Bài giảng Văn 8- Câu cầu Khiến- GV Nguyễn Thị Hằng Nga

Trong những đoạn trích sau ,câu nào là câu cầu khiến?Nhận xét sự khác nhau về hình thức biểu hiện ý nghĩa cầu khiến giữa những câu đó!. 2..[r]

a Ông lão chào con cá và nói:

- Mụ vợ tôi lại nổi cơn điên rồi Nó không muốn làm bà nhất phẩm phu nhân nữa, nó muốn làm nữ hoàng.

Con cá trả lời:

-Thôi đừng lo lắng Cứ về đi Trời phù hộ lão Mụ già sẽ là

nữ hoàng

( Ông lão đánh cá và con cá vàng )

b Tôi khóc nấc lên Mẹ tôi từ ngoài đi vào Mẹ vuốt tóc tôi

và nhẹ nhàng dắt tay em Thuỷ:

- Đi thôi con.

( Theo Khánh Hoài,Cuộc chia tay của những con búp bê )

a Ông lão chào con cá và nói:

- Mụ vợ tôi lại nổi cơn điên rồi Nó không muốn làm bà nhất phẩm phu nhân nữa, nó muốn làm nữ hoàng.

Con cá trả lời:

- Thôi đừng lo lắng Cứ về đi Trời phù hộ lão Mụ già sẽ là

nữ hoàng

( Ông lão đánh cá và con cá vàng )

b Tôi khóc nấc lên Mẹ tôi từ ngoài đi vào Mẹ vuốt tóc tôi và nhẹ nhàng dắt tay em Thuỷ:

- Đi thôi con.

( Theo Khánh Hoài,Cuộc chia tay của những con búp bê )

Trong những đoạn trích sau câu nào là câu

cầu khiến ?

Đặc điểm hình thức nào cho biết đó là câu cầu khiến ?

Các câu cầu khiến trong đoạn trích dùng để làm gì?

- Thôi đừng lo lắng.  Khuyên bảo

Câu “Mở cửa!” trong (b) dùng để làm gì,khác với câu “Mở cửa.” trong (a) ở chỗ nào?

a -Anh làm gì đấy?

- Mở cửa Hôm nay trời nóng quá.

b Đang ngồi viết thư, tôi bỗng nghe tiếng ai đó vọng vào:

- Mở cửa !

- Cách đọc câu “ Mở cửa !” trong (b) có khác cách đọc câu “Mở cửa.” trong (a) không ?

2 Xét ví dụ 2:

Câu “Mở cửa” trong câu ( a) dùng để trả lời câu hỏi

*Ví dụ 1a/30

- Thôi đừng lo lắng (khuyên bảo)

- Cứ về đi (yêu cầu)

*Ví dụ 1b/30

- Đi thôi con (yêu cầu)

*Ví dụ 2b/31

- Mở cửa! - Mở cửa! ( đề nghị, ra lệnh, yêu cầu)

Câu cầu khiến

I Đặc điểm hình thức và chức năng :

• Câu câu khiến là câu có những từ cầu khiến như: hãy, đừng,chớ,…đi, thôi, nào,… hay ngữ điệu cầu khiến; dùng để ra lệnh, yêu cầu, đề nghị , khuyên bảo,…

•Khi viết thường kết thúc bằng dấu chấm than, nhưng khi ý cầu khiến không được nhấn mạnh thì có thể kết thúc bằng dấu chấm.

* Ghi nhớ : sgk/31

* Bài tập nhanh:

a. Tiến lên! Chiến sĩ, đồng bào

Bắc Nam sum họp xuân nào vui hơn

c) Đề nghị mọi người giữ trật tự.

d) Ai ơi chớ bỏ ruộng hoang

Bao nhiêu tấc đất, tấc vàng bấy nhiêu

(Ca dao)

* Bài tập nhanh: Xác định chức năng của các câu cầu khiến sau:

a) Xung phong!

b) Xin đừng đổ rác!

c) Đề nghị mọi người giữ trật tự.

d) Ai ơi chớ bỏ ruộng hoang

Bao nhiêu tấc đất, tấc vàng bấy nhiêu

(Ca dao)

(yêu cầu)

(đề nghị) (khuyên bảo) (ra lệnh)

b Ông giáo hút thuốc đi

( Nam Cao , Lão Hạc )

c.Nay chúng ta đừng làm gì nữa,thử xem lão Miệng có sống được không

( Chân ,Tay,Tai ,Mắt,Miệng )

*Bài tập 1 Em có nhận xét gì về chủ ngữ trong những câu trên?

