Quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh các trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở huyện nậm pồ tỉnh điện biên

Tổ chức tuyên truyền, nâng cao nhận thức về hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở các trường PTDTBT THCS cho cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh và các lực lượng giáo dục có liên quan ...

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÒ VĂN BỐN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC BÁN TRÚ TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN NẬM PỒ,

TỈNH ĐIỆN BIÊN

Ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8 14 01 14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS Vũ Thị Thuý Hằng

THÁI NGUYÊN - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này

là trung thực và chưa hề được sử dụng để bảo vệ một học vị nào Tôi cũng xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn

và các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc

Tác giả

Lò Văn Bốn

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành công trình nghiên cứu này tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của các tập thể và cá nhân Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc về sự giúp đỡ tận tình của cô giáo hướng dẫn khoa học: TS Vũ Thị Thúy Hằng Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ quý báu của Ban Giám Hiệu, thầy, cô và bạn bè đồng nghiệp Khoa Tâm lí - Giáo dục học trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên đã động viên, khuyến khích và tạo mọi điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu Tôi xin chân thành cảm ơn sự hợp tác nhiệt tình của các cộng tác viên, giáo viên và học sinh các trường PTDTBT THCS Na Cô Sa, trường PTDTBT THCS Nà Bủng, trường PTDTBT THCS Chà Cang, PTDTBT THCS Nậm Tin, PTDTBT THCS Pa Tần Cuối cùng, tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè và các đồng nghiệp đã quan tâm, chia sẻ, động viên giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận văn

Xin trân trọng cảm ơn!

Điện Biên, tháng 12 năm 2018

Tác giả luận văn Lò Văn Bốn

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

5 Giả thuyết nghiên cứu 3

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Cấu trúc luận văn 5

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC BÁN TRÚ TRUNG HỌC CƠ SỞ 7

1.1 Vài nét về lịch sử nghiên cứu 7

1.1.1 Trên thế giới 7

1.1.2 Tại Việt Nam 8

1.2 Một số khái niệm có liên quan 12

1.2.1 Hướng nghiệp 12

1.2.2 Hoạt động giáo dục hướng nghiệp 13

1.2.3 Quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp 14

1.3 Hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở trường PTDT Bán trú THCS 16

1.3.1 Trường PTDT Bán trú THCS trong hệ thống giáo dục quốc dân 16

1.3.2 Ý nghĩa của hoạt động giáo dục hướng nghiệp PTDT Bán trú THCS 17

1.3.3 Mục tiêu, nhiệm vụ của hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở trường PTDT Bán trú THCS 19

1.3.4 Nội dung giáo dục hướng nghiệp cho học sinh PTDTBT THCS 22

1.3.5 Hình thức giáo dục hướng nghiệp cho học sinh trường PTDT Bán trú THCS 23

1.3.6 Định hướng đổi mới giáo dục và những yêu cầu đặt ra đối với giáo dục hướng nghiệp cho học sinh trường THCS Bán trú THCS 24

1.4 Nội dung quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở trường PTDT Bán trú THCS 26

1.4.1 Lập kế hoạch hoạt động giáo dục hướng nghiệp của nhà trường theo năm học, kỳ học 26

1.4.2 Tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh nhà trường 27

1.4.3 Chỉ đạo thực hiện các hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh nhà trường 29

1.4.4 Kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục hướng nghiệp trong nhà trường 30

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở các trường PTDT Bán trú THCS 31

1.5.1 Các yếu tố từ phía đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên 31

1.5.2 Các yếu tố từ học sinh và phụ huynh học sinh 32

1.5.3 Đặc điểm kinh tế, văn hóa - xã hội của địa phương 33

1.5.4 Các chính sách liên quan đến công tác hướng nghiệp cho học sinh dân tộc thiểu số 34

Kết luận chương 1 35

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG PTDTBT THCS HUYỆN NẬM PỒ, TỈNH ĐIỆN BIÊN 36

2.1 Khái quát về tình hình kinh tế- xã hội và giáo dục của huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên 36

2.1.1 Vài nét về điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội huyện Nậm Pồ 36

2.1.2 Tình hình phát triển giáo dục của huyện Nậm Pồ 37

2.1.3 Đặc điểm các trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên 38

2.2 Khái quát về khảo sát thực trạng 40

2.2.1 Mục đích khảo sát 40

2.2.2 Nội dung khảo sát 41

2.2.3 Đối tượng khảo sát 41

2.2.4 Phương pháp nghiên cứu 41

2.2.5 Công cụ khảo sát 41

2.2.6 Xử lý kết quả khảo sát 42

2.3 Thực trạng hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở các trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ 42

2.3.1 Thực trạng nhận thức của CBQL, giáo viên và học sinh về HĐGDHN ở các trường 42

2.3.2 Thực trạng thực hiện mục tiêu giáo dục hướng nghiệp cho học sinh các trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ 46

2.3.3 Thực trạng nội dung và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh các trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên 48

2.3.4 Các lực lượng tham gia hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh các trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên 55

2.3.5 Đánh giá về thực trạng hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh các trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên 58

2.4 Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh các trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên 60

2.4.1 Thực trạng xây dựng kế hoạch hoạt động giáo dục hướng nghiệp của nhà trường 60

2.4.2 Thực trạng tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động giáo dục hướng nghiệp trong nhà trường 64

2.4.3 Thực trạng chỉ đạo thực hiện kế hoạch hoạt động giáo dục hướng

nghiệp trong nhà trường 67

2.4.4 Thực trạng kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục hướng nghiệp trong nhà trường 70

2.5 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở các trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên 72

2.6 Đánh giá chung về quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh các trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên 74

2.6.1 Ưu điểm 74

2.6.2 Hạn chế 74

2.6.3 Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến những hạn chế trong hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh các trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên 75

Kết luận chương 2 76

Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG PTDTBT THCS HUYỆN NẬM PỒ 77

3.1 Các nguyên tắc xây dựng biện pháp 77

3.1.1 Đảm bảo tính hệ thống, đồng bộ 77

3.1.2 Đảm bảo tính thực tiễn 77

3.1.3 Đảm bảo tính khả thi 77

3.1.4 Đảm bảo chất lượng và tính hiệu quả 78

3.2 Các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh ở các trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên 78

3.2.1 Tổ chức tuyên truyền, nâng cao nhận thức về hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở các trường PTDTBT THCS cho cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh và các lực lượng giáo dục có liên quan 78

3.2.2 Tổ chức bồi dưỡng năng lực tổ chức và tham gia giáo dục hướng nghiệp cho đội ngũ giáo viên nhà trường 80

3.2.3 Xây dựng kế hoạch giáo dục hướng nghiệp cho học sinh trên cơ sở

phát huy trí tuệ tập thể lãnh đạo và các thành viên nhà trường 84

3.2.4 Xây dựng chương trình hướng nghiệp phù hợp với điều kiện và đặc điểm học sinh nhà trường 88

3.2.5 Chỉ đạo tích cực tổ chức tư vấn nghề cho học sinh các trường PTDTBT THCS 90

3.2.6 Chỉ đạo tăng cường các điều kiện và nguồn lực phụ vụ hoạt động GDHN cho học sinh 92

3.3 Khảo sát tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 94

3.3.1 Tính cấp thiết của các biện pháp đề xuất 95

3.3.2 Tính khả thi của các biện pháp 96

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 100

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 103

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

ASEAN : Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á

CBQL : Cán bộ quản lý

CNH-HĐH : Công nghiệp hoá - hiện đại hoá

GD : Giáo dục GD&ĐT : Giáo dục và Đào tạo

GDHN : Giáo dục hướng nghiệp

GV : Giáo viên HĐGDHN : Hoạt động giáo dục hướng nghiệp

HS : Học sinh KTTH-HN-DN : Ky thuật tổng hợp - hướng nghiệp - dạy nghề

NPT : Nghề phổ thông

PT : Phổ thông PTDH : Phương tiện dạy học

PTDTBT : Phổ thông dân tộc bán trú

QL : Quản lý

QLGD : Quản lý giáo dục

QLHĐGDHN : Quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Thống kê số lượng học sinh tại các trường 38 Bảng 2.2 Thống kê đội ngũ CBQL, giáo viên, nhân viên các trường

PTDTBT THCS trên địa bàn huyện Nậm Pồ 39 Bảng 2.3 Kết quả học tập của học sinh các trường PTDTBT THCS

huyện Nậm Pồ tại các trường năm 2017 40 Bảng 2.4 Nhận thức của CBQL và GV về mục tiêu GDHN cho học

sinh THCS 44 Bảng 2.5 Đánh giá của CBQL và GV về thực trạng thực hiện mục

tiêu GDHN 46 Bảng 2.6 Đánh giá của HS về thực trạng thực hiện mục tiêu GDHN của

nhà trường 48 Bảng 2.7 Đánh giá của CBQL và GV về thực trạng thực hiện nội dung

GDHN ở trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ 49 Bảng 2.8 Đánh giá của HS về thực trạng thực hiện nội dung GDHN của

nhà trường 50 Bảng 2.9 Đánh giá của CBQL và GV về hình thức GDHN cho học

sinh các trường PTDT Bán trú THCS huyện Nậm Pồ 52 Bảng 2.10 Đánh giá của học sinh về các hình thức GDHN trong

nhà trường 54 Bảng 2.11 Đánh giá của CBQL và GV về các lực lượng tham gia hoạt

động GDHN cho học sinh các trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ 55 Bảng 2.12 Đánh giá của của HS về các lực lượng tham gia hoạt động

