Một số giải pháp giúp học sinh lớp 5 làm tốt các dạng bài toán chia số thập phân

+ Môn Toán giúp học sinh nhận biết những mối quan hệ về số lượng vàhình dạng của thế giới hiện thực, nhờ đó mà học sinh có phương pháp nhậnthức một số mặt ở thế giới xung quanh và biết c

+ Môn Toán giúp học sinh nhận biết những mối quan hệ về số lượng vàhình dạng của thế giới hiện thực, nhờ đó mà học sinh có phương pháp nhậnthức một số mặt ở thế giới xung quanh và biết cách hoạt động có hiệu quảtrong đời sống

+ Môn Toán góp phần rất quan trọng trong việc rèn luyện phương phápsuy nghĩ , phương pháp suy luận, phương pháp giải quyết vấn đề, nó gópphan phát triển trí thông minh, cách suy nghĩ độc lập, linh hoạt, sáng tạo, nóđóng góp vào việc hình thành các phẩm chất cần thiết và quan trọng của conngười lao động như cần cù, cẩn thận có ý chí vượt khó khăn, làm việc có kếhoạch

- Bậc tiểu học được xác định là bậc học nền tảng, thế nên nền tảng cóvững chắc thì hiệu quả đào tạo các bậc học trên mới đạt yêu cầu Muốn xâydựng nền tảng vững chắc ở bậc tiểu học thì người giáo viên phải có ý thứcbồi dưỡng kiến thức cơ bản đạt chuẩn cho từng môn học quy định trongchương trình Trong đó môn toán là môn đòi hỏi kiến thức cơ bản phải đạtchuẩn rất cao, nhất là đối với các phép toán với số thập phân

- Trong bốn phép tính cộng, trừ, nhân, chia của toán học thì phép tínhchia là khó nhất, dễ sai nhất đối với học sinh Phép chia khó vì phép chia kếthợp cả phép trừ và phép nhân, trong một bài toán học sinh phải kết hợp cả baphép tính chia, nhân và trừ nhẩm một cách thành thạo thì mới có thể làmđúng

- Phép chia với số thập phân thì càng khó hơn vì nó có 4 trường hợp “

Chia một số thập phân cho một số tự nhiên”, “Chia một số tự nhiên cho một số tự nhiên mà thương tìm được là một số thập phân” , “ Chia một số

tự nhiên cho một số thập phân” , “ Chia một số thập phân cho một số thập phân” cho nên khi chia học sinh thường lẫn lộn từ trường hợp này sang

trường hơp khác vì thế dẫn đến bài toán sai Đó là ly do mà tôi chon đề tài :

Một số giải pháp giúp học sinh lớp 5 làm tốt các dạng bài toán chia số thập phân”

2 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài

a Mục tiêu của đề tài

Nghiên cứu đề tài này nhằm tìm hiểu thực trạng khả năng làm phéptính chia với số thập phân ở lớp 5/2, từ đó đưa ra những biện pháp giúp họcsinh tính toán tốt các bài toán chia về số thập phân ở lớp 5 Trên cơ sở đónhằm nâng cao kết quả học tập, đồng thời tiếp tục học lên các lớp trên và vậndụng thiết thực vào thực tế cuộc sống

b Nhiệm vụ của đề tài

- Nghiên cứu cơ sở lý luận của các biện pháp vận dụng phương phápđổi mới để nâng cao hiệu quả dạy học Toán ở lớp 5/2 Trọng tâm là các phéptính về chia số thập phân

- Khảo sát thực trạng về nội dung đề tài

- Đề xuất những giải pháp nghiên cứu áp dụng vào việc dạy học Toán

về chia số thập phân nhằm nâng cao chất lượng hiệu quả học tập

3 Đối tượng nghiên cứu

Nhìn chung kết quả môn toán ở lớp tôi chưa cao, nhất là khả năng làmtoán chia về số thập phân Vì vậy để giúp học sinh làm tốt các phép tính chia

về số thập phân tôi tập trung nghiên cứu đặc điểm sinh lý và những yếu tốtâm lý, môi trường sống, học hỏi kinh nghiệm, tổ chức lựa chọn các phươngpháp phù hợp dể giúp học sinh làm tốt các bài toán có phép tính chia về sốthập phân

