Đoạn trích đã thể hiện được cách cảm nhận độc đáo, sâu sắc cửa Nguyễn Khoa Điềm về nhân dân, đất nước.. Từ đó, khơi gợi niềm tự hào và, ý thức trách nhiệm củá mỗi con người vói quê hươn[r]
Trang 1Mong các tình yêu cố gắng ôn tập để củng cố kiến thức cho bản thân
Chúc các trò nhỏ ngày càng tiến bộ!
CHUYÊN ĐỀ THƠ CA VIỆT NAM HIỆN ĐẠI , NGỮ VĂN 12
CHUYÊN ĐỀ 2 THƠ CA VIỆT NAM THỜI KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ (1965 – 1975) Chuyên đề này nhằm giúp các em củng cố các nội dung kiến thức cơ bản xoay quanh
đoạn trích Đất nước của Nguyễn Khoa Điềm và thi phẩm Sóng của nữ sĩ Xuân Quỳnh.
- Ngày 5-8-1964, đế quốc Mĩ lần đầu cho máy bay bắn phá miền Bắc nước ta, sau khi chúng
đã dựng lên cái gọi là “sự kiện vịnh Bắc Bộ” Cả nước ta bước vào cao trào kháng chiến chống Mĩ Cuộc chiến tranh giải phóng trải qua nhiều cam go, khốc liệt để đi tới thắng lợi trọn vẹn ngày 30-4-1975 Cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước đã thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của nền thơ Việt Nam Từ thơ kháng chiến chống Pháp, thơ đấu tranh thống nhất đất nước đến thơ kháng chiến chống Mĩ là sự kế tục và phát triển liền mạch của nền thơ cách mạng.
- Cuộc kháng chiến chống Mĩ một lần nữa thể hiện sức mạnh vô tận, phẩm chất tuyệt vời và những hi sinh vô cùng to lớn của nhân dân Tư tưởng đất nước của nhân dân đã thấm sâu vào cái nhìn và xúc cảm của mọi nhà thơ khi nói về đất nước Nhân dân, đó là những người mẹ, người cha, người chị, ở mọi nơi, mọi vùng, tiền tuyến và hậu phương, miền Nam và miền Bắc,
mà mỗi người lính, người cán bộ đều được họ giúp đỡ, chở che, nuôi dưỡng.
Bài 1: VỀ ĐOẠN TRÍCH ĐẤT NƯỚC – TRÍCH TRONG TRƯỜNG CA MẶT ĐƯỜNG KHÁT VỌNG CỦA NGUYỄN KHOA ĐIỀM
Chú ý những nội dung sau:
- Kiến thức khái quát về tác giả, tác phẩm:
+ Tác giả: Vị trí, đặc điểm sáng tác
+ Tác phẩm: Hoàn cảnh, xuất xứ; thể loại, đề tài, mục đích sáng tác,
- Kiến thức cơ bản về đoạn trích Đất Nước
+ Những khám phá mới mẻ về Đất Nước
+ Tư tưởng Đất Nước của Nhân dân
+ Chất triết lí, suy tưởng mang vẻ đẹp trí tuệ
+ Nghệ thuật sử dụng chất liệu văn hoá dân gian
I Khái quát về tác giả, tác phẩm
Trang 21 Tác giả:
- NKĐ thuộc thế hệ các nhà thơ trẻ trưởng thành trong khói lửa của cuộc kháng chiến chống
Mỹ cứu nước
- Thơ Nguyễn Khoa Điềm cuốn hút người đọc bởi cảm xúc trữ tình nồng nàn và chất suy tư sâu lắng của một người trí thức trẻ thiết tha gắn bó với quê hương, giàu ý thức trách nhiệm với nhân dân, đất nước
2 Tác phẩm
- Đoạn trích Đất Nước là phần đầu chương V của trường ca Mặt đường khát vọng Tác phẩm
này được hoàn thành năm 1971, thể hiện sự thức tỉnh của thế lệ trẻ miền Nam về trách nhiệm thiêng liêng với nhân dân, đất nước
