Bình luận về vai trò của Hiến pháp trong hệ thống nguồn luật của Hoa Kỳ so với Hiến pháp trong hệ thống nguồn luật của các nước thuộc dòng họ pháp luật Châu Âu lục địa

Hiến pháp là một văn bản pháp luật đặt biệt trong hệ thống pháp luật, tác động sâu sắc đến cách thức tổ chức quyền lực nhà nước, đời sống kinh tế xã hội của mỗi quốc gia. Mỗi bản Hiến pháp được ban hành đều chứa đựng tinh hoa của nền lập pháp, đánh dấu một bước ngoặt mới của mỗi dân tộc. Trong lịch sử nhân loại, Hiến pháp Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, Hiến pháp Cộng hòa Pháp, Hiến pháp Cộng hòa Liên bang Đức là một trong những bản Hiến pháp tiêu biểu, có sức ảnh hưởng to lớn đối với các quốc gia khác. Để đạt được giá trị như vậy, trước hết những bản Hiến pháp này phải có một vị trí, vai trò nhất định trong hệ thống nguồn luật của quốc gia mình. Với chủ đề “Anhchị hãy bình luận về vai trò của Hiến pháp trong hệ thống nguồn luật của Hoa Kỳ so với Hiến pháp trong hệ thống nguồn luật của các nước thuộc dòng họ pháp luật Châu Âu lục địa”, bài tập học kỳ này sẽ làm rõ vai trò đó và so sánh vai trò đó trong các hệ thống nguồn luật khác nhau.

A MỞ ĐẦU

Hiến pháp là một văn bản pháp luật đặt biệt trong hệ thống pháp luật, tác động sâu sắc đến cách thức tổ chức quyền lực nhà nước, đời sống kinh tế xã hội của mỗi quốc gia Mỗi bản Hiến pháp được ban hành đều chứa đựng tinh hoa của nền lập pháp, đánh dấu một bước ngoặt mới của mỗi dân tộc Trong lịch sử nhân loại, Hiến pháp Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, Hiến pháp Cộng hòa Pháp, Hiến pháp Cộng hòa Liên bang Đức là một trong những bản Hiến pháp tiêu biểu, có sức ảnh hưởng to lớn đối với các quốc gia khác Để đạt được giá trị như vậy, trước hết những bản Hiến pháp này phải có một vị trí, vai trò nhất định trong hệ

thống nguồn luật của quốc gia mình Với chủ đề “Anh/chị hãy bình luận về vai

trò của Hiến pháp trong hệ thống nguồn luật của Hoa Kỳ so với Hiến pháp trong hệ thống nguồn luật của các nước thuộc dòng họ pháp luật Châu Âu lục địa”, bài tập học kỳ này sẽ làm rõ vai trò đó và so sánh vai trò đó trong các

hệ thống nguồn luật khác nhau

B NỘI DUNG

I Những vấn đề cơ bản về Hiến pháp

1 Khái niệm Hiến pháp

Theo nghĩa nội dung, Hiến pháp là tổng thể các quy phạm và nguyên tắc

cơ bản, quan trọng nhất về tổ chức quyền lực nhà nước, bao gồm các nội dung như hình thức nhà nước, phân công, phối hợp giữa các cơ quan nhà nước, mối quan hệ giữa cơ quan nhà nước và công dân Ngoài ra, Hiến pháp còn được hiểu

là luật gốc, tức là các quy phạm và nguyên tắc gốc sẽ được cụ thể hóa thành các quy phạm và nguyên tắc pháp luật phái sinh Nói một cách rõ ràng hơn, Hiến pháp quy định tổ chức quyền lực, hình thức hoạt động của các cơ quan trong việc ban hành các văn bản pháp luật Như vậy, Hiến pháp là hệ thống các quy phạm, nguyên tắc gốc, cơ bản và quan trọng nhất về giới hạn quyền lực nhà nước và bảo vệ quyền con người, quyền công dân

