SKKN ứng dụng CNTT xây dựng tư liệu dạy học môn địa lý lớp 10

Tuy nhiên, để ứng dụng CNTT một cách hiệu quả nhằm đổi mới PPDH theo hướng tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh, giáo viên còn gặp phải nhiều khó khăn, đặc biệt là thiếu nguồn cơ

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:

" ỨNG DỤNG CNTT XÂY DỰNG TƯ LIỆU DẠY HỌC MÔN ĐỊA

LÝ LỚP 10"

MỞ ĐẦU

Tổ chức Văn hoá - khoa học và giáo dục Liên Hợp Quốc (UNESCO) chính thức đưa ra thành chương trình trước ngưỡng cửa của thế kỷ XXI và UNESCO dự đoán sẽ có sự thay đổi nền giáo dục một cách căn bản do ảnh hưởng của CNTT

chúng ta có thể tạo nên những tranh ảnh động, bản đồ động, hay những đoạn phim mô tả các quá trình, hiện tượng địa lý một cách sinh động, chính xác, dễ hiểu Các phần mềm này có thể cho phép chúng ta chỉnh sửa hay thiết kế lại những tranh ảnh, bản đồ có sẵn để phù hợp với những kiến thức phức tạp, với nhiều mục đích dạy học khác nhau

Tuy nhiên, để ứng dụng CNTT một cách hiệu quả nhằm đổi mới PPDH theo hướng tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh, giáo viên còn gặp phải nhiều khó khăn, đặc biệt là thiếu nguồn cơ sở dữ liệu là các tranh ảnh, bản đồ, phim ở dạng kĩ thuật số một cách có hệ thống theo từng bài

Xuất phát từ những lý do trên, tôi đã chọn đề tài: “Ứng dụng công nghệ thông tin xây dựng tư liệu dạy học địa lý lớp 10 ban cơ bản” để nghiên cứu nhằm mục đích nâng cao chất lượng dạy và học môn địa lý trên cơ sở khai thác hệ thống các nguồn tư liệu hỗ trợ

PHẦN NỘI DUNG ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀO XÂY DỰNG TƯ LIỆU DẠY HỌC ĐỊA LÝ LỚP 10 BAN CƠ BẢN

I Quy trình xây dựng tư liệu dạy học địa lí

Cấu trúc của bộ tư liệu dạy học bao gồm hệ thống tranh ảnh, hệ thống sơ đồ, hệ

thống mô hình, các VideoClip, bài giảng điện tử

Khi đã nghiên cứu các nguồn cung cấp tư liệu và cách khai thác các tư liệu từ Encarta, Internet, Db – Map và một số phần mềm phục vụ dạy học Địa lý, chúng ta phải sắp xếp các tư liệu đó thành một hệ thống giúp giáo viên và học sinh dễ dàng khai thác,

sử dụng

Để có một hệ thống tư liệu được sắp xếp hợp lý, chúng ta cần phải tiến hành các bước sau:

* Nghiên cứu tài liệu: Xem xét thật kĩ nội dung các bài học Nghiên cứu, phát hiện những gì còn thiếu, những gì SGK chưa đề cập tới, từ đó tìm cách bổ sung bằng các tư liệu hỗ trợ nhằm hoàn chỉnh nhận thức cho học sinh

* Chọn lọc tư liệu : Khi đã xác định được những nội dung còn thiếu trong SGK, chúng ta cần tìm hiểu xem nên sử dụng đến những tư liệu hỗ trợ nào thì phù hợp nhất, hiệu quả và hữu ích nhất cho bài học

* Tra cứu tư liệu: Sau khi đã xác định được các tư liệu cần tìm, chúng ta cần tiến hành tìm kiếm các tư liệu trong các phần mềm và trên một số trang web đã giới thiệu Các tư liệu tìm kiếm rất phong phú do đó cần phải có sự chọn lọc sao cho hợp lý và sát với nội dung bài dạy nhất

* Thiết kế hệ thống:

Các tư liệu sau khi tìm kiếm được lưu lại trong đĩa CD Đĩa CD chứa đựng các nội dung được sắp xếp theo một hệ thống như sau:

Hồ sơ tư liệu dạy học bao gồm các thư mục:

• “Tranh ảnh”: Trong thư mục này lại có các thư mục nhỏ mang tên nội dung của từng bài, chứa các file ảnh cần thiết cho mỗi bài

• “Bản đồ”: Hệ thống các bản đồ phục vụ cho từng bài dạy cụ thể

• “Biểu đồ”: Hệ thống các biểu đồ được xây dựng phục vụ cho một số bài dạy

• Sơ đồ:

• “Video”: Các Video liên quan đến một số bài học

• “Giáo án điện tử”: Một số giáo án mẫu được soạn dựa trên nguồn tư liệu

II Các công cụ xây dựng tư liệu dạy học địa lí 10 ban cơ bản

1 Internet

Để nội dung của Website dạy học địa lý lớp 10 - Ban KHTN thêm đa dạng và phong phú thì bên cạnh việc khai thác tư liệu từ sách báo, tạp chí, từ các phần mềm thì Internet cũng

là một phương tiện tìm kiếm, khai thác thông tin một cách hữu hiệu Hiện nay, mạng Internet cung cấp cho chúng ta rất nhiều công cụ hữu ích để tìm kiếm và một số trang Web còn cho phép tải các chương trình, phần mềm miễn phí Mạng Internet còn là nơi để

ta giao lưu, trao đổi và cập nhật thông tin hàng ngày

* Tìm kiếm thông tin

Các trang Web tìm kiếm có hiệu quả và thường được sử dụng:

+ www.nationalgeographic.com

+ www.vinasek.com

+ www.gso.gov.vn

+ www.vietrade.gov.vn

+ www.fao.org.vn

*Down load

- Văn bản: Nhấn Menu File/Save as (ghi cả trang đang xem) sau đó chọn thư mục cần ghi vào trong hộp thoại hiện lên, ghi tên tương ứng

- Hình ảnh: Nhấn chuột phải vào hình ảnh và ghi vào máy, chọn Save Picture as, các thao tác chọn thư mục và ghi tên tương tự như ghi văn bản

- Video, Flash: Chọn đoạn Video, Flash cần tải, nhấn chọn Download (tải xuống)/ chọn Save/ chọn đường dẫn để ghi vào/ OK

Để tạo ảnh đưa vào Web, có thể sử dụng ảnh chụp, quét ảnh đưa về dạng số bằng scanner sau đó sử dụng các phần mềm xử lý ảnh

2 Phần mềm Microsoft Encarta Encylopedia 2007

Encarta 2007 là một kho tài nguyên kiến thức lớn để tra cứu những loại thông tin dưới hình thức truyền thông đa phương tiện : từ phim video, hình ảnh động animation, hình ảnh tĩnh (picture) đến bản đồ (map – có cả bản đồ tĩnh và bản đồ động) Encarta thực sự kết hợp được những thông tin mới và trọn vẹn với những công cụ mạnh mẽ mang tính đầy đủ sáng tạo cho phép tiết kiệm thời gian cho việc tìm kiếm thông tin và dành nhiều thời gian cho học tập

Khởi động chương trình: nhấn Start / Program Microsoft / Reference / Encarta

Các thao tác tìm kiếm, lưu trữ :

* Khai thác các bản đồ và hình ảnh

Sau khi tìm kiếm được các hình ảnh, bản đồ, chúng ta có thể chuyển chúng thành các file ảnh và lưu trữ lại, sau đó có thể sử dụng các file ảnh này thiết kế bài giảng, trình chiếu trên Powerpoint Cách tiến hành như sau:

- Khởi động Encarta

- Gõ tên địa danh vào find và nhấn Enter

- Chọn địa danh trong danh sách phía dưới

- Nhấn chuột phải vào vùng trên bản đồ và chọn copy Map

* Khai thác các Video Clip

khác phục vụ giảng dạy Muốn lấy được các file video trên đĩa, thực hiện như sau:

C / Program / Microsoft / Encarta / 2007 contents / LO4 ADXRC / DSC chọn lấy các File

và Copy

Khai thác các bảng số liệu

Để khai thác các bảng dữ liệu thống kê Chọn Statistics – Country Statistics Chương trình xuất hiện như sau:

Bước 1: Chọn Chosse Statistics, xuất hiện bảng số liệu thống kê

Bước 2: Chọn một chỉ tiêu thống kê tại cửa sổ bên phải chọn một bảng thống kê bên trái bằng cách nháy đúp chuột xuất hiện bảng chỉ tiêu thống kê

Bước 3: Muốn Copy bảng thống kê này sang Excel để lưu làm cơ sở dữ liệu hoặc xây dựng các biểu đồ, bản đồ ta thực hiện các bước sau:

Kích chuột phải, chọn Whole table / nhấn Ok

Từ Start chọn Programs / Microsoft Excel vào Edit / Paste

Bước 4: Làm sạch bảng số liệu

Vào Edit / nhấn Copy và tiếp tục vào Edit / chọn Pase Special, xuất hiện hộp thoại, kích chọn vào Values / nhấn Ok, ta sẽ được bảng số liệu như mong muốn Từ bảng số liệu này giáo viên có thể vẽ các biểu đồ cho những mục đích giảng dạy của mình

3 Khai thác và xây dựng bản đồ bằng phần mềm MapInfo

MapInfo là công cụ khá hữu hiệu để tạo ra và quản lý một cơ sở dữ liệu địa lý trên máy tính cá nhân, là một phần mềm tương đối gọn nhẹ và dễ sử dụng Đặc biệt, dùng cho mục đích giảng dạy và thành lập các bản đồ chuyên đề và phân tích trong địa lý

* Các bước thành lập bản đồ MapInfo

Cũng giống như phương pháp truyền thống, quá trình biên tập và thành lập bản đồ bằng máy tính nói chung và phần mềm MapInfo nói riêng đều trải qua các bước sau đây :

- Bước 1: Lập kế hoạch biên tập bản đồ

- Bước 2: Xây dựng cơ sở dữ liệu

- Bước 3: Liên kết dữ liệu và kiểm tra

- Bước 4: Phân tích và xử lý

- Bước 5: Trình bày các kết quả

2 Xõy dựng biểu đồ trờn Microsoft Excel

Chương trỡnh Microsoft Excel giỳp giỏo viờn dễ dàng thành lập cỏc loại biểu

đồ để biểu hiện một cỏch trực quan cỏc số liệu thống kờ về sự vật, hiện tượng, quỏ trỡnh kinh tế xó hội

Xõy dựng cỏc biểu đồ phục vụ giảng dạy địa lý lớp 10

10

0

20

30

40

50

60

70

300

200

100

80

60

40

0 20

I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII

BIểU Đồ THể HIệN TƯƠNG QUAN NHIệT ẩM

CủA KHí HậU Hà NộI

Nhiệt độ t Lượng mưa p

Tháng mưa P >100 mm

Tháng khô P < 2t

Chỉ số phát triển GDP theo giá so sánh 1994

phân theo khu vực kinh tế

90

95

100

105

110

115

120

1990 1992 1994 1996 1998 2000 2002

Năm

%

Nông, lâm nghiệp và thuỷ sản Công nghiệp

và xây dựng Dịch vụ

3 Phần mềm SID 1.0

Đặc điểm của phần mềm SID 1.0 là hệ rỗng, cỏc cõu hỏi do giỏo viờn đưa vào trong thư mục “Tri thức” và lưu vào bộ nhớ mỏy tớnh Giỏo viờn tự lập thang điểm cho cỏc cỏch trả lời Vỡ vậy phần mềm này là một cơ sở cho mụn học sử dụng nhiều mục đớch khỏc

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

Năm

Cơ cấu giá trị sản xuất ngành chăn nuôi

thời kỳ 1990 - 2002

Các ngành chăn nuôi khác Sản phẩm không qua giết thịt Gia cầm

Gia súc

Cơ cấu dân số phân theo thành thị và nông thôn

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

1990 1995 2000 2003

Năm

%

Nông thôn Thành Thị

nhau tuỳ yêu cầu cụ thể của người sử dụng Giáo viên có thể sử dụng trong công tác kiểm tra đánh giá học sinh