4 Phạm vi nghiên cứu

Một số giải pháp giúp học sinh lớp 5/2 trường tiểu học Trần Thị Bưởi

làm tốt các dạng bài toán chia số thập phân

5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lí luận

- Phương pháp điều tra quan sát

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

NỘI DUNG

I Cơ sở thực tiễn

1.1 Một số đặc điểm tâm sinh lý học sinh

Đối với tâm lý lứa tuổi học sinh Tiểu học các em vẫn còn thích chơi vàthích học các môn hát nhạc, mỹ thuật, thể dục thủ công vì các môn này họcsinh ít phải tư duy mà có thể vừa học vừa chơi Do đó khi học môn toán đòi

hỏi phải tư duy nhiều thì các em dẽ chán nản, rất ít học sinh chịu khó tìm racách làm, nhất là với các phép tính về số thập phân, hơn nữa các bài toánthường là những con số nên dễ dẫn đến sự đơn điệu, nhàm chán Mà theonguyên lý giáo dục “Học đi đôi vơí hành”, có thực hành nhiều thì các kiếnthức các em lĩnh hội được trên ghế nhà trường các em sẽ dễ dàng vận dụngvào thực tiễn cuộc sống, giải quyết tốt các vấn đề thường gặp trong cuộcsống Nhất là đối với các kiến thức về số thập phân sẽ giúp học sinh vậndụng rất nhiều trong cuộc sống hàng ngày.

Nhà bác học Mĩ, G.Polia đã nói “ Sự kích thích tốt nhất cho việc họctập là sự thích thú” Để tránh gây sự nhàm chán cho các em khi làm các phéptính với các con số thập phân, để giúp học sinh học tập một cách sáng tạo,tích cực, chủ động trong học tập thì người giáo viên cần tạo không khí giaotiếp thuận lợi giữa thầy và trò bằng cách điều khiển hoạt động của từng cánhân học sinh và tập thể học sinh Tốt nhất là tổ chức các tình huống có vấn

đề đòi hỏi có sự dự đoán, sự tranh luận của học sinh Những tình huống đócần phù hợp với trình độ học sinh Cần biết dẫn dắt học sinh tự tìm cách tính,tìm ra cái mới để mỗi ngày mỗi trưởng thành

1.2 Mục tiêu, yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học Toán 5.

Theo định hướng chung của phương pháp dạy học Toán 5 là dạy họctrên cơ sở tổ chức và hướng dẫn các hoạt động học tập tích cực, chủ động,sáng tạo của học sinh Giáo viên phải tổ chức, hướng dẫn cho học sinh hoạtđộng học tập với sự trợ giúp đúng mức và đúng lúc của SGK Toán 5 và các

đồ dùng dạy học Toán, để từng học sinh (hoặc từng nhóm học sinh) tự pháthiện và giải quyết vấn đề của bài học, tự chiếm lĩnh nội dung đó theo nănglực cá nhân của học sinh

Toán 5 kế thừa và phát huy các phương pháp dạy học Toán đã sử dụngtrong giai đoạn các lớp 1, 2, 3, 4 đồng thời tăng cường sử dụng các phươngpháp dạy học giúp học sinh tự nêu các nhận xét, các quy tắc, các công thức ởdạng khái quát hơn (so với lớp 4) Đây là cơ hội tiếp tục phát triển năng lựctrừu tượng hóa, khái quát hóa trong học tập môn Toán ở đầu giai đoạn cáclớp 4, 5; tiếp tục phát triển khả năng diễn đạt và tập suy luận của học sinhtheo mục tiêu môn Toán ở lớp 5

Đổi mới phương pháp dạy học Toán 5 là nhằm nâng cao chất lượng họctập của học sinh hiện nay Vì kiến thức học lớp 5 là cơ sở cho các em tiếp tụchọc lên Trung học cơ sở dễ dàng hơn Vận dụng phương pháp đổi mới đểhình thành cho học sinh kỹ năng tính toán năng động, phát huy tính sáng tạotrong học tập Học sinh sẽ khắc sâu được kiến thức lâu bền có hệ thống chặtchẽ để tiếp tục học lên lớp trên và sâu xa hơn nữa là tạo nguồn nhân lực cho

địa phương cho xã hội vì đây sẽ là những người có óc sáng tạo và làm việcnăng động.

