- Làn sóng phản đối Hiệp ước diễn ra mạnh mẽ trong quần chúng. - Nền kinh tế kiệt quệ, nhân dân đói khổ, giặc cướp nổi lên khắp nơi. => Triều đình cầu cứu quân Pháp và quân Thanh đánh[r]
Trang 1Bài ghi trong từ 19/2 - 26/2 BÀI 25: KHÁNG CHIẾN LAN RỘNG RA TOÀN QUỐC (1873 - 1884)
II THỰC DÂN PHÁP ĐÁNH BẮC KÌ LẦN THỨ HAI NHÂN DÂN BẮC KÌ TIẾP TỤC KHÁNG CHIẾN TRONG NHỮNG NĂM 1882 – 1884.
1 Thực dân Pháp đánh chiếm Bắc Kì lần thứ hai (1882)
a) Tình hình Việt Nam sau Hiệp ước Giáp Tuất (1874)
- Làn sóng phản đối Hiệp ước diễn ra mạnh mẽ trong quần chúng
- Nền kinh tế kiệt quệ, nhân dân đói khổ, giặc cướp nổi lên khắp nơi
=> Triều đình cầu cứu quân Pháp và quân Thanh đánh dẹp.
b) Âm mưu của Pháp:
- Tư bản Pháp phát triển mạnh, cần nguồn tài nguyên khoáng sản ở Bắc Kì
- Sau Hiệp ước Giáp tuất, Pháp quyết tâm chiếm bằng được Bắc Kì, biến nước ta thành thuộc địa
- Lấy cớ triều đình Huế vi phạm Hiệp ước năm 1874, tiếp tục giao thiệp với nhà Thanh, Pháp đem quân xâm lược Bắc Kì lần thứ hai
c) Diễn biến:
- Ngày 3/4/1882, quân Pháp do Ri-vi-e chỉ huy đã kéo ra Hà Nội khiêu khích
- Ngày 25/4/1882, Ri-vi-e gửi tối hậu thư cho Tổng đốc thành Hà Nội là Hoàng Diệu buộc phải nộp thành Không đợi trả lời, Pháp mở cuộc tiến công và chiếm thành Hà Nội, cuộc chiến đấu diễn
ra ác liệt từ sáng đến trưa, Hoàng Diệu thắt cổ tự vẫn
- Triều đình Huế vội cầu cứu nhà Thanh, cử người ta Hà Nội thương thuyết với Pháp; ra lệnh quân
ta phải rút lên mạn ngược => quân Thanh ồ ạt kéo sang nước ta, đóng ở nhiều nơi.
- Pháp nhanh chóng chiếm một số nơi khác như Hòn Gai, Nam Định và các tỉnh thuộc đồng bằng Bắc Kì
2 Nhân dân Bắc Kỳ tiếp tục kháng Pháp
- Ở Hà Nội: nhân dân tự tay đốt nhà, tạo thành bức tường lửa chặn giặc Hàng nghìn người, gươm giáo chỉnh tề tụ tập tại đình Quảng Văn chuẩn bị kéo vào thành nhưng chưa kịp đi khi thành mất Cuộc chiến đấu diễn ra trong lòng địch sau đó diễn ra vô cùng quả cảm Nhân dân Hà Nội phối hợp với nhân dân các vùng xung quanh đào hào, đắp lũy, lập các đội dân dũng
- Tại các địa phương: Nhân dân đắp đập, cắm kè trên song làm hầm chông, cạm bẫy,… chống Pháp Khi Ri-vi-e đánh Nam Định, quân ta từ Sơn Tây và Bắc Ninh kéo về áp sát thành Hà Nội, ngày đêm tập kích, phục kích, đốt phá kho tàng doanh trại của địch Ri-vi-e phải trở về Hà Nội đối phó
Trang 2- Chiến thắng Cầu Giấy: Ngày 19/5/1883, hơn 500 tên địch kéo ra Cầu Giấy, lọt vào trận địa phục kích của quân ta Quân Cờ đen phối hợp với quân Hoàng Tá Viên, đổ ra đánh Nhiều sĩ quan và binh lính Pháp bị giết trong đó có Ri-vi-e
⇒ Chiến thắng Cầu Giấy lần thứ hai càng làm cho quân Pháp hoang mang Chúng đã bỏ chạy nhưng triều đình Huế lại chủ trương thương thuyết Tuy nhiên sau khi có thêm viện binh, nhân cơ hội vua Tự Đức qua đời, nội bộ triều đình Huế lục đục, thực dân Pháp tấn công thẳng vào Thuận