Theo nghĩa hình thức, Hiến pháp cũng được xem xét dựa trên hai yếu tố: quy trình soạn thảo, sửa đổi Hiến pháp đặc thù, giá trị hiệu lực pháp lý tối cao của Hiến pháp Quy trình soạn thảo đặc thù, giá trị tối cao của Hiến pháp xuất phát từ bản chất của Hiến pháp với nghĩa là đạo luật gốc quy định sự giới hạn quyền lực nhà nước, quy định giới hạn quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp Tuy nhiên, đặc tính hình thức của Hiến pháp không có giá trị với Hiến pháp bất thành văn, nó không có quy trình soạn thảo, sửa đổi đặc thù so với các đạo luật thường Như vậy, Hiến pháp là hệ thống các quy phạm, nguyên tắc được soạn thảo, sửa đồi theo một quy trình đặc biệt, có giá trị pháp lý cao nhất, được bảo

vệ thông qua cơ chế bảo hiến

Từ những phân tích trên, có thể đưa ra khái niệm về Hiến pháp như sau: Hiến pháp là hệ thống các quy phạm, nguyên tắc gốc, cơ bản và quan trọng nhất

về giới hạn quyền lực nhà nước và bảo vệ quyền con người, quyền công dân, được soạn thảo, sửa đồi theo một quy trình đặc biệt, có giá trị pháp lý cao nhất, được bảo vệ thông qua cơ chế bảo hiến 1

2 Đặc điểm của Hiến pháp

Xét về bản chất, Hiến pháp vừa là văn bản pháp lý của Nhà nước, vừa là bản khế ước mang trong mình nó ý chí chung của xã hội Vì vậy, khi nói đến Hiến pháp, chúng ta phải nhìn nhận về đặc điểm của nó

2.1 Tính cơ bản

Hiến pháp là đạo luật cơ bản của Nhà nước Tính cơ bản của Hiến pháp trước hết thể hiện ở chỗ, Hiến pháp không điều chỉnh mọi loại quan hệ xã hội hiện hữu mà chỉ điều chỉnh những quan hệ chủ đạo nhất, chính yếu nhất, có tính nguyên tắc và tính nền tảng nhất Hiến pháp phản ánh, bảo đảm, bảo vệ những lợi ích sống còn của các lực lượng xã hội làm nền tảng pháp lý cho đường lối chính trị chủ đạo để phát triển đất nước và xã hội

Tính cơ bản của Hiến pháp cũng có ý nghĩa rằng, Hiến pháp là nền tảng pháp lý, căn cứ chủ đạo đối với việc ban hành toàn bộ các văn bản pháp lý khác

của Nhà nước, là cơ sở định hướng hoạt động của các cơ quan nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội cũng như hành vi và ý thức pháp luật của công dân Vì vậy, Hiến pháp là văn bản có giá trị pháp lý cao nhất, tất cả các văn bản khác đều phải phù hợp với Hiến pháp

2.2 Tính chính trị

Hiến pháp phản ánh tính chất của những quan hệ được Hiến pháp điều chỉnh Điều này thể hiện tính chính trị của Hiến pháp Tính chính trị của Hiến pháp phụ thuộc trước hết vào đặc điểm của đường lối chính trị đất nước, đặc điểm của hệ thống chính trị, tổ chức của quyền lực nhà nước Ở mỗi quốc gia khác nhau, tính chính trị của Hiến pháp thường phụ thuộc vào vai trò của các đảng chính trị trong xã hội cũng như của các chế định dân chủ trực tiếp quan trọng như chế độ bầu cử, trưng cầu ý dân, vị trí của các tổ chức xã hội

2.3 Tính tư tưởng hệ

Hiến pháp hầu hết đều mang trong nội dung của nó một hệ tư tưởng nhất định Tính tư tưởng hệ đó được thể hiện thông qua các nguyên tắc được Hiến pháp ghi nhận, trong những quy phạm mang tính định hướng mục tiêu và cương lĩnh hoặc thậm chí Hiến pháp xác định một cách rõ ràng một hệ tư tưởng chủ đạo Có thể nói, bất kỳ bản Hiến pháp nào cũng đều có vị trí dẫn dắt quan trọng đối với nhận thức của những người lãnh đạo quốc gia và đối với công dân Đó chính là giá trị tư tưởng của nó