1.3 Vị trí – Nhiệm vụ – Mục tiêu môn Toán lớp 5

- Vị trí: Môn Toán có một hệ thống kiến thức cơ bản và những phương

thức rất cần thiết cho đời sống sinh hoạt và lao động Những kiến thức kỹnăng Toán học là những công cụ cần thiết để học các môn khác và ứng dụngtrong thực tiễn Toán học có khả năng to lớn trong giáo dục học sinh và nhiềumặt: phát triển tư duy logic, bồi dưỡng, phát triển những năng lực trí tuệ (trừutượng hóa, khái quát hóa, phân tích – tổng hợp, chứng minh…) nó còn giúphọc sinh phương pháp suy nghĩ, làm việc, góp phần giáo dục những phẩmchất, đức tính tốt đẹp của người lao động

- Nhiệm vụ: Giáo dục Toán học là một bộ phận của giáo dục Tiểu học.

Do đó môn Toán có nhiệm vụ góp phần vào việc thực hiện nhiệm vụ và mụctiêu của bậc học, đó là : Trang bị cho học sinh một hệ thống kiến thức và kỹnăng cơ bản, cần thiết cho việc học tiếp tục hoặc đi vào cuộc sống lao động.Thông qua việc làm trên, bước đầu phát triển năng lực trừu tượng hóa – kháiquát hóa, phân tích – tổng hợp biết vận dụng kiến thức vào các hoạt độngthiết thực trong đời sống, từng bước hình thành rèn luyện phương pháp và tácphong làm việc khoa học, phát triển hợp lý, phù hợp với tâm lý của từng lứatuổi các khả năng suy luận

- Mục tiêu dạy chia số thập phân :

+ Bước đầu nhận biết 4 dạng chia số thập phân

+ Biết chia các dạng số thập phân và vận dụng thành thạo vào tính toántrong học tập và trong cuộc sống

2 Khó khăn

Lớp 5/2 do tôi chủ nhiệm đa số học sinh phần lớn là con em của hộkinh doanh, buôn bán, phải đi làm thuê sinh sống, thiếu sự quan tâm chămsóc của gia đình đặc biệt là việc học tập của các em, hằng ngày chỉ cố côngvào việc tìm kế sinh nhai Các em tiếp thu bài chậm mà hay chóng quên

Tư duy của học sinh Tiểu học đang trong quá trình hình thành và phát

triển còn ở trong giai đoạn " Tư duy cụ thể " đó việc nhận thức các kiến thức

toán học trừu tượng là vấn đề khó Nhưng các phép tính liên quan đến sốthập phân đòi hỏi các em phải dựa trên những cái đã biết, cái đã học để suyluận tìm ra kiến thức mới Khi hình thành các phép tính chia số thập phâncho đến nay chưa tìm được mô hình chúng minh nên quy tắc còn mang tính

áp đặt

3 Các nguyên nhân

- Hơn nữa do các phép tính với số thập phân các em mới chỉ được học

ở lớp 5 nên khi làm bài các em cần phải tư duy mới làm được nên học sinhthường chán nản, làm biếng thường các em giải qua loa cho xong chuyện

Các em làm các phép tính hay lẫn lộn quy tắc này áp dụng cho phéptính kia hay đạt tính không chính xác

Ví dụ : Khi làm tính chia số thập phân các em hay áp dụng lẫn lộn giữa

các phép tính Chia số thập phân cho số tự nhiên, Chia số tự nhiên cho số thậpphân…

Yêu cầu bài toán : Thực hiện đặt tính 95,2 : 68 ( SGK Toán 5 trang 64)Đối với bài này các em phải thực hiện chia phần nguyên hết rồi chia phầnthập phân, nhưng do áp dụng quy tắc lộn nên các em thêm số 0 vào số chia vànhư vậy là các em làm sai

952 680

III Giải pháp

Các phép tính liên quan đến số thập phân được vận dụng nhiều cácdạng toán ở chương trình lớp 5 như : Số đo thời gian, toán chuyển động đều,hình học, tìm tỉ số phần trăm … và phép tính chia có liên quan rất nhiều đếnnhững dạng toán này vì thế khi dạy các trường hợp chia số thập phân tôi dạy

kĩ giúp học sinh nắm chắc kiến thức từng trường hợp

1 Dạy cho học sinh nắm căn bản bốn dạng chia số thập phân.

1.1 : Dạy “ Chia một số thập phân cho một số tự nhiên”

- Học sinh đọc ví dụ 1: ( SGK Toán 5 trang 63)

- Giáo viên tóm tắt lên bảng 8,4m

?Hỏi : Tìm mỗi đoạn dây dài bao nhiêu mét ta làm như thế nào ?

