Nghiên cứu thành phần loài côn trùng nước bộ Hemiptera ở Côn Đảo tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu và Phú Quốc tỉnh Kiên Giang

Nghiên cứu thành phần loài côn trùng nước bộ Hemiptera ở Côn Đảo tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu và Phú Quốc tỉnh Kiên Giang Nghiên cứu thành phần loài côn trùng nước bộ Hemiptera ở Côn Đảo tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu và Phú Quốc tỉnh Kiên Giang luận văn tốt nghiệp thạc sĩ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

-

Phạm Thị Diệp

NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN LOÀI CÔN TRÙNG NƯỚC

BỘ HEMIPTERA Ở CÔN ĐẢO (TỈNH BÀ RỊA – VŨNG TÀU)

VÀ PHÚ QUỐC (TỈNH KIÊN GIANG)

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

-

Phạm Thị Diệp

NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN LOÀI CÔN TRÙNG NƯỚC

BỘ HEMIPTERA Ở CÔN ĐẢO (TỈNH BÀ RỊA – VŨNG TÀU)

VÀ PHÚ QUỐC (TỈNH KIÊN GIANG)

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 – TỔNG QUAN 3

1.1 Tình hình nghiên cứu Côn trùng nước bộ Hemiptera trên thế giới 3

1.2 Tình hình nghiên cứu Côn trùng nước bộ Hemiptera ở Việt Nam 7

1.3 Tổng quan điều kiện tự nhiên Côn Đảo và Phú Quốc 11

Chương 2 - ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 13

2.1 Đối tượng, thời gian nghiên cứu 13

2.2 Địa điểm nghiên cứu 13

2.3 Phương pháp nghiên cứu 18

Chương 3 – KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 20

3.1 Thành phần loài Côn trùng nước Hemiptera ở Côn Đảo 20

3.2 Thành phần loài Côn trùng nước Hemiptera ở Phú Quốc 23

3.3 Đánh giá mức độ tương đồng về thành phần loài Côn trùng nước bộ Hemiptera ở Côn Đảo, Phú Quốc với Vườn Quốc gia Cát Tiên, Khu bảo tồn Thiên nhiên Vĩnh Cửu, và Vườn Quốc gia Ba Vì 26

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 30

TÀI LIỆU THAM KHẢO 31 PHỤ LỤC

DANH LỤC BẢNG

Bảng 1 Các địa điểm thu mẫu tại Côn Đảo 15

Bảng 2 Các địa điểm thu mẫu tại Phú Quốc 17

Bảng 3 Thành phần loài Côn trùng nước bộ Hemiptera tại Côn Đảo 20

Bảng 4 Thành phần loài Côn trùng nước bộ Hemiptera tại Phú Quốc 23

Bảng 5 Chỉ số tương đồng Bray – Curtis giữa các khu vực (%) 27

DANH MỤC HÌNH Hình 1 Vị trí địa lý, sơ đồ các địa điểm thu mẫu tại Côn Đảo và Phú Quốc 14

Hình 2 Số lượng loài, giống ở từng họ thu được tại Côn Đảo 21

Hình 3 Số lượng loài, giống ở từng họ thu được tại Phú Quốc 25

Hình 4 Số lượng loài, giống, họ giữa các khu vực 26

Hình 5 Sơ đồ cây thể hiện mối quan hệ giữa các khu vực 28

MỞ ĐẦU

Côn trùng nước bộ Hemiptera (bộ Cánh nửa ở nước) có độ đa dạng cao, phân

bố rộng trên toàn thế giới, gồm 2 phân bộ: Gerromorpha (gồm những loài sống trên màng nước), Nepomorpha (gồm những loài sống hoàn toàn dưới nước) Có thể bắt gặp chúng ở hầu hết các thủy vực nước ngọt (như ao, hồ, sông, suối, thác nước) và

cả ở môi trường biển Hiện nay trên thế giới, các nhà khoa học đã xác định được trên 4.400 loài thuộc 266 giống, 19 họ Trong đó, phân bộ Gerromopha có khoảng 2.100 loài thuộc 152 giống, 8 họ; phân bộ Nepomorpha có khoảng 2.300 loài thuộc

114 giống, 11 họ [14, 20, 45, 46]

Côn trùng nước bộ Hemiptera có một số vai trò quan trọng trong các hệ sinh thái ở nước cũng như vai trò ứng dụng [14, 20, 30, 50, 64] Các họ Hemiptera ở nước được cho là có những mức độ nhạy cảm khác nhau đối với điều kiện môi trường, do đó được sử dụng làm sinh vật chỉ thị để đánh giá chất lượng nước [14,

20, 50] Một số loài được sử dụng làm tác nhân kiểm soát sinh học các vector truyền bệnh do thức ăn của chúng chủ yếu là ấu trùng của các loài muỗi hoặc ấu trùng của một số loài khác thuộc bộ Hai cánh (Diptera) [14, 20, 50, 64] Các loài Hemiptera ở nước chủ yếu ăn động vật, chỉ ít loài ăn thực vật, đồng thời chúng cũng là nguồn thức ăn của cá và nhiều nhóm động vật khác, do đó đóng góp vào các mắt xích của lưới thức ăn trong các hệ sinh thái ở nước [50] Ở một số nước như Thái Lan, Campuchia, Trung Quốc, Việt Nam, một số loài còn được sử dụng làm thức ăn cho

con người, ví dụ như loài Cà cuống (Lethocerus indicus) [50, 64]

Với tính đa dạng cao và những vai trò quan trọng như vậy, việc nghiên cứu

đa dạng loài Hemiptera ở nước nhìn chung luôn là công việc cần thiết, góp phần xây dựng cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học, tạo cơ sở khoa học cho các nghiên cứu về bảo tồn và quản lý tài nguyên sinh vật và về kiểm soát sinh học hay sinh vật chỉ thị Riêng ở Việt Nam, việc điều tra, nghiên cứu về thành phần loài Côn trùng nước bộ Hemiptera mới chỉ được tiến hành chủ yếu ở khu vực đất liền [1, 2, 25, 48, 52, 53,

trường sống của Hemiptera ở nước là rất đa dạng nên để có được dữ liệu đầy đủ về thành phần loài của nhóm Côn trùng nước này ở nước ta cần có những điều tra trên các môi trường sống khác nhau, gồm cả môi trường nước ngọt và môi trường biển,

cả khu vực đất liền và khu vực hải đảo

Côn Đảo và Phú Quốc là những đảo lớn ở khu vực vùng biển phía nam của nước ta, có độ đa dạng sinh học cao và được khoanh vùng một phần cho Vườn Quốc gia Côn Đảo và Vườn Quốc gia Phú Quốc Đã có nhiều đề tài, dự án nghiên cứu đa dạng sinh học của khu vực Côn Đảo và Phú Quốc, được thực hiện bởi các nhà khoa học trong và ngoài nước [3, 4] Tuy nhiên, hầu hết các nghiên cứu mới chỉ tập trung vào nhóm động thực vật trên cạn, hay nhóm động vật có xương sống ở nước, gần như chưa có dẫn liệu về động vật không xương sống ở nước [3, 4] Cho đến nay, chưa có dẫn liệu nào về Côn trùng nước bộ Hemiptera tại các khu vực này