4 Ứng dụng phần mềm Adobe Photoshop để chỉnh sửa ảnh

Các tranh ảnh sưu tầm có thể có những nội dung không hoàn toàn sát với yêu cầu của bài học Ví dụ: Các bản đồ lấy từ Internet có quá nhiều địa danh bằng tiếng Anh, hay mức độ chi tiết quá cao Chúng ta có thể sử dụng chương trình Photoshop để chỉnh sửa lại

ảnh cho phù hợp với nội dung bài học bao gồm: cắt một phần của ảnh, chỉnh sửa độ sáng

của ảnh, tạo độ nét của ảnh, thay đổi các màu trong ảnh, quay ảnh

5 Ứng dụng HTvideo Editor biên tập các đoạn Video clip

HTvideo Editor là phần mềm cho phép cắt, ghép, lồng tiếng, nhập chữ biên tập những đoạn phim phù hợp với nội dung bài học, đồng thời có thể biên tập những hình ảnh tĩnh thành các đoạn video cho bài học trở nên sinh động và hiệu quả hơn

6 Khai thác phần mềm PowerPoint kết hợp với nguồn tư liệu thiết kế bài giảng Địa lý lớp 10

PowerPoint là phần mềm trình diễn linh hoạt trong bộ Microsoft Office, cho phép thực hiện hầu hết các yêu cầu minh hoạ trong giảng dạy Địa lý và rất dễ sử dụng

Trong PowerPoint giáo viên có thể tạo ra một tập tin trình diễn đa phương tiện – nghĩa là có thể đưa vào bài giảng các tranh ảnh, bản đồ, biểu đồ, sơ đồ, lát cắt, hình vẽ, phim phù hợp để tạo được hiệu quả cao cho bài giảng Đồng thời, với việc áp dụng các dạng minh hoạ động cho các nội dung trình chiếu làm cho bài giảng thêm sinh động, thu hút người học

Với ưu thế này, việc sử dụng PowerPoint để thiết kế bài giảng Địa lý sẽ mang lại hiệu quả cao trong giảng dạy, một điều mà không phải bất cứ phần mềm nào cũng có thể thực hiện được

6.1 Những yêu cầu cơ bản khi thiết kế bài giảng Địa lý bằng PowerPoint

Để đạt hiệu quả cao khi thiết kế bài giảng Địa lý bằng PowerPoint phải đảm bảo một số yêu cầu sau:

Khi thiết kế các bài giảng địa lý bằng Powerpoint phải chú ý một số các yêu cầu sau:

giảng vào các Slide mà trình bày theo hướng tinh giảm và biểu tượng hoá nội dung, tận dụng các lợi thế của Powerpoint

 Không nên đổi màu cho mỗi trang trình diễn nếu không thay đổi mục tiêu bài giảng bởi vì nếu chúng ta sử dụng những màu sắc rực rỡ, đồ hoạ vui nhộn sẽ làm học sinh mất tập trung vào bài giảng

nên dùng các kiểu chữ rườm rà, khó đọc hay quá nhiều font chữ trong một trang trình bày

chọn cẩn thận, nếu không chúng sẽ gây phân tán sự chú ý hoặc tạo nên những quá trình

tư duy lệch lạc cho học sinh

6.2 Những tiện ích của PowerPoint trong thiết kế bài giảng

a Khởi động PowerPoint

Nhấn nút Start / Chọn Programs / Chọn PowerPoint (hoặc kích đúp chuột vào biểu tượng PowerPoint trên màn hình)

b Nhập văn bản, định dạng, hiệu chỉnh văn bản

- Cách nhập văn bản: Có 2 cách nhập văn bản:

+ Nhập văn bản vào các mẫu có sẵn, ta chọn File / New / Design Template và nhập văn bản vào phần mặc định trong trang mẫu

+ Nếu lựa chọn trang trắng, chọn Slide Layout từ phần trình bày trắng

- Định dạng Font chữ: Chọn đoạn văn bản cần định dạng, tô đen đoạn văn bản, mở thực đơn Format, chọn Font

- Chọn Font chữ trong danh sách Font, kiểu chữ trong Font Style, chọn cỡ chữ trong Size, chọn màu trong color, nhấn OK