GDHN ở các trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ 57 Bảng 2.13 Đánh giá của CBQL và GV về thực trạng xây dựng kế

hoạch hoạt động GDHN của nhà trường 61 Bảng 2.14 Đánh giá của CBQL và GV về thực trạng tổ chức thực hiện

hoạt động GDHN trong nhà trường 64

Bảng 2.15 Đánh giá của CBQL và GV về chỉ đạo thực hiện kế hoạch

hoạt động GDHN trong nhà trường 67 Bảng 2.16 Đánh giá của CBQL và GV về thực trạng kiểm tra, đánh giá

hoạt động GDHN trong nhà trường 70 Bảng 2.17 Đánh giá của CBQL và GV về các yếu tố ảnh hưởng đến

quản lý hoạt động GDHN cho học sinh các trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên 72 Bảng 3.1 Đánh giá của giáo viên, CBQL về tính cấp thiết của các biện

pháp đề xuất 95 Bảng 3.2 Đánh giá của GV, CBQL về tính khả thi của các biện pháp đề xuất 97

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Nhận thức của CBQL và GV về sự cần thiết của hoạt

động GDHN 42 Biểu đồ 2.2 Nhận thức của HS về sự cần thiết của hoạt động GDHN 43

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Một trong những vấn đề quan trọng và cấp thiết được Đảng và Nhà nước

ta đặc biệt chú trọng hiện nay chính là làm thế nào để thúc đẩy nền kinh tế - xã hội phát triển, đời sống của nhân dân các địa phương được cải thiện và nâng cao một cách bền vững Để thực hiện được vấn đề này, công tác giáo dục hướng nghiệp cho HS tại các trường phổ thông được quan tâm và triển khai rộng rãi Trong văn kiện đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX đã nêu rõ “Coi trọng công tác hướng nghiệp và phân luồng HS trung học, chuẩn bị cho thanh niên, thiếu niên đi vào lao động nghề nghiệp phù hợp với sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong cả nước và từng địa phương”

Giáo dục hướng nghiệp có vai trò rất lớn giúp cho HS nhận thức đúng đắn về nghề nghiệp, chọn được nghề phù hợp với bản thân đồng thời đáp ứng được nhu cầu của xã hội, góp phần vào việc phân luồng và sử dụng hợp lí nguồn lao động thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội bền vững

Nậm Pồ là một huyện miền núi, nằm phía Tây Bắc của tỉnh Điện Biên

Do đặc điểm về điều kiện kinh tế, thành phần dân cư chủ yếu là đồng bào các dân tộc ít người như Mông, Thái, nên điều kiện kinh tế, giáo dục còn gặp nhiều khó khăn Trên địa bàn huyện hiện nay, có 10 trường Phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở Phần lớn các em HS đi học xa nhà, ăn ở sinh hoạt tập trung tại trường Do những khó khăn về kinh tế và văn hóa, phong tục, kết thúc chương trình học ở trường THCS, một bộ phận học sinh tiếp tục học lên THPT, một bộ phận rất nhỏ học nghề, còn lại nhiều học sinh xây dựng gia đình sớm và quay trở lại làm nương, rẫy, điều kiện kinh tế gia đình rất khó khăn Vì vậy, giáo dục hướng nghiệp cho các em cần được quan tâm nhiều hơn để cải thiện tình trạng trên

Thực tế công tác giáo dục hướng nghiệp cho học sinh (HS) các trường PTDTBT THCS còn nhiều hạn chế như thực hiện chưa được đồng bộ và chưa

có hệ thống Đội ngũ giáo viên (GV) đảm nhiệm công việc này chưa được đào

tạo bài bản, chính quy, thông thường được nhà trường phân công GV văn hóa khác làm công tác kiêm nhiệm Hình thức GDHN chủ yếu được lồng ghép thông qua dạy các môn khoa học cơ bản, môn công nghệ; thông qua các hoạt động ngoại khóa; các giờ sinh hoạt lớp; hoạt động ngoài giờ lên lớp, Một trong những khó khăn nữa là việc phân bổ thời gian, số tiết học cho môn hoạt động GDHN hầu như chưa có, kể cả đối với học sinh khối lớp 9 Thêm vào đó, nội dung và hình thức giáo dục hướng nghiệp nghèo nàn, đơn điệu Hướng nghiệp ở các trường PTDT Bán trú THCS trên địa bàn chỉ hướng tới cung cấp thông tin, đưa ra những lời khuyên mang tính chất chủ quan, đôi khi

áp đặt của GV, chưa thực sự thu hút được sự quan tâm của HS Điều này gây ảnh hưởng không nhỏ đến hiểu biết về nghề nghiệp của học sinh và công tác định hướng nghề nghiệp cho HS của nhà trường, ảnh hưởng đến việc phân luồng học sinh ở địa phương, gây lãng phí nguồn nhân lực đồng thời nảy sinh nhiều hệ lụy, mặt trái của xã hội Rõ ràng, công tác GDHN còn vướng mắc và tồn tại nhiều vấn đề cần được cải thiện Các nghiên cứu về giáo dục hướng nghiệp cho học sinh các trường PTDT Bán trú THCS là những nghiên cứu cần được quan tâm và có ý nghĩa thực tiễn cao

Để giải quyết vấn đề trên, giáo dục hướng nghiệp cần được nhà trường, chính quyền, các đoàn thể và cộng đồng, các gia đình, quan tâm hơn nữa Là cán bộ quản lý của một trường PTDT Bán trú THCS trên địa bàn, sự gắn bó với giáo dục vùng cao nhiều năm và trách nhiệm với nghề, tôi luôn trăn trở và mong muốn công tác giáo dục hướng nghiệp trong các nhà trường được cải thiện và đóng góp nhiều hơn, làm thay đổi nhiều hơn để các em ra trường không quay trở lại với việc làm nương rẫy vất vả và lập gia đình sớm Nếu các

em học sinh ra trường, học tiếp lên THPT hoặc đi học nghề, chọn được nghề phù hợp thì kinh tế gia đình các em có nhiều cơ hội được cải thiện, bớt đi những cảnh lập gia đình sớm, tình trạng tảo hôn và bế tắc, khó khăn về kinh tế, Chính vì vậy, tôi đã chọn đề tài: “Quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh các trường Phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên” để nghiên cứu và làm luận văn tốt nghiệp

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở các trường Phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên, đề tài đề xuất các biện pháp quản lý góp phần nâng cao chất lượng hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh các trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu: Quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh các trường PTDTBT THCS

3.2 Đối tượng nghiên cứu: Quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh các trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Nghiên cứu làm sáng tỏ cơ sở lí luận về quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh ở các trường PTDTBT THCS

4.2 Khảo sát và đánh giá thực trạng quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp của học sinh ở các trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên

4.3 Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh các trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên

5 Giả thuyết nghiên cứu

Hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh ở các trường PTDT Bán trú THCS huyện Nậm Pồ còn nhiều hạn chế Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý trên cơ sở đánh giá khách quan thực trạng quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp, thực hiện kế hoạch hóa nội dung giáo dục hướng nghiệp; phát huy vai trò lãnh đạo của hiệu trưởng nhà trường, sự chủ động và phối hợp hợp

lý của tập thể sư phạm với các lực lượng trong và ngoài trường sẽ góp phần nâng cao chất lượng hoạt động giáo dục hướng nghiệp hiện nay ở các trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

Về nội dung: Luận văn tập trung nghiên cứu và đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động hướng nghiệp cho học sinh của hiệu trưởng các trường PTDBT THCS trên địa bàn huyện

Về địa bàn nghiên cứu: Nghiên cứu tại các trường trong địa bàn huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên, tại 05/10 trường PTDTBT THCS, gồm các trường thuộc xã: Na Cô Sa, Nà Bủng, Chà Cang, Pa Tần, Nậm Tin

Về đối tượng khảo sát: 30 cán bộ quản lý (Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, chủ tịch công đoàn, tổ trưởng chuyên môn, bí thư Đoàn TNCS Hồ Chí MInh)

và 75 giáo viên và 100 học sinh lớp 8, lớp 9 của 05 trường PTDTBT THCS trên địa bàn huyện

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Các phương pháp nghiên cứu lý luận gồm: Phương pháp phân tích và tổng hợp; lý thuyết; phương pháp so sánh; tổng hợp hóa và khái quát hóa các tài liệu lý thuyết

Sử dụng các phương pháp trên để nghiên cứu các văn kiện, Chỉ thị, Nghị quyết của Đảng; các văn bản pháp luật của Nhà nước về Giáo dục và Đào tạo; nghiên cứu các quy định của ngành về quản lý hoạt động chuyên môn; nghiên cứu các tài liệu, sách, báo, tạp chí khoa học có liên quan đến đề tài