Vì vậy, để góp phần tìm hiểu về thành phần loài và đa dạng sinh học của Côn Đảo

và Phú Quốc, cũng như góp phần xây dựng dữ liệu về Côn trùng nước ở Việt Nam,

chúng tôi thực hiện đề tài “Nghiên cứu thành phần loài Côn trùng nước bộ Hemiptera ở Côn Đảo (tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu) và Phú Quốc (tỉnh Kiên Giang)” với mục đích:

- Tìm hiểu thành phần loài Côn trùng nước bộ Hemiptera tại hai khu vực nghiên cứu nói trên

- Đánh giá mức độ tương đồng về thành phần loài của hai khu vực này với các khu vực khác ở Việt Nam đã được nghiên cứu trước đây

Chương 1 – TỔNG QUAN 1.1 Tình hình nghiên cứu Côn trùng nước bộ Hemiptera trên thế giới

Côn trùng nước bộ Hemiptera (bộ Cánh nửa ở nước) có mặt ở hầu hết các lục địa ngoại trừ Nam Cực, bao gồm 2 phân bộ: Gerromorpha (gồm những loài sống trên màng nước), Nepomorpha (gồm những loài sống hoàn toàn dưới nước) Cho đến nay, các nhà khoa học trên thế giới đã ghi nhận được trên 4.400 loài thuộc 266 giống, 19 họ và ước tính Côn trùng nước bộ Hemiptera có thể lên tới 7.000 loài Trong đó khu vực Á – Úc có trên 654 loài [45, 46]

Côn trùng nước bộ Hemiptera đã được quan tâm nghiên cứu nhiều về các mặt hình thái, sinh học, sinh thái, phân loại và tiến hóa Những nghiên cứu đầu tiên

về phân loại học Hemiptera ở nước được thực hiện từ khoảng thế kỷ 18 Ví dụ, Fabricus (1775) đã mô tả loài đầu tiên thuộc Côn trùng nước bộ Hemiptera đó là

“Cimex cursitans” (ngày nay gọi là Limnometra cursitans) cho khu vực Australia

Trong thế kỷ 19, dẫn liệu về Côn trùng nước bộ Hemiptera của Australia được bổ sung và mô tả bởi Erichson (1842), Fieber (1951) Nghiên cứu phân loại học Hemiptera ở nước bắt đầu phát triển hơn từ đầu thế kỷ 20 Cho đến nay, ở Australia

đã có trên 261 loài được mô tả, thuộc 54 giống (trong đó, 14 giống là đặc hữu của khu vực này), 15 họ [14]

Ở Châu Á, các công trình nghiên cứu về Côn trùng nước bộ Hemiptera được bắt đầu khá sớm bởi các nghiên cứu của Lundblad (1933), La Rivers (1970), Lansbury (1972, 1973) [14, 26, 27, 28] Côn trùng nước bộ Hemiptera được quan tâm nghiên cứu ở nhiều nước như Ấn Độ, Trung Quốc, Thái Lan, Malaysia, Singapore, Philippine [10, 12, 11, 34, 35, 59] Từ những năm 1920 – 1930, ở Trung Quốc, Hoffmann đã công bố nhiều nghiên cứu phân loại, sinh học của Côn trùng

nước bộ Hemiptera [30] Andersen (1982, 1998) mô tả 8 loài thuộc giống Eotrechus

có phân bố từ Ấn Độ, Nepal và Myanmar, miền bắc Thái Lan đến khu vực nam Trung Quốc [6, 10] Năm 1995, Andersen & Chen đã ghi nhận 9 loài thuộc giống

Rhyacobates từ Trung Quốc, Hàn Quốc, Đài Loan, Myanmar và Thái Lan [12]

đưa ra danh lục gồm 14 loài thuộc họ Aphelocheridae và mô tả 1 loài mới được ghi

nhận đầu tiên: Aphelocheirus carinatus từ tỉnh Hồ Bắc (Trung Quốc) [29] Tran & Zettel (2006) mô tả 1 loài mới từ Đông bắc Ấn Độ, Eotrechus pilicaudatus [60] Tran et al (2010) ghi nhận 4 loài thuộc giống Hydrometra lần đầu tiên ở đảo Hải Nam (Trung Quốc): Hydrometra gilloglyi, H jaczewskii, H greeni và H longicapitis, góp phần bổ sung thêm thành phần loài Côn trùng nước bộ Hemiptera

ở đây [58]

Khu vực Đông Á và Đông Nam Á cũng có số lượng loài Côn trùng nước bộ Hemiptera chiếm ưu thế, đặc biệt có nhiều giống thậm chí là phân họ đặc hữu [30, 64] Esaki (1923-1930) đã mô tả nhiều loài Côn trùng nước bộ Hemiptera ở khu vực này và các vùng lân cận, bổ sung thêm vào bậc phân loại cao hơn mà ngày nay tiếp tục được nghiên cứu Lundblad (1933) đưa ra tổng quan chung về Côn trùng nước

bộ Hemiptera, với danh lục những loài ở khu vực Ấn Độ đến New Guinea và Nhật

Bản [20, 64] Polhemus & Polhemus (1989) mô tả 2 loài mới thuộc giống Hebrus từ

môi trường cạn đến đầm lầy ngập mặn ở Đông Nam Á [41] Các nghiên cứu về thành phần loài ở biển thuộc phân họ Haloveliinae của Singapore, Malaysia, Thái

