PHÔI THAI học đại CƯƠNG (mô PHÔI) (chữ biến dạng do slide dùng font VNI times, tải về xem bình thường)

Sự phát triển trong tuần thứ nhất: Từ thụ tinh đến giai đoạn phôi nang Sự thụ tinh  Thụ tinh là 1 quá trình trong đó có sự phối hợp giữa no n chín ãn chín với tinh trùng để tạo ra hợp t

PHÔI THAI HỌC

ĐẠI CƯƠNG

(General Embryology)

Mục tiêu:

1 Trình bày đ ợc quá trình thụ tinh và kết quả thụ tinh.

2 Trình bày đ ợc quá trình phân chia trứng thụ tinh đến giai

trứng.

 Phôi thai học nghiên cứu sự phát sinh & phát triển bình th ờng & bất th ờng của cá thể sinh vật.

 Chia 2 thời kỳ: Phôi và thai.

 Ngày nay, chia 3 thời kỳ:

- Thời kỳ tiền phôi: Từ thụ tinh  đĩa phôi

l ỡng bì - tuần 1+2.

- Thời kỳ phôi: Tuần 3  tuần 8.

- Thời kỳ thai: Tuần 9  ra đời.

 Néi dung nghiªn cøu:

 Ph«i thai h c ọc Th c nghi m và ng d ng l©m sàng ực nghiệm và ứng dụng l©m sàng ệm và ứng dụng l©m sàng ứng dụng l©m sàng ụng l©m sàng.

K

Đỗ K Ýnh- Nhà xu t b n Y h c- Hà N i- 2008.ất bản Y học- Hà Nội- 2008 ản Y học- Hà Nội- 2008 ọc- Hà Nội- 2008 ội- 2008

 Ph«I thai h c ọc Nh ng s ki n ch y u và liªn h ững sự kiện chủ yếu và liªn hệ ực nghiệm và ứng dụng l©m sàng ệm và ứng dụng l©m sàng ủ yếu và liªn hệ ếu và liªn hệ ệm và ứng dụng l©m sàng l©m sàng.

Tr nh Bịnh B ×nh- Nhà xu t b n Y h c- Hà N i- 2003.ất bản Y học- Hà Nội- 2008 ản Y học- Hà Nội- 2008 ọc- Hà Nội- 2008 ội- 2008

 Ph«I thai h c ng ọc ười i

Nguy n Trễn Tr Ý D ng- Nhà xu t b n ũng- Nhà xuất bản Đại học Quốc gia ất bản Y học- Hà Nội- 2008 ản Y học- Hà Nội- 2008 Đại học Quốc gia ọc- Hà Nội- 2008.i h c Qu c gia ốc gia TP.H Chồ Ch Ý Minh- 2001

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Sự phát triển trong tuần thứ nhất:

Từ thụ tinh đến giai đoạn phôi nang

Sự thụ tinh

 Thụ tinh là 1 quá trình trong đó có sự phối hợp giữa no n chín ãn chín với tinh trùng để tạo ra hợp tử

(trứng thụ tinh).

 Sự thụ tinh có tính đặc hiệu.

 Nơi thụ tinh: th ờng ở 1/3 ngoài vòi trứng.

 ở 1 số động vật: nhiều tinh trùng chui vào no n ãn chín 

đa thụ tinh.

ở ng ời & động vật có vú: chỉ có 1 tinh trùng chui vào

no n ãn chín  đơn thụ tinh.

 Tr ờng hợp nhiều no n đ ợc phóng thích & đ ợc thụ ãn chín

tinh bởi nhiều tinh trùng  Bội thụ tinh.

1 Noãn và tinh trùng tr ớc khi thụ tinh

1.1 Noãn tr ớc khi thụ tinh

- Khi thoát nang, no n đ ợc bọc bởi màng trong suốt & ãn chín

lớp tb nang.

- No n ở kỳ giữa lần phân chia thứ 2 & tiếp tục phân ãn chín

chia Cực cầu 1 cũng đang phân chia.

