Tên sáng kiến: Áp dụng phương pháp thực nghiệm vào bài “Các hiện tượng bề mặt của chất lỏng” Vật lí 10.. Các hình thức kiểm tra kết quả học tập của HS chủ yếu là đánh giá sự ghi nhớ của
Trang 1CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
MÔ TẢ SÁNG KIẾN
Mã số: ….
1 Tên sáng kiến: Áp dụng phương pháp thực nghiệm vào bài “Các hiện tượng bề mặt của
chất lỏng” Vật lí 10
(Trần Thị Thanh Tuyền, Cao Thị Xuân Thảo, @THPT Nguyễn Thị Định)
2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến
Đổi mới phương pháp dạy học, bộ môn Vật lí, chương trình lớp 10
3 Mô tả bản chất của sáng kiến
3.1 Tình trạng giải pháp đã biết
Trong những năm qua, mặc dù đã được tiếp cận các phương pháp dạy học tích cực
nhưng việc nắm vững vận dụng chúng vẫn còn hạn chế Cũng chính vì thế nên giáo viên vẫn
chủ yếu lệ thuộc vào tiến trình các bài học được trình bày trong sách giáo khoa, chưa chủ động thiết kế tiến trình kiến thức phù hợp với phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực Khả năng khai thác sử dụng thiết bị, tài liệu bổ trợ trong hoạt động dạy học trên lớp và tự học ở nhà của HS còn hạn chế, chưa đạt hiệu quả GV còn lúng túng, sợ không kịp thời gian do HS không hoàn thành các hoạt động được giao trong giờ học Cho nên mặc dù có cố gắng nhưng việc sử dụng phương pháp dạy học tích cực hiện nay còn hạn chế, chưa kết hợp được sự đánh giá của GV và sự tự đánh giá của HS trong quá trình dạy học
Các hình thức kiểm tra kết quả học tập của HS chủ yếu là đánh giá sự ghi nhớ của HS mà chưa đánh giá được khả năng vận dụng sáng tạo, kỹ năng thực hành, năng lực giải quyết vấn
đề của HS nên chưa tạo động lực cho đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức dạy học
Từ những vấn đề trên, chúng tôi đã mạnh dạn vận dụng phương pháp dạy học theo phương pháp thực nghiệm để phát huy tốt năng lực của học sinh THPT
3.2 Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến
3.2.1 Mục đích của giải pháp
Trang 2- Phát huy tính tích cực của HS, tạo hứng thú trong học tập thông qua các thí nghiệm nghiên cứu hoặc quan sát các hiện tượng, các sự kiện diễn ra xung quanh để HS có thể tự phát hiện kiến thức mới về thế giới tự nhiên
- Thông qua hoạt động nhóm sẽ tăng cường tính đoàn kết giữa các HS trong lớp, phát huy ý thức giúp đỡ lẫn nhau trong việc học của học sinh
- Rèn cho HS năng lực đặt và giải quyết vấn đề cũng như kĩ năng giao tiếp, kĩ năng trình bày vấn đề trước tập thể
- Nâng cao chất lượng giảng dạy, đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học cũng như đổi mới kiểm tra đánh giá
- Nâng cao chất lượng sinh hoạt nhóm chuyên môn đồng thời chia sẻ kinh nghiệm giảng dạy cùng đồng nghiệp