Lan, với 6 loài mới thuộc giống Xenobates được nghiên cứu bởi Andersen (2000) [11] Năm 2002, Andersen đã đưa ra khóa phân loại 5 giống: Strongylovelia, Entomovelia, Haloveloides, Halovelia và Xenobates ở Đông Nam Á [15] Fernando

& Cheng (1974) ghi nhận 102 loài thuộc 12 họ ở khu vực bán đảo Malaysia Cho đến năm 2004, đã có có tổng cộng 167 loài nước ngọt thuộc 64 giống, 18 họ được biết đến ở khu vực bán đảo Malaysia và Singapore [15, 16, 21, 34, 35, 38] Với mẫu vật thu được từ các suối ở phía đông và nam Thái Lan, Vitheepradit & Sites (2007,

2011) mô tả 3 loài mới thuộc giống Ptilomera (Gerridae), ghi nhận tổng cộng 7 loài thuộc giống này ở Thái Lan và mô tả 1 loài mới thuộc họ Naucoridae: Heleocoris mcphersoni [51, 62] Cho tới nay, Côn trùng nước bộ Hemiptera ở Thái Lan có

khoảng hơn 200 loài thuộc 17 họ [32, 33] Yang & Murphy (2011) đưa ra khóa phân loại tới 3 giống, 5 loài thuộc họ Mesoveliidae ở Đông Nam Á [63] Zettel (2012) mô tả 3 loài mới thuộc họ Naucoridae ở Trung Quốc và Philiipine trong đó:

Ctenipocoris sinicus, Heleocoris jaechi ở Trung Quốc và Stalocoris freitagi ở

Philippines [71] Dữ liệu phân bố cập nhật của những loài thuộc họ Notonectidae ở Đông Nam Á và danh lục mô tả từng loài ở Philiipine và Brunei được đưa ra bởi

Nghiên cứu đầy đủ và hệ thống nhất về khu hệ Hemiptera ở nước là của

Chen et al (2005) cho khu vực Malesia (khu vực nằm giữa eo Kra của miền nam

Thái Lan và các đảo phía Đông của New Guinea; các đảo Bismarck và Solomon) Tại khu vực này, các tác giả đã ghi nhận khoảng 1.000 loài thuộc 100 giống, 17 họ,

chiếm một phần tư tổng số loài Hemiptera ở nước đã biết trên thế giới [20] Chen et

al (2008) bổ sung thêm dẫn liệu về 3 loài mới từ khu vực này, đó là Micronecta lumutensis từ Borneo, Indonesia, Enithares rinjani từ Lombook (Indonesia); Neusterensifer stysi từ New Guinea [19] Khu vực Malesia cũng là khu vực có tính

đặc hữu cao, ví dụ khu hệ Hemiptera ở nước ở đảo Borneo có khoảng 80 loài đặc hữu [64]

Năm 2012, Polhemus & Polhemus đưa ra khóa phân loại đến loài của giống

Ochterus (Ochteridae) và Nerthra (Gelasotocoridae) cùng với mô tả 3 loài mới: Ochterus pseudomarginatus từ Singapore và quần đảo Malaysia, Ochterus signatus

từ Malaysia và Việt Nam và Ochterus singaporensis từ Singapore [38] Tran & Polhemus (2012) mô tả thêm loài mới Ranatra raffelesi từ Singapore và Indonesia

Cũng trong nghiên cứu này, tác giả đã tu chỉnh vị trí phân loại của phân loài

thai Lansbury [54] Nghiên cứu nói trên đã góp phần quan trọng trong việc xây

dựng dữ liệu về Côn trùng nước bộ Hemiptera trên thế giới

Điều đáng chú ý là các khóa phân loại đến loài Hemiptera chỉ áp dụng được cho các cá thể trưởng thành, vì thiếu trùng không có đủ các đặc điểm hình thái để có thể phân biệt ở bậc loài Hiện nay, mới chỉ định loại được đến bậc họ các mẫu thiếu trùng của Hemiptera ở nước [7, 64]

Cùng với việc nghiên cứu về phân loại học, nhiều nhà khoa học cũng quan tâm đến việc nghiên cứu các lĩnh vực sinh thái học, địa lý sinh vật, chủng loại phát sinh, tập tính hay sự thích nghi của Côn trùng nước bộ Hemiptera Có thể kể đến công trình nghiên cứu của Cobben (1968, 1978) về tiến hóa của các họ thuộc bộ Hemiptera Cả hai công trình này đều tập trung vào cấu trúc và sự phát triển của trứng và ấu trùng, cấu trúc của các phần phụ miệng và một số cấu trúc khác [20, 64] Andersen (1982) đã có nghiên cứu tổng hợp và mang tính nền tảng về tiến hóa, chủng loại phát sinh, đặc điểm hình thái, sự thích nghi, địa lý sinh vật và hệ thống phân loại đến bậc giống của các họ trong phân bộ Gerromorpha [7] Ngoài ra những nghiên cứu về hóa thạch của Popov (1971), Carpenter (1992), Andersen (1998), Rasnitsyn & Quicke (2002) đã cung cấp những bằng chứng quan trọng về tiến hóa của Hemiptera ở nước [20] Michael (2003), David & John (2005) nghiên cứu về phương thức di chuyển trên bề mặt nước của Côn trùng nước bộ Hemiptera [24, 31] Sự tiến hóa và thích nghi của Hemiptera ở nước cũng đã được nghiên cứu ở cấp

độ sinh học phân tử, hoặc kết hợp giữa các đặc điểm hình thái với sinh học phân tử,

ví dụ như các nghiên cứu của Damgaard et al (2005) về Halovelia và Steinovelia,

Damgaard (2008) về phân bộ Gerromorpha [20, 23]

Vai trò và ý nghĩa ứng dụng của Côn trùng nước bộ Hemiptera đã được tổng quan trong cuốn “Heteroptera of Economic Importance” của Schaefer & Panizzi (2000) [50] Các họ Naucoridae, Belostomatidae, Nepidae có vai trò trong kiểm soát

ấu trùng muỗi Ngoài việc được sử dụng làm thức ăn cho cá và con người, một số loài của họ Belostomatidae có thể giúp kiểm soát những vật chủ trung gian của sán

Bên cạnh đó, chúng còn được dùng làm sinh vật chỉ thị trong đánh giá chất lượng nước [50].