(Bánh chưng, bánh giầy)

b) Ông giáo hút trước

(Nam Cao, Lão Hạc)

c) Nay chúng ta làm gì nữa, thử xem lão Miệng có sống được không .

(Chân, Tay, Tai, Mắt, Miệng)

*Gợi ý: - Đặc điểm hình thức cho ta biết những câu trên là câu cầu khiến:

*Bài tập 1 Thử thêm, bớt hoặc thay đổi chủ ngữ xem ý nghĩa

của các câu sau thay đổi như thế nào (Thảo luận)

a) "Hãy lấy gạo làm bánh mà lễ Tiên vương."

(Không thay đổi về nghĩa mà làm cho đối tượng tiếp nhận được

thể hiện rõ hơn, lời yêu cầu nhẹ nhàng hơn, tình cảm hơn)

b) "Ông giáo hút trước đi."

(Ý nghĩa cầu khiến dường như mạnh hơn, câu nói kém lịch sự hơn)

c) "Nay chúng ta đừng làm gì nữa, thử xem lão Miệng có sống

được không."

( Thay đổi ý nghĩa cơ bản của câu; đối với câu thứ hai, trong số

/ " Con hãy lấy gạo làm bánh mà lễ Tiên vương."

/ " Hút trước đi."

/ " Nay các anh đừng làm gì nữa, thử xem lão Miệng có sống được không."

Trong những đoạn trích sau ,câu nào là câu cầu khiến?Nhận xét sự khác nhau về hình thức biểu hiện ý nghĩa cầu khiến giữa những câu đó ?

2 Bài tập 2:

c Có anh chàng nọ tính tình rất keo kiệt.Một hôm, đi đò qua sông,

anh chàng khát nước bèn cúi xuống,lấy tay vục nước sông uống.Chẳng may quá đà,anh ta lộn cổ xuống sông.Một người ngồi cạnh thấy thế,vội giơ tay ra,hét lên:

- Đưa tay cho tôi mau!

Anh chàng sắp chìm nghỉm nhưng vẫn không chịu nắm tay người kia Bỗng một người có vẻ quen biết anh chàng chạy lại nói :

- Cầm lấy tay tôi này!

Tức thì,anh ta cố ngoi lên,nắm chặt lấy tay người nọ và được cứu thoát

*Bài tâp 2 Nhận xét sự khác nhau về hình thức biểu hiện ý nghĩa cầu khiến giữa những câu.

a) "Thôi, im cái điệu hát mưa dầm sùi sụt ấy "

- Có từ ngữ cầu khiến: đi - vắng chủ ngữ.

3 Bài tập 3:

So sánh hình thức và ý nghĩa của hai câu sau :

a Hãy cố ngồi dậy húp ít cháo cho đỡ xót ruột !

b.Thầy em hãy cố ngồi dậy húp ít cháo cho đỡ xót ruột.

Vắng CN

a) Hãy cố ngồi dậy húp ít cháo cho đỡ xót ruột!

b) Thầy em hãy cố ngồi dậy húp ít cháo cho đỡ xót ruột

(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)

- Trong câu (a) vắng chủ ngữ

- Còn trong câu (b) có chủ ngữ, ngôi thứ hai số ít Nhờ có chủ ngữ trong (b) ý cầu khiến nhẹ hơn, thể

THẢO LUẬN NHÓM

Xem bức tranh, hãy viết một đoạn văn hoặc đoạn hội thoại ngắn có sử dụng câu cầu khiến.

- Học bài , làm bài tập 4,5 SGK

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

- Xem trước bài : Câu cảm thán