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp quan sát

Quan sát các hoạt động giáo dục hướng nghiệp trong nhà trường nhằm thu thập, kiểm chứng các thông tin về thực trạng hoạt động hướng nghiệp và quản lý hoạt động hướng nghiệp trong các trường PTDTBT THCS trên địa bàn huyện Nậm Pồ

7.2.2 Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi

Mục đích

Điều tra bằng phiếu để nắm bắt, tổng hợp và đánh giá thực trạng nhận thức, mức độ tham gia và đánh giá của CBQL, GV, HS về hoạt động hướng nghiệp trong nhà trường Các thông tin định tính và định lượng thu thập nhằm chỉ ra những hạn chế, tồn tại và nguyên nhân của thực trạng đó

Phiếu khảo sát được xây dựng với 03 mẫu phiếu điều tra thực trạng cho các đối tượng là CBQL, GV và HS của 05 trường PTDT Bán trú THCS trên địa bàn;

7.2.3 Phương pháp phỏng vấn

Nhằm thu thập thông tin định tính về thực trạng quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở các trường nhằm bổ sung thông tin đã thu thập được bằng phương pháp quan sát và điều tra bằng bảng hỏi Từ đó, nghiên cứu có thể đánh giá khách quan về thực trạng quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh

7.2.4 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động

Phương pháp được thực hiện bằng cách nghiên cứu giáo án một số môn học như Sinh học, Giáo dục công dân; kế hoạch năm học; … nhằm tìm hiểu minh chứng tổ chức giáo dục hướng nghiệp cho học sinh ở các trường

7.2.5 Xin ý kiến tư vấn chuyên gia

Thực hiện xin ý kiến chuyên gia nhằm chính xác hóa tên đề tài và xây dựng khung lý luận của đề tài, đánh giá tính cấp thiết và khả thi của hệ thống các biện pháp đề xuất

7.3 Nhóm phương pháp bổ trợ

Sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lý kết quả điều tra

Lập các biểu bảng, các sơ đồ… để so sánh, đối chiếu số liệu nhằm mục đích rút ra những nhận xét phục vụ đề tài nghiên cứu

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Khuyến nghị, Danh mục tài liệu tham khảo, Phần phụ lục Luận văn có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh các trường PTDTBT THCS

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh các trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh các trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC

HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG PHỔ THÔNG

DÂN TỘC BÁN TRÚ TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.1 Vài nét về lịch sử nghiên cứu

1.1.1 Trên thế giới

Hướng nghiệp học đường và nghề nghiệp đã có lịch sử ra đời và phát triển với bề dày trên dưới 100 năm trên thế giới và trên thực tế đã trở thành một lĩnh vực tác nghiệp chuyên môn và chính sách được tích hợp chặt chẽ trong các

hệ thống giáo dục, đào tạo, lao động, việc làm, dịch vụ và chính sách của nhiều nước trong khu vực cũng như trên thế giới

Ở Nhật Bản, công trình “Cải cách giáo dục Nhật Bản hướng tới thế kỉ 21” của Magumi Nishino (Viện nghiên cứu giáo dục Nhật Bản) đã nghiên cứu khá sâu sắc vấn đề bồi dưỡng tri thức và kĩ năng cơ bản của những ngành nghề cần thiết cho học sinh phổ thông Theo tác giả, học sinh trung học phải được: Bồi dưỡng tri thức và kĩ năng cơ bản của những ngành nghề cần thiết trong xã hội, có thái độ tôn trọng đối với lao động và có khả năng lựa chọn nghề tương lai phù hợp với mỗi cá nhân [24] Từ lâu, giáo dục Nhật Bản đã chú ý đến vấn

đề hoàn thiện nội dung, hình thức dạy học kĩ thuật nhằm cung cấp tri thức, rèn luyện kĩ năng lao động nghề nghiệp và phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh phổ thông [7]

Vào giữa thế kỉ XIX, ở Pháp xuất hiện cuốn sách “Hướng nghiệp chọn nghề”, nội dung cuốn sách đề cập tới vấn đề phát triển đa dạng của nghề do sự phát triển công nghiệp Ngay khi đó, người ta đã nhận thấy tính đa dạng, phức tạp của hệ thống nghề nghiệp, tính chuyên môn hoá vượt lên hẳn so với giai đoạn sản xuất công nghiệp và thủ công nghiệp, qua đó khẳng định tính cấp thiết phải giúp đỡ thanh thiếu niên học sinh đi vào “Thế giới nghề nghiệp” nhằm sử dụng hiệu quả lao động trẻ tuổi Đến năm 1975, nước Pháp tiến hành cải cách

giáo dục, giảm bớt tính hàn lâm trong việc cung cấp các kiến thức khoa học, tăng cường tỷ trọng các kiến thức có ý nghĩa thực dụng và ý nghĩa hướng nghiệp để giúp học sinh trung học chuẩn bị đi vào đào tạo và cuộc sống nghề nghiệp (Dẫn theo Đặng Danh Ánh, [2])

Khu vực các nước ASEAN trong những năm qua đã và đang tăng cường GDHN cho học sinh phổ thông:

Tại Philippin: Một trong những mục tiêu giáo dục phổ thông là đào tạo nguồn nhân lực với trình độ tay nghề cần thiết để có thể lựa chọn nghề Chính

vì thế mà ở cấp II đã thực hiện giáo dục nghề nghiệp, và chuẩn của học sinh là phải đạt được những kiến thức, kĩ năng, thông tin nghề nghiệp và tinh thần làm việc tối thiểu cần thiết để có thể chọn nghề Sang cấp III tập trung vào một số lĩnh vực cụ thể như hướng nghiệp - dạy nghề

Tại Thái Lan: Ngay từ Tiểu học đã trang bị cho học sinh những kiến thức

cơ bản, kĩ năng tối thiểu của một số công việc nội trợ, nông nghiệp và nghề thủ công Sang cấp II đẩy mạnh công tác GDHN gắn với một nghề trên cơ sở phù hợp với độ tuổi, sở thích, nhu cầu của mỗi học sinh, đây là bước tiền đề cho học sinh vào cấp III Giáo dục nghề nghiệp gắn liền với hướng nghiệp nhằm cung cấp cho học sinh những kĩ năng nghề nghiệp, tất cả các trường phải dạy nghề theo quy định của Bộ, học sinh đạt chuẩn sẽ được cấp chứng chỉ nghề

Jacques Delors, chủ tịch Uỷ ban quốc tế độc lập về giáo dục cho thế kỉ XXI của UNESCO khi phân tích “ Những trụ cột của giáo dục” đã viết: “Học tri thức, học làm việc, học cách chung sống và học cách tồn tại ", đó là 4 trụ cột

mà Uỷ ban đã trình bày và minh họa những nền tảng của giáo dục Theo tác giả vấn đề GDHN và học nghề của học sinh phổ thông là một căn bản không thể thiếu được trong giáo dục Tác giả đã nhấn mạnh việc học sinh có cơ hội phát triển năng lực của mình bằng cách tham gia các hoạt động nghề nghiệp song song với việc học tập tri thức [25]

1.1.2 Tại Việt Nam

Ở Việt Nam, hướng nghiệp là vấn đề khoa học và thực tiễn được nhiều người quan tâm Trước hết phải kể đến quan điểm mang tính định hướng của

chủ tịch Hồ Chí Minh Theo Bác, một nhà trường vì nhu cầu “học, làm, sống tốt” của xã hội học tập là “nhà trường xã hội chủ nghĩa”: “Học đi với lao động

Lý luận đi với thực hành Cần cù đi với tiết kiệm”: học tốt (học đi với lao động, với thực hành), làm tốt (lao động, thực hành đi với học), sống tốt (cần, kiệm) Quan điểm và chỉ đạo về việc cần coi trọng và nâng cao chất lượng giáo dục hướng nghiệp được Đảng Cộng sản Việt Nam nhấn mạnh trong nhiều văn kiện, nghị quyết ở các đại hội VII, IX, X, XI, XII của Đảng Tới Đại hội XII, Đảng

ta đã xác định đổi mới toàn diện giáo dục - đào tạo, yêu cầu dạy học phân ban

và tự chọn ở cấp THPT trên cơ sở làm tốt công tác hướng nghiệp và phân luồng

từ THCS Liên tiếp từ 1981 - 2005, Ban Giáo dục hướng nghiệp, Bộ Giáo dục

đã nghiên cứu biên soạn tài liệu Sinh hoạt hướng nghiệp cho học sinh cuối cấp THCS và các lớp khối PTTH, như “Một số cơ sở của công tác hướng nghiệp cho học sinh phổ thông”, NXB Giáo dục, Hà Nội, 2000; “Hoạt động giáo dục lao động, hướng nghiệp năm học 2000 - 2001 và phương hướng năm học 2001