- Bao trùm đoạn trích Đất Nước là cảm hứng ngợi ca công lao vĩ đại của nhân dân trên hành
trình dựng nước và giữ nước
- Đoạn trích gồm hai phần:
+ Phần 1 (Khi ta lớn lên… Đất Nước muôn đời): Cách cảm nhận và lí giải độc đáo của nhà thơ
về đất nước
+ Phần 2 (Những người vợ nhớ chồng… trăm dáng sông xuôi) : Tập trung thể hiện tư tưởng đất
nước là của nhân dân
- Nghệ thuật: sử dụng chất liệu văn hóa, văn học dân gian nhuần nhị và sáng tạo; giọng thơ trữ tình – chính luận: sâu lắng, thiết tha
- Cảm nhận chung (ý nghĩa hình thức trữ tình): Mượn hình thức trữ tình để lí giải các vấn đề triết luận về đất nước:
+ Hình thức trữ tình trò chuyện một lứa đôi - vốn để trao gửi những tình cảm riêng tư, cá nhân
> gửi gắm những tình cảm chung, lớn lao, thiêng liêng: tình yêu đất nước, tình cảm với nhân dân
+ Ý nghĩa:
• Tạo giọng thơ trữ tình, thủ thỉ, thiết tha, đằm thắm > dấu ấn thi pháp thơ trữ tình chính trị (liên
hệ với Việt Bắc - Tố Hữu)
• Làm cho những lí giải mang tầm triết học về đất nước trở nên dung dị, dễ hiểu, thấm thía
II Kiến thức cơ bản về đoạn trích Đất Nước
1 Cách cảm nhận và lí giải độc đáo về đất nước
- Đất nước được hình thành, nuôi dưỡng từ những gì gần gũi, bình dị nhất : câu chuyện của mẹ, miếng trầu của bà,… Con người có thể cảm nhận về đất nước qua những hình ảnh thân thương nhất trong cuộc sống hằng ngày ; búi tóc của mẹ, nghĩa tình sâu nặng, thuỷ chung của mẹ cha,
Trang 3cái kèo cái cột trong ngôi nhà ta ở, hạt gạo hằng ngày nuôi sống con người,… Cả một quá trình sinh thành của đất nước – từ lúc khởi đầu đến khi trưởng thành và trường tồn, đều gắn liền với những con người bình thường, bé nhỏ, thân thiết như chính ông bà, cha mẹ của mỗi chúng ta Bằng cách cảm nhận này, nhà thơ đã khẳng định ; nhân dân là chủ thể sáng tạo nên đất nước
- Hai thành tố đất và nước khi thì được tách riêng, khí thì họp lại nhưng đều tập trung thể hiện
tư tưởng đất nước là của nhân dân Tư tưởng ấy thấm đượm trong những “định nghĩa” khác nhau về đất nước Đất nước là những khoảng ; không gian bé nhỏ, riêng tư của mỗi con người :
là con đường đưa ta đến trường 1 ngày thơ bé, là bến nước, cây đa, sân đình ; là nơi hẹn hò, tình
tự của mỗi lứa : đôi Đất nước còn là những gì lớn lao, thiêng liêng nhất – là cái nôi sinh tụ của cộng đồng dân tộc :
Lạc Long Quân và Âu Cơ
Đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng
Những ai đã khuất
Những ai bây giờ
Yêu nhau và sinh con đẻ cái
Gánh vác phần người đi trước để lại
Dặn dò con cháu chuyện mai sau
Không gian mênh mông của đất nước được hình thành trên dòng thời gian vô tận Đó là tổ ấm bao bọc, che chở cho hàng ngàn thế hệ người… Đất nước là sự hoà quyện không thể tách rời giữa cái riêng và cái chung, cá nhân và cộng đồng :