2.4 Tính tiến bộ

Những bản Hiến pháp có giá trị to lớn trong quá trình đấu tranh chống chế

độ chuyên chế, giành độc lập dân tộc, đề cao phẩm giá con nguời, các quyền về

tự do cá nhân, là công cụ hữu hiệu bậc nhất bảo vệ quyền lợi của nhân dân Điều này tạo nên tính dân chủ của nhà nước tư sản và nhà nước xã hội chủ nghĩa, tạo nên sự khác biệt với nhà nước chủ nô và nhà nước phong kiến Sở dĩ như vậy vì nhà nước chủ nô và phong kiến có bản chất là duy trì sự bất công trong xã hội, bóc lột một cách dã man người dân trong xã hội đó, quyền lực nhà nước thuộc

về một người hoặc một nhóm người Trái lại, hiến pháp mang tính tiến bộ, quy định giá trị pháp lý cao nhất của một nhà nước Hai cái với hai bản chất trái ngược nhau thì không thể cùng tồn tại, cùng được công nhận Hiến pháp không thể tồn tại trong nhà nước chủ nô và phong kiến khi mà hai nhà nước này xây dựng mô hình nhà nước trung ương tập quyền với sự bất bình đẳng trong xã hội Hiến pháp chỉ bắt đầu xuất hiện khi giai cấp tư sản nắm chính quyền

3 Vai trò của Hiến pháp đối với mỗi quốc gia

Trước hết, Hiến pháp, cũng như bản thân quyền lực nhà nước, luôn luôn

là cơ sở pháp lý của toàn xã hội nhằm ghi nhận và thể hiện những lợi ích tương hợp của các tầng lớp xã hội, lợi ích chung của nhân dân, dân tộc Cùng với đó, Hiến pháp là sự ghi nhận các giá trị như tự do, công bằng, bình đẳng, dân chủ, nhân quyền, chủ nghĩa cá nhân, chủ nghĩa tập thể, chủ nghĩa dân tộc Sự phát triển của văn minh nhân loại đã góp phần chuẩn hoá và kết tinh các giá trị xã hội giúp các quốc gia lựa chọn các giá trị ưu tiên trên con đường phát triển của mình Hiến pháp mỗi quốc gia khi được ban hành đều thể hiện vai trò sau đây:

Thứ nhất, Hiến pháp hợp pháp hoá ở mức cao nhất cơ sở tồn tại của một

chế độ xã hội, chế độ nhà nước, một trật tự các quan hệ xã hội Hiến pháp nào cũng vậy, dù tốt hay xấu, dân chủ hay phi dân chủ, đều có chức năng bảo đảm tính hợp pháp cao nhất cho chế độ xã hội và chế độ nhà nước, xác định địa vị pháp lý chung nhất của cá nhân, của tập thể

Thứ hai, Hiến pháp quy định cơ sở xuất phát điểm và định hướng cho quá

trình phát triển và hoàn chỉnh các chế định pháp lý, tạo khuôn khổ pháp lý chung cho toàn bộ hệ thống pháp luật Những quy định về mục tiêu phát triển đất nước, những bảo đảm pháp lý cho quyền và tự do của con người và công dân

có khả năng định hướng cho hoạt động của Nhà nước và hành vi của cá nhân, làm cơ sở chung cho việc bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp và chính đáng của cá nhân và tập thể

Thứ ba, Hiến pháp ổn định hoá các quan hệ xã hội Bản thân Hiến pháp là

văn bản có tính ổn định cao, do vậy khả năng của nó trong việc bảo đảm sự ổn

định của các quan hệ xã hội, các thiết chế chính trị và Nhà nước cũng như các định chế xã hội là rất lớn