- 2002”, Hà Nội, 2001; Tài liệu sinh hoạt hướng nghiệp cho học sinh phổ thông, Hà Nội, 2003… cùng với đó là hệ thống bộ hoạ đồ nghề, hệ thống test được mở rộng, một số thiết bị tư vấn nghề được nghiên cứu cải tiến, hoàn chỉnh theo hướng hiện đại hoá, trong đó có đề cập đậm nét vấn đề tư vấn nghề, đã xây dựng được nhiều bản hoạ đồ nghề có giá trị thực tiễn để phục vụ tư vấn nghề

Trong những năm gần đây, các nhà tâm lý học, giáo dục học, xã hội học, kinh tế học, chính trị học đã nghiên cứu về hoạt động GDHN cho học sinh phổ thông ở các khía cạnh khác nhau

Trong cuốn “Tư vấn hướng nghiệp cho HS THCS”, tác giả Phạm Tất

Dong nêu ra ý nghĩa, vai trò của giáo dục hướng nghiệp đối với học sinh THCS Cùng với việc phân tích những thế mạnh, ưu thế hướng nghiệp cho học sinh ở trường THCS, tác giả đưa ra hệ thống lý luận tư vấn hướng nghiệp, kỹ thuật và những yêu cầu sư phạm, vai trò của giáo viên chủ nhiệm và các giáo viên bộ môn, các lực lượng và sự phối hợp trong hướng nghiệp và tư vấn hướng nghiệp cho học sinh THCS [11]

- Công trình ‘Những bài giảng về quản lý trường học” (NXB Giáo dục,

Hà Nội, năm 1984) của tác giả Nguyễn Văn Hộ đề cập đến vấn đề: Thiết lập và phát triển hệ thống hướng nghiệp cho học sinh Việt Nam Trong đó, tác giả xây dựng luận chứng cho hệ thống hướng nghiệp và dạy nghề phổ thông trong điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, đề xuất những hình thức phối hợp giữa nhà trường, các cơ sở đào tạo nghề, cơ sở sản xuất hướng nghiệp-dạy nghề, các lực lượng khác tham gia vào công tác GDHN và dạy NPT cho học sinh phổ thông [13]

Trong công trình “Giáo dục hướng nghiệp ở Việt Nam”, tác giả Đặng

Danh Ánh đã công bố và bàn luận một số vấn đề mới liên quan đến hướng nghiệp và giáo dục hướng nghiệp như: sự nảy sinh các ngành nghề trong ba nền kinh tế (nông nghiệp, công nghiệp, kinh tế tri thức); phân loại và mô tả các đặc điểm hoạt động nghề nghiệp; cơ sở pháp lý hình thành hệ thống hướng nghiệp

và các loại hình hướng nghiệp ở Việt Nam; hướng nghiệp với vấn đề phân luồng và liên thông trong hệ thống giáo dục quốc dân; … [11]

Đề tài "Đề xuất giải pháp tăng cường công tác tư vấn giáo dục truyền

thông về hướng nghiệp, triển khai ứng dụng và hoàn thiện một số trắc nghiệm nghề nghiệp cho HS phổ thông theo yêu cầu thị trường lao động ở TP.Hồ Chí Minh ", do Lý Ngọc Sáng làm chủ nhiệm (năm 2003) đã đưa ra Bộ công cụ trắc

nghiệm và đã áp dụng thí điểm thành công tại một số trường trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh Hiện nay, nhiều trường THCS và THPT ở thành phố Hồ Chí Minh vẫn đang áp dụng các trắc nghiệm này phục vụ hoạt động giáo dục hướng nghiệp trong nhà trường [26]

Công trình “Đổi mới hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở trường trung

học cơ sở thành phố Hồ Chí Minh” của tác giả Phạm Đăng Khoa đã đề cập đến

bản chất, nhiệm vụ, thách thức đặt ra cho giáo dục hướng nghiệp cho học sinh ở các trường trung học cơ sở Từ đó, đề xuất các phương hướng đổi mới giáo dục hướng nghiệp cho học sinh ở trường THCS theo hướng đổi mới hình thức

tổ chức, tăng cường hoạt động thực tế, trao đổi, nói chuyện chuyên đề với các chuyên gia khởi nghiệp thành công; tăng cường phối hợp giữa nhà trường với các doanh nghiệp và các tổ chức nghề nghiệp ở địa phương trong giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS, nhất là học sinh khối lớp 9 [16]

Trong luận án “Quản lý giáo dục hướng nghiệp ở trường THPT theo

định hướng phát triển nhân lực thành phố Hồ Chí Minh”, tác giả Phạm Đăng

Khoa đã phân tích khá rõ nét các khái niệm quản lý, hướng nghiệp, quản lý giáo dục hướng nghiệp cho học sinh trong nhà trường Mặc dù luận án đi sâu phân tích bản chất của quản lý giáo dục hướng nghiệp theo định hướng phát triển nhân lực thành phố Hồ Chí Minh ở trường THPT, nhưng việc phân tích và cách tiếp cận các khái niệm và bản chất của hoạt động hướng nghiệp, các cấp

độ trong giáo dục hướng nghiệp là thành tựu hữu ích để tác giả kế thừa khi giải quyết các nhiệm vụ đề ra trong luận văn [17]

Trong bài “Quản lý các loại hình hướng nghiệp cho học sinh cuối cấp

THCS và THPT tỉnh Tuyên Quang”, tác giả Vũ Đình Hưng đã đề cập đến vai

trò, vị trí của các loại hình hướng nghiệp cho học sinh cuối cấp THCS và THPT Từ những phân tích về yêu cầu của giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS, THPT, tác giả đánh giá thực trạng và đề xuất biện pháp quản lý, phối hợp các loại hình hướng nghiệp chủ yếu cho học sinh lớp 9 và lớp 12 ở tỉnh Tuyên Quang [15]

Như vậy, giáo dục hướng nghiệp cho học sinh phổ thông nói chung và cho học sinh ở trường THCS nói riêng đã sớm được quan tâm Thành tựu của các nghiên cứu đó là cơ sở quan trọng để tác giả kế thừa khi xây dựng khung lý luận của luận văn Trong bối cảnh đổi mới và thực hiện mục tiêu giáo dục hiện nay, giáo dục hướng nghiệp trong nhà trường vẫn là vấn đề nóng bỏng, nhất là thực hiện mục đích phân luồng học sinh sau THCS và THPT Với đặc thù vị trí địa lý, điều kiện kinh tế-xã hội của Điện Biên nói chung và huyện Nậm Pồ nói riêng, nghiên cứu tìm kiếm các biện pháp giáo dục hướng nghiệp và quản lý

hoạt động giáo dục hướng nghiệp trong các trường, nhất là trường PTDT Bán trú THCS, có ý nghĩa lớn, góp phần thực hiện thành công mục tiêu giáo dục của địa phương, làm cho giáo dục gần hơn và liên hệ chặt chẽ hơn với việc phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương Thực tế, cho đến nay, chưa có nhiều nhà giáo dục quan tâm nghiên cứu một cách hệ thống về quản lý giáo dục hướng nghiệp cho học sinh các trường PTDT Bán trú Đây là một khoảng trống cần được các nhà quản lý, các nhà nghiên cứu, các nhà giáo dục quan tâm nhằm nâng cao chất lượng giáo dục hướng nghiệp cho học sinh phổ thông ở địa phương Do đó, việc lựa chọn nghiên cứu về “Quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh các trường PTDT Bán trú THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên” là nghiên cứu cần thiết và có ý nghĩa khoa học, ý nghĩa thực tiễn cao

1.2 Một số khái niệm có liên quan

1.2.1 Hướng nghiệp

Hướng nghiệp là các hoạt động nhằm hỗ trợ mọi cá nhân chọn lựa và phát triển nghề nghiệp phù hợp nhất với khả năng của cá nhân, đồng thời thỏa mãn nhu cầu nhân lực cho tất cả các lĩnh vực nghề nghiệp (thị trường lao động) ở cấp độ địa phương và quốc gia [5] Cách tiếp cận như vậy nhấn mạnh mục đích và hiệu quả xã hội của hướng nghiệp

Ở một góc độ khác, hướng nghiệp là hoạt động xã hội góp phần giúp cho mỗi quốc gia xây dựng một lực lượng lao động có định hướng rõ ràng, do họ có năng lực nghề nghiệp tốt, làm tăng năng suất lao động, góp phần cho sự phát triển về kinh tế xã hội một cách toàn diện:

- Về giáo dục: Giúp học sinh có hiểu biết về thế giới nghề nghiệp; Hình thành nhân cách nghề nghiệp cho học sinh; Giáo dục thái độ đúng đắn đối với lao động; Tạo ra sự sẵn sàng tâm lý đi vào lao động nghề nghiệp

- Về kinh tế: Góp phần phân luồng học sinh phổ thông tốt nghiệp các cấp; Góp phần bố trí hợp lý 3 nguồn lao động dự trữ bảo đảm sự phù hợp nghề; Giảm

tai nạn lao động; Giảm sự thuyên chuyển nghề, đổi nghề; Là phương tiện quản lý công tác kế hoạch hoá phát triển kinh tế, xã hội trên cơ sở khoa học