Trong anh và em hôm nay
Đều có một phần Đất Nước
Khi hai đứa cầm tay
Đất Nước trong chúng ta hài hoà nồng thắm
Khi chúng ta cầm tay mọi người
Đất Nước vẹn tròn, to lớn
Vì vậy, bổn phận của mỗi con người với đất nước cũng là trách nhiệm với chính mình Hiến dâng cuộc đời cho đất nước trường tồn cũng là hoàn thành trách nhiệm thiêng liêng với các thế
hệ đi trước và với tương lai :
Em ơi em Đất Nước là máu xương của mình
Phải biết gắn bó và san sẻ
Phái biết hoá thân cho dáng hình xứ sở
Làm nên Đất Nước muôn đời…
Trang 4Chất trữ tình đằm thắm, suy tư sâu lắng của một người trí thức giàu trách nhiệm với quê hương đất nước hoà quyện cùng chất giọng chính luận đã mang lại sức rung động lớn cho những câu thơ này Đoạn thơ đã thức tỉnh, khơi gợi tinh thần đấu tranh vì đất nước của thế hệ trẻ miền Nam lúc bấy giờ Đó cũng là lời nhắn gửi thiết tha với mỗi người Việt Nam yêu nước
về một lí tưởng sống cao đẹp của muôn đời
2.Tập trung thể hiện tư tưởng đất nước là của nhân dân
Tư tưởng ấy đã được tác giả chứng minh từ nhiều phương diện cảm nhận về đất nước
- Từ không gian địa lí : Xưa nay, nói đến điều kiện tự nhiên và những danh lam thắng cảnh
của đất nước, ngưòì ta thường ca ngợi sự hào phóng của Tạo Hoá Còn ở đây, nhà thơ mang đến một cách nhìn mới mẻ, độc đáo :
Những người vợ nhớ chồng con góp cho Đất Nước những núi Vọng Phu
Cặp vợ chồng yêu nhau góp nên hòn Trống Mái/
Gót ngựa của Thánh Gióng đi qua còn trăm ao đầm để lại
Chín mươi chín con voi góp mình dựng đất Tố Hùng Vương.
Qua cách nói của nhà thơ, tất cả núi sông, rừng bể ấy đều là tặng vật của nhân dân Nếu không
có bao nhiêu thế hệ những người vợ, người mẹ từng đợi chờ thuỷ chung, mòn mỏi thì núi mãi chỉ là đá, không thể hoá thành những Vọng Phu vòi vọi giữa trời Nhân dân đã truyền cả tâm hồn vào cảnh vật… để đất và nước trở nên có linh hồn, có sự sống Nhân dân đã khai phá đất đai, lập nên những xóm làng, ruộng đồng, bờ bãi Hình vóc của đất nước, ở nơi đâu cũng là vóc hình của nhân dân :
Và ở đâu trên khắp các ruộng đồng gò bãi
Chẳng mang một dáng hình, một ao ước, một lối sống ông cha
Ôi Đất Nước sau bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy
Nhữngcuộc đời đã hoá núi sông ta…
Nhà thơ đã sử dụng không gian địa lí để khám phá, ngợi ca công lao to lớn của nhân dân trên hành trình dựng nước
- Từ thời gian lịch sử : Khi tái hiện dòng thời gian lịch sử, nhà thơ không nhắc lại những triều
đại hoàng kim, những anh hùng được sử sách lưu danh mà “cả anh và em đều nhớ” Trên nền quá khứ mấy ngàn năm, nhà thơ đã tô đậm hình ảnh của những lóp người bình thường, vô danh :
Họ đã sống và chết
Giản dị và bình tâm
Không ai nhớ mặt đặt tên
Trang 5Nhưng họ đã làm ra Đất Nước.