Như vậy, Hiến pháp là văn kiện chính trị - pháp lý quan trọng, là nhân tố bảo đảm sự ổn định chính trị - xã hội và chủ quyền của quốc gia, phản ánh thực trạng của Nhà nước, thể hiện bản chất dân chủ, tiến bộ của mỗi Nhà nước và chế

độ Đây là luật cơ bản của một nước, thể hiện ý chí và nguyện vọng của tuyệt đại đa số nhân dân, là nền móng xác định thể chế chính trị ưu việt, cách thức tổ chức, hoạt động của bộ máy nhà nước và bảo vệ các quyền con người, quyền công dân Không những vậy, Hiến pháp còn khẳng định tính chính danh của Nhà nước, là sự biểu hiện tập trung nhất ý chí của dân tộc, kỷ cương của đất nước, ghi nhận những thành quả cách mạng mà nhân dân các nước đã đạt được trong các thời kỳ lịch sử

Đối với nhân dân của mỗi quốc gia, Hiến pháp tạo lập một nền dân chủ thực sự để mọi người dân có thể tự do bày tỏ tư tưởng, ý kiến và quan điểm về các vấn đề của đất nước và chính bản thân mình mà không sợ hãi, bị đàn áp hay trừng phạt Đây cũng chính là tiền đề để khai mở và phát huy trí tuệ, năng lực của mọi cá nhân trong xã hội, cũng như để phòng, chống lạm quyền và tham nhũng Thông qua Hiến pháp, các quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, đảm bảo, được thực hiện một cách đầy đủ nhất phù hợp với các chuẩn mực chung của cộng đồng quốc tế, cũng như các cơ chế cho phép mọi người dân có thể sử dụng để bảo vệ các quyền của mình khi bị vi phạm, củng cố, tạo lập sự ổn định và phát triển của đất nước, qua đó, giúp người dân thoát khỏi sự đói nghèo

II Bình luận về vai trò của Hiến pháp trong hệ thống nguồn luật của Hoa Kỳ so với Hiến pháp trong hệ thống nguồn luật của các nước thuộc dòng họ pháp luật châu Âu lục địa

1 Vai trò của Hiến pháp trong hệ thống nguồn luật của Hoa Kỳ

1.1 Hoàn cảnh ra đời của Hiến pháp Hoa Kỳ

Năm 1783, sau Chiến tranh Cách mạng, cả nước Mỹ bước vào một giai đoạn bất ổn về tình hình thương mại và chính trị

Về chính trị, 13 thuộc địa của Anh đầu tiên tạo ra chính quyền trung ương

với quyền lực thấp kém dưới những Điều khoản Hợp bang, với Quốc hội là cơ quan duy nhất Lúc ấy, Quốc hội được thành lập theo các điều khoản này thiếu quyền lực để các bang hợp tác với nhau để giải quyết các vấn đề của quốc gia Quốc hội không có quyền đánh thuế, và vì không có cơ quan hành pháp và tư pháp, Quốc hội phải dựa vào các chính quyền tiểu bang để thi hành các luật lệ được phê chuẩn Các chính quyền này đôi khi không thi hành các luật lệ đó

Về thương mại, Quốc hội không có quyền cao hơn các bang trong vấn đề

thuế quan giữa các bang Các điều khoản cần có sự đồng thuận nhất trí từ các bang trước khi được sửa đổi và quyền của các bang thường được xem trọng hơn

là quyền liên bang Bên cạnh đó, mỗi bang điều hành công việc của mình theo lợi ích của mình mà không quan tâm đến nhu cầu của nền cộng hòa Các bang lưu hành hàng chục đồng tiền khác nhau, hầu hết các đồng tiền này có giá trị rất nhỏ Các bang láng giềng đánh thuế hàng nhập khẩu của nhau Anh quốc từ chối nối lại các kênh thương mại vốn từng giúp các thuộc địa này phát triển kinh tế rất nhiều Các cơ quan lập pháp của bang từ chối không trả những khoản nợ trong Chiến tranh Cách mạng Có thể nhận thấy Quốc hội thường không phát huy được vai trò của mình, không thể điều tiết thương mại giữa các bang hay đánh thuế các bang hay người dân và Quốc hội dường như chỉ là một tập hợp các đại diện của 13 bang độc lập

