu t ngu n th că năgiƠuădinhăd ng choăch n nuôi

B sung giun qu vào kh u ph nă năđƣăgópăph nălƠmăt ngăkh n ngăt ngătr ng c a gà,

c i thi năđ căđángăk tiêu t n th că năvƠădoăđóălƠmăgi m chi phí th că năchoă1kgăt ngă

tr ng c aăgƠ.ă ng th i vi c b sung giun qu đƣălƠmăt ngăt l thân th t và t l các

ph n th t có giá tr c aăgƠăvƠăkhôngălƠmăthayăđ i ch tăl ng c m quan c a th t (màu

s c, pH, t l m tăn c sau b o qu n và ch bi n) M c b sung 2% giun cho k t qu

t t nh tălƠmăt ngătr ng c aăgƠăcaoăh năh n so v iălôăđ i ch ng,ăđ c bi t các tu n tu i

cu iătr c khi gi t th t, giúp làm gi m 0,21kg th că năchoăm iăkgăt ngăkh iăl ng gà,

t ngă ng v i 6,8% so v i lôăđ i ch ng B sung 2% cho t l thân th t và t l th t

l n, th tăđùiăcaoăh năh n so v i lôăđ i ch ng [14]

1.4 C ăs ăkhoaăh căs ăd ngăch ăph măsinhăh căh căCOSTE-TV05ăx ălỦăăCTRă trong CNBS

1.4.1 Lý thuy t v phân

M t trong nh ngă ph ngă phápă x lỦă phơnă giaă súcă đ bón ru ngă lƠă ph ngă phápă phơn.ăPh ngăphápănƠyăv aăđ năgi n v a hi u qu l i ít t n kém Phân sau khi x lý

s b hoai m c bón cho cây s nhanh t tăvƠăđ c bi t là phân g nănh ăkhôngăc nămùiă

h i nh t là sauăkhiăđƣăđ c lâu C ch t r n và ch t th i r n sau khi tách kh i ch t

th i l ngăđ u có th .ăPh ngăphápănƠyăd a trên quá trình phân h y các ch t h uăc ăcóătrongăphơnăd i tác d ng c a vsv có trong phân Tính ch t và giá tr c a phân bón

ph thu c vào quá trình phơn,ăph ngăphápă và ki u X lý ch t th i h uăc ăb ng

ph ngăphápă nh m cung c p phân bón cho cây tr ng,ăđ m b o v sinh an toàn th c

ph măchoăconăng i và h n ch s lây lan c a m t s b nh h i nguy hi m

Ph ngă phápă phân có th x lỦă đ c m tă l ng phân l n, có th áp d ng v i

ch nă nuôiă côngă nghi p Trong khi phân, các vsv s ti n hành phân h y các ch t

cellulose, glucose, protein, lipit có trong thành ph n c a phân chu ng Trong khi có hai quá trình x yăraăđóălƠăquáătrìnhăpháăv các h p ch t không ch a N và quá trình

khoáng hóa các h p ch t có ch a N Chính do s phân h y này mà thành ph n phân chu ngăthayăđ i, có nhi u lo iăkhíănh ăH2, CH4, CO2, NH3,ầăvƠăh iăn c thoát ra làm choăđ ng phân ngày càng gi m kh iăl ng

Quá trình phân g m có 4 giaiăđo n bi năđ i:

- Giaiăđo năphơnăt i

- Giaiăđo n phân hoai dang d

- Giaiăđo n phân hoai

- Giaiăđo n phân chuy n sang d ng mùn

Khi phân c n tr năthêmăSuperălơnăđ gi NH3,ăc ăch gi l i NH3 nh ăsau:

Ca(H2PO4) + 4NH3 + H2O ă2(NH4)2HPO4 + Ca(OH)2 Trong th c ti năc ngăcóăth dùng tro tr uăđ n v i phân chu ng vì trong tro tro tr u

có ch a SiO2 có kh n ngăgi NH3 Tuy nhiên phân không nên dùng tro b p t r m,ă

r ầ tr n v i phân chu ng vì có th t o ra các ch t ki m m nhătheoăc ăch nh ătrongă

các ph n ngăd iăđơy:

CaOă+ăH2Oă ăCa(OH)2 K2Oă+ăH2Oă ăKOH Thôngăth ng s phân h y hoàn toàn x y ra trong th i gian t 40-60ăngƠy.ă t ng

hi u qu phân và rút ng n th iăgianăng i ta có th b sung các ch t h uăc ăđ t ng

c ng ho tă đ ng c a vsv ho c b sung tr c ti p các vsv khi phân Quá

trình phân kích thích các vsv ho tăđ ng làm nhi tăđ t ngăđángăk đ t kho ng 45-

700C sau 4-5ăngƠyăđ u vào th iăđi măphơnăcóăđ axit v i pH t 4-4,5 nhi tăđ và

pH này các vsv gây b nh h u h t kém ch u nhi t s d dàng b tiêu di t và các ký sinh trùng hay nh ng h t c d iăc ngăb phá h y Quá trình còn làm cho m tăl ng l n

h i n c và khí CO2 thoátăraămôiătr ng S thoát khí nhi u hay ít còn ph thu c vào

di n tích đ ng Khi quá trình k t thúc h p ch t h uăc ăb phân h y, phân tr nên

x p, màu nâu s m không có mùi khó ng i

Quá trình phân có th đ c th c hi n trên quy mô công nghi p t i các tr iă ch n

nuôi l n Phân sau khi có th đ căđóngăgóiăbánăraăth tr ng quiămôăgiaăđìnhă

ph ng pháp phân v năđ c s d ng r ng rãi nh m t n thu ngu n phân và rác h u

c ăcóăs năđ lƠmăphơnăbónătrongăv n

Theo Ngô K S ngă vƠăNguy năLơnăD ngă (1997)ă(d n theo Tr n M H nh 2005), trongă đi u ki n hi u khí ch t h uă c ă đ c vsv phân h yă theoă ph ngă trình sau: (CHO)nNSă ă CO2(60%)ă +ă H2Oă +ă t bào vsv (40%) + các s n ph m d tr + NH4+ă+ăH2Să+ăn ngăl ng (CH4)

Các y u t nhăh ngăđ n quá trình phân: Trong khi th c hi n phân c năl uăỦ đ n

m t s y u t có th nhăh ngăđ n hi u qu c a quá trình phân nh ăsau:

+ T l C/N: T l C/N r t quan tr ng, t l này t t nh t n m trong kho ng 25-30/lăđ thúcăđ y quá trình Theo Biddlestone và ctv (1978) n u t l C/Năd iă25/lăthìăl ng nit s b th tăthoátăd i d ng amoniac N u t l nƠyăcaoăh năthìăđ iăh i ph i có quá

trình oxi hóa carbon th a và tr i qua nhi u chu k bi năđ iăđ đ tăđ c t l C/N sau

cùng là 10/1

+ă mă vƠă đ thôngă thoáng:ă m t iă uă choă quáă trìnhă n m trong kho ng t

50-60% Quá trình phân h y s ng ng l iăkhiăđ m xu ngăđ n 15% Tuy nhiên, khi

đ m quá cao s nhăh ngăđ n s s thông thoáng, t căđi u ki n hi m khí làm c

ch các vsv hi u khí (Bùi Xuân An, 2004)

+ Ch t m i: Trong quá trình có th s d ng các ch t m iăđ đ y nhanh quá trình

phân h y Ch t m i d ng ch ph m h n h p vsv, ch t tri t t th o m c là nh ng ch t