Học sinh : lấy 8,4 m : 4

Bước 1: Giáo viên nêu vấn đề 8,4 : 4 = ? (m)

Bước 2: Hướng dẫn giải quyết vấn đề

Hỏi : Để bài toán này về dạng chia một số tự nhiên cho một số tự nhiêncác em cần làm gì? ( Đổi 8,4m = 84 dm)

Học sinh thực hiện chia

8 4 4

4 21 (dm)

0

Yêu cầu học sinh đổi 21 dm = 2,1m

- Giáo viên đặt tính, hướng dẫn học sinh tính

8, 4 4 8 chia 4 được 2 ,viết 2 ;

4 2,1 (m) 2 nhân 4 bằng 8 ; 8 trừ 8 bằng 0 , viết 0 0 - Viết dấu phẩy vào bên phải 2

Hạ 4 ; 4 chia 4 được 1 , viết 1 ;

- 1 nhân 4 bằng 4 ; 4 trừ 4 bằng 0 , viết 0

Giáo viên vừa nói vừa thực hiện phép tính

- Học sinh nghe và ghi nhớ

Hỏi : Các em có nhận xét gì về cách thực hiện phép chia 8,4 : 4 = ? mHọc sinh nêu :

+ Đặt tính như số tự nhiên

+ Chia phần nguyên ( 8 ) của số bị chia (8,4) cho số chia (4)

+ Viết dấu phẩy vào bên phải 2 ở thương

+ Tiếp tục lấy 4 ở phần thập phân của số bị chia cho 4 ở số chia

Ví dụ 1: 72,58 : 19 = ? ( SGK Toán 5 trang 64)

- Học sinh thực hiện cá nhân vào bảng con

72 ,58 19

- Học sinh nhìn vào 2 bài toán trên bảng trả lời:

+ Chia phần nguyên của số bị chia cho số chia.

+ Viết dấu phẩy vào bên phải thương đã tìm được trước khi lấy chữ số đầu tiên ở phần thập phân của số bị chia để tiếp tục thực hiên phép chia.

+ Tiếp tục chia với từng chữ số ở phần thập phân của số bị chia.

- Nhiều em đọc lại và học thuộc trước khi tổ chức cho học sinh bướcsang phần luyện tập

1.2 : Dạy “ Chia một số tự nhiên cho một số tự nhiên mà thương tìm được là một số thập phân”

- Sau khi học sinh đọc ví dụ 1 ( SGK toán 5 trang 65 )

Hỏi : để tìm cạnh của sân hình vuông ta làm như thế nào ?

Học sinh : lấy 27 m : 4

Giáo viên nêu vấn đề : 27 : 4 = ? (m )

- Học sinh thực hiện chia

27 4

3 6

Hỏi : Như các em đã học thì còn chia nữa được không? ( Không chiađược vì 3 không chia được cho 4)

Giáo viên nói: Như các em đã học ở lớp dưới thì bài toán chia đến đây

là xong, nhưng các em đã được học số thập phân thì các em phải thực hiệnchia tiếp bằng cách viết dấu phẩy sau số 6 ở thương và thêm 0 vào sau số 3

để thực hiện chia tiếp

27 4 27 chia 4 được 6 , viết 6 ;

30 6,75 6 nhân 4 bằng 24 , 27 trừ 24 bằng 3 , viết 3 .

20

0 Để chia tiếp , ta viết dấu phẩy vào bên phải 6

và viết thêm chữ số 0 vào bên phải 3 được 30

30 chia 4 được 7 , viết 7 ;

7 nhân 4 bằng 28 , 30 trừ 28 bằng 2 , viết 2

Viết thêm chữ số 0 vào bên phải 2 được 20

20 chia 4 được 5 , viết 5 ;

5 nhân 4 bằng 20 ; 20 trừ 20 bằng 0 , viết 0 Giáo viên vừa thực hiện phép chia vừa hướng dẫn từng bước

Học sinh quan sát, lắng nghe

- Giáo viên đưa ví dụ 2 ; 43 : 52 = ?