Hơn thế nữa, thời điểm bấy giờ đã xuất hiện một số cuộc nổi loạn Năm

1786, ở miền Tây bang Massachusetts, hàng trăm nông dân đã tham gia cuộc nổi loạn của Đại úy Danel Shays chống chính quyền bang Quân đội bang cuối cùng đã dẹp được cuộc nổi loạn của Shays Những chính khách hàng đầu như George Washington, James Madison và Alexander Hamilton bắt đầu bàn đến việc thiết lập hào bình, kỷ cương bằng cách xây dựng một chính phủ quốc gia vững mạnh theo một hiến pháp mới Tháng 9/1786, đại diện của năm bang đã họp tại Hội nghị Annapolis, bang Maryland Họ đề xuất các bang cử ra các đại biểu đi họp ở Philadelphia và xem xét việc sửa đổi các Điều khoản Hợp bang

Sau khi thảo luận, hội nghị này phê chuẩn một dự án để sửa đổi Điều khoản Hợp bang ngày 21/2/1787 12 tiểu bang (trừ Rhode Island) nhận lời mời

và gửi các đại biểu vào tháng 5/1787 Mục đích tổ chức hội nghị này là để đề xuất các tu chính án vào Điều khoản Hợp bang, nhưng Hội nghị đã đổi ý và bắt đầu việc phác thảo một Hiến pháp Họ biểu quyết giữ bí mật các cuộc bàn cãi và tiến hành việc tạo ra một chính quyền mới Kết quả của Hội nghị này là một Hiến pháp phác thảo và cần được sự phê chuẩn của 9 tiểu bang để có hiệu lực Ngày 17/9/1787, bản Hiến pháp được hoàn tất tại Philadelphia, và chính phủ mới được thành lập vào ngày 4/3/1789, sau các cuộc tranh luận sôi nổi về việc phê chuẩn hiến pháp trong các tiểu bang Và Hiến pháp Hoa Kỳ năm 1787 được thừa nhận rộng rãi là bản hiến pháp thành văn đầu tiên trong lịch sử nhân loại 2

1.2 Hiến pháp Hoa Kỳ 1787 – biểu tượng của nền độc lập

Như đã phân tích, Hiến pháp của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ năm 1787 được coi là bản hiến pháp thành văn đầu tiên trong lịch sử lập hiến hiện đại

Theo René David, Hiến pháp Hoa Kỳ không chỉ là bản hiến chương chính trị mà còn là văn kiện sáng lập quốc gia, dựa trên ý tưởng của trường phái luật

tự nhiên và là bản hiến pháp đã đưa vào thực tiễn khái niệm về thỏa ước xã hội 3

2 The Constitution of the United States of America with Explanatory Notes (được dịch và xuất bản bằng

tiếng Việt với sự đồng ý và hỗ trợ về tài chính của Phòng Thông tin – Văn hóa, Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Hà Nội), Nxb Hồng Đức, Hà Nội – 2004, tr.10.

Giáo sư Satanford Levinson ở Đại học Texas khái quát rằng sự tôn kính đối với Hiến pháp trở thành khía cạnh trung tâm của truyền thống chính trị Mỹ Bản Hiến pháp, cùng với Quốc kỳ và Tuyên ngôn độc lập được coi là “bộ ba thánh thần” của “tôn giáo dân sự” của nước Mỹ 4

Giáo sư Thomas C Grey ở Đại học Stanford cũng nhận định: “Ngay từ thời điểm nó được phê chuẩn, người Mỹ đã coi Hiến pháp của Hợp chủng quốc không chỉ là một phương tiện pháp lý mà còn là một biểu tượng có tính chất thần thánh Cùng với Quốc kỳ, nó là vật tổ của chúng ta” 5