1.2 Tình hình nghiên cứu Côn trùng nước bộ Hemiptera ở Việt Nam

Việt Nam là điểm nóng về đa dạng sinh học (Biodiversity Hotspot) thuộc khu vực Indo-Burma (gồm Myanmar, Thái Lan, Lào, Campuchia, Việt Nam và nam Trung Quốc) Nằm trọn trong vùng nhiệt đới, rìa phía đông nam của phần lục địa Châu Á, giáp với biển Đông nên Việt Nam chịu ảnh hưởng trực tiếp của kiểu khí hậu gió mùa Khí hậu Việt Nam thay đổi theo mùa, có sự khác biệt giữa khí hậu miền Bắc và miền Nam Ngoài ra, địa hình Việt Nam phức tạp với nhiều vùng núi cao, hệ thống sông ngòi dày đặc Sự kết hợp của các yếu tố địa hình thủy văn, khí hậu là yếu tố quan trọng góp phần tạo nên sự đa dạng sinh học của Côn trùng nước

ở Việt Nam nói chung và Côn trùng nước bộ Hemiptera nói riêng

Loài thuộc họ Gerridae đầu tiên được mô tả từ Việt Nam là Ptilomera hylactor Breddin, 1903 Hai thập kỷ sau, China (1925) mô tả loài Gigantometra gigas có kích thước lớn nhất thuộc họ Gerridae và là đặc hữu của Việt Nam và đảo

Hải Nam (Trung Quốc) [52] Phần lớn các nghiên cứu về Côn trùng nước bộ Hemiptera ở Việt Nam được công bố tản mản trong một số tài liệu nghiên cứu ở khu vực Đông Nam Á như của Kirkaldy (1902), Esaki (1923), Lansbury (1972, 1973), Nieser (2002, 2004), Polhemus & Polhemus (1995, 1998)… [27, 28, 30, 34, 35]

Năm 1989, Polhemus & Polhemus ghi nhận Aphelocheirus similaris từ Hà Nội [37] Chen & Nieser (1993) ghi nhận 6 loài thuộc giống Metrocoris ở Việt Nam

[18] Zettel & Chen (1996) đã có những dẫn liệu về họ Gerridae ở Việt Nam, ghi nhận tổng cộng khoảng 40 loài thuộc 18 giống [77] Năm 1997, Hecher công bố 2

loài mới: Pseudovelia intonsa và P pusilla, hiện chỉ tìm thấy ở Việt Nam [25] Zettel (1998) ghi nhận Aphelocheirus similaris ở Lào Cai và cho rằng loài này chỉ

thấy ở miền bắc Việt Nam [78]

Các nghiên cứu về khu hệ Côn trùng nước bộ Hemiptera ở Việt Nam những năm gần đây đã được quan tâm nghiên cứu nhiều hơn, tuy chỉ mới tập trung vào

một số giống hay họ Zettel & Tran (2004) mô tả 2 loài mới: Rhagovelia polymorpha và R yangae, đồng thời cũng là ghi nhận đầu tiên của nhóm loài R papuensis ở khu vực Đông Nam Á, dựa trên mẫu vật thu được ở Hà Tĩnh và Đà

Nẵng, góp phần mở rộng dẫn liệu về vùng phân bố của nhóm loài này [74] Tran &

Zettel (2005) đã mô tả 2 loài mới: Metrocoris vietnamensis và M quynhi cho Việt Nam, bổ sung thêm dữ liệu về thành phần loài thuộc Metrocoris được công bố trước

đó [59]

Năm 2006, Tran & Yang cung cấp dẫn liệu đầu tiên về loài Rhyacobates abdominalis ở Việt Nam và mô tả 3 loài mới: Eotrechus vietnamensis, Rhyacobates anderseni và Rhyacobates gongvo, trong đó cả hai giống Eotrechus và Rhyacobates

lần đầu tiên được ghi nhận tại Việt Nam [57] Zettel & Tran (2006) mô tả 5 loài mới

từ Việt Nam, trong đó 4 loài thuộc giống Strongylovelia, 1 loài thuộc giống Entomovelia, ngoài ra có 3 loài: Halovelia malaya, Haloveloides sundaensis và Xenobates mandai được ghi nhận lần đầu tiên ở Việt Nam [75] Trần Anh Đức

(2008) đã xây dựng khóa phân loại đến loài của họ Gerridae (Gerromorpha) ở Việt Nam, bao gồm 64 loài thuộc 26 giống [52] Với mẫu vật thu được từ Sa Pa (Lào

Cai), Tam Đảo (Vĩnh Phú trước đây), Hòa Bình, Hà Giang, Polhemus et al (2008)

mô tả thêm loài mới: Cheirochela tonkina (Naucoridae) ở khu vực dãy Trường Sơn

và các vùng lân cận [38]

Zettel (2009) công bố loài mới thuộc họ Helotrephidae từ Việt Nam,

Malaysia, Philippines trong đó Việt Nam có loài mới là Helotrephes confusus [69]

Polhemus et al (2009) mô tả thêm 2 loài mới thuộc giống Eotrechus: E fansipan từ

Sa Pa, Lào Cai và E pumat từ Khu bảo tồn Thiên nhiên Pù Mát (Nghệ An), đồng

thời đưa ra khóa định loại đến loài của giống này ở Việt Nam Ngoài ra, các tác giả

đã cung cấp những dẫn liệu đầu tiên về phân bố của loài E brevipes ở Việt Nam Cho đến nay có 4 loài thuộc giống Eotrechus đã được mô tả và ghi nhận cho khu hệ

Hemiptera ở Việt Nam [48] Với mẫu Côn trùng nước bộ Hemiptera thu được ở khu

vực suối tỉnh Điện Biên và Đà Nẵng, Tran & Polhemus (2009) mô tả 2 loài mới:

Amemboides falcatus và Amemboides gladiolus Trước đây Amemboides được coi là một phân giống của Amemboa, thì trong nghiên cứu này, các tác giả đã tách thành hai giống riêng biệt: Amemboa Esaki, 1925, và Amemboides Polhemus & Andersen,

1984 [55] Cũng trong thời gian này, Tran et al (2009) và Zettel & Tran (2009) đã

mô tả thêm 2 loài mới cho Việt Nam: Velia laticaudata và Aphelocheirus tuberculipes [61, 76] Tran et al (2010) đã phát hiện thêm 3 loài thuộc Hydrometra

ở Việt Nam: Hydrometra albolineata; H jaczewskii và H ripicola, đồng thời cũng

bổ sung dẫn liệu mới về phân bố của 9 loài Hydrometra ở Việt Nam [58]