- No n đ ợc loa vòi trứng hứng lấy, di chuyển ãn chín  TC:

+ Sự cuốn theo dòng n ớc màng bụng

+ Sự chuyển động của các lông ở tbào BM vòi trứng + Sự co bóp của tầng cơ vòi trứng.

1.2 Tinh trùng tr ớc khi thụ tinh

- Khi mới vào âm đạo, tinh

2.1 Tinh trùng v ợt qua lớp tế

bào nang

- Tinh trùng tiết hyaluronidase để

phá huỷ acid hyaluronic (gắn các

Tinh

lai Màng trong suốt

2.2 Tinh trùng v ợt qua màng trong suốt

2.2.1 Sự kết dính tinh trùng với noãn

- Tinh trùng dính với no n nhờ những protein gắn vào ãn chín

no n và những receptor tinh trùng của no n ãn chín ãn chín  Sự kết dính có tính đặc hiệu cho loài.

- Tinh trùng chịu phản ứng cực đầu, no n chịu phản ứng ãn chín

vỏ  Tạo ra phản ứng màng trong suốt (không cho tinh trùng khác dính vào).

2.2.2 Tinh trïng lät qua mµng trong suèt

A

B

C

D Proacrosin (trong tói cùc

®Çu)  acrosin: tiªu huû

mµng trong suèt  ® êng hÇm

nhá  Tinh trïng lät qua

mµng trong suèt ……….

2.3 Tinh trïng lät vµo bµo t ¬ng cña no·n

Tinh trïng tíi tiÕp xóc víi

no n, mµng tinh trïng s¸t ·n chÝn

nhËp víi mµng no n, nh©n & ·n chÝn

bµo t ¬ng tinh trïng lät vµo

bµo t ¬ng cña no n, mµng tinh ·n chÝn

trïng n»m l¹i bªn ngoµi.

A

B

C D

- Bµo t ¬ng cña tinh trïng &

xo¾n l¹i, ng¾n ®i, dµy lªn, thoi

kh«ng mµu xuÊt hiÖn  trøng

thô tinh ph©n lµm 2 ph«i bµo.

2.4 Sù kÕt hîp gi÷a no·n vµ tinh trïng

3 Kết quả của sự thụ tinh

- Sự kết hợp 2 tế bào biệt hoá cao độ (tinh trùng & no n) ãn chín 

- Cá thể mới sinh mang đặc tính di truyền của cả cha lẫn mẹ.

- Kích thích no n ãn chín hoạt động và phân chia.

- Sự thụ tinh khơI mào cho hàng loạt quá trình gián phân nối tiếp nhau.

- Trøng thô tinh gi¸n ph©n liªn tôc ………

- Kho¶ng ®Çu ngµy thø 4 sau thô tinh, trøng thô tinh gåm 12-16 ph«i bµo, mÆt ngoµi xï x× nh qu¶ d©u  Ph«i d©u ………

Mµng trong suèt

L¸ nu«i

MÇm ph«i

Sù ph©n chia trøng thô Tinh

Giai ®o¹n ph«i d©u

- Ph«i d©u cã sù t¸ch tÕ bµo: + Líp tÕ bµo bªn ngoµi (l¸ nu«i) t¹o Rau & c¸c

bé phËn phô + Khèi TB bªn trong (mÇm ph«i) t¹o Ph«i.

Ph«I d©u

Mµng trong suèt

L¸ nu«i

MÇm ph«i

Giai ®o¹n ph«i nang

- 4 ngµy sau thô tinh, trøng ® ·n chÝn

lät vµo khoang tö cung, vïi

trong chÊt dÞch (NMTC tiÕt

ra).

- XuÊt hiÖn 1 c¸i khoang xen

gi÷a c¸c líp ph«i bµo.

- Khoang nµy lín lªn, chøa dÞch

 Khoang ph«i nang (khoang

d íi mÇm).