Từ nhận định của các học giả trên, ta có thể thấy rằng Hiến pháp Hoa Kỳ như một văn bản có sứ mệnh xác lập chế độ mới thay thế chế độ cũ và coi nó như là một bản khế ước xã hội của nhân dân Chính vì vậy mà người ta gắn Hiến pháp Hoa Kỳ với sự kiện lập quốc và coi đó là biểu tượng của nền độc lập Đây cũng chính là đặc trưng tạo nên sự khác biệt giữa vị trí, vai trò của Hiến pháp Hoa Kỳ với Hiến pháp của các quốc gia khác

1.3 Những nội dung cơ bản thể hiện vai trò của Hiến pháp trong hệ thống nguồn luật của Hoa Kỳ

Hiến pháp Hoa kỳ được soạn thảo bởi học giả - chính trị gia James Madison vào năm 1787 Bản Hiến pháp gồm bảy điều và 27 Tu chính án, là một văn kiện sống còn, tồn tại song song với lịch sử phát triển của nước Mỹ Hiến pháp Hoa Kỳ đã được nghiên cứu, trích dẫn, và được sử dụng như một mô hình cho các Hiến pháp của các quốc gia trên thế giới Đây là một văn kiện được xây dựng từ bốn lĩnh vực chủ chốt: pháp luật, lịch sử, chính trị và văn hóa – xã hội 6

3 Rene David and Johne C Brierley, Major Legal Systems in the World Today, London Steven & Sons,

1985, at 439.

4 Satanford Levinson, Constitutional Faith, New Jersey: Princeton University Press, 1988, at 11.

5 Thomas C Grey, The Constitution as Scripture, 37 Stanford Law Review, at 17.

6 GS.TS Wendy N Duong (2013), “Tổng quan về Hiến pháp Hoa Kì”,

https://cungviethienphap.wordpress.com/2013/02/04/tong-quan-ve-hien-phap-hoa-ky-gs-wendy-duong/?.

Thứ nhất, trong lĩnh vực luật pháp, các nhà soạn thảo Hiến pháp Hoa Kỳ

quy định Hiến pháp là “bộ luật tối cao của đất nước” và được hình thành như một quy định cho xã hội Quy định đó bắt buộc các cá nhân và chính phủ phải tuân theo quyền lực tối cao nhất của pháp luật.Từ tính chất đó, Hiến pháp được coi là nền tảng để xây dựng các đạo luật thông thường khác Mọi đạo luật thông thường đều nhằm để cụ thể hoá các chế định, quy phạm của Hiến pháp, và vì vậy, không được trái với Hiến pháp Khi Hiến pháp được thay thế hoặc sửa đổi, các đạo luật có những quy định trái hoặc còn thiếu so với nội dung của Hiến pháp đều phải được thay thế hoặc sửa đổi theo Hoa Kỳ cũng thiết lập cơ chế bảo hiến để ngăn chặn các hành vi vi hiến Mô hình bảo hiến Hoa Kỳ, còn được gọi là mô hình bảo hiến phi tập trung, trao quyền bảo hiến cho tất cả các tòa án,

mà thẩm quyền cuối cùng là Tòa án Tối cao Điều này tạo ra tính thống nhất của

hệ thống pháp luật Hoa Kỳ

Thứ hai, về lịch sử, Hiến pháp chính là tác phẩm nghiên cứu học thuật

của những người sáng lập nên nước Mỹ, đại diện cho các tiểu bang, và, do đó,

đã tồn tại hơn 200 năm trong lịch sử Hoa kỳ Văn kiện tiên quyết đi trước Hiến pháp là Bản Tuyên ngôn độc lập của nước Mỹ và Điều khoản Hợp bang Tại Hội nghị Lập hiến năm 1787, các đại biểu quyết định sửa đổi, thay thế Điều khoản Hợp bang bằng cách soạn thảo bản Hiến pháp Các nhà sáng lập và soạn thảo Hiến pháp Mỹ được coi như các kiến trúc sư chính trị và pháp lý của đất nước, vì họ đã đặt nền móng cho việc xây dựng luật pháp và lý thuyết cộng hòa