Dẫn liệu đầu tiên về thành phần loài Côn trùng nước bộ Hemiptera ở một số thủy vực thuộc Khu vực bảo tồn Thiên nhiên và Di tích lịch sử Vĩnh Cửu (Khu bảo tồn Thiên nhiên Vĩnh Cửu) và Vườn Quốc gia Cát Tiên, tỉnh Đồng Nai được đưa ra bởi Phạm Thị Diệp (2010) Trong đó, 59 loài thuộc 35 giống, 12 họ được ghi nhận ở Khu bảo tồn Thiên nhiên Vĩnh Cữu; Vườn Quốc gia Cát Tiên ghi nhận 49 loài

thuộc 36 giống, 12 họ, ghi nhận thêm 4 loài cho Việt Nam: Pseudovelia sexualis, Tetraipis zetteli, Timasius schwendingeri và Hydrometra okinawana [1] Năm 2011, Tran et al đưa ra dẫn liệu đầu tiên về thành phần loài Côn trùng nước bộ Hemiptera

tại khu vực nội thành ở Hà Nội, trong đó ghi nhận 23 loài thuộc 12 giống, 9 họ [53] Ngô Quang Hiệp (2012) đã ghi nhận 49 loài thuộc 28 giống, 9 họ ở Vườn Quốc gia

Ba Vì Đây là những dẫn liệu đầu tiên về thành phần loài Côn trùng nước bộ Hemiptera ở các khu vực này [2] Tran & Polhemus (2012) đã đưa ra khóa phân loại

tới loài của Gerris ở Việt Nam và mô tả 1 loài mới: Gerris curvus [56] Ngoài ra, các tác giả cũng ghi nhận thêm 2 loài: Gerris latiabdominis và Gerris gracilicornis cho Việt Nam [56] Polhemus & Polhemus (2012) ghi nhận thêm: Ochterus signatus là loài mới ở khu vực Maylaysia và Việt Nam [39]

Những nghiên cứu nói trên đã bổ sung danh sách thành phần loài, mô tả và ghi nhận loài mới, cũng như xây dựng các khóa định loại đến loài của các họ, giống, góp phần làm cơ sở dữ liệu cho những nghiên cứu tiếp theo về Côn trùng nước bộ

Côn trùng nước bộ Hemiptera, thuộc 18 họ Trong đó, nhiều nhất là họ Gerridae có gần 70 loài, họ Veliidae có khoảng 40 loài [5, 8, 18, 25, 37, 38, 40, 52,…] Các họ khác như Hebridae, Hermatobatidae, Helotrephidae, Ochteridae ít được nghiên cứu

do hạn chế về tài liệu phân loại và mẫu vật Điểm đáng chú ý là những nghiên cứu

về thành phần loài Hemiptera ở nước tại Việt Nam mới chỉ tập trung ở khu vực đất liền, trong khi đó các khu vực biển – đảo hầu như chưa được nghiên cứu

1.3 Tổng quan điều kiện tự nhiên Côn Đảo và Phú Quốc

1.3.1 Một số dẫn liệu về điều kiện tự nhiên ở Côn Đảo (tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu)

Côn Đảo thuộc tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, cách thành phố Vũng Tàu 180 km về phía đông, cách cửa sông Hậu 83 km Theo Phạm Quang Minh (Mảnh đất và con người Côn Đảo) thì điều kiện tự nhiên chung của Côn Đảo như sau [3]

Vị trí địa lý: Gồm 14 đảo lớn nhỏ nằm trong quần đảo Côn Sơn, nằm trong khoảng

8o34' – 8o49' vĩ độ Bắc và 106o31' – 106o45' kinh độ Đông

Địa hình: Côn Đảo chủ yếu là đồi núi chiếm 88,4% tổng diện tích tự nhiên (6.328

ha) Núi Chúa cao 515 m, núi Thánh Giá cao 577 m Địa thế Côn Đảo hùng vĩ, nhiều tài nguyên, rải rác những thung lũng đất đai bằng phẳng có thể trồng trọt và xây dựng nhà cửa: khu vực thị trấn Côn Sơn, Cỏ Ống, Hòn Cau

Khí hậu: Côn Đảo nằm trong khu vực Châu Á gió mùa, chịu ảnh hưởng của khí hậu

đại dương nên tương đối mát mẻ, dễ chịu quanh năm Trong một năm có hai trào gió mùa:

 Gió mùa Tây Nam từ tháng 5 đến tháng 9

 Gió mùa Đông Bắc từ tháng 10 đến tháng 4 (về mùa này có nhiều cơn gió giật mạnh, tới cấp 6, cấp 7 và giật trên cấp 7 Do vậy, mùa này còn được gọi

là mùa gió chướng)

Khí hậu có hai mùa phân biệt:

 Mùa mưa: Từ hạ tuần tháng 4 đến thượng tuần tháng 12, mưa cao điểm vào các tháng 8,9 Về mùa này, khí hậu khá ẩm ướt, lượng mưa trung bình là 2.200 mm/năm

 Mùa nắng: Từ trung tuần tháng 12 đến trung tuần tháng 4, khí hậu mát mẻ, nhiệt độ trung bình hàng năm là 27oC Tháng 2 là tháng mát mẻ nhất, nhiệt

độ trung bình chỉ khoảng 22o

C, còn tháng 5 là tháng oi bức nhất, nhiệt độ có lúc lên tới 34oC

1.3.2 Một số dẫn liệu về điều kiện tự nhiên ở Phú Quốc (tỉnh Kiên Giang)

Phú Quốc hay còn gọi là Đảo Ngọc, là hòn đảo lớn nhất của Việt Nam, nằm trong vịnh Thái Lan Đảo Phú Quốc cùng với các đảo khác tạo thành huyện đảo Phú Quốc trực thuộc tỉnh Kiên Giang Toàn bộ huyện đảo có tổng diện tích 593,05 km², xấp xỉ diện tích đảo quốc Singapore Phú Quốc nằm cách thành phố Rạch Giá 120

km và có điều kiện tự nhiên chung như sau [4]

Vị trí địa lý: Vùng biển Phú Quốc có 22 hòn đảo lớn nhỏ, trong đó đảo Phú Quốc

lớn nhất có diện tích 574 km² (56.200 ha), dài 50 km, nơi rộng nhất (ở phía bắc đảo)