Ph«I nang

Cóc ph«i

Khoang ph«i nang

- Khối tế bào trung tâm = cúc

phôi (lồi vào khoang d ới

- Cúc phôi bị đẩy dần về 1 cực

của trứng  cực phôi,

cực đối lập  cực đối phôi

- Lớp tế bào ngoài dẹt lại 

thành khoang phôi nang.

- Trứng thụ tinh = phôi nang

Giai đoạn này = giai đoạn phôi

nang

PhôI nang

Cúc phôi

Khoang phôi nang

Sù ph¸t triÓn cña ph«i trong tuÇn thø hai vµ tuÇn thø ba

Th îng b× ph«i H¹ b× ph«i Mao m¹ch

Khoang ph«i nang

1.1 Sù lµm tæ cña trøng

- L¸ nu«i cã 2 líp: L¸

nu«i hîp bµo (ngoµi) &

l¸ nu«i tbµo (trong)

Th îng b× ph«i H¹ b× ph«i Mao m¹ch

Khoang ph«i nang

- Bình th ờng trứng làm tổ ở thành tr ớc hoặc thành sau

- Có thể làm tổ ở gần lỗ trong cổ TC  Rau tiền đạo.

Có thể làm tổ trong khoang bụng (hay gặp ở túi cùng Douglas), trên mặt buồng trứng hay trong vòi trứng (th ờng gặp nhất)  Chửa ngoài tử cung (Phôi chết & mẹ bị xuất huyết nghiêm trọng).

Khoang ối

Lá nuôi tế bào Lá nuôi hợp bào

Th ợng bì phôi Hạ bì phôi Mao mạch

Khoang

1.2 Sự tạo ra đĩa phôi l ỡng bì

1.2.1 Sự tạo ra th ợng bì & hạ bì phôi

Mầm phôi biệt hoá thành 2 lớp:

Trong l¸ th îng b×

xu©t hiÖn c¸c khe

chøa d ch råi hî ịch råi hî p

nhÊt  Khoang èi.