Họ là nhân dân Họ không để lại tên tuổi của mình trong sử sách nhưng chính họ đã sáng tạo nên những trang sử hào hùng cho nước non này Họ làm ra mọi giá trị vật chất và tinh thần cho đất nước: hạt lúa, ngọn lửa, tiếng nói, tên xã tên làng, đắp đập be bờ để có ruộng đồng bờ bãi cho người sau trồng cây hái trái… Nhân dân luôn sẵn sàng đứng lên chiến đấu đánh đuổi cả ngoại xâm lẫn nội thù để gìn giữ một đất nước tự do, thanh bình
- Tư tưởng đất nướclà của nhân dân còn được nhà thơ khám phá, thể hiện từ chiều sâu của bản
sắc văn hoá !
Đất Nước của Nhân dân, Đất Nước của ca dao, thần thoại
Dạy anh biết “yêu em từ thuở trong nôi”
Biết quý công cầm vàng những ngày lặn lội
Biết trồng tre đợi ngày thành gậy
Đi trả thù mà không sợ dài lâu ‘
Nhà thơ tìm về với sáng tác, dân gian để khẳng định rằng, nhân dân chính là những người đã hình thành và gìn giữ bản sắc tâm hồn dân tộc Nhân dân dạy ta biết đắm say, lãng mạn mà thuỷ chung trong’tình yêu ; biết trọng nghĩa tình hơn của cải và bền bỉ phi thường trong chiến đấu Đoạn thơ kết thúc bằng niềm tin và hi vọng về một tương lai thanh bình cho quê hương
3.Đặc sắc nghệ thuật
Đoạn trích đã thể hiện được cách cảm nhận độc đáo, sâu sắc cửa Nguyễn Khoa Điềm về nhân dân, đất nước Từ đó, khơi gợi niềm tự hào và, ý thức trách nhiệm củá mỗi con người vói quê hương xứ sở Sức hấp dẫn của đoạn thơ còn bắt nguồn từ giọng điệu trữ tình – chính luận đặc sắc, từ sự vận dụng một cách nhuần nhuyễn và sáng tạo các chất liệu của văn hoá dân gian, cách nói dân dã, đậm đà bản sắc dân tộc
(Tài liệu trích trong sách Ôn tập ngữ văn 12 NXB GD.Tác giả : Đỗ Kim Hồi, Bùi Minh Toán ( chủ biên)
III Một số đề văn
Dạng 1 : Cảm nhận/ phân tích đoạn trích trong bài Đất nước - Nguyễn Khoa Điềm
Bài này dài, các em cần chú ý những đoạn tiêu biểu sau :
Khi ta lớn lên Đất nước đã có rồi….Đất nước có từ ngày đó
Đất là nơi anh đến trường…Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ tổ
Trong anh và em hôm nay…làm nên đất nước muôn đời
Những người vợ hóa núi sông ta
Em ơi em hãy nhìn rất xa….đất nước của ca dao thần thoại,
Trang 6Đề bài: Cảm nhận của anh/chị về chín dòng đầu trong đoạn trích Đất Nước – Nguyễn Khoa
Điềm
*Tư liệu tham khảo
Đất nước, đã từ lâu, là điểm hẹn tâm hồn của biết bao văn nghệ sĩ Được khơi nguồn từ
đề tài quen thuộc ấy, nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm đã chọn cho mình một lối đi riêng Nguyễn
Khoa Điềm từng chia sẻ: “Đất Nước với các nhà thơ khác là của những huyền thoại, của
những anh hùng nhưng với tôi là của những con người vô danh, của nhân dân” “Tôi cố gắng
thể hiện hình ảnh Đất Nước giản dị, gần gũi nhất” Rút ra từ trường ca “Mặt đường khát vọng”, đoạn trích “Đất Nước” là sự kết tinh của những sáng tạo dộc đáo, mới mẻ của Nguyễn
Khoa Điềm Với chín dòng thơ mở đầu, nhà thơ đã đưa người đọc trở về với lịch sử của dân tộc để trả lời cho câu hỏi đất nước có từ bao giờ:
Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi
………
Đất Nước có từ ngày đó
Nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm là một trong những nhà thơ tiêu biểu của thế hệ các nhà thơ
trẻ trong những năm kháng chiến chống Mĩ cứu nước Thơ Nguyễn Khoa Điềm hấp dẫn người đọc bởi xúc cảm lắng đọng, giàu chất suy tư Phân tích Đất Nước ta mới thấy được đây là một
đoạn trích tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật độc đáo ấy Đất Nước là phần đầu chương V của trường ca “Mặt đường khát vọng” – tác phẩm được ra đời vào năm 1971, giữa lúc cuộc
kháng chiến chống Mĩ diễn ra khốc liệt
Đất Nước bắt đầu một cách trang trọng mà hết sức bình dị, gần gũi:
Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi
Đất Nước có trong những “cái ngày xửa ngày xưa” mẹ thường hay kể
Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bà ăn bây giờ
Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc
Đất Nước vốn là giá trị bền vững, vĩnh hằng; Đất Nước được tạo dựng, bồi đắp qua nhiều thế
hệ, được truyền từ đời này, sang đời khác: Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi Đứng trước một
Đất Nước thiêng liêng như thế, lòng thơ dâng trào niềm xúc động và thành kính Hai từ “Đất Nước” được viết hoa một cách trang trọng Đó là cách mà nhà thơ thể hiện niềm tự hào và lòng thành kính trước Đất Nước của mình Khi ta cất tiếng khóc chào đời, khi ta lớn lên, Đất Nước
đã hiện hữu Đât Nước có từ bao giờ? Suy ngẫm về cội nguồn của Đất Nước, Nguyễn Khoa
Điềm bỗng phát hiện: Đất Nước có trong những cái ngày xửa ngày xưa mẹ thường hay kể/ Đất
Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn Mẹ Đất Nước vừa cổ kính lâu đời vừa bình dị, mộc
mạc hiện ra trong câu thơ của Nguyễn Khoa Điềm Đất Nước là văn hóa kết tinh từ tâm hồn
Trang 7Việt Từ cao dao, tục ngữ đến cổ tích, “miếng trầu” đã là một hình tượng nghệ thuật mang tính thẩm mĩ, là hiện thân của tình yêu thương, lòng thủy chung của tâm hồn dân tộc
Cùng với tục ăn trầu, Đât Nước còn, gắn liền với những phong tục khác:
– Tóc mẹ thì bới sau đầu
– Cái kèo cái cộ thành tên
Thân thương, mộc mạc biết chùng nào là búi tóc sau đầu của mẹ, là những nếp nhà dựng lên từ cái kèo, cái cột, mái lá, tường rơm, vách đất; là cách đặt tên con giản dị nôm na Mộc mạc, thân thương vật như đó cũng là một phần của Đất Nước Và Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc Hình ảnh Đất Nước thật thân thuộc với những lũy tre xanh rì, những búp măng non bật mình vươn thẳng Có thể thấy, từ bao đời nay, từ truyền thuyết dân gian đến tác phẩm thơ hiện đại, cây tre trở thành biểu tượng cho sức mạnh tinh thần quật cường đánh giặc cứu nước và giữ nước, biểu tượng phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam Từ “lớn lên” được dùng rất chính xác, rạo rực niềm tin, niềm tự hào dân tộc Giọng thơ thâm trầm, trang nghiêm làm cho suy từ về cội nguồn Đất Nước giàu chất triết luận mà vẫn thiết tha, trữ tình Cách cảm nhận, lí giải cội nguồn Đất Nước bằng những hình ảnh binh dị, thân thuộc đã khẳng
định rằng: Đất Nước gần gũi, thân thuộc, bình dị ngay trong đời sống mỗi người.