- Về xã hội: Giúp học sinh tự giác đi học nghề; Khi có nghề sẽ tự tìm việc làm; Giảm tỉ lệ thất nghiệp, giảm tệ nạn xã hội, giảm tội phạm; Ổn định được xã hội

Theo tác giả Nguyễn Thị Thanh Huyền, “Hướng nghiệp là sự tác động của hệ thống biện pháp từ gia đình, nhà trường và xã hội, trong đó nhà trường đóng vai trò chủ đạo nhằm hướng dẫn và chuẩn bị cho thế hệ trẻ sẵn sàng đi vào lao động ở các ngành nghề, tại những nơi xã hội đang cần phát triển, đồng thời phù hợp với hứng thú, năng lực của cá nhân” [14, tr.14]

Như vậy, dù cách diễn đạt, định nghĩa về hướng nghiệp có điểm khác nhau, nhưng các quan điểm, khái niệm về hướng nghiệp trên có sự thống nhất:

Hướng nghiệp là một hệ thống các biện pháp tác động đặc biệt vào quá trình định hướng nghề nghiệp của cá nhân bằng cách giúp họ nhận thức được bản thân, nghề nghiệp và nhu cầu thị trường lao động, qua đó cá nhân tự quyết định chọn lấy một nghề phù hợp đảm bảo cho họ thành đạt trong công việc và hạnh phúc trong lao động nghề nghiệp sau này

1.2.2 Hoạt động giáo dục hướng nghiệp

Giáo dục hướng nghiệp là một bộ phận của nội dung giáo dục phổ thông toàn diện đã được xác định trong Luật giáo dục, Chiến lược phát triển giáo dục 2011-2020 và chủ trương đổi mới chương trình giáo dục phổ thông hiện nay cũng nhấn mạnh đến yêu cầu tăng cường giáo dục hướng nghiệp nhằm góp phần tích cực và có hiệu quả vào việc phân luồng cho học sinh, chuẩn bị cho học sinh đi vào cuộc sống lao động hoặc được tiếp tục đào tạo phù hợp với năng lực bản thân và nhu cầu xã hội

Trong nghiên cứu về hướng nghiệp cho học sinh, hướng nghiệp được coi là một bộ phận cấu thành trong toàn bộ công tác giáo dục nhà trường

“Hướng nghiệp là một hoạt động của tập thể sư phạm nhằm giúp học sinh chọn

nghề một cách hợp lý, phù hợp với hứng thú, nguyện vọng, năng lực của cá nhân và yêu cầu của xã hội” [23, tr.128]

Trong nhà trường phổ thông, giáo dục hướng nghiệp là hoạt động có mục đích, có nội dung, chương trình do nhà trường tổ chức nhằm giúp học sinh có định hướng và chọn nghề phù hợp với năng lực bản thân, đồng thời đáp ứng yêu cầu của xã hội, yêu cầu của nghề nghiệp [14, tr.23]

Hoạt động giáo dục hướng nghiệp là tập hợp những tác động có mục đích, có kế hoạch của tập thể sư phạm đến tập thể học sinh và từng cá nhân học sinh, giúp cho các em có định hướng nghề nghiệp và những quyết định chọn nghề phù hợp

Như vậy, nội dung khái niệm hoạt động giáo dục hướng nghiệp trong nhà trường đề cập đến mấy yếu tố:

- Hướng nghiệp là một nội dung giáo dục nhà trường, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện của trường phổ thông

- Là hoạt động có mục đích, có kế hoạch của tập thể sư phạm nhằm thực hiện các tác động đến học sinh và tập thể học sinh, qua đó tổ chức cho học sinh nâng cao nhận thức, phát triển năng lực cá nhân để có hiểu biết về thế giới nghề nghiệp và những cơ sở định hướng chọn nghề phù hợp cho bản thân sau này

- Mục đích hoạt động giáo dục hướng nghiệp giúp học sinh có định hướng, có hiểu biết nhằm hướng đến chọn nghề phù hợp với năng lực bản thân, đáp ứng yêu cầu của xã hội và phù hợp với yêu cầu của thị trường lao động, sự phát triển của thế giới nghề nghiệp

1.2.3 Quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp

1.2.3.1 Quản lý

Hiện nay có nhiều cách định nghĩa khác nhau về quản lý xuất phát từ cách tiếp cận và phạm vi nghiên cứu khác nhau Định nghĩa khái niệm “quản lý” có trong nhiều công trình nghiên cứu:

Tác giả Đặng Quốc Bảo cho rằng: Hoạt động quản lý bắt nguồn từ sự phân công, hợp tác lao động Chính sự phân công, hợp tác lao động nhằm đến hiệu quả nhiều hơn, năng suất cao hơn trong việc đòi hỏi phải có sự chỉ huy phối hợp, điều hành, kiểm tra, chỉnh lý… phải có người đứng đầu Đây là hoạt động để người thủ trưởng phối hợp nỗ lực với các thành viên trong nhóm, trong cộng đồng, trong tổ chức đạt được mục tiêu đề ra [6]

Theo tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc: Quản lý là sự tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) - trong tổ chức - nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức Cũng theo đó các tác giả còn phân định rõ hơn về hoạt động quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các chức năng kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra [10]

Như vậy, có thể xem quản lý là một quá trình tác động có mục đích, có

kế hoạch dựa trên các chức năng đặc thù của chủ thể quản lý nhằm gây ảnh hưởng đến khách thể quản lý thông qua cơ chế quản lý, nhằm đạt được mục tiêu quản lý, từ đó nhằm thực hiện tốt nhất các mục tiêu của tổ chức

Hiện nay, quản lý được định nghĩa rõ ràng hơn : “Quản lý là quá trình

đạt tới mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các chức năng: Kế hoạch - Tổ chức- Chỉ đạo - Kiểm tra”

Ta có thể thấy rằng: Quản lý là quá trình tác động có định hướng của chủ

thể quản lý đến khách thể quản lý trong tổ chức nhằm đạt mục tiêu đã đề ra

QL nhà trường là QL vi mô, nó là một hệ thống con của QL vĩ mô: QLGD, QL trường học là một chuỗi tác động hợp lý (có mục đích, tự giác, hệ thống, có kế hoạch) mang tính tổ chức - sư phạm của chủ thể QL đến tập thể

GV và HS, đến những lực lượng GD trong và ngoài nhà trường nhằm huy động

họ cùng cộng tác, phối hợp, tham gia vào mọi hoạt động của nhà trường nhằm làm cho quá trình này vận hành tối ưu tới việc hoàn thành những mục tiêu dự kiến [6, tr 16]

1.2.3.2 Quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp

Quản lý giáo dục hướng nghiệp là tập hợp những tác động của nhà quản lý đến các lực lượng, các thành phần tham gia hoạt động hướng nghiệp cho thế

hệ trẻ nhằm làm cho công tác hướng nghiệp đạt mục tiêu đề ra Đó là làm tốt hoạt động hướng dẫn và chuẩn bị cho thế hệ trẻ sẵn sàng đi vào lao động ở các ngành nghề, tại những nơi xã hội đang cần phát triển, đồng thời phù hợp với hứng thú, năng lực của cá nhân

Ở góc độ quản lý nhà trường, quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp

là một nội dung của quản lý nhà trường, cùng với việc thực hiện các nội dung quản lý khác của nhà trường nhằm thực hiện mục tiêu vì sự phát triển của người học và nâng cao chất lượng giáo dục nhà trường [6]

Quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp trong nhà trường là hệ thống những tác động tự giác (có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật) của Hiệu trưởng đến các thành phần của bộ máy quản lý trong nhà trường, đến tập thể GV, tập thể HS, và các lực lượng có liên quan nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu giáo dục hướng nghiệp của nhà trường bằng cách vận dụng các chức năng kế hoạch - tổ chức - chỉ đạo - kiểm tra

1.3 Hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở trường PTDT Bán trú THCS

1.3.1 Trường PTDT Bán trú THCS trong hệ thống giáo dục quốc dân

Trường PTDT Bán trú THCS là trường chuyên biệt trong hệ thống giáo dục quốc dân, do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định thành lập cho con em dân tộc thiểu số, con em gia đình các dân tộc định cư lâu dài tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn nhằm góp phần tạo nguồn đào tạo cán bộ cho các vùng này, bao gồm: trên 50% học sinh là người dân tộc thiểu số và có từ 50% trở lên số học sinh ở bán trú

Hiện nay các trường PTDT Bán trú THCS chịu sự quản lý trực tiếp của Phòng Giáo dục và Đào tạo, Ủy ban nhân dân cấp huyện Trường có chức năng, nhiệm vụ và hoạt động theo: Điều lệ trường trung học cơ sở được quy định

trong Thông tư số 12/2011/TT- BGDĐT Ban hành điều lệ trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành ngày 28 tháng 3 năm 2011; Quy chế tổ chức và hoạt động của trường phổ thông dân tộc bán trú theo Thông tư số 24/2010/TT-BGDDT về Quy chế tổ chức và hoạt động của trường phổ thông dân tộc bán trú

và Thông tư số 30/2015/TT-BGD ĐT ngày 11 tháng 12 năm 2015 Về sửa đổi,

bổ sung một số điều của quy chế tổ chức và hoạt động của trường phổ thông dân tộc bán trú ban hành kèm theo thông tư số 24/2010/TT-BGD ĐT ngày 02 tháng 8 năm 2010 Trường phổ thông dân tộc bán trú THCS thực hiện các nhiệm vụ quy định hiện hành tại Điều lệ trường phổ thông và các nhiệm vụ sau:

Tổ chức xét duyệt học sinh bán trú; Tổ chức các hoạt động giáo dục đặc thù phù hợp; Tổ chức nuôi dưỡng và chăm sóc học sinh bán trú; Thực hiện chế độ chính sách theo quy định cho học sinh dân tộc theo quy định; Thực hiện xã hội hóa để phục vụ các hoạt động giáo dục của trường PTDTBT trung học cơ sở

Giáo dục hướng nghiệp cho các trường PTDT BT THCS tập trung vào việc tổ chức định hướng nghề nghiệp, tư vấn chọn nghề cho học sinh phù hợp với điều kiện và sự phát triển của kinh tế - xã hội của đất nước và của địa phương hoặc học lên tiếp chương trình THPT sau khi tốt nghiệp THCS Giáo dục hướng nghiệp ở trường THCS nhằm thực hiện định hướng phân luồng sau THCS cho

1.3.2 Ý nghĩa của hoạt động giáo dục hướng nghiệp PTDT Bán trú THCS

Do đặc thù chức năng, nhiệm vụ của trường PTDT Bán trú THCS thực hiện giáo dục, dạy học cho đối tượng là học sinh dân tộc thiểu số ở vùng kinh tế- xã hội khó khăn, cùng với các hoạt động giáo dục khác của nhà trường, hoạt động giáo dục hướng nghiệp có ý nghĩa to lớn đối với cá nhân học sinh, đối với

sự phát triển của nhà trường, và có ý nghĩa chính trị, xã hội đối địa phương - nơi đặt trụ sở trường

Hoạt động hướng nghiệp ở trường PTDT Bán trú THCS là góp phần hiện thực hóa đường lối giáo dục của Đảng và Nhà nước, hiện thực hóa đường lối giáo dục trong đời sống xã hội của các dân tộc thiểu số Thông qua việc nâng cao nhận thức về thế giới nghề nghiệp, về vai trò của nghề trong phát triển cá nhân, kinh tế gia đình và địa phương, giáo dục hướng nghiệp giúp cho học sinh dân tộc thiểu số nâng cao hiểu biết, rút ngắn khoảng cách nhận thức về thế giới nghề, mở ra những cơ hội, giúp con em dân tộc thiểu số dám nghĩ, dám ước mơ

để thay đổi cuộc sống, có những mong muốn và quyết định sau tốt nghiệp THCS để có thể cố gắng học tiếp lên THPT hay học nghề, chuẩn bị cho cuộc sống tốt đẹp hơn trong tương lai

Ở góc độ kinh tế - xã hội, giáo dục hướng nghiệp ở trường PTDTBT THCS nếu thực hiện tốt sẽ góp phần ổn định và phát triển xã hội ở địa phương Hiện nay, ở nhiều địa phương vùng cao, các vùng khó khăn, học sinh PTDT BT THCS nhiều em học hết lớp 9, gia đình không cho con em học tiếp hoặc bản thân các em không muốn học tiếp lên THPT mà ở nhà, xây dựng gia đình sớm, quay trở về với ruộng nương Việc các em lấy vợ, lấy chồng sớm khi chưa có một nghề hay một công việc có thu nhập đáp ứng nhu cầu trang trải cuộc sống dẫn đến nhiều hệ lụy, ảnh hưởng đến các mặt phát triển kinh tế, xã hội ở địa phương Nhu cầu lao động có chất lượng đáp ứng sự phát triển ngành nghề ở địa phương không được đáp ứng Ngày nay, cuộc chạy đua về sản xuất đang diễn ra rất mãnh liệt, trong cuộc chạy đua này, những nước bị tụt hậu phần lớn

là do không làm tốt công tác đào tạo người lao động, đào tạo một đội ngũ thợ lành nghề và những cán bộ khoa học, kỹ thuật có trình độ cao Nói cách khác,

là họ chưa làm tốt công tác giáo dục Nếu hoạt động hướng nghiệp ở các trường PTDTBT THCS thực hiện tốt sẽ góp phần tạo ra những điều kiện cho việc đảm bảo chất lượng con người lao động - yếu tố cơ bản của việc tăng năng suất lao động xã hội

Giáo dục hướng nghiệp PTDT Bán trú THCS là một bộ phận của công tác giáo dục xã hội Đây là một công việc góp phần điều chỉnh động cơ của học sinh, điều chỉnh hứng thú nghề nghiệp của các em theo xu thế phân công lao động xã hội Giáo dục hướng nghiệp ở trường PTDT Bán trú THCS giúp cho các em học sinh tại các trường PTDT Bán trú từ khối lớp 6 đến lớp 9 có thể định hướng cho tương lai theo hướng học tiếp lên chương trình THPT hay lựa chọn một con đường học nghề sau khi hoàn thành chương trình học lớp 9 theo đúng khả năng về điều kiện và năng lực học tập của mỗi học sinh Từ đó giúp cho học sinh con em dân tộc thiểu số ở những vùng khó khăn có thêm những điều kiện để phát triển nhân cách lành mạnh Góp phần hiện thực hóa mục tiêu đào tạo người lao động đáp ứng nhu cầu xã hội của Đảng và Nhà nước ta

1.3.3 Mục tiêu, nhiệm vụ của hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở trường PTDT Bán trú THCS

1.3.3.1 Mục tiêu

Giúp học học sinh sinh tại các trường PTDT Bán trú THCS hiểu được ý nghĩa, tầm quan trọng của việc định hướng nghề nghiệp cho tương lai, giúp công tác phân luồng học sinh sau khi hoàn thành chương trình THCS

Biết được một số thông tin cơ bản về định hướng phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, đất nước và khu vực; về thế giới nghề nghiệp, thị trường lao động, hệ thống giáo dục nghề nghiệp (trung học chuyên nghiệp và dạy nghề), cao đẳng, đại học ở địa phương và cả nước

Nâng cao nhận thức và tầm hiểu biết cho các học sinh cũng như phụ huynh là người dân tộc thiểu số về tầm quan trọng của hoạt động hướng nghiệp

Giúp học sinh biết cách tìm kiếm thông tin nghề và cơ sở đào tạo cần thiết cho bản thân

Giúp học sinh biết cách tự đánh giá năng lực bản thân, điều kiện gia đình

và nhu cầu xã hội để định hướng học tập và chọn nghề tương lai

Giúp học sinh chủ động và tự tin trong việc chọn nghề phù hợp, có hứng thú và khuynh hướng chọn nghề đúng đắn

1.3.3.2 Nhiệm vụ

Trong quyết định số 522/QĐ-TTg ngày 14/05/20018 của Thủ tướng Chính phủ, hướng nghiệp ở trường phổ thông THCS và THPT có các nhiệm vụ chung như sau:

Giáo dục thái độ lao động đúng đắn

Tổ chức cho học sinh thực tập, làm quen với một số nghề

Tìm hiểu năng khiếu, khuynh hướng nghề nghiệp của từng học sinh để khuyến khích, hướng dẫn học sinh đi vào những nghề, những nơi đang cần lao động trẻ tuổi có văn hóa [12]

Ngày nay, để thực hiện tốt công tác hướng nghiệp, người ta thường xem xét các nhiệm vụ cụ thể trong từng mặt của công tác giáo dục hướng nghiệp sau:

a Định hướng nghề nghiệp cho học sinh PTDT BT THCS: bao gồm quá

trình thông tin nghề nghiệp và vấn đề tạo điều kiện cho học sinh làm quen với một số nghề [9]

Định hướng nghề cho học sinh các trường PTDT Bán trú THCS là một quá trình hoạt động tích cực, tự giác của HS dưới sự hướng dẫn của nhà trường, của gia đình cùng sự hỗ trợ của các Trung tâm kỹ thuật HN và của các tổ chức

XH để giúp HS tìm hiểu về thế giới nghề nghiệp để sau này chọn được một nghề phù hợp sau khi tốt nghiệp THCS

Công việc chủ yếu của định hướng nghề tại các trường PTDT BT THCS bao gồm:

- Phân luồng học sinh: Định hướng cho học sinh sau khi tốt nghiệp THCS học lên tiếp chương trình THPT hoặc học nghề tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp

- GD nghề nghiệp cho HS làm quen với một số nghề cơ bản, phổ biến ở

XH và địa phương, tìm hiểu xu thế phát triển các nghề và những yêu cầu tâm sinh lý của nghề Tạo điều kiện ban đầu để HS phát triển năng lực tương ứng với hứng thú nghề nghiệp đã hình thành