Th îng b× ph«i H¹ b× ph«i Mao m¹ch

Khoang ph«i nang

1.2.2 Sù t¹o ra khoang èi

1.2.3 Sù t¹o ra tói no n hoµng nguyªn ph¸t·n chÝn

- Ph«i nang lät s©u vµo

Mµng Heuser

Mµng èi

Th îng b×

ph«i H¹ b×

ph«i

Hèc l¸ nu«i

Mµng Heuser

Mµng èi

Th îng b×

ph«i H¹ b×

ph«i

Hèc l¸ nu«i

1.2.4 Ngµy thø 11 & 12: Sù t¹o ra trung m« ngoµi ph«i

vµ khoang ngoµi ph«i

- Ph«i nang ® îc v©y quanh bëi

+ L¸ nu«i ph¸ huû néi m« c¸c

mao m¹ch m¸u & gi n m¹ch ·n chÝn 

mao m¹ch kiÓu xoang, hèc l¸

nu«i th«ng víi mao m¹ch &

chøa ®Çy m¸u mÑ  hÖ thèng

tuÇn hoµn rau thêi kú m¸u d

- Mét d¹ng tb míi xuÊt hiÖn

xen gi÷a mÆt trong l¸ nu«i &

mÆt ngoµi tói no n hoµng ·n chÝn

nguyªn ph¸t, gi÷a l¸ nu«i &

mµng èi Trung m« ngoµi

ngoµi ph«i Khoang ngoµi ph«i

1.2.5 Ngày thứ 13: Sự tạo ra túi no n hoàng thứ phát, ãn chín

trung bì màng đệm, trung bì túi no n hoàng, trung bì ãn chín

màng ối và cuống phôi

- Nơi trứng lọt vào, BM TC đ ãn chín

phủ kín cái sẹo

- Hạ bì sinh ra những TB

mới, phủ mặt trong trung

bì ngoài phôi  túi no n ãn chín

hoàng nguyên phát bị đẩy

lùi, teo nhỏ  Túi no n ãn chín

hoàng thứ phát

hoàng thứ phát

Khoang ngoài phôi

- Trung mô ngoài phôi 

Trung bì ngoài phôi: ………

Khoang ngoài phôi Trung bì màng

đệm

Trung bì Trung bì

Cuống phôi

+ ở đuôi phôi, trung bì túi

no n hoàng & trung bì ãn chín

màng ối nối với trung bì

Khoang ngoài phôi Trung bì màng

đệm

Trung bì Trung bì

Cuống phôi

 Nh vậy: ………

Cuối tuần thứ 2, phôi là 1 tấm phẳng hình đĩa dẹt, gồm 2 lá : Th ợng bì phôi ở mặt l ng & hạ bì phôi ở mặt bụng Đĩa phôi l ỡng bì.

Th ợng bì phôi  sàn khoang ối & tiếp với màng ối

Hạ bì phôi  trần túi no n hoàng ãn chín

ở phía đầu, hạ bì phôi hơi dày lên Tấm tr

ớc dây sống.

Quá trình tạo phôi vị là quá trình trong đó xảy ra mọi sự vận chuyển tế bào sinh ra từ các lá phôi mà kết quả là những mầm các cơ quan tạo ra từ các lá phôi ấy đ ợc xếp đặt vào những vị trí nhất định, ở đó chúng sẽ tiếp tục phát triển ……….

Giai đoạn phôi vị bắt đầu từ ngày thứ 13.

2 sự phát triển của phôi trong tuần thứ ba:

giai đoạn phôi vị

2.1 Sù xuÊt hiÖn ® êng nguyªn thuû

ë mÆt th îng b× tr«ng vµo khoang èi (mÆt l ng ph«i),

phÝa ®u«i ph«i xuÊt hiÖn mét

r nh hÑp, dµi ·n chÝn  ® êng nguyªn

thuû , ë phÝa ®Çu lâm xuèng &

® îc v©y quanh bëi 1 gê h×nh

vµnh khuyªn  Nót Hensen.

§ êng nguyªn thuû Mµng èi Nót Hensen

- 2 bªn ® êng nguyªn thuû,

- ë phÝa ®Çu ph«i, trung b×

lan ë 2 bªn tÊm tr íc d©y

Mµng Mµng Nót häng èi Hensen

Ngo¹i b×

Trung b×

Mµng nhíp

Néi b× tÊm tr íc d©y sèng d¸n chÆt víi

ngo¹i b×  mµng häng.

ë phÝa ®u«i ph«i, ngay

®Çu sau ® êng nguyªn

thuû còng cã 1 vïng

kh«ng cã trung b× 

mµng nhíp.

Néi b× § êng nguyªn thuû

Mµng Mµng Nót häng èi Hensen

Ngo¹i b×

Trung b×

Mµng nhíp

2.3 Sù t¹o ra d©y sèng

- Nh÷ng tÕ bµo tõ nót Hensen

thôt xuèng di c theo ® êng gi÷a

vÒ phÝa ®Çu ph«i  1 èng kÝn ë

®Çu tr íc = èng d©y sèng

- Vµo kho¶ng ngµy thø 17,

trung b× & èng d©y sèng t¸ch

rêi néi & ngo¹i b×, lßng èng

d©y sèng th«ng víi khoang èi.

Cuèng ph«i

èng d©y sèng

Néi b×

- Ngày thứ 18, sàn ống dây sống sát

nhập với nội bì, rồi vùng đó tiêu đi

còn sát lại rất ngắn  ống thần

kinh- ruột.

tăng sinh  dây tế bào đặc = dây

nội bì tăng sinh phủ kín trần túi

no n hoàng.ãn chín

ống thần kinh ruột

- Dây sống gây sự cảm ứng

tạo các cơ quan khác (trong

đó có cột sống, khi cột sống

hình thành, nó tiêu đi).