Thứ ba, trong lĩnh vực chính trị, Hiến pháp thiết lập cấu trúc cơ bản của

chính phủ Mỹ Trở lại thời điểm trước khi có Hiến pháp, Hiến chương Liên hợp bang có thể coi là văn bản có giá trị pháp lý cao nhất Tuy nhiên, một trong những “tử huyệt” của Hiến chương Liên hợp bang là nó không trao cho nhà nước Liên hợp bang quyền hạn tách bạch lẫn tính cưỡng chế cần có ở một bộ máy trung ương Quốc hội là cơ quan duy nhất, với những thẩm quyền có được,

cơ quan này hầu hết đều chia sẻ cùng chính quyền các tiểu bang Do mỗi bang

có chủ quyền độc lập nên Quốc hội không thể áp đặt ý chí lên chính quyền bang khi có sự xung đột thẩm quyền

Hiến pháp 1787 đã khắc phục hạn chế này bằng cách kiến tạo một nhà nước trung ương sở hữu quyền lực tối cao, chia quyền lực nhà nước trung ương thành 3 bộ phận gồm lập pháp, hành pháp và tư pháp Ba cơ quan này đại diện cho ba nhánh quyền lực nhà nước với thẩm quyền tuyệt đối trên toàn lãnh thổ quốc gia nhưng chỉ trong phạm vi ứng với chức năng của chúng

Cụ thể, Điều I Hiến pháp quy định nhánh lập pháp (legislative branch) với chức năng làm luật (law-making) có hiệu lực trên toàn nước Mỹ Điều II trao cho nhánh hành pháp (executive branch) trách nhiệm bảo vệ và phục vụ xã hội dựa trên thẩm quyền thực thi luật pháp (law enforcement) Điều III quy định chức năng giải thích luật (interpretation of laws) thuộc về nhánh tư pháp (judicial branch); đồng thời xuất phát từ truyền thống án lệ (case law) thừa hưởng từ Anh quốc, Tòa án cũng có quyền làm luật thông qua các phán quyết trong những vụ việc mà luật ban hành bởi Quốc hội không quy định rõ ràng hoặc chưa điều chỉnh Tuy nhiên, việc chuyên môn hóa công quyền và phân chia trách nhiệm đối với cơ quan nhà nước chỉ là một nửa của nguyên tắc phân quyền Mục đích của việc trao cho ba nhánh lập pháp, hành pháp, tư pháp địa vị ngang bằng và độc lập là tạo ra cơ chế kiềm chế và đối trọng giữ ba nhánh quyền lực nhằm đảm bảo mỗi trong các cơ quan có đủ năng lực để thực hiện quyền kiểm soát hoạt động của hai cơ quan còn lại, qua đó hạn chế quyền lực của chúng, tránh tình trạng tập trung quyền lực vào một cơ quan 7

Thực tiễn lịch sử Hoa Kỳ hơn hai thế kỷ qua cho thấy hệ thống tam quyền phân lập trong bộ máy nhà nước vẫn hoạt động hiệu quả và ổn định

Thứ tư, trong lĩnh vực văn hóa – xã hội, Hiến pháp thể hiện nét đặc trưng

cho văn hóa Mỹ, một xã hội mà người dân tự quyết định cho chính mình Theo những người sáng lập nước Mỹ, thì Hiến pháp tiêu biểu cho chủ quyền nhân dân nhằm hạn chế quyền lực của chính phủ và khẳng định quyền tự do cá nhân cho nhân dân (đây là ý chính của 10 Tu chính án đầu tiên thêm vào Hiến pháp, được gọi là “Tuyên ngôn Nhân quyền”, cũng là tác phẩm của Madison)

7 Trương Tự Minh (2014), “5 nguyên tắc nền tảng làm nên Hiến pháp Hoa Kỳ (phần 1)”,