Với Nguyễn Khoa Điềm, Đất Nước còn ẩn mình trong những vật nhỏ bé nhất Đất Nước ẩn
mình trong hạt muối, nhánh gừng; đằm sâu trong tình thương mẹ cha: Cha mẹ thương nhau
bằng gừng cay muối mặn Được chắt lọc từ văn hóa dân gian, câu thơ trầm tích những ý tứ
sâu xa Dù sống cuộc sống thiếu thốn, gian khổ, cha mẹ ta vẫn thương yêu nhau như gừng cay
muối mặn, vẫn gắn bó trước sau, mặn mà, đinh ninh Đất Nước mình giản dị thân thương là
thế Hình ảnh Đất Nước còn có trong từng bông lúa, củ khoai: Hạt gạo phải một nắng hai
sương xay, giã, giần, sàng Hình ảnh thơ giản dị nhưng gợi ra tập quán sản xuất gắn liền với
văn minh lúa nước của dân tộc Việt Nam Để làm ra hạt gạo trắng ngần, bát cơm thơm, người nông dân phải dầm sương, dãi nắng, bán mặt cho đất, bán lưng cho trời, tỉ mỉ xay, giã, dần, sàng Hình ảnh thơ gợi lên bao sự lam lũ, vất vả, nhọc nhằn cùng phẩm chất cần cù, chịu khó của những người chân lấm, tay bùn
Chín dòng thơ đầu khép lại bằng tứ thơ khái quát về thời điểm hình thành Đất
Nước: Đất Nước có từ ngày đó Ngày đó vừa là trạng từ chỉ thời gian trong quá khứ vừa
là một phép thế đại từ Vậy là Đất Nước có từ khi mẹ thường kể chuyện cổ tích cho con nghe,
khi dân ta biết trồng tre đánh giặc, biết tròng ra hạt lúa, củ khoai, biết ăn trầu, búi tóc, biết sống yêu thương, thủy chung Lịch sử Đất Nước thật giản dị, gần gũi mà xa xôi, linh thiêng biết mấy
Đoạn thơ chín câu, tám lăm chữ mà không hề có một từ Hán Việt Ngôn ngữ thơ bình dị,
gần gũi, nồng hơi thở cuộc sống Tính chính luận đã làm sáng đẹp chất trí tuệ hài hòa với
chất trữ tình đậm đà Đoạn thơ đã “nhịp mãi một tấm lòng sứ điệp” để ta thêm yêu và tự
hào vể Đất Nước.
Dạng 2: Nghị luận ý kiến bàn về bài Đất nước
Trang 8Đề 1: Nhận xét về đoạn trích Đất Nước, có ý kiến cho rằng: Cái đặc sắc, độc đáo của đoạn thơ
là sự cảm nhận về đất nước trong một cái nhìn toàn vẹn, tổng hợp, nhiều bình diện và làm nổi bật tư tưởng: “Đất Nước của nhân dân”.
Anh/ chị hãy phân tích đoạn thơ sau trong đoạn trích Đất Nước của Nguyễn Khoa Điềm để làm
sáng tỏ nhận định trên:
Những người vợ nhớ chồng còn góp cho Đất Nước những núi Vọng Phu
Gợi trăm màu trên trăm dáng sông xuôi.