3.2.2 Nội dung của giải pháp
1 Nội dung kiến thức cần xây dựng trong bài.
- Mô tả được thí nghiệm về hiện tượng căng bề mặt, nêu được ý nghĩa và đơn vị đo của hệ số căng bề mặt, vận dụng được công thức giải bài tập liên quan
- Mô tả được thí nghiệm hiện tượng dính ướt và hiện tượng không dính ướt, sự tạo thành mặt khum của bề mặt chất lỏng ở sát thành bình chứa nó trong hai trường hợp dính ướt và không dính ướt
- Mô tả được thí nghiệm về hiện tượng mao dẫn, vận dụng giải thích một số hiện tượng vật lí trong tự nhiên
- Phát huy tối đa tính hợp tác trong hoạt động nhóm để giải quyết vấn đề
2 Chuẩn kiến thức, kĩ năng và một số năng lực có thể được phát triển
- Về kiến thức
- Mô tả được thí nghiệm về hiện tượng căng bề mặt; Nói rõ được phương, chiều và độ lớn
của lực căng bề mặt Nêu được ý nghĩa và đơn vị đo của hệ số căng bề mặt
- Mô tả được thí nghiệm về hiện tượng dính ướt và hiện tượng không dính ướt; mô tả được
sự tạo thành mặt khum của bề mặt chất lỏng ở sát thành bình chứa nó trong trường hợp dính ướt và không dính ướt
- Mô tả được thí nghiệm về hiện tượng mao dẫn
- Về kĩ năng
Trang 3- Vận dụng được công thức tính lực căng bề mặt để giải các bài tập.
- Vận dụng được công thức tính độ chênh của mức chất lỏng bên trong ống mao dẫn so với
bề mặt chất lỏng bên ngoài ống để giải các bài tập đã cho trong bài
- Vận dụng hiện tượng mao dẫn để giải thích một số hiện tượng vật lí trong tự nhiên
- Về hình thành và phát triển năng lực chung (đính kèm phụ lục 1)
+ Năng lực tự học, phát hiện và giải quyết vấn đề, sáng tạo.
+ Năng lực giao tiếp và hợp tác
+ Sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông
3 Kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy học
- Đánh giá bằng nhận xét: Thông qua quan sát, trao đổi và các sản phẩm học tập của học
sinh, giáo viên có thể nhận xét, đánh giá được sự tích cực, tự lực và sáng tạo của học sinh trong học tập
- Đánh giá kết quả học tập của học sinh: Căn cứ vào các mức độ yêu cầu mức độ câu hỏi
và bài tập, giáo viên có thể xây dựng các câu hỏi, bài tập tương ứng để kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh
4 Tiến trình dạy học
- Tiến trình bài được dạy trong 2 tiết, được thiết kế như sau:
Tiết 1: I HIỆN TƯỢNG CĂNG BỀ MẶT CỦA CHẤT LỎNG
Giai đoạn 1: Người nông dân đang phơi lúa, khi trời mưa, người ta dùng những tấm bạt để đậy lúa , khi giặt quần áo ta bỏ xà phòng vào thì nước thấm nhanh vào quần áo Vì sao lại có những hiện tượng trên?
Giai đoạn 2: Giáo viên hướng dẫn học sinh dựa vào kinh nghiệm bản thân đưa ra giả thuyết hiện tượng căng bề mặt của chất lỏng.
Giai đoạn 3: Dự đoán đặc điểm các hiện tượng trên.
Giai đoạn 4: Tiến hành thí nghiệm kiểm tra lại dự đoán ban đầu.
Giai đoạn 5: Vận dụng kiến thức giải thích các hiện tượng trong tự nhiên.
Nội dung: Tìm hiểu hiện tượng căng bề mặt của chất lỏng (đính kèm phụ lục 2)
Hướng dẫn của giáo viên Hoạt động học sinh
Nội dung 1 Thí nghiệm ( 10 phút)
- GV dẫn dắt để mô tả thí nghiệm hiện tượng - HS giải quyết vấn đề cần nghiên cứu qua
Trang 4căng bề mặt của chất lỏng.
- GV gợi ý để HS giải thích được thí nghiệm
Nội dung 2 Lực căng bề mặt ( 7 phút)
- GV dẫn dắt để học sinh xác định được
phương, chiều công thức tính độ lớn lực căng
bề mặt, ý nghĩa hệ số căng bề mặt
Nội dung 3 Thí nghiệm xác định hệ số
căng bề mặt của chất lỏng ( 18 phút)
- Chia nhóm tiến hành thí nghiệm
Nội dung 4 Vận dụng (5 phút)
việc tiến hành thí nghiệm như hình 37.2 SGK trang 198
- Học sinh biết giải thích kết quả thí nghiệm
- Ở nội dung này, học sinh xác định được
kiến thức về phương, chiều và công thức tính
độ lớn lực căng bề mặt, nắm được ý nghĩa hệ
số căng bề mặt
- Ở nội dung này, phát huy tính tích cực của học sinh, tính tập thể rất cao, tự phân chia nhiệm vụ, biết xử lí số liệu để thu được kết quả chính xác
- Vận dụng được kiến thức để giải thích các hiện tượng vật lí trong tự nhiên
Tiết 2: HIỆN TƯỢNG DÍNH ƯỚT, HIỆN TƯỢNG KHÔNG DÍNH ƯỚT, HIỆN
TƯỢNG MAO DẪN
Giai đoạn 1: Giáo viên đưa ra một số hiện tượng liên quan vấn đề cần nghiên cứu Cây có thể hút được nước và dưỡng chất để nuôi cây, giọt sương đọng trên lá vào sáng sớm,
….