- ở phía đuôi phôi, nội bì phát

triển vào cuống phôi  1 túi =

niệu nang, về sau nó sẽ teo đi

& di tích là dây chằng rốn -

bàng quang.

Niệu nang

Cuống phôi ống dây

sống

- Đầu tuần 3, xuất hiện những nhung mao lá nuôi nguyên phát: gồm trục lá nuôi TB & lá nuôi hợp bào.

- Trung mô màng đệm xâm nhập vào trục nhung mao  Nhung mao

Lá

nuôi hợp bào Lá

nuôi

tế bào

Sự phát triển của phôI trong tuần thứ t

đầu (tạo các mầm mô & cơ quan)

mầm thứ phát  biệt hoá mô  tế bào đảm nhiệm những chức năng đặc biệt

1 Sù biÖt ho¸ cña ngo¹i b×

Mµng Nót

èi Hensen

Ngo¹i b×

Trung b×

 TÊm thÇn kinh toµn bé hÖ

thÇn kinh

- Cuèi tuÇn thø 3, tÊm thÇn kinh

lâm xuèng theo ® êng gi÷a 

m¸ng thÇn kinh, hai bê m¸ng tiÕn

D©y

sèng

- Tõ bê m¸ng, c¸c tb di c sang 2 bªn  mµo thÇn kinh H¹ch thÇn kinh, phã h¹ch, tuyÕn tuû th îng thËn

- Sµn n o tr íc låi sang hai bªn ·n chÝn  2 tói thÞ gi¸c lâm  ChÐn thÞ gi¸c Vâng m¹c

- Ngo¹i b× dµy lªn t¹o thµnh:

+ TÊm khøu gi¸c BiÓu m« khøu gi¸c

+ TÊm thÞ gi¸c lâm  Tói nh©n m¾t Nh©n m¾t

+ TÊm thÝnh gi¸c lâm  Hè thÝnh gi¸c  Tói thÝnh

- N o trung gian lâm ·n chÝn  PhÔu tuyÕn yªn TuyÕn yªn.

PhÝa sau trÇn n o trung gian låi lªn ·n chÝn TuyÕn tïng.

 Ngo¹i b× da BiÓu b× & c¸c bé phËn phô thuéc

 Tãm l¹i: Ngo¹i b× lµ nguån gèc cña:

- BM ®o¹n tËn cïng èng t.ho¸, hÖ tiÕt niÖu & sinh dôc.

- TuyÕn yªn & th îng thËn tuû.

- BiÓu b× & c¸c bé phËn phô thuéc da.

Trung b× biÖt hãa thµnh

èng thÇn kinh

2 BiÖt ho¸ cña trung b×

M« liªn kÕt d íi da & c¬ v©n.

L¸ thµnh Ngo¹i b×

L¸ t¹ng d¸n vµo néi b× &

tiÕp víi l¸ t¹ng trung b×

ngoµi ph«i.

L¸ thµnh Ngo¹i b×

Néi b× L¸ t¹ng

Khoang c¬ thÓ

TÕ bµo phÝa d íi = Trung m«

M« liªn kÕt, m¸u &

m¹ch m¸u.

 Tãm l¹i:

Trung b× lµ nguån gèc cña:

- M« liªn kÕt.

- M« c¬.

- ThËn, c¸c tuyÕn sinh dôc nam & n÷, ® êng bµi

xuÊt cña hÖ tiÕt niÖu - sinh dôc (trõ ®o¹n

cuèi).

- TuyÕn vá th îng thËn

- C¸c c¬ quan t¹o huyÕt & c¸c huyÕt cÇu.

3 Biệt hoá của nội bì

Nội bì biệt hoá thành:

- Biểu mô tai giữa, xoang mặt, vòi Eustache.

- BM tuyến giáp, cận giáp, ức.

- BM đ ờng hô hấp (từ họng  phế nang).

- BM ống tiêu hoá (trừ miệng, hậu môn).