( Trích Trường ca Mặt đường khát vọng, SGK lớp 12, tập một, NXBGD)
Dàn ý chi tiết
1 Mở bài
- Giới thiệu tác giả tác phẩm, vị trí của đoạn trích
- Trích dẫn ý kiến…
2 Thân bài
a.Tư tưởng Đất Nước của Nhân dân thể hiện ở hình thức nghệ thuật:
- Nhà thơ trước hết đã lựa chọn thể loại trường ca- một thể thơ có dung lượng lớn, quy mô đồ
sộ để khắc họa tầm vóc kì vĩ của đất nước trong những thời khắc thiêng liêng nhất của lịch sử
- Tác giả cũng chọn hình thức trữ tình là lời tâm tình đằm thắm của một người con trai với một người con gái…
- Trong đoạn trích chất liệu văn hóa, văn học dân gian đã trở thành chất liệu cơ bản để xây dựng hình tượng, thể hiện tư tưởng
b.Tư tưởng Đất Nước của Nhân dân thể hiện ở nội dung:
- Khái niệm đất nước thường được hiểu trên các phương diện địa lí, lịch sử, văn hóa trong mối quan hệ với con người Mang tư tưởng “Đất Nước của Nhân dân” NKĐ đã khẳng định rõ trong đoạn trích này: địa lí là hóa thân cuộc đời nhân dân, lịch sử do nhân dân tạo thành và văn hóa cũng do nhân dân xây dựng trong quá trình sinh sống
+ Địa lí của nhân dân: NKĐ đã gợi niềm tự hào về địa lí quê hương bằng cách gợi ra những danh lam, thắng cảnh, những di tích lịch sử, văn hóa của đất nước Mỗi địa danh ấy đều gắn với một truyền thuyết, một huyền thoại do nhân dân lao động sáng tạo ra để giải thích nguồn gốc sự hình thành của nó…
+ Lịch sử của nhân dân: LS của dân tộc là lịch sử của hai công cuộc: lao động dựng xây và chiến đấu giữ gìn, cả hai công cuộc đó đều do nhân dân làm nên…
Trang 9+ Văn hóa của nhân dân: Nhà thơ đã gợi ra một cuộc chạy tiếp sức, không ngừng nghỉ của mọi thế hệ nhân dân để nuôi dưỡng, bồi đắp, lưu truyền dòng chảy văn hóa để kết nối các thế hệ “ Hạt lúa”, “ngọn lửa” là biểu tượng văn hóa vật chất của nền văn minh lúa nước ở VN; “ giọng nói” “ tên xã, tên làng” là biểu tượng thiêng liêng của văn hóa tinh thần…
c Bình luận, đánh giá:
Quan niệm về đất nước đã xuất hiện nhiều trong văn học: Nam quốc sơn hà, Bình Ngô đại
cáo, Việt Nam quốc sử diễn ca…song trong các tác phẩm ấy, chủ thể sở hữu đất nước không
phải là nhân dân; mà là Vua trong Nam quốc sơn hà, là các triều đại trong Bình Ngô đại cáo, là các anh hùng trong Việt Nam quốc sử diễn ca Phải đến những năm kháng chiến chống Pháp,
chống Mĩ, các nhà thơ khi gắn số phận mình với số phận dân tộc mới nhận ra đất nước là của nhân dân Đất nước vĩ đại vì có nhân dân vĩ đại
d Nghệ thuật:
- Thể thơ tự do, những câu thơ dài ngắn khác nhau thể hiện rất linh hoạt những cung bậc cảm xúc của nhân vật trữ tình, giọng điệu trữ tình đan xen chính luận sâu lắng thiết tha
- Vận dụng đa dạng vốn văn hóa dân gian…
- Ngôn ngữ thơ giàu giá trị biểu cảm có sức khái quát cao…
3 Kết bài:
- Đánh giá: nội dung, nghệ thuật đoạn trích
- Từ nhận thức đúng đắn này, lớp trí thức trẻ tuổi miền Nam trong những năm đánh Mĩ đã tự nguyện “gắn bó”, “san sẻ” và “ hóa thân” cho đất nước, nghĩa là xuống đường hòa nhập với cuộc đấu tranh chung của dân tộc
Đề 2 : Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi
Đất Nước có trong những cái “ngày xửa ngày xưa”…
mẹ thường hay kể.
Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn
Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc
Tóc mẹ thì bới sau đầu
Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn
Cái kèo, cái cột thành tên
Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, giần, sàng
Đất Nước có từ ngày đó…
Trang 10(Đất Nước-Trích trường ca Mặt đường khát vọng, Nguyễn Khoa Điềm, Ngữ văn 12, Tập một,
NXB Giáo dục Việt Nam, 2012, tr.upload.123doc.net )
Bàn về đoạn thơ trên, có ý kiến cho rằng: Trong đoạn thơ Nguyễn Khoa Điềm đã cố gắng thể
hiện hình ảnh Đất nước gần gũi, giản dị Đó là cách để đi vào lòng người, cũng là cách nhà thơ đi con đường riêng của mình không lặp lại người khác.