An, cửa ngõ kinh thành Huế
3 Hiệp ước Pa-tơ-nốt Nhà nước phong kiến Việt Nam sụp đổ (1884)
- Chiều 18/8/1883, Pháp bắt đầu tiến công vào Thuận An, đến ngày 20-8, Pháp đổ bộ lên khu vực này
- Ngày 25/8/1883, triều đình Huế kí với Pháp Hiệp ước Hác-măng (thừa nhận quyền bảo hộ của Pháp ở Bắc Kì, Trung Kì)
* Nội dung Hiệp ước Hác-măng:
- Việt Nam đặt dưới sự “bảo hộ” của Pháp
+ Nam Kì là xứ thuộc Pháp, Bắc Kì là Pháp kiểm soát, Trung Kì đất bảo hộ của Pháp
+ Đại diện của Pháp ở Huế trực tiếp điều khiển ở Trung Kì
+ Ngoại giao của Việt Nam do Pháp nắm giữ
- Về quân sự: triều đình phải nhận các huấn luyện viên và sĩ quan chỉ huy của Pháp, phải triệt hồi
binh lính từ Bắc Kì về kinh đô, Pháp được tự do đóng quân ở Bắc Kì, được toàn quyền xử trí quân
Cờ Đen
- Về kinh tế: Pháp kiểm soát toàn bộ các nguồn lợi trong nước.
- Sau Hiệp ước Pa – tơ – nốt , Pháp chiếm hàng loạt các tỉnh Bắc Kì: Bắc Ninh, Tuyên Quang, Thái Nguyên
* Hiệp ước Pa-tơ-nốt:
- Ngày 11/5/1884, Pháp buộc triều đình Huế kí Hiệp ước Pa-tơ-nốt Với nội dung không khác là mấy so với Hiệp ước Hác-măng, chỉ là thực dân Pháp bổ sung một số điều khoản để làm yên lòng dân
=> Với hiệp ước này, nhà nước phong kiến Việt Nam với tư cách một quốc gia độc lập đã hoàn toàn sụp đổ, thay vào đó là chế độ thuộc địa nửa phong kiến, kéo dài đến Cách mạng thàng Tám năm 1945
Trang 3BÀI 26: PHONG TRÀO KHÁNG PHÁP TRONG NHỮNG NĂM CUỐI THẾ KỈ XIX
I CUỘC PHẢN CÔNG CỦA PHÁI CHỦ CHIẾN TẠI KINH THÀNH HUẾ VUA HÀM NGHI RA “CHIẾU CẦN VƯƠNG”
1 Cuộc phản công quân Pháp của phái chủ chiến ở kinh thành Huế tháng 7 - 1885
* Nguyên nhân:
- Phe chủ chiến trong triều đình Huế muốn giành lại chủ quyền từ tay Pháp
- Thực dân Pháp khi biết âm mưu của phe chủ chiến, đã tìm mọi cách để tịêu diệt phe chủ chiến khi có điều kiện
* Diễn biến:
- Đêm 4 rạng 5/7/1885, Tôn Thất Thuyết (Thượng Thư Bộ binh) hạ lệnh tấn công quân Pháp ở Đồn Mang Cá và Tòa Khâm Sứ
- Quân Pháp nhất thời rối loạn, sau khi củng cố tinh thần, chúng phản công chiếm Hoàng Thành Trên đường đi chúng giết người cướp của rất dã man
2 Phong trào Cần vương
- Kinh thành Huế thất thủ, Tôn Thất Thuyết đưa vua Hàm Nghi ra Tân Sở (Quảng Trị) Tại đây, ngày 13/7/1885, ông nhân danh vua Hàm Nghi ra “ Chiếu Cần Vương” kêu gọi văn thân và nhân dân đứng lên giúp vua cứu nước
- Từ đó phong trào chống xâm lược dâng lên sôi nổi kéo dài đến cuối thế kỷ XIX
- Phong trào Cần vương chia thành 2 giai đoạn:
+ Giai đoạn 1: 1885 - 1888, phong trào bùng nổ khắp cả nước nhất là Trung Kỳ, Bắc Kỳ.
+ Giai đoạn 2: 1888 - 1896, sau khi vua Hàm Nghi bị bắt, phong trào quy tụ thành những cuộc
khởi nghĩa lớn có quy mô và trình độ tổ chức cao hơn, tiêu biểu nhất là khởi nghĩa Hương Khê (1885 - 1896)