- GD thái độ lao động đúng đắn, uốn nắn những biểu hiện lệch lạc trong

dự định chọn nghề của HS

- Tuyên truyền nghề nghiệp nhằm làm cho HS chú ý với những nghề đang có nhu cầu cấp thiết về nhân lực đang cần lao động trẻ tuổi; định hướng chú ý của HS vào những ngành, nghề hay lĩnh vực kinh tế mà nhà nước địa phương đang cần phát triển Đồng thời, điều chỉnh hứng thú, động cơ nghề nghiệp của HS thông qua các gương lao động dũng cảm, sáng tạo trong sản xuất và đời sống XH

b Tư vấn nghề nghiệp học sinh PTDT BT THCS: Nhằm xác lập tương

quan giữa những đặc điểm của nhân cách HS với những yêu cầu tâm - sinh lý của nghề nghiệp Trên cơ sở đó cho những lời khuyên bổ ích, chỉ ra hướng đi

và sự lựa chọn nghề nghiệp thích hợp cho từng HS

Tư vấn HN là mảng thứ hai giúp cho HS định hướng nghề, bao gồm các hoạt động chính:

- Một là tư vấn HN để giúp HS tìm hiểu thế giới nghề nghiệp, tìm hiểu và đối chiếu giữa năng lực của bản thân với những nhu cầu đòi hỏi khách quan của nghề để từ đó có sự lựa chọn cho mình một nghề phù hợp

- Hai là giới thiệu về gương người thật, việc thật tiêu biểu, giới thiệu về một số nghề phổ biến ở địa phương và trong XH, giới thiệu về một số nghề thủ công trong các làng nghề truyền thống Đây là hoạt động giúp cho HS có ý chí phấn đấu vươn lên và có kinh nghiệm trong cuộc sống tương lai

- Ba là cung cấp cho HS những kiến thức, kỹ năng sống để HS dễ hòa nhập vào nhịp sống mà không bị những sai lầm trên đường lập nghiệp

c Tạo điều kiện cho việc tuyển chọn nghề nghiệp: Để thực hiện được nhiệm

vụ này nhà trường phải cung cấp tư liệu về đặc điểm nhân cách của từng HS khi tốt nghiệp các trường PTDT BT THCS, góp ý kiến cho việc tuyển sinh vào các trường THPT hoặc các trường nghề, tuyển chọn người lao động vào các lĩnh vực

kinh tế được thuận lợi, chính xác Do vậy, các trường PTDT BT THCS nhất thiết phải đánh giá HS dưới góc độ HN và bàn giao HS tốt nghiệp THCS

Để thực hiện được ba nhiệm vụ cơ bản trên, các trường PTDT BT THCS cần tiến hành GD thái độ lao động và ý thức đúng đắn về nghề nghiệp; tổ chức cho HS làm quen một số nghề chủ yếu trong XH và các nghề truyền thống ở địa phương; tìm hiểu năng khiếu, khuynh hướng nghề nghiệp của từng HS để khuyến khích, hướng dẫn và bồi dưỡng khả năng nghề nghiệp thích hợp nhất; cuối cùng động viên hướng dẫn HS đi vào những nghề, những nơi đang cần lao động trẻ tuổi có văn hoá

1.3.4 Nội dung giáo dục hướng nghiệp cho học sinh PTDTBT THCS

Nội dung giáo dục hướng nghiệp cho học sinh các trường THCS nói chung và học sinh các trường PTDT Bán trú THCS nói riêng tập trung vào hai nội dung chủ yếu là:

- Định hướng nghề cho học sinh: Đây là nội dung được thực hiện thông qua việc cung cấp cho học sinh thông tin về hệ thống ngành nghề trong xã hội, cung cấp cho học sinh thông tin về họa đồ một số nghề; những thông tin về thị trường lao động, định hướng phát triển kinh tế- xã hội của địa phương; những thông tin cơ sở về chọn nghề khoa học, các hướng đi cho học sinh sau THCS,… Qua đó, giúp học sinh có những hiểu biết bước đầu về thế giới nghề nghiệp và vấn đề chọn nghề khoa học

- Tư vấn nghề : cung cấp cho học sinh thông tin và giới thiệu các kỹ năng cần thiết trong đánh giá năng lực, hứng thú của bản thân để chọn hướng đi phù hợp với năng lực cá nhân, điều kiện gia đình,… Qua đó, giúp học sinh biết đánh giá về bản thân và có thái độ đúng với các hoạt động tìm hiểu về nghề nghiệp, các hoạt động giáo dục hướng nghiệp của nhà trường Để học sinh chọn được hướng đi đúng sau THCS là học tiếp lên THPT hay học nghề để trở thành người lao động thực thụ,…

Theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo nội dung hoạt động giáo dục hướng nghiệp tại trường PTDT Bán trú THCS được cụ thể hóa thành các chủ

đề, tập trung vào mấy vấn đề:

Định hướng phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và cả nước

Nhu cầu về thị trường lao động

Thông tin nghề nghiệp và cơ sở đào tạo

Cơ sở chọn nghề khoa học

Năng lực bản thân, hoàn cảnh và truyền thống nghề nghiệp gia đình Lập kế hoạch lựa chọn hướng đi và chọn nghề sau khi tốt nghiệp THCS Những nội dung được thể hiện thành những chủ đề trong chương trình Trong một số chủ đề, HS phải lập kế hoạch lựa chọn hướng đi (học tiếp lên THPT) và chọn nghề sau khi tốt nghiệp THCS Nội dung chương trình lớp 9 giúp HS có được những kiến thức cơ sở nhằm giúp cho việc quyết định chọn nghề phù hợp với năng lực bản thân

1.3.5 Hình thức giáo dục hướng nghiệp cho học sinh trường PTDT Bán trú THCS

Quản lý hoạt động lao động - kỹ thuật tổng hợp - Hướng nghiệp - Dạy nghề là quá trình tổ chức thực hiện công tác lao động, hướng nghiệp bằng những tri thức quản lý được soạn thảo thành kế hoạch và cũng như các chu trình quản lý khác cần có sự kiểm tra theo dõi và có tổng kết khen thưởng Song song đó, phải thực hiện đồng bộ bốn con đường hướng nghiệp, cụ thể:

Hướng nghiệp qua dạy - học các môn văn hóa (tạo nền tảng)

Hướng nghiệp qua dạy - học các môn kỹ thuật, dạy nghề phổ thông và lao động sản xuất (con đường cơ bản)

Hướng nghiệp qua hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh phổ thông (vai trò của nhà trường)

Hướng nghiệp qua các hoạt động tham quan, ngoại khóa,

Hướng nghiệp thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, các hoạt động tuyên truyền cho gia đình và các tổ chức xã hội (mở rộng hiểu biết về nghề nghiệp) [14], [23]

Đáp ứng định hướng đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay, bên cạnh hình thức giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS thông qua dạy học thì cần tăng cường các hoạt động giáo dục hướng nghiệp thông qua trải nghiệm cho học

sinh Tổ chức các hoạt động trải nghiệm em là người lao động (theo nội dung trải nghiệm); thăm quan các làng nghề, doanh nghiệp trên địa bàn; cần được nhà trường quan tâm, nghiên cứu để thiết kế được chương trình với các hoạt động trải nghiệm phù hợp

Để hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh các trường PTDT Bán trú THCS đạt kết quả, nhà trường cần tập hợp và huy động sự tham gia của các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường Trong đó, các giáo viên chủ nhiệm, giáo viên một số môn học ưu thế, cán bộ đoàn, cán bộ làm công tác chuyên môn giáo dục hướng nghiệp cần được bồi dưỡng để phát huy là lực lượng nòng cốt để hoạt động đạt mục tiêu đề ra

1.3.6 Định hướng đổi mới giáo dục và những yêu cầu đặt ra đối với giáo dục hướng nghiệp cho học sinh trường THCS Bán trú THCS

Thực hiện quan điểm đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, trên cơ sở phân tích yêu cầu, thách thức đặt ra cho giáo dục, năm 2017 chương trình giáo dục phổ thông – Chương trình tổng thể đã được thông qua Trong đó xác định Hoạt động trải nghiệm là hoạt động bắt buộc trong trong chương trình giáo dục phổ thông mới Ở cấp THCS đó là hoạt động trải nghiệm - hướng nghiệp Cụ thể: Hoạt động trải nghiệm trong chương trình phổ thông được phân chia theo hai giai đoạn:

+ Giai đoạn giáo dục cơ bản: Bằng hoạt động trải nghiệm của bản thân

trong các hoạt động khác nhau, mỗi học sinh vừa tham gia vừa thiết kế và tổ chức các hoạt động cho chính mình, qua đó tự khám phá, điều chỉnh bản thân, điều chỉnh cách tổ chức hoạt động để sống và làm việc hiệu quả Ở giai đoạn này, mỗi học sinh bước đầu xác định được sở trường và chuẩn bị một số năng lực cơ bản của người lao động và người công dân có trách nhiệm

+ Giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp: Chương trình Hoạt

động trải nghiệm tiếp tục phát triển những phẩm chất và năng lực đã hình thành từ giai đoạn giáo dục cơ bản thông qua hoạt động phát triển cá nhân, hoạt động lao động, hoạt động xã hội và phục vụ cộng đồng và hoạt động giáo

dục hướng nghiệp nhưng tập trung cao hơn vào việc phát triển năng lực định hướng nghề nghiệp