- Định dạng màu nền cho các Slide: Mở thực đơn Format / Background / chọn màu nền tại ô Background Fill Nếu nhấn nút Apply to all, màu nền được chọn sẽ áp dụng cho tất cả các Slide trong file trình chiếu

c Chèn các đối tượng đồ hoạ

* Chèn hình ảnh minh hoạ: Chọn Insert / Picture / From file / chọn file ảnh cần chèn / nhấn Insert

* Chèn một sơ đồ:

- Từ lệnh Insert / New Slide / Slide Layout / Orgraniation / OK

- Gõ tiều đề vào phần giữ chỗ trong trang chiếu Nhấn chuột vào biểu tượng sơ đồ

tổ chức để nhập nội dung, sau khi xong nhấp Yes

* Chèn một bản đồ: Từ các bản đồ được thành lập từ các chương trình (MapInfo, Db- Map) hay các bản đồ có sẵn trong các phần mềm tra cứu, có thể bằng cách Copy từ các chương trình này và dán trực tiếp vào PowerPoint

* Chèn các biểu đồ, bảng biểu:

Các biểu đồ bảng biểu có thể lấy từ Excel hoặc thành lập trực tiếp từ PowerPoint Đối với các biểu đồ được lấy từ Excel, ta thực hiện lệnh Copy thông thường và khi đưa sang PowerPoint chọn Edit / Pase hoặc nhấn tổ hợp phím Ctrl – V

* Chèn các đoạn Video Clip và âm thanh vào trang trình chiếu:

- Chọn Insert / Object / Video clip / OK

- Từ Insert clip (sau khi có biểu tượng camera), chọn Video for Windows, xuất hiện hộp thoại Open / chọn thư mục chèn và file chèn

Khi trình bày bài giảng có chèn Video clip thì phim đó phải được coi là file liên quan, nếu copy file trình diễn thì phải copy file phim kèm theo

- Cách chèn âm thanh cũng tương tự như trên: Insert / Movies and Sounds / Sound from file / chọn thư mục chèn và file chèn

* Tạo hiệu ứng chuyển động:

- Chọn đối tượng muốn tạo hiệu ứng chuyển động, vào menu slide show, kích chuột chọn Custom animation Trong khung cửa sổ Custom animation nằm bên phải màn hình chọn Entrance hoặc Emphasic và chọn thể loại hiệu ứng

- Tạo các hiệu ứng đặc biệt: Các hiệu ứng đặc biệt ở đây là các hiệu ứng hoạt hình,

âm thanh, hiệu ứng chuyển tiếp Slide Hiệu ứng hoạt hình bổ sung cho Text và đồ hoạ sao cho chúng có thể chuyển động xung quanh màn hình và kết hợp với các hiệu ứng khác Để tạo hiệu ứng chuyển tiếp cho các trang trình diễn, ta thực hiện như sau:

+ Nhấn nút Slide Sorter view để xem ở kiểu trình bày tổng quát rồi chọn trang trình chiếu muốn áp dụng hiệu ứng chuyển tiếp

+ Chọn hiệu ứng chuyển tiếp từ Slide show trên thanh lệnh, chọn Slide Transition và lựa chọn kiểu hiệu ứng trong hộp liệt kê Slide Transition

* Tạo các liên kết:

Đây là một tính năng rất tiện ích của PowerPoint Khi tạo các nút liên kết trong các Slide, ta có thể rẽ nhánh sang một Slide khác hay tới một file bất kỳ trong chương trình khác được lưu trong máy

- Chọn đoạn văn bản hoặc tạo nút liên kết, mở Menu Start (hoặc nhấn chuột phải) / Hyperlink / chọn thư mục và file liên kết tới

* Trình chiếu:

Tiến hành thực hiện trình chiếu bằng việc chọn lệnh Setup show từ lệnh Slide show, thiết lập thời gian trình bày bằng lệnh Recherse timing hoặc từ hộp Slide Transition

III Thiết kế tư liệu dạy học địa lí 10 ban cơ bản

Minh họa: Bài 5 - chương II: Khái quát về Vũ Trụ, hệ Mặt Trời, Trái Đất trong hệ Mặt Trời

1 Tranh ảnh