Gợi ý trả lời:
1.Mở bài :
+ Giới thiệu nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm, trường ca Mặt đường khát vọng và đoạn trích trong
đề bài
- Nguyễn Khoa Điềm là một trong những nhà thơ tiêu biểu cho thế hệ thơ trẻ những năm chống
Mĩ Thơ ông giàu chất suy tư, xúc cảm dồn nén, thể hiện tâm tư của người trí thức tham gia tích cực vào cuộc chiến đấu của nhân dân
- Trường ca Mặt đường khát vọng viết năm 1971, tại chiến khu Trị - Thiên, giữa không khí sục
sôi chống Mĩ của cả dân tộc Bản trường ca ra đời nhằm thức tỉnh tuổi trẻ thành thị ở các vùng tạm chiếm ở miền Nam nhận rõ bộ mặt xâm lược của đế quốc Mĩ, hướng về nhân dân, đất nước.Từ đó, nhà thơ kêu gọi, khích lệ mọi người đứng lên, xuống đường đấu tranh hoà nhịp với cuộc chiến đấu của toàn dân tộc
+ Giới thiệu ý kiến trong đề bài: Trong đoạn thơ Nguyễn Khoa Điềm đã cố gắng thể hiện hình
ảnh Đất nước gần gũi, giản dị Đó là cách để đi vào lòng người, cũng là cách nhà thơ đi con
đường riêng của mình không lặp lại người khác (chép đoạn thơ trong đề bài )
2.Thân bài :
Luận điểm 1:
+ Giải thích ý kiến: Ý kiến này khẳng định: nhà thơ đã xây dựng hình ảnh một Đất nước giản
dị, quen thuộc với tất cả mọi người chứ không phải là một Đất nước kì vĩ, xa xôi Nội dung đó được thể hiện qua những hình thức nghệ thuật đặc biệt Đây chính là nét riêng trong phong cách nghệ thuật của nhà thơ
Luận điểm 2 :
+ Phân tích đoạn thơ để làm rõ ý kiến: đoạn thơ thể hiện cảm nhận mới mẻ và độc đáo về đất
nước
++ Tác giả đã cảm nhận đất nước trong chiều sâu văn hóa – lịch sử và trong cuộc sống đời thường của mỗi con người Nhà thơ không dùng niên đại và sự kiện lịch sử để nói về đất nước,
mà dùng giọng điệu quen thuộc của cổ tích bắt đầu bằng ‘‘ngày xửa ngày xưa…’’ – Sự ra đời của Đất nước gắn với sự ra đời của những truyện cổ tích, của phong tục ăn trầu và tập quán búi tóc sau đầu, của lối sống chung thủy tình nghĩa, của truyền thống chống ngoại xâm kiên cường
và bền bỉ, của truyền thống lao động cần cù, của cách ăn cách ở trong sinh hoạt…
Nói cách khác, sự ra đời của Đất nước gắn liền với sự hình thành văn hóa, lối sống, phong tục tập quán của người Việt Nam, gắn với đời sống gia đình Những gì làm nên Đất nước cũng là những gì làm nên điệu hồn dân tộc, làm nên sự sống của mỗi người Vì vậy mà Đất nước hiện lên vừa thiêng liêng, tôn kính, lại vừa gần gũi, thân thiết
++ Cái đặc biệt của Nguyễn Khoa Điềm là đã nói về sự ra đời của Đất Nước bằng một cách nói giản dị đến bất ngờ Đó là:
+++ Sử dụng nhuần nhuyễn, sáng tạo chất liệu văn hóa dân gian (dùng những hình ảnh gần gũi