Đối với học sinh ở THCS, chương trình tập trung nhiều hơn vào các hoạt động xã hội, hoạt động phục vụ cộng đồng và bắt đầu đẩy mạnh các hoạt động giáo dục hướng nghiệp Tuy nhiên, hoạt động phát triển cá nhân, hoạt động lao động vẫn được tập trung chú ý để phát triển các phẩm chất và năng lực của học sinh

Do đó, hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở các trường THCS nói chung

và các trường PTDT Bán trú THCS nói riêng cần được thiết kế đảm bảo tính thực tiễn của các hoạt động trải nghiệm – hướng nghiệp, phù hợp với đặc điểm học sinh và với chương trình quy định của cấp học và các điều kiện khác của nhà trường, gắn với những đặc điểm văn hóa, kinh tế - xã hội của địa phương

Hình thức tổ chức Hoạt động trải nghiệm – hướng nghiệp có thể bao gồm: Hình thức có tính khám phá (thực tế xí nghiệp, tham quan làng nghề, ); hình thức có tính thể nghiệm, tương tác (diễn đàn, giao lưu, hội thảo, sân khấu hóa, ); Hình thức có tính cống hiến (thực hành làm người lao động trong một

số nghề; hoạt động tình nguyện, ), hình thức có tính nghiên cứu (dự án và nghiên cứu khoa học, hoạt động tìm hiểu nghề theo nhóm sở thích) Khi tổ chức hoạt động trải nghiệm – hướng nghiệp, các trường chủ động lựa chọn các hình thức tổ chức cụ thể phù hợp với điều kiện của nhà trường và địa phương, phù hợp với định hướng cơ cấu nghề và đặc điểm kinh tế của địa phương Đánh giá kết quả hoạt động trải nghiệm - hướng nghiệp của học sinh cần phải dựa trên các yêu cầu cần đạt mà chương trình giáo dục hướng nghiệp đã xác định theo từng khối lớp để thu thập những thông tin từ các nguồn khác nhau: Quan sát học sinh trong quá trình hoạt động; sản phẩm hoạt động của học sinh, các bản mô tả nghề mà sau thực tế, tìm hiểu học sinh xây dựng,…

Để tổ chức hoạt động hướng nghiệp trong trường THCS thành công, đáp ứng yêu cầu mới, nhà trường cần quan tâm xây dựng chương trình hướng nghiệp với hệ thống các hoạt động phù hợp, bồi dưỡng năng lực tổ chức hoạt

động hướng nghiệp cho đội ngũ giáo viên, thiết kế các mối quan hệ phối hợp hiệu quả giữa gia đình – nhà trường – xã hội hợp lý, tạo những điều kiện thuận lợi cho hướng nghiệp trong nhà trường đạt kết quả

1.4 Nội dung quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở trường PTDT Bán trú THCS

1.4.1 Lập kế hoạch hoạt động giáo dục hướng nghiệp của nhà trường theo năm học, kỳ học

Việc xây dựng kế hoạch hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh có ý nghĩa quan trọng trong công tác quản lý và triển khai hoạt động Kế hoạch được thiết lập một cách khoa học, chu đáo, rõ ràng, khả thi là cơ sở, phương tiện quản lý chất lượng và hiệu quả Bản kế hoạch có ý nghĩa định hướng để các thành viên trong nhà trường nhận thức rõ trách nhiệm, quyền và nghĩa vụ của mình khi tham gia và ủng hộ để hoạt động diễn ra thuận lợi nhất Từ đó mục tiêu của giáo dục hướng nghiệp trong nhà trường sẽ được thực hiện một cách đồng bộ, nâng cao nhận thức của học sinh các trường PTDT BT THCS về ý nghĩa và tầm quan trọng của giáo dục hướng nghiệp và định hướng phân luồng học sinh bậc THCS Kế hoạch được chuẩn bị chu đáo là cơ sở để tổ chức hoạt động và là cơ sở để chỉ đạo, kiểm tra, giám sát, đánh giá sự tham gia và chất lượng các hoạt động giáo dục hướng nghiệp trong nhà trường Từ đó, các nhà trường có thể tạo bước đột phá về chất lượng giáo dục hướng nghiệp, góp phần chuyển biến mạnh mẽ công tác phân luồng học sinh sau khi tốt nghiệp THCS vào học các trình độ THPT hoặc các cơ sở đào tạo nghề phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và địa phương, đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực của địa phương

Để xây dựng được bản kế hoạch hoạt động giáo dục mang tính khoa học

và phù hợp với đặc thù tại các trường PTDT BT THCS thì Hiệu trưởng các trường cần nắm rõ các nội dung cần thiết trong giáo dục hướng nghiệp cho học

sinh, đồng thời xây dựng nội dung chương trình hướng nghiệp phù hợp với đối tượng là học sinh tại các trường PTDT BT THCS

Nội dung kế hoạch hoạt động giáo dục hướng nghiệp của các trường PTDT BT THCS chỉ rõ:

- Mục tiêu của hoạt động giáo dục hướng nghiệp của nhà trường là nâng cao nhận thức về giáo dục hướng nghiệp và định hướng phân luồng học sinh

- Cơ sở xây dựng kế hoạch, trong đó làm rõ các văn bản quy định có liên quan, văn bản quy phạm pháp luật về giáo dục hướng nghiệp và định hướng phân luồng cho học sinh các trường PTDT BT THCS

- Xác định rõ nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức giáo dục hướng nghiệp trong các trường PTDT BT THCS

- Lực lượng tham gia thực hiện kế hoạch hoạt động giáo dục hướng nghiệp, coi trọng việc phát triển đội ngũ giáo viên kiêm nhiệm làm nhiệm vụ tư vấn, hướng nghiệp trong các trường PTDT BT THCS

- Dự kiến các điều kiện và phương thức huy động, tăng cường cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học gắn với giáo dục hướng nghiệp trong giáo dục phổ bậc THCS

- Phương thức huy động nguồn lực xã hội trong và ngoài nhà trường tham gia giáo dục hướng nghiệp, định hướng phân luồng cho học sinh các trường

- Phương thức kiểm tra, giám sát, đánh giá đối với giáo dục hướng nghiệp, định hướng phân luồng cho học sinh tại các trường PTDT BT THCS trên địa bàn

1.4.2 Tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh nhà trường

Một trong những khâu quan trọng của việc quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp chính là tổ chức, chỉ đạo thực hiện kế hoạch, chương trình hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở các trường THCS Việc cụ thể hóa kế hoạch, chương trình thực hiện theo từng thời điểm nhất định, phân công trách nhiệm từng thành viên và việc thực hiện kế hoạch đến đâu, hiệu quả ra sao đều phụ

thuộc chủ yếu vào việc tổ chức, chỉ đạo thực hiện kế hoạch, chương trình hoạt động giáo dục hướng nghiệp của lãnh đạo nhà trường

Hiệu trưởng nhà trường khi tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp cần quan tâm đến 2 vấn đề: tổ chức bộ máy thực hiện hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh và phân chia trách nhiệm, giao nhiệm vụ cho mỗi

bộ phận đó Tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục hướng nghiệp cho học sinh ở trường PTDT Bán trú THCS nhấn mạnh đến cách tổ chức các hoạt động hướng nghiệp trong thực tiễn của nhà trường sao cho phù hợp với mục đích, nội dung, chương trình mà kế hoạch đã vạch ra Để tổ chức thực hiện các hoạt động hướng nghiệp hiệu quả, quản lý nhà trường cần làm tốt mấy việc sau:

- Tổ chức hoạt động nâng cao nhận thức cho CBQL, giáo viên

- Phân công, huy động các lực lượng tham gia hoạt động hướng nghiệp một cách hợp lý, phù hợp với năng lực, trình độ của giáo viên và các lực lượng tham gia

- Đôn đốc, tổ chức các hoạt động bồi dưỡng nhận thức và kỹ năng tổ chức và tham gia các hoạt động hướng nghiệp cho các lực lượng có liên quan;

- Hướng dẫn tổ chuyên môn, giáo viên, tổng phụ trách Đội, giáo viên phụ trách triển hai kế hoạch giáo dục hướng nghiệp mà nhà trường đã thông qua các nội dung, hình thức tổ chức theo tiến độ thời gian, thời điểm cụ thể đối với các khối lớp học sinh của nhà trường

- Tổ chức, hướng dẫn giáo viên chủ nhiệm, giáo viên một số bộ môn, tổng phụ trách và các lực lượng có liên quan thiết kế các hoạt động hướng nghiệp cụ thể bằng cách cấu trúc hợp lý các nội dung hướng nghiệp cho các khối lớp theo kế hoạch hướng nghiệp của nhà trường

- Tổ chức phối hợp hợp lý các hình thức giáo dục hướng nghiệp cho học sinh các khối lớp trong dạy học một số môn học, trong sinh hoạt chuyên đề hướng nghiệp, thông qua tư vấn hướng nghiệp, qua dạy nghề cho học sinh Tăng cường các hoạt động trải nghiệm trong giáo dục hướng nghiệp cho học sinh