- BM tuyến thành ống tiêu hoá, gan, tụy, tuyến n ớc bọt (trừ tuyến mang tai)

- BM bàng quang, 1 phần âm đạo, toàn bộ niệu đạo nữ giới, niệu đạo nam giới (trừ NĐ d ơng vật)

4 Sự định ranh giới phôi

- Hiện t ợng khép mình chủ

yếu là do sự vồng lên ở giữa

của bản phôi, sự gập của

đầu & đuôi phôi, ở 2 bên bờ

bản phôi cũng cuộn lại.

- Do sự gập của phôi nên

khoang ối ngày càng to

ra, chuyển động về phía

d ới & về giữa, kết quả

phôi nằm gọn trong

khoang ối.

- Cũng do phôi gấp mình

nên giữa túi no n ãn chín

hoàng & niệu nang xuất

hiện 1 nếp gấp gọi là

- Tói no n hoµng dµi ra ·n chÝn

& th¾t l¹i ë phÝa trªn 

cuèng no n hoµng.·n chÝn

- Cùa niÖu nang ngµy

cµng tiÕn vµo trong ph«i

 v¸ch niÖu - trùc trµng

- Trung bì cuống phôi sát

nhập với trung bì no n ãn chín

hoàng  dây rốn.

- Tới cuối tháng thứ nhất, mọi

lối thông giữa khoang cơ

thể với khoang ngoài phôi

đệm

Cuống phôi

Khoang ngoài phôi

sự phát triển các bộ phận phụ của phôi thai

1 Màng ối và khoang ối

 Màng ối lợp trần khoang ối, khoang ối có chứa

n ớc ối (có thể từ huyết thanh mẹ, tế bào biểu mô màng ối).

 Quá trình sản sinh & hấp thu n ớc ối là không

đổi N ớc ối đ ợc trao đổi với cơ thể mẹ qua tuần hoàn rau nên n ớc ối luôn luôn đ ợc đổi mới.

 Chức năng:

- Chức năng cơ học:

+ Che chở cho phôi thai chống những sốc phát sinh từ môi tr ờng ngoài.

+ Cho phép thai cử động tự do.

+ Làm cho thai không dính vào màng ối.

- Chống khô ráo cho thai.

- Giữ cân bằng l ợng n ớc trong phôi thai.

2 Tói no·n hoµng, niÖu nang, d©y rèn

2.1 Tói no·n hoµng

- Ph¸t sinh tõ néi b× & ® îc phñ ngoµi bëi trung b× tói

no n hoµng.·n chÝn

- Khoang èi ph¸t triÓn  Nã dµi ra & th«ng víi ruét

- T¹o huyÕt & t¹o m¹ch, sau tho¸i triÓn & biÕn ®i

2.2 NiÖu nang

- Ph¸t sinh tõ néi b×, ph¸t triÓn vµo cuèng ph«i

- Kh«ng ph¸t triÓn, tham gia t¹o bµng quang & d©y ch»ng rèn - bµng quang

- Cuèng ph«i s¸t nhËp víi

cuèng no n hoµng ·n chÝn  d©y

2.3 D©y rèn

- Trung bì lá nuôi đội lá nuôi lên 

những nhung mao đệm.

- Lúc đầu có trên khắp mặt trứng, sau

chỉ phát triển nơi trông về màng

rụng rau  phần rau thuộc con.

Lá nuôi Lá nuôi Trục RAu

tế bào hợp bào liên kết thai

3.1.1 Sự phát triển của màng đệm và sự tạo ra phần

rau thuộc phôi thai

xung quanh nhung mao =

khoảng gian nhung mao

(chứa máu mẹ).

Lá nuôi Lá nuôi Trục RAu

tế bào hợp bào liên kết thai

Khoảng gian Lớp Lớp RAU nhung mao đặc xốp Mẹ

tö cung

Mµng rông rau

Mµng rông trøng

3.1.2 Sù ph¸t triÓn cña néi m¹c tö cung vµ sù

t¹o ra phÇn rau thuéc mÑ