25 km, nằm trong khoảng 9°53′- 10°28′ vĩ độ Bắc và 103°49′-104°05′ kinh độ Đông Điểm cao nhất tới 603 m (núi Chúa)

Địa hình: Địa hình thiên nhiên thoai thoải chạy từ nam đến bắc với 99 ngọn núi đồi

Phần các vùng biển quanh đảo nông có độ sâu chưa đến 10 m Tuy nhiên, cụm đảo nhỏ của cảng An Thới bị ngăn cách hẳn với phần mũi phía nam của đảo Phú Quốc bởi một eo biển có độ sâu tới hơn 60 m

Khí hậu: Do vị trí đặc điểm của đảo Phú Quốc nằm ở vĩ độ thấp lại lọt sâu vào vùng

vịnh Thái Lan, xung quanh biển bao bọc nên thời tiết mát mẻ mang tính nhiệt đới gió mùa Khí hậu chia hai mùa rõ rệt:

+ Mùa khô bắt đầu từ tháng 11 âm lịch đến tháng 4 âm lịch năm sau Đảo Phú Quốc chịu ảnh hưởng gió mùa Đông Bắc có cường độ tương đối mạnh, tốc độ gió trung bình 4 m/s Khi gió Đông Bắc mạnh, tốc độ đạt từ 20 đến 24 m/s Mùa khô có độ ẩm trung bình 78% Nhiệt độ cao nhất 35o

C vào tháng 4 và tháng 5

+ Mùa mưa bắt đầu từ tháng 5 âm lịch đến tháng 10 âm lịch năm sau Đảo Phú Quốc là cửa ngõ đón gió mùa Tây - Tây Nam, tốc độ gió trung bình 4,5 m/s Mùa mưa mây nhiều, độ ẩm cao, từ 85 đến 90% Lượng mưa trung bình là 414 mm/tháng Cả năm trung bình là 3.000 mm Trong khu vực Bắc đảo có thể đạt 4.000 mm/năm; có tháng mưa kéo dài 20 ngày liên tục

Chương 2 - ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng, thời gian nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài này là mẫu vật các cá thể trưởng thành của Côn trùng nước bộ Hemiptera

Mẫu vật được thu bởi Trần Anh Đức và cộng sự tại Côn Đảo trong tháng 04/2010 và tại Phú Quốc trong tháng 11/2010

2.2 Địa điểm nghiên cứu

Mẫu nghiên cứu được thu tại một số thủy vực ở Côn Đảo (tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu) và Phú Quốc (tỉnh Kiên Giang)

Sơ đồ các địa điểm thu mẫu tại Côn Đảo và Phú Quốc được thể hiện trong Hình 1

Hình 1 Vị trí địa lý, sơ đồ các địa điểm thu mẫu tại Côn Đảo và Phú Quốc

(Ghi chú: : Địa điểm thu mẫu)

2.2.1 Địa điểm thu mẫu tại Côn Đảo

Các địa điểm thu mẫu và đặc điểm sinh cảnh trong đợt thu mẫu tại Côn Đảo được trình bày ở Bảng 1 Ở khu vực Côn Đảo mẫu được thu tại các môi trường khác nhau, như thủy vực nước ngọt (suối), nước lợ (nơi suối đổ ra biển) và môi trường biển (rừng ngập mặn, bãi đá vùng triều)

Bảng 1 Các địa điểm thu mẫu tại Côn Đảo

Ký hiệu

mẫu Địa điểm thu mẫu Ngày thu

mẫu Đặc điểm sinh cảnh

TAD1006

Đầm Trầu, suối Nước Nóng, khu vực gần thác nước

(Tọa độ: N: 08°43'697'' E: 106°37'152'')

13/04/2010

Cuối mùa khô, suối cạn, thu mẫu

ở các vũng, hố nước còn sót lại Nền đá lớn Lòng suối rộng khoảng 3-5m, được che phủ một phần bởi tán cây rừng

TAD1007

Đầm Trầu, suối Nước Nóng, khu vực nước lợ, nền đá

(Tọa độ: N: 08°43'798'' E:106°37'203'')

13/04/2010

Phần cuối của suối Cuối mùa khô, không có dòng chảy, còn lại vũng nước lớn và nông Nền đá

cỡ vừa, hai bên bờ là các loài thực vật nước lợ - mặn, được che phủ một phần bởi tán cây rừng

TAD1008

Đầm Trầu, suối Nước Nóng, khu vực sát biển, nền cát

(Tọa độ: N: 08°43'798'' E: 106°37'203'')

13/04/2010

Khu vực suối đổ ra biển Cuối mùa khô, không có dòng chảy, chỉ còn lại vũng nước lớn, có thể thông với biển khi triều cao, nền đáy cát, hai bên bờ là các loài thực vật nước lợ - mặn, mặt nước rộng, ít được tán cây che phủ

TAD1009

Đầm Trầu, suối Ông Tà, phía Nam sây bay

(Tọa độ: N: 08°44'167'' E: 106°37'630'')

13/04/2010

Gần khu vực gồm các loại thực vật nước lợ, nước mặn Suối bằng, nền đáy cát bùn

Ký hiệu

mẫu Địa điểm thu mẫu Ngày thu

mẫu Đặc điểm sinh cảnh

TAD1010

Vịnh Đầm Tre, rừng ngập mặn và vùng triều của suối nước ngọt

(Tọa độ: N: 08°44'696'' E: 106°39'123'')

14/04/2010

Rừng ngập mặn, và vùng triều của suối nước ngọt Nền đáy đá cỡ vừa và nhỏ, có xen lẫn bùn

TAD1011

Hòn Bảy Cạnh, dải rừng ngập mặn ven đảo

(Tọa độ: N: 08°40'125'' E: 106°40'933'')

14/04/2010 Dải rừng ngập mặn ven đảo Nền

đáy cát và vụn đá san hô

TAD1012

Bãi triều gần Mũi Đất Dốc

(Tọa độ: N: 08°41'716'' E: 106°38'962'')

14/04/2010

Bãi đá vùng triều, chủ yếu là đá san hô Thu mẫu ở các vũng nước vùng triều

TAD1013

Hòn Bà, bãi triều

(Tọa độ: N: 08°38'617'' E: 106°33'227'')