Hỏi : Các em có nhận xét gì về phép tính này?( Số bị chia nhỏ hơn sốchia)

- Giáo viên yêu cầu học sinh dựa trên kiến thức số thập phân bằng nhau

để tìm số thập phân bằng với 43

- Học sinh nêu : 43 = 43,0

- Giáo viên : Như vậy ta có phép chia 43,0 : 52 = ?

Hỏi : Phép chia 43,0 : 52 có dạng nào ta đã học ? ( Dạng chia một sốthập phân cho một tự nhiên)

- Học sinh thực hiện chia ( đối với những học sinh khá, giỏi) Còn nhữnghọc sinh trung bình yếu giáo viên theo dõi hường dẫn, giúp đỡ

+ Nếu còn dư ta lại viết thêm vào bên phải số dư mới một chữ số 0 rồi tiếp tục chia và có thể cứ làm như thế mãi.

Giáo viên nói thêm cho học sinh nắm tránh làm sai khi chia số thậpphân

Chia một số tự nhiên cho một số tự nhiên mà thương là một số thậpphân có hai trường hợp:

- Thứ nhất là số bị chia lớn hơn số chia như ở ví dụ 1 ta chia số tựnhiên cho số tự nhiên nếu dư ta tiếp tục chia như ta đã rút ra ghi nhớ

- Thứ hai là số bị chia nhỏ hơn số chia như ở ví dụ 2 thì ta đưa về chia

số thập phân cho số tự nhiên

1.3 : Dạy “ Chia một số tự nhiên cho một thập phân”

- Giáo viên tổ chức cho học sinh tính rồi so sánh kết quả theo nhóm:Nhóm 1 : 25 : 4 và ( 25 x 5 ) : ( 4 x 5)

Hỏi : Nhận xét gì về kết quả hai biểu thức các em vừa tính ?

- Ba nhóm nêu kết quả và nhận xét ( Kết quả của hai biểu của mỗinhóm có kết quả bằng nhau )

Hỏi : Vậy khi nhân số bị chia và số chia cùng một số khác 0 thì thươngnhư thế nào? ( Thương không thay đổi)

Ví dụ 1: Gọi 1 em đọc ( SGK toán 5 trang 69)

Hỏi : Để tính chiều rộng mảnh vườn ta làm như thế nào?

Giáo viên nói : với mỗi bài chia một số thập phân cho một số tự nhiên

ta phải chuyên như vậy thì rất lâu và phức tạp nên ta có thể đặt tính như sau

570 9, 5

- Giáo viên vừa đặt tính vừa hướng dẫn:

+ Ta thấy phần thập phân của số chia ( 9,5 ) có một chữ số, ta viết thêmmột chữ số 0 vào phải số bị chia (57 ) được 570, đồng thời ta bỏ dấu phẩy ở

Yêu cầu lớp quan sát nhận xét và nêu cách tính :

Học sinh nhận xét : Phần thập phân của số chia ( 8,25) có hai chữ số taviết thêm vào bên phải số bị chia( 99) hai chữ số 0 được 9900 và bỏ dấuphẩy ở số chia ( 8,25) được 825

Lớp tự chia vào bảng con

Học sinh nhìn vào 2 ví dụ đã làm và nêu:

+ Chia một số thự nhiên cho một số thập phân ta đếm xem có bao nhiêu chữ số ở phần thập phân của số chia thì viết thêm vào bên phải số bị chia bấy nhiêu chữ số 0.

+ Bỏ dấu phẩy ở số chia rồi thực hiện phép chia như chia các số tự nhiên.

- Học sinh đọc ghi nhớ nhiều lần, tuyên dương những em thuộc bàingay tại lớp

1.4 : Dạy “ Chia một số thập phân cho một số thập phân”

- Học sinh đọc ví dụ 1 ( SGK toán 5 trang 71)

Hỏi : Để tìm 1 dm cân nặng bao nhiêu ki-lô-gam ta làm như thế nào?Học sinh : lấy 23,56 kg : 6,2

- Giáo viên nêu vấn đề : 23,56 : 6,2 = ? (kg)

Yêu cầu học sinh nhân số bị chia và số chia cho 10

và bỏ dấu phẩy ở số chia (6,2) được 62

Hỏi : Các em nhìn phép tính 235,6 : 62 nhận xét đây là dạng nào của

phép chia số thập phân? ( Dạng chia một số thập phân cho một số tự nhiên).

Học sinh thực hiện phép chia