Giai đoạn 2: Giáo viên hướng dẫn học sinh dựa vào kinh nghiệm bản thân đưa ra giả thuyết hiện tượng dính ướt, không dính ướt, mao dẫn.
Giai đoạn 3: Dự đoán đặc điểm các hiện tượng trên.
Giai đoạn 4: Tiến hành thí nghiệm kiểm tra lại dự đoán ban đầu.
Giai đoạn 5: Vận dụng kiến thức giải thích các hiện tượng trong tự nhiên.
Trang 5Nội dung: Tìm hiểu hiện tượng dính ướt, không dính ướt và hiện tượng mao dẫn (đính kèm phụ lục 3)
Hướng dẫn của giáo viên Hoạt động học sinh
- Theo dõi, hướng dẫn học sinh tiến hành thí
nghiệm
- Nhận xét, đánh giá kết quả thí nghiệm
- Rút ra các nội dung chính của vấn đề đặt ra
- Yêu cầu học sinh cho ví dụ về hiện tượng
trong tự nhiên có liên quan và giải thích
- Chia nhóm hoạt động để tiến hành các thí nghiệm theo hình 37.4, 37.5, 37.7 SGK trang
200, 201
- Ghi nhận được kết quả hiện tượng, đưa ra nhận xét về đặc điểm mỗi hiện tượng
- Vận dụng kết quả giải thích các hiện tượng trong tự nhiên
3.3 Khả năng áp dụng của giải pháp
Áp dụng phương pháp thực nghiệm sẽ góp phần đem lại hứng thú cho HS qua đó nâng cao chất lượng giảng dạy Qua thực nghiệm ở các lớp 10, chúng tôi nhận thấy nếu có
sự phối hợp đồng bộ, nhịp nhàng giữa GV và HS trong việc áp dụng phương pháp thực nghiệm để dạy học chắc chắn sẽ đem lại niềm vui, sự yêu thích môn học cho HS dù bài đó
có nằm ở phần nội dung cuối của SGK
3.4 Hiệu quả, lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được
Qua thực tế giảng dạy, chúng tôi nhận thấy việc đổi mới phương pháp dạy học đã đem lại những hiệu quả rất khả quan:
- Những kiến thức đã được HS tiếp thu, tìm tòi gắn liền với thực nghiệm, gắn liền với thực tế của cuộc sống cho nên HS hứng thú, sôi nổi hơn trong tiết học Từ đó, HS nắm vững kiến thức, ghi nhớ bài tốt hơn và có thể vận dụng kiến thức đã học vào trong đời sống
- Thông qua làm việc nhóm, HS hòa đồng hơn, tình đoàn kết trong tập thể lớp được nâng cao
- Rèn luyện được kĩ năng giao tiếp, kĩ năng thuyết trình trước tập thể cho HS
- Tạo mối quan hệ gần gũi, thân thiện giữa GV và HS, giữa HS và HS
- HS yêu thích nghiên cứu khoa học từ đó cải tiến được chất lượng giảng dạy dù bài học có ở phần đầu SGK hay phần cuối SGK
3.5 Tài liệu kèm theo
- Phiếu đánh giá kết quả học tập theo phương pháp thực nghiệm
Trang 6- Các phụ lục đính kèm (Phụ lục 1, 2, 3)
Bến Tre, ngày 17 tháng 3 năm 2018