14/04/2010

Bãi đá vùng triều, chủ yếu là san

hô và vụn đá san hô Thu mẫu ở các vũng nước vùng triều

2.2.2 Địa điểm thu mẫu tại Phú Quốc

Các địa điểm thu mẫu và đặc điểm sinh cảnh trong đợt thu mẫu tại Phú Quốc được trình bày ở Bảng 2 Mẫu vật Côn trùng nước bộ Hemiptera ở khu vực này chỉ thu được tại các thủy vực nước ngọt và khu vực gần cửa sông do không bắt gặp mẫu

Hemiptera ở các địa điểm thuộc môi trường biển như rừng ngập mặn, bãi triều

Bảng 2 Các địa điểm thu mẫu tại Phú Quốc

Ký hiệu

mẫu Địa điểm thu mẫu Ngày thu

mẫu Đặc điểm sinh cảnh

TAD1020

Suối và thác Đá Bàn

(Tọa độ: N: 10°14'690'' E:104°01'954'')

29/11/2010

Suối nền đá liền và đá lớn, lòng suối rộng 10-20m, nước nông nhưng chảy nhanh Hai bên bờ là rừng thứ sinh

TAD1021

Suối Tranh, đoạn suối dưới

(Tọa độ: N: 10°10'727'' E: 104°00'802'')

30/11/2010

Đoạn dưới của suối, khu vực bằng và dòng nước chảy chậm, không có tán cây rừng che phủ Nền bùn và cát, có nhiều thực vật thủy sinh

TAD1022 Suối Tranh, đoạn suối

phía trên và thác nước 30/11/2010

Suối và thác nước Nền đá cỡ vừa

và lớn, độ sâu khoảng 0,5m, tốc

độ dòng chảy vừa và nhanh Suối được che phủ bởi tán cây rừng TAD1023

Vùng đất ngập nước khu vực suối Tràm, gần rừng ngập mặn cửa sông

1/12/2010

Vùng đất ngập nước gần cửa sông

và rừng ngập mặn, bị ảnh hưởng của thủy triều, nước lợ

TAD1024 Vùng đất ngập nước gần

Khu vực đất ngập nước gần suối nước ngọt, nền đáy cát, bùn Gồm nhiều cây thủy sinh và các loại cây bụi

TAD1025 Nhánh suối nhỏ đổ vào

Suối nhỏ, lòng suối rộng 1-2m, nước sâu khoảng 30cm Nền đáy sỏi nhỏ, cát và bùn, có thực vật thủy sinh, suối chảy qua rừng thứ sinh

TAD1026

Đoạn dưới của suối Đá Bàn

(Tọa độ: N: 10°14'816'' E: 104°01'430'')

1/12/2010

Suối rộng khoảng 5-10m, nền đáy sỏi, cát và bùn, có thực vật thủy sinh Không có cây rừng che phủ

2.3 Phương pháp nghiên cứu

2.3.1 Phương pháp nghiên cứu ngoài thiên nhiên

Dụng cụ thu mẫu là vợt cầm tay có miệng vợt và cán làm bằng inox Chu vi miệng vợt là 20 cm, cán vợt có chiều dài khoảng 40 - 50cm, lưới quây quanh miệng vợt tạo thành hình trụ với khoảng cách từ đáy lưới tới miệng vợt là 30 cm, kích thước mắt lưới nhỏ: 0,1mm x 0,2mm Đối với nhóm Côn trùng nước bộ Hemiptera sống trên mặt nước, sử dụng vợt quét nhanh và dứt khoát trên mặt nước nơi chúng

có mặt, sau đó nghiêng miệng vợt để tránh chúng nhảy ra ngoài Đối với nhóm sống dưới nước, sử dụng vợt quét vào những nơi có giá thể như cây thủy sinh, cành cây,

rễ cây, lá…hoặc đối với nhóm sống sát bờ nước thì hắt nước lên nơi trú ngụ của chúng để cho chúng trôi xuống, sau đó dùng vợt để thu mẫu

Ngoài ra, điều kiện sinh cảnh nơi thu mẫu cũng được ghi chép lại (Bảng 1, Bảng 2) cùng với chụp ảnh sinh cảnh và thu mẫu ở các điểm thu mẫu (Phụ lục 4, Phụ lục 5)

Mẫu vật sau khi thu được bảo quản trong cồn 70o và đem về lưu trữ và phân tích tại phòng thí nghiệm Đa dạng sinh học, Bộ môn Động vật không xương sống, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội

2.3.2 Phương pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm

Mẫu vật được phân tích dựa trên các khóa định loại đã được công bố của nhiều tác giả khác nhau, như:

Các khóa định loại các taxon thuộc họ Gerridae của Andersen (1982),

Polhemus & Polhemus (1995), Cheng et al (2001), Trần Anh Đức (2008)… [7, 21,

42]; khóa định loại họ Veliidae của Andersen (1981, 1983), Polhemus (1990),

Andersen et al (2002)… [5, 8, 15, 16, 40]; khóa định loại các loài thuộc họ Hydrometridae: Yang et al (2005), Tran et al (2010)… [58, 65]; khóa định loại một số loài thuộc họ Helotrephidae của Papáček et al (2003), Zettel (2005,

2009)…[36, 67, 69]; khóa định loại một số loài thuộc họ Micronectidae của Nieser (2002)… [34]; khóa định loại các loài thuộc họ Pleidae và Notonectidae của

Lansbury (1968), Nieser (2004)… [26, 35]; khóa định loại các loài thuộc họ Nepidae của Lansbury (1972, 1973)… [27, 28]

Dụng cụ sử dụng phân tích vật mẫu gồm có: kính hiển vi soi nổi, kính hiển

vi, đĩa Petri, lam kính, kim nhọn…

2.3.3 Phương pháp xử lý số liệu

Để so sánh mức độ tương đồng giữa các khu vực nghiên cứu dựa trên sự có mặt hay vắng mặt của các loài trong từng khu vực, chúng tôi sử dụng chỉ số tương đồng Bray-Curtis [17]:

BC ij = 100 x 𝟐𝒂

(𝟐𝒂 +𝒃+𝒄) Trong đó:

BCij: Chỉ số tương đồng Bray Curtis giữa mẫu i và mẫu j

a : Số loài chung giữa khu vực i và j

b : Số loài chỉ có ở khu vực i

c : Số loài chỉ có ở khu vực j

Số liệu thu thập được xử lý qua bảng biểu, sơ đồ, đồ thị Sử dụng phần mềm Microsoft Office Excel® v.2003 của hãng Microsoft® Corporation, USA và Primer® v.6 Software của hãng Primer – ETM Ltd, UK để xử lý số liệu [22]

Chương 3 – KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 3.1 Thành phần loài Côn trùng nước bộ Hemiptera ở Côn Đảo

Kết quả phân tích mẫu Côn trùng nước bộ Hemiptera thu được tại Côn Đảo

đã xác định được 21 loài thuộc 18 giống, 8 họ (Bảng 3)

Bảng 3 Thành phần loài Côn trùng nước bộ Hemiptera tại Côn Đảo

STT Tên khoa học TAD

STT Tên khoa học TAD

(Ghi chú: x : có mặt; “!”: ghi nhận mới cho Việt Nam)

Trong đó, họ Gerridae có nhiều loài nhất với 8 loài thuộc 7 giống, tiếp đến

họ Veliidae có 4 loài thuộc 4 giống, họ Notonectidae có 2 loài thuộc 2 giống; các họ Nepidae và Micronectidae đều có 2 loài thuộc 1 giống; các họ Mesoveliidae, Pleidae, Hermatobatidae, mỗi họ có 1 loài (Hình 2)

Hình 2 Số lƣợng loài, giống ở từng họ thu đƣợc tại Côn Đảo

Số lượng loài thu mẫu Côn trùng nước bộ Hemiptera tại các địa điểm thu mẫu khác nhau dao động từ 1-7 loài Trong các địa điểm thu mẫu, khu vực nước lợ (TAD1007, TAD1008, TAD1009) bắt gặp 9 loài, khu vực nước ngọt (TAD1006) bắt gặp 7 loài, khu vực bãi đá vùng triều (TAD1012, TAD13) bắt gặp 4 loài, khu vực rừng ngặp mặn (TAD1010, TAD1011) bắt gặp 3 loài Các loài bắt gặp ở môi trường nước ngọt, khu vực nước lợ không bắt gặp tại khu vực rừng ngập mặn và khu vực bãi đá vùng triều Tất cả các loài nước ngọt bắt gặp ở đây đã được ghi nhận

trước đó ở các thủy vực nội địa như: Limnometra cilitata, Onychotrechus esakii, Amemboa javanica, Rhagadotarsus kraepelini, Limnogonus fossarum fossarum, Limnogonus nitidus, Ranatra thai, Ranatra varipes, Micronecta ludibunda, Micronecta haliploides, Paraplea frontalis [1, 2, 52] và đều bắt gặp ở khu vực nước

lợ ở Côn Đảo Những nghiên cứu trước đây cho thấy những loài này có khả năng sống cả ở môi trường nước ngọt và nước lợ nhạt [20]

Các nghiên cứu về Côn trùng nước bộ Hemiptera ở môi trường biển tại Việt Nam đã có nhưng chưa nhiều Cho đến nay, Côn trùng nước bộ Hemiptera ở biển đã xác định được khoảng 10 loài thuộc 3 họ: Gerridae, Veliidae và Hermatobatidae Trong đó, họ Gerridae có 5 loài, họ Veliidae có 4 loài và Hermatobatidae có 1 loài

[9, 11, 13, 75] Ở Côn Đảo, trong nghiên cứu này đã ghi nhận được 6 loài: Asclepios annandalei, Halobates hayanus (họ Gerridae), Xenobates singaporensis, Halovelia bergrothi, Haloveloides sundaensis (họ Veliidae) và Hermatobates sp (họ Hermatobatidae) Trước đó, ở Việt Nam, loài Asclepios annandalei được ghi nhận ở rừng ngập mặn Cần Giờ, thành phố Hồ Chí Minh, Halobates hayanus, Halovelia bergrothi, Haloveloides sundaensis đều được ghi nhận ở khu vực Cầu Đá, Nha

Trang [52, 75]

Trong số các loài Côn trùng nước bộ Hemiptera bắt gặp tại Côn Đảo có

Xenobates singaporensis Andersen, 2000 (Hemiptera: Veliidae) là ghi nhận mới

cho Việt Nam, góp phần mở rộng thêm dữ liệu về phân bố của loài này Trước đó, loài này mới chỉ tìm thấy ở khu vực Singapore

Ngoài ra, do hạn chế về tài liệu cũng như mẫu vật so sánh nên chưa xác định

được tên khoa học chính xác của vật mẫu thuộc giống Hermatobates Hiện nay,

giống bao gồm 8 loài đã được mô tả, nhưng về mặt phân loại học giống này chưa được nghiên cứu kỹ, các đặc điểm sử dụng để phân loại bởi các tác giả khác nhau chưa thống nhất [13] Do vậy, để khẳng định chính xác tên khoa học chính xác của các vật mẫu trên thì cần nghiên cứu và so sánh trực tiếp với mẫu vật của những loài

Hermatobates đã được mô tả

3.2 Thành phần loài Côn trùng nước bộ Hemiptera ở Phú Quốc

Phân tích mẫu vật Côn trùng nước bộ Hemiptera ở Phú Quốc đã xác định được 22 loài thuộc 18 giống, 9 họ (Bảng 4)

Bảng 4 Thành phần loài Côn trùng nước bộ Hemiptera tại Phú Quốc

STT Tên khoa học TAD 1020

STT Tên khoa học TAD 1020

8 Naucoridae

9 Notonectidae

(Ghi chú: x : có mặt, “!”: ghi nhận mới cho Việt Nam)

Trong đó, họ Gerridae có nhiều loài nhất với 10 loài thuộc 9 giống, Veliidae

có 2 loài thuộc 2 giống, Hydrometridae, Micronectidae và Nepidae đều có 2 loài thuộc 1 giống Các họ đều có 1 loài thuộc 1 giống là Mesoveliidae, Helotrephidae, Naucoridae và Notonectidae (Hình 3) Trong số các loài Côn trùng nước bộ

Hemiptera bắt gặp ở Phú Quốc, loài Ranatra parmata Mayr, 1865 (họ Nepidae) là

ghi nhận mới cho Việt Nam, nằm ngoài phạm vi phân bố đã biết của loài này Trước

đó, loài này được xác định là có mặt ở khu vực từ Thái Lan, Lào đến Malaysia Các loài còn lại đều đã từng được ghi nhận ở các khu vực trên đất liền của nước ta [1, 2, 52] Ngoài ra, do hạn chế về tài liệu phân loại nên các vật mẫu của hai loài:

Naucoris sp và Anisops sp chưa xác định được